Kinh Phật lên cõi trời Đao Lợi thuyết pháp cho mẹ, quyển giữa.
Thiên tử Nguyệt Thị (một vị trời) bèn bạch Phật: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Thật là điều xưa nay chưa từng có. Những việc Bồ Tát đại sĩ (người tu hành lập chí cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) làm thật khó ai theo kịp. Các ngài quán xét các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) theo cách như thế. Dù chí hướng tới đâu, trải qua trước sau, chết đi sinh lại, ngồi đứng nói năng, các ngài cũng không hề có ý niệm vướng mắc."
Phật dạy: "Này thiên tử, ví như người do nhà ảo thuật hóa ra, đi qua đi lại, ngồi đứng, đi kinh hành (đi chậm qua lại để tu tập), lại nói ra lời dạy bảo, mà nó không hề có ý niệm gì. Cũng vậy, này thiên tử, người hiểu rõ các pháp như ảo hóa thì hiện thân khắp năm nẻo (năm cõi luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh) mà không có gì thật sinh ra, nên người ấy không có ý niệm. Vị Bồ Tát ấy không nghĩ đến chuyện sinh, cũng không có gì khởi lên. Chỉ do bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ lúc mới tu) mà có sự gây dựng, hiện ra như có sinh."
Thiên tử lại hỏi: "Như lời Thế Tôn dạy, Bồ Tát không nghĩ đến chỗ sinh, cũng không đi thọ sinh. Vậy cớ sao bậc Đại Thánh Như Lai Chí Chân (Như Lai: danh hiệu Phật, bậc đến từ chân như tức sự thật như nó vốn là; Chí Chân: bậc chân thật tột cùng) lại xót thương nghĩ đến người mẹ đã sinh ra mình, mà lên cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu Di, do Đế Thích làm chủ) suốt ba tháng? Như Lai chẳng phải do hoàng hậu Ma Da (mẹ ruột của đức Phật) sinh ra hay sao?"
Phật bảo thiên tử: "Bồ Tát không phải do hoàng hậu Ma Da sinh ra. Phải luôn hiểu đúng theo pháp như vậy."
Thiên tử lại hỏi: "Vậy Như Lai Chí Chân sinh ra từ đâu?"
Phật dạy: "Này thiên tử, Như Lai sinh ra từ Trí tuệ độ vô cực (tức Bát-nhã ba-la-mật: trí tuệ tột cùng đưa người từ bờ mê sang bờ giác). Nếu ai quán xét, suy tìm gốc ngọn xem chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại lấy ai làm mẹ, thì sẽ hiểu rõ: Trí tuệ độ vô cực chính là mẹ của các ngài. Vì sao vậy? Này thiên tử, ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai dấu hiệu đặc biệt trên thân thể của bậc vĩ nhân như Phật) không phải do bà Ma Da sinh ra. Phải học nghĩa chân thật của trí tuệ lớn mới đạt được, tự nhiên thành tựu thân Như Lai. Mười lực (mười loại trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…) không phải do hoàng hậu Ma Da sinh ra. Do thuở trước phụng hành Trí độ vô cực mà Ngài được mười lực, bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng) và mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật có, không chung với hàng Thanh văn, Duyên giác). Những điều ấy cũng không phải do hoàng hậu Ma Da sinh ra. Đại từ đại bi, tướng đỉnh đầu không ai nhìn thấy được (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật, không ai nhìn thấy được chỗ tận cùng), tướng ai trông thấy cũng không uổng (?), mắt Phật, tuệ Phật, tài biện thuyết của Phật, biết ý nghĩ trong lòng người từ đâu sinh ra, thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại), thiện quyền (phương tiện khéo léo để dạy dỗ chúng sinh), những điều như thế không thể hạn lượng, đều do Trí tuệ độ vô cực mà có. Vì thế Như Lai được gọi là Phật. Những công đức ấy đều không phải do hoàng hậu Ma Da sinh ra. Này thiên tử, nên biết, tất cả đều do thực hành Trí độ vô cực, học các đạo phẩm (các phép tu dẫn đến giác ngộ) ấy mà có. Nhờ đó Như Lai đạt được vô lượng Phật pháp và đức lớn của Như Lai như thế. Vì duyên cớ ấy mà gọi là Như Lai. Cho nên, này thiên tử, hãy quán như vầy: Như Lai sinh ra từ Trí tuệ độ vô cực, chứ không phải do hoàng hậu Ma Da sinh ra."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, pháp Trí độ vô cực không có mẹ, cũng không sinh, không diệt. Vậy bạch Thế Tôn, sao lại nói Trí độ vô cực sinh ra Như Lai?"
Phật dạy: "Này thiên tử, vì pháp ấy mà có hiệu là Như Lai. Pháp ấy không có sinh, cũng không có kết thúc, không sinh không diệt. Cái không sinh, không kết thúc, không chết mất thì không khởi, không diệt. Pháp không hình sắc ấy là do Trí độ vô cực sinh ra, vì thế gọi là Trí độ vô cực sinh ra Như Lai. Nhưng cái được sinh ra ấy thật ra chẳng có gì sinh, cũng không kết thúc chết mất, cũng không có gì khởi lên."
Phật dạy: "Này thiên tử, cái không sinh, không mất, không khởi, không diệt, đó gọi là chỗ của Trí độ vô cực. Trí độ vô cực thì dường như có sinh, dường như có hành, nhưng thật ra Trí độ vô cực chưa từng sinh, cũng không có hành."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, trí tuệ có tưởng, có phân biệt, và nương vào trí tuệ thì dường như có sinh, dường như có hành chăng?"
Phật dạy: "Này thiên tử, trí tuệ không có tưởng, cũng không có phân biệt. Nếu trí tuệ mà có tưởng, có phân biệt thì đó là không làm việc của trí tuệ. Vì sao? Còn có ý tưởng, còn có chỗ thấy thì không nên thực hành như vậy. Nếu đối với trí tuệ mà không suy tưởng, không phân biệt, thì người ấy mới gọi là phụng hành trí tuệ."
Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là nương mà hành?"
Đáp: "Này thiên tử, người nương mà hành ấy, đã không có lời nói để nắm giữ thì nương vào đâu?" Phật nói với thiên tử: "Không nắm giữ lời nói thì buông bỏ được chỗ sinh trong ba cõi (cõi Dục: chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: còn thân hình vi tế nhưng đã hết ham muốn thô; cõi Vô sắc: không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức). Còn nắm giữ lời nói thì không lìa được chỗ sinh trong ba cõi. Vì thế, này thiên tử, ta giảng lời dạy này: không nắm giữ lời nói thì còn nương vào đâu mà hành, mà sinh vào ba cõi để có chỗ nương?"
Thiên tử lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài vì hàng Thanh văn mà giảng nói kinh pháp để vượt qua ba cõi?"
Phật bảo thiên tử: "Ta vì hàng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) mà nói kinh pháp theo nhân duyên cõi Dục, nhưng thân Như Lai không thuộc cõi Dục. Ở cõi Sắc và cõi Vô sắc, ta vì hàng Thanh văn mà giảng kinh điển, nhưng Như Lai không ở chỗ của cõi Sắc, cõi Vô sắc, cũng không có gì để vượt qua; còn chúng Thanh văn thì vượt qua cõi Dục. Phật cũng không thuộc cõi Sắc, cõi Vô sắc, còn chúng Thanh văn thì vượt qua, ra khỏi cõi Sắc và cõi Vô sắc. Lại nữa, này thiên tử, Như Lai không nắm giữ ba cõi, không nương vào ba cõi. Suy xét theo lẽ không, thuận theo pháp mềm mỏng (?), mà không thuận theo cõi Dục. Ở trong ba cõi mà không ham mến gì; sinh vào ba cõi mà cũng không có gì sinh ra, không biết đi về đâu. Này thiên tử, muốn biết thế nào gọi là vượt qua ư? Lời dạy của bậc hiền thánh chỉ là mượn lời mà nói thôi. Xét theo nghĩa chân chính thì không có ai vượt qua, không đi, không về. Vì sao? Quán xét tất cả các pháp thì không có ai vượt qua. Ví như hư không, rốt ráo là tự nhiên, không có gì sinh ra, cũng không có chỗ bám víu, không có người làm ra, không phải có mà cũng không phải không có. Quán tất cả các pháp cũng nên như thế."
Khi Thế Tôn nói lời ấy, trong chúng trời ở đó có bảy vạn hai nghìn vị trời xa lìa bụi trần, dứt sạch cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn (con mắt trí tuệ thấy rõ chân lý của các pháp, dấu hiệu bước đầu chứng đạo). Một vạn sáu nghìn thiên tử vốn đã gieo trồng gốc công đức từ đời trước đều phát tâm cầu đạo Vô thượng Chánh chân (đạo giác ngộ cao tột và chân chính của Phật). Một nghìn vị Bồ Tát đầy đủ gốc công đức chứng được Bất khởi pháp nhẫn (trí tuệ thấy rõ và an trú vững chắc rằng các pháp vốn không sinh, không diệt). Do oai thần của Phật, trên vạt áo của họ tự nhiên có hoa, xưa nay chưa từng có. Ai nấy lấy hoa ấy cúng dường Như Lai, tức thì hoa ấy rải khắp cõi trời Đao Lợi.
Bấy giờ Thiên Đế tiến lên bạch Phật: "Tôi chưa từng thấy những thiện nam (con nhà dòng dõi tốt, chỉ người có căn lành) dâng hoa cúng dường Như Lai như thế này."
Thiên tử Nguyệt Thị đáp Thiên Đế Thích: "Thưa Câu Dực (tên họ của Đế Thích, vua trời Đao Lợi), hãy nghe đây. Những người vừa rải hoa lên Như Lai, thật ra chưa từng thấy bậc Thánh Tôn này. Vì sao? Cái tâm nhờ đó mà thấy Như Lai, tâm ấy bỗng chốc đã qua, đã diệt, không thể thấy được. Vì thế, thưa Câu Dực, những gì thấy được, tất cả các pháp đều vốn là không, vốn chẳng thể thấy."
Câu Dực lại hỏi: "Thiên tử, nay ngài có thấy Như Lai không?"
Đáp: "Thấy. Câu Dực hãy xét: giả sử Như Lai có hình sắc, có tạo tác thì mới thấy được. Giả sử Như Lai có thọ, tưởng, hành, thức (bản dịch xưa gọi là đau ngứa, suy tưởng, sinh tử, thức; chỉ cảm giác, tri giác, các hoạt động tạo tác của tâm, và sự nhận biết) thì tôi mới thấy được. Như Lai không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không có sự kết hợp, cũng không có gì cả. Ý tưởng về năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) thì không có tưởng, không thể dùng hình sắc mà quán xét. Lại như lúc nãy Câu Dực hỏi tôi có thấy Như Lai không: Như Lai thấy thân tôi thế nào thì tôi thấy Như Lai cũng như thế."
Lại hỏi: "Thiên tử, Như Lai thấy thân ngài thế nào?"
Thiên tử đáp: "Như Lai đang ở trước mặt, ngài có thể hỏi."
Khi ấy Thiên Đế Thích tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài thấy thiên tử thế nào?"
Thế Tôn dạy: "Không lấy sắc mà thấy, không lấy thọ, tưởng, hành, thức mà thấy. Không thấy quá khứ, vị lai, hiện tại. Cũng không thấy pháp phàm phu, mà cũng không lìa pháp phàm phu. Không thấy người còn phải học và người không còn phải học (bậc đã tu xong), cũng không thấy sự học thành tựu rốt ráo các pháp. Không thấy pháp A-la-hán (bậc đã diệt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử luân hồi), không thấy Thanh văn, cũng không thấy địa vị Duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy), không có địa vị Duyên giác. Chỗ thấy của Phật là như vậy. Ai quán như thế là quán chân chính. Quán chân chính thì không có gì để thấy. Không có gì để thấy là quán bình đẳng, không phải quán tà. Câu Dực, nên biết, Như Lai quán đúng như thế, không khác. Ai quán như vậy thì thấy khắp tất cả, gọi là quán xét thấu suốt tất cả. Vì thế Như Lai được gọi là Phật. Những gì Như Lai làm đều không làm hư hoại pháp giới (thể tánh chân thật chung của tất cả các pháp). Ý ông thế nào? Như Lai thấy các pháp như vậy là thấy những gì?"
Đáp: "Bạch Thế Tôn, như thế thì Như Lai không thấy danh hiệu, cũng không thấy hình sắc. Trong chỗ quán xét này không có số lượng các pháp, không có gì khởi lên hay tạo tác."
Lại hỏi: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, như chỗ thấy của Phật, thiên tử Nguyệt Thị có thấy như vậy không?"
Đáp: "Câu Dực, người tu hạnh Bồ Tát đã chứng được Bất khởi pháp nhẫn thì an trú thuận theo pháp giới. Pháp không thấy pháp, nên không có gì cả; đó là pháp tự nhiên."
Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, thiên tử Nguyệt Thị đã được pháp nhẫn chưa?"
Phật bảo Câu Dực: "Ông hãy tự hỏi thiên tử Nguyệt Thị, vị ấy sẽ giải đáp cho."
Bấy giờ Thiên Đế hỏi Nguyệt Thị: "Thưa nhân giả, ngài đã được Bất khởi pháp nhẫn chưa?"
Thiên tử đáp: "Theo ý Câu Dực, cái không từ đâu sinh ra thì có phát khởi chăng?"
Đáp: "Không."
Thiên tử nói: "Nếu không từ đâu sinh, không có phát khởi, thì làm sao chứng được Bất khởi pháp nhẫn? Tất cả pháp giới đều không có khởi, chính là nghĩa đó. Pháp giới không khởi, không diệt, cũng không có gì để đạt được."
Khi ấy Thiên Đế Thích tự nghĩ: "Nay thiên tử giảng nói như vậy, ắt cho rằng mình đã chứng được Bất khởi pháp nhẫn, cho rằng mình đã gần với đạo Vô thượng Chánh chân." Thiên tử Nguyệt Thị liền biết ý nghĩ của Đế Thích, bèn nói với Thiên Đế: "Câu Dực, người muốn được pháp nhẫn thì không gần với đạo Vô thượng Chánh chân. Người không khởi lên pháp nhẫn mới có thể gần với đạo Vô thượng Chánh chân."
Lại hỏi: "Thiên tử, vì sao nói vậy?"
Đáp: "Hễ có chỗ đắc thì rơi vào điên đảo (cái thấy lộn ngược, sai với sự thật), mà cũng chẳng được gì. Tâm đạo thì không có sự thành tựu giác ngộ (?), không có người khởi nhẫn; đó gọi là không từ đâu sinh. Không có gì khởi lên thì mới thành Chánh giác."
Lại hỏi: "Thiên tử, đạo nên tìm ở đâu?"
Đáp: "Câu Dực, tâm đạo nên tìm nơi chính thân mình, nơi tính tự nhiên."
Lại hỏi: "Cái tự nhiên nơi chính thân mình nên tìm ở đâu?"
Đáp: "Pháp ấy không sinh, cũng không có người sinh, cũng không có cái được sinh; nên tìm ở đó. Nên tìm như thế: tìm như chính ý muốn tìm, không tìm danh tiếng, mà cũng không có gì để tìm. Không có gì để tìm thì không có chỗ trụ."
Khi ấy Thiên Đế Thích tiến lên bạch Phật: "Thật chưa từng có, bạch đấng Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc cao quý nhất trong các vị trời)! Thiên tử Nguyệt Thị đi sâu vào trí tuệ, cao vời khó lường. Vị ấy chết ở đâu mà sinh đến đây? Chết ở đây rồi sẽ sinh về đâu?"
Thiên tử Nguyệt Thị đáp Thiên Đế: "Giả sử nhà ảo thuật biến hóa ra người nam người nữ, thì người ấy chết ở đâu mà sinh đến đây? Chết ở đây rồi sẽ đi về đâu?"
Đáp: "Người do ảo thuật hóa ra không có chỗ đến chỗ đi, cũng không có chết, có sinh. Vì sao? Vì người huyễn hóa không có tâm tưởng."
Thiên tử nói: "Câu Dực, đã không có tâm tưởng thì sao lại có chuyện như thế? Nếu nghĩ rằng người huyễn hóa này từ nơi kia chết rồi đến sinh ở đây, chết ở đây sẽ sinh ở chỗ nọ, thì có ý nghĩ như vậy chẳng phải sẽ bị người sáng trí chê cười sao (?)."
Đáp: "Đúng vậy, thiên tử, thật như lời ngài nói."
Thiên tử nói: "Câu hỏi Câu Dực vừa nêu cũng như thế. Tất cả các pháp đều như huyễn, mà lại hỏi Như Lai rằng thiên tử này chết ở đâu mà sinh đến đây, chết ở đây sẽ đi về đâu. Ý ngài thế nào? Cái do huyễn hóa ra có đi có lại không? Có thể thấy nó chết và sinh chăng?"
Đáp: "Không."
"Cái do huyễn hóa ra có muốn khởi làm, có tạo tác gì không?"
Đáp: "Không làm gì cả."
Thiên tử nói: "Cũng vậy, người hiểu rõ tất cả các pháp đều như huyễn hóa thì có thể thị hiện đi lại, chết và sinh. Tuy hiện ra như thế mà không có ý tưởng, cũng không tạo tác gì. Ý ngài thế nào? Trong giấc mộng thấy hình sắc, nghe âm thanh, mũi ngửi hương, miệng nếm vị, thân chạm vật mịn màng, tâm nhận biết các pháp, có thể gọi những thứ đó là thật có chăng?"
Đáp: "Không."
Thiên tử nói: "Cũng vậy, Câu Dực, người hiểu rõ các pháp như mộng, như tự nhiên thì dù thấy nghe điều gì, tâm đối với các pháp cũng không bị nhiễm ô, cũng không lìa trần cảnh, cũng không mong cầu gì, cũng không lo buồn. Pháp nào đã nghe thì phân biệt rõ để nói cho người khác, đối với lời nói âm thanh cũng không bám víu."
Khi ấy Thiên Đế Thích tiến lên bạch Phật: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, thiên tử Nguyệt Thị không có chỗ sinh, không chết không sinh, vậy lấy nghĩa gì mà khai hóa chúng sinh? Dân chúng thì có sinh và có chết. Ở địa vị Thanh văn thì không sinh không chết, mà không sinh không chết thì không phải địa vị Bồ Tát. Vậy sao hạnh Bồ Tát lại phải ở trong sinh tử, rong ruổi trải qua vô số ức trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài, không thể tính bằng năm tháng)?"
Phật bảo Thiên Đế: "Bồ Tát nào đã thành tựu Bất khởi pháp nhẫn thì không nghĩ đến sinh, cũng không có chết, giống như vị A-la-hán đã diệt độ (nhập Niết-bàn, chấm dứt hẳn sinh tử) trăm năm rồi. Vì sao? Vì quán xét Bồ Tát cũng như vậy. Bồ Tát không có ý tưởng về cái ta, không có ý tưởng về người khác. Hạnh Bồ Tát lại còn vượt hơn thế: không nghĩ đến sinh, không có ý tưởng về chết, ý tưởng về ta và người đều đã lắng diệt hết. Tất cả các pháp không có gốc ngọn; nếu không hiểu rõ pháp này thì không giác ngộ được. Bồ Tát đại bi dù trải qua vô số ức trăm nghìn cai (cai: đơn vị số cực lớn) kiếp rong ruổi trong vòng sinh tử cũng không mỏi mệt. Ví như có người đàn ông có ngôi nhà lớn ở ngã tư đường bị cháy, không còn luyến tiếc gì nữa. Người thực hành đại từ cũng vậy: không tiếc thân mạng, vứt bỏ năm thứ dục lạc (sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái nơi thân), xa lìa những ham muốn ưa thích như tránh xa đám lửa lớn. Ở trong lửa mà chịu đựng được hết, thân không bị cháy. Ý ông thế nào? Việc người ấy làm có khó không?"
Đáp: "Rất khó, bạch đấng Trời trong các trời."
Phật dạy: "Câu Dực, hạnh Bồ Tát còn hơn thế: đã vượt thoát mọi bụi nhơ ham muốn mà vẫn hiện ra thọ sinh để giáo hóa dân chúng. Vì thế nên quán: Bồ Tát đại sĩ vượt trên tất cả Thanh văn, Duyên giác, đạt được đạo Vô thượng Chánh chân, thành bậc Tối Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính cao nhất)."
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế: "Lúc nãy ông hỏi vị ấy chết ở đâu mà sinh đến đây, hãy nghe Phật nói. Ở phương Đông, cách đây chín mươi hai ức trăm nghìn cõi Phật, có thế giới tên là Tích Bảo. Cõi ấy có vô số cây báu, cành lá hoa quả mỗi thứ mỗi khác. Lối đi kinh hành, chỗ dạo chơi, lầu gác, giảng đường đều làm bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô hay hổ phách, mã não). Đất đai nước ấy toàn bằng lưu ly xanh biếc, do vô số trăm nghìn thứ báu hợp thành. Ở thế giới Tích Bảo có Phật hiệu là Bảo Trường Oai Thần Siêu Vương Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (Đẳng Chánh Giác: bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng, trọn vẹn), hiện đang thuyết pháp. Cõi Phật ấy không có sự giáo hóa theo hai thừa (hai cỗ xe, tức hai con đường tu) Thanh văn và Duyên giác, mà chỉ thuần là Bồ Tát, đầy đủ, rộng khắp, tràn đầy cõi Phật."
"Mỗi hội thuyết pháp của Đức Phật ấy có ba mươi sáu ức Bồ Tát chứng được Bất khởi pháp nhẫn. Chúng vừa đắc nhẫn liền vọt thân lên hư không cao bốn trượng chín thước, làm chấn động tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một Đức Phật). Liền có vô số trăm nghìn hoa sen bảy báu tự nhiên trải khắp mặt đất, không chỗ nào không giáp. Rồi từ hư không, họ đến các cõi Phật khác, chiêm bái các Đức Như Lai Chánh Giác ở cõi khác, cúi đầu quy mệnh, thưa hỏi kinh pháp, nghe giảng giải nghĩa lý. Đức Phật ấy ra đời đến nay đã mười hai kiếp, ban ngày và ban đêm mỗi thời ba lần giảng nói kinh pháp. Vì thế, Câu Dực, hãy quán như vầy: trong cõi của Đức Phật ấy, chúng Bồ Tát nhiều không thể tính bằng ức, các báu vật chất chứa không hề hao hụt. Cõi Phật ấy không có tên gọi nào khác cho chỗ tụ họp (?). Không có núi rừng, khe suối, vực sâu. Không có người nói chuyện phiếm, không có tai họa. Không có A-la-hán, Duyên giác, không có người ăn uống. Vì sao? Vì các Bồ Tát ấy từ xưa đã lấy niềm vui ưa thích pháp làm thức ăn. Nay thiên tử này từ thế giới Tích Bảo mất đi mà đến cõi trời Đao Lợi này, nên đến gặp Phật, cúi đầu quy mệnh, thưa hỏi kinh điển, vì vô số người diễn nói kinh pháp này, giải rộng nghĩa lý, lại muốn khiến các Bồ Tát khác phát khởi đầy đủ pháp nhẫn này."
Phật dạy: "Thiên Đế, thiên tử Nguyệt Thị là người Phật muốn giao phó (?) việc giữ gìn chánh pháp, thọ trì và phụng hành. Sau khi Như Lai diệt độ, vào cuối đời mạt thế, lúc pháp sắp diệt, vị ấy sẽ ở cõi Diêm-phù-đề này (châu lục ở phía nam núi Tu Di, nơi loài người chúng ta sống). Vào thời ấy, vị ấy sẽ trao cho dân chúng giáo pháp sâu xa mầu nhiệm như thế này, sâu rộng vô lượng, tinh tấn nuôi dưỡng, giáo hóa vô số ức trăm nghìn người an trụ trong pháp nhẫn này. Sau khi pháp diệt hết, vị ấy mất ở cõi người, sinh lên cõi trời Đâu Suất (cõi trời thứ tư của cõi Dục, nơi Bồ Tát Di Lặc đang ở chờ ngày xuống thế gian thành Phật), đến chỗ Bồ Tát Di Lặc (vị Bồ Tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích Ca), thưa hỏi và lãnh thọ đạo hóa mầu nhiệm của chư Phật Thế Tôn, giáo hóa vô lượng trăm nghìn thiên tử an trụ vào lẽ không từ đâu sinh (tức thấy rõ các pháp vốn không sinh), hoặc phát tâm cầu đạo Vô thượng Chánh chân. Khi Bồ Tát Di Lặc thành Chánh giác, vị ấy sẽ ở cõi Diêm-phù-đề mười năm cúng dường Di Lặc Như Lai cùng các đệ tử. Rồi cùng với hai vạn người bỏ nhà, rời gia đình theo đạo, làm sa-môn (người xuất gia tu hành), lãnh thọ kinh pháp, trọn đời thường giữ gìn chánh pháp. Sau khi Phật ấy diệt độ, vị ấy lại dùng pháp này để cứu giúp chúng sinh. Vị ấy sẽ gặp được nghìn Đức Phật ra đời trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại của chúng ta, trong đó có một nghìn Đức Phật ra đời), lần lượt cúng dường chín trăm chín mươi sáu Đức Phật Thế Tôn, ở chỗ các bậc Đại Thánh ấy đều tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, xa lìa dục lạc) thanh tịnh. Trải qua bảy mươi lăm kiếp nhiều như số cát sông Hằng, vị ấy sẽ đạt được đạo Vô thượng Chánh chân, thành bậc Tối Chánh Giác, hiệu là Nhật Diệu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, cõi Phật tên là Nhất Thiết Cụ Túc (đầy đủ tất cả)."
Khi ấy thiên tử Nguyệt Thượng nói với Nguyệt Thị: "Nay Thế Tôn thọ ký (Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật vào lúc nào, hiệu là gì) cho nhân giả rằng sẽ thành đạo Vô thượng Chánh chân. Vậy là Như Lai chỉ riêng vui lòng với ngài, thiên vị thương nghĩ đến ngài mà thọ ký sao?"
Thiên tử Nguyệt Thị đáp Nguyệt Thượng: "Như Lai Chí Chân mãi mãi không có ham muốn, cũng không có gì khó khăn, cũng không có nghi ngờ vướng mắc. Dẫu thọ ký cũng không mong cầu gì. Chỉ vì có Bồ Tát học hạnh Khai sĩ (tên gọi khác của Bồ Tát: người khai mở đạo cho chúng sinh) nên Như Lai thọ ký mà thôi. Sao lại nói Như Lai chỉ riêng vui lòng, thiên vị thương nghĩ mà thọ ký?"
Lại hỏi: "Thiên tử, vậy nên lấy niềm tin vui gì, nên tìm ở niềm tin nào?"
Lại đáp: "Nếu trong tâm mà tưởng đến tâm, xét nơi người ấy, thì người không có niềm tin vui là người không nhận lấy gì; không nhận lấy gì là niềm vui bậc nhất. Xét về niềm tin ấy thì không có tì vết nhơ nhớp. Không có sự vui mừng ấy mới là tin ưa. Nếu nơi lời lẽ mà không có gì để nói, ấy mới là tin ưa. Người ấy chưa từng không có niềm tin vui, cũng không có oán giận (?). Vì thế, thiên tử, nếu có người muốn tìm niềm tin vui thì nên tu tập pháp không lời: tinh tấn tu hành như không có gì để tu, mà cũng không phải không tu, không lo, không mừng. Vì sao? Vì pháp giới cũng không có tu hành, mà cũng không phải không tu hành, không tiến, không lười."
Thiên tử Nguyệt Thượng hỏi Nguyệt Thị: "Cái gọi là sự học của Bồ Tát là thế nào?"
Nguyệt Thị đáp: "Cái gọi là sự học của Bồ Tát là không có thân nên không giữ gìn thân thể, không có lưỡi nên không giữ gìn miệng, không có tâm nên không giữ gìn ý. Đó là sự học bậc nhất của Bồ Tát. Cái gọi là học là không nhận lấy gì, không làm gì, không khởi lên gì mà cũng không phải không khởi. Đó là sự học của Bồ Tát."
Lại hỏi: "Nhân giả học điều này nên được Như Lai thọ ký sao?"
Đáp: "Thiên tử, tôi không phải học điều này mà được thọ ký. Vì sao? Người học như vậy thì không thấy có cái ta và cái của ta. Không nghĩ rằng mình biết có điều để học, đó mới gọi là học. Trên trời hay trong thế gian không ai bắt bẻ được, cũng không có gì sai sót. Nếu có ý nghĩ 'ta có điều học' thì không hướng đến việc làm chân chính, không đạt được bình đẳng, vì tự cho đó là điều mình học."
Lại hỏi: "Lấy việc gì mà gọi là đạt bình đẳng?"
Đáp: "Thiên tử, nếu người tu hành không ở trên, không ở dưới, không ở giữa, không bám vào việc mình làm, không có tạo tác, có hành mà không tạo tác, đó là hạnh Bồ Tát. Nếu nảy ra ý nghĩ rằng pháp này cao quý, pháp kia thấp hèn, thì đối với các pháp ấy phải hiểu rõ là bình đẳng, không có hai ý niệm. Người tu hành như thế gọi là đạt bình đẳng."
Lại hỏi: "Nay nhân giả đạt được pháp gì mà được Như Lai thọ ký?"
Nguyệt Thị đáp: "Không trừ bỏ pháp phàm phu, cũng không đạt thành pháp của chư Phật; vì vậy Như Lai thọ ký cho tôi. Tôi đối với pháp ấy không đoạn trừ gì, đối với các pháp cũng không đắc được gì, nên được thọ ký."
Lại hỏi: "Xét như vậy thì những phàm phu ngu tối đều sẽ được thọ ký. Vì sao? Vì họ cũng không trừ bỏ pháp phàm phu. Như thế thì gọi là phàm phu, làm sao đạt được Phật pháp?"
Lại hỏi thêm: "Vì sao lại hiểu pháp phàm phu như thế?"
Nguyệt Thị đáp: "Tôi lấy nghĩa không mà hiểu pháp giới, hiểu Phật pháp. Bản tế (chỗ tận cùng, cội nguồn chân thật của các pháp) thật ra không có gốc. Pháp giới là không ấy có thể diệt được chăng?"
Đáp: "Không thể."
"Bản tế không có gốc, có thể đạt được chăng?"
Đáp: "Không."
"Vì thế, thiên tử, tôi nói lời này: không diệt trừ pháp phàm phu, cũng không đạt thành pháp của chư Phật; vì vậy Như Lai thọ ký cho tôi."
Lại hỏi: "Không, pháp giới, bản tế không gốc, có lời lẽ không?"
Đáp: "Không có."
"Nếu không, pháp giới, bản tế không gốc đều không có lời lẽ, đạo không thể nói ra, thì nay làm sao lại thọ ký cho nhân giả?"
Đáp: "Thiên tử, nay thọ ký cho tôi cũng như nghĩa của không. Cõi của các pháp, bản tế không có gốc, đó là chỗ quy về của các pháp. Như pháp, như không có pháp mà được thọ ký (?). Sự thọ ký cũng như thế, việc thọ ký xong cũng như thế, đẳng giác cũng như thế, đạt thành đạo Vô thượng Chánh chân cũng như thế."
Khi ấy thiên tử Nguyệt Thượng tiến lên bạch Phật: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, thiên tử Nguyệt Thị đi vào trí tuệ sâu xa, cao vời khó theo kịp."
Phật bảo thiên tử: "Bồ Tát đã chứng được pháp nhẫn thì pháp của vị ấy là như thế, có sự phân biệt. Nếu phát khởi đạo nghĩa, diễn giảng kinh điển thì giải thoát mọi việc của pháp giới. Lại nữa, những gì giảng nói về pháp giới cũng không có lời lẽ để tuyên bày chỉ cho mọi người. Vì sao? Xét về lẽ thì pháp giới không có lời lẽ, cũng không có gì để nói. Pháp giới thế nào thì cõi người cũng thế; cõi chúng sinh thế nào thì cõi Phật cũng thế; cõi Phật thế nào thì pháp giới cũng thế. Nếu Bồ Tát đi vào nghĩa này thì có thể tự đứng vững, không phải nhờ người khác truyền cho."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video