Phẩm thứ hai mươi tám: Ưu-đà-da
Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, tức Phật) bảo Ưu-đà-da: "Phật khi xưa xuất gia đã thề với cha mẹ: nếu thành Phật đạo sẽ về độ cha mẹ. Nay đã thành Phật đạo, đạo đức đã thành tựu, ắt phải về nước, không trái lời thề xưa. Ông hãy dùng thần túc (thần thông đi lại tự tại, bay đi tùy ý) đi lại trong hư không, hiện các phép thần biến, như chính thân ta đã thành đại đạo. Đệ tử còn được như thế, huống chi Phật uy đức cao vời vô lượng — người ta nhờ vậy mới tin nhận." Ưu-đà vâng lời, dùng thần túc bay đi trong hư không, đến bản quốc Ca-duy-la-vệ (quê hương của Phật), ở trên không trung phía trên thành hiện vô số phép biến hóa: thân trên phun nước, thân dưới phun lửa, nước không làm ướt thân, lửa không gây tổn thương; bảy lần hiện bảy lần ẩn; lặn vào đất ở phương đông, hiện ra ở phương tây; lặn ở tây hiện ở đông; lặn ở nam hiện ở bắc; lặn ở bắc hiện ở nam; đi trên không như chim, lặn vào đất như vào nước, đi trên nước như trên đất. Vua và thần dân không ai không vui mừng, mới biết đạo là tôn quý. Bấy giờ có bài tụng rằng:
Phật từ những hạnh tu xưa, / Trải sinh tử biến đổi vô số lần,
Thường thương xót loài bò bay nhỏ bé, / Siêng năng chịu khổ suốt vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài).
Rồi ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), / Đạt được nguyện xưa của mình.
Hãy vui mừng lắng nghe kể, / Điều khó được thường thấy nghe.
Vừa khi thành Phật đạo, / Liền hàng phục ma (Ma vương, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo) cùng quân thuộc,
Liền phá gốc sinh tử, / Tiêu sạch ái dục không còn sót.
Phật nhớ đất nơi mình sinh, / Muốn gặp họ hàng thân thích.
Nay nghe vua Đầu-đàn (vua Tịnh Phạn, cha của Phật) / Lời nói thật đáng thương xót.
Có tỳ-kheo (người nam xuất gia theo Phật) tên Ưu-đà, / Dáng vẻ tính tình khiến người ưa thích;
Phật sai làm sứ giả đi, / Mang tin tức xác thực về.
Trở về nước của vua cha, / Vào để nói rõ ý Phật:
"Nay thái tử của nhà vua nghĩ đến, / Muốn trở về cung."
Ưu-đà nghe Phật dạy, / Liền lắng nghe, vâng làm.
Ngay lúc ấy, trước mặt Phật, / Biến hóa theo hình đất (?),
Thân bỗng biến mất, / Dùng thần túc đến vào thành,
Cho đến điện đại vương, / Trước chỗ vua cha ngồi.
Tỳ-kheo Ưu-đà-da / Tiến lên hiện thân làm vui lòng vua Đầu-đàn,
Biến hóa nhiều cách, / Vọt lên trong điện vua cha,
Trong sạch ví như hoa sen, / Bùn đất bụi bặm không vướng.
Vua cha thấy thì sợ hãi, / Liền hỏi: "Đây là thần linh gì?
Phải chăng là thần trời, thần đất? / Từ đất hiện ra, sao lạ thế?
Người có hình dáng này tên họ là ai? / Vốn từ đâu đến?
Mong hãy mở lòng ta, / Khiến nút nghi trong lòng được cởi.
Từ lúc sinh ra đến nay, / Ta chưa từng thấy phép biến hóa này."
(Ưu-đà đáp:) "Thái tử xưa bỏ nước, / Cầu đạo để độ chúng sinh,
Kính cẩn siêng năng vô số kiếp, / Đến nay mới được thành.
Nay xin vua chớ sợ, / Hãy thư thái, vui vẻ trong lòng.
Tôi đã phá bỏ các điều ác, / Làm sứ giả của thái tử nhà vua."
Vua nghe thái tử hỏi thăm, / Nước mắt rơi như mưa (?).
"Đã mười hai năm nay, / Mới được nghe tin Tất-đạt (tên thái tử khi chưa xuất gia).
Nay tin lành đến, / Ta như tỉnh dậy, như được sống lại.
Thái tử bỏ ngôi nước, / Thành đạo rồi hiệu là gì?"
"Ra khỏi nước, ngồi tu sáu năm, / Tinh tấn, nay hiện thành Phật,
Hiệu là Trời trong các trời, / Bậc tôn quý số một của ba cõi (toàn bộ các cõi chúng sinh luân hồi)."
"Xưa khi còn ở nước ta, / Ta đã dựng cho nó các điện báu,
Chạm khắc trang sức đẹp đẽ; / Nay nhà ở của nó thế nào?"
Ưu-đà-da đáp rằng: / "Phật chân chính nhiệm mầu (?),
Thường ngồi dưới gốc cây, / Chư thiên đều đến quy về."
"Con ta khi còn ở cung, / Đệm nệm trải chăn gấm,
Đều làm bằng gấm thêu, / Mềm mại, sáng bóng."
"Vợ rồng dâng giường báu, / Thiên đế dâng áo cà-sa (áo của người xuất gia),
Ngài không vì áo đẹp mà vui, / Lòng ngài không thêm không bớt."
"Ở trong nước ăn món ngon, / Cỗ ngọt đượm vị;
Nay món nó ăn / Để nuôi thân là loại gì?"
"Cầm bát đi khất thực, / Làm phúc cho mọi người, không chọn thô hay ngon,
Chú nguyện cho nhà bố thí / Đời đời được an ổn."
"Tất-đạt khi nằm ngủ, / Không ai dám tùy tiện gọi dậy,
Phải gảy đàn cất tiếng hát, / Mới khiến tỉnh dậy."
"Như Lai (danh hiệu của Phật) nhập tam muội (trạng thái tâm định lặng sâu), / Ngày đêm không còn ngủ hay thức,
Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua trời cõi Sắc giới) đến khuyến trợ, / Đều hiện ra cúi đầu nhận lời dạy."
"Ở nhà tắm bằng các thứ hương, / Đủ loại mùi thơm,
Hương thơm khắp trong phòng; / Nay dùng hương gì?"
"Bát giải (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi ràng buộc) và tam thoát môn (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), / Dùng để tắm rửa cấu bẩn trong lòng;
Lòng ngài sạch như hư không, / Yên ổn khắp nơi, không phiền lo."
"Tất-đạt khi ở nhà, / Giã nhiều thứ hương,
Lấy hương xông áo quần, / Sạch sẽ không vết nhơ."
"Giới, định, tuệ, giải thoát và tri kiến giải thoát / Làm hương đạo đức,
Xông đến cả tám nạn xứ (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp), / Đời đời độ khắp mười phương."
"Bốn loại giường ghế đẹp, / Làm bằng nhiều thứ báu,
Chồng lớp trải đủ đồ, / Để nằm ngồi trên đó."
"Tứ thiền (bốn bậc thiền định) là giường ghế, / Ý định lặng không rối loạn,
Trong sạch như hoa sen, / Không dính bùn nước."
"Ở cung có vô số quân lính, / Các quan canh gác,
Hai bên luôn hộ vệ, / Mắt không thấy điều xấu bẩn."
"Cùng chúng đệ tử / Một nghìn hai trăm năm mươi người,
Lại có vô số Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để độ chúng sinh) / Đều đến cúi đầu học tập."
"Xưa ở nhà chưa xuất gia, / Có bốn loại xe đẹp:
Xe voi, ngựa, bò, dê, cùng kẻ đi bộ (?), / Rong chơi ngắm bốn phương."
"Năm thần thông làm ngựa kéo: / Thấy suốt, nghe thấu, bay đi,
Thấy đời trước, thấy lòng mọi người, / Đi khắp độ người qua sinh tử."
"Con ta đi ra rồi về, / Cờ phướn, lông chim, chạm trổ trang sức,
Trước sau có người dẫn đường theo hầu, / Mỗi người cầm binh khí."
"Tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), lòng từ bi che chở, / Ân huệ, nhân ái, chúc lành,
Che khắp các nạn khổ, / Dùng để trang nghiêm chúng sinh."
"Khi ra đi có đủ trò ca nhạc, / Đánh chuông và nổi trống,
Người xem chật đường, / Trước sau chen nhau không lọt."
"Dưới cây ở Ba-la-nại (thành Benares), / Đánh vang trống bất tử (ví tiếng giảng pháp đưa người đến chỗ không còn chết),
Câu-lân cùng những người khác (năm người đầu tiên được Phật độ) đắc đạo, / Cùng tám vạn bốn nghìn chư thiên,
Chín mươi sáu phái ngoại đạo đều quy phục, / Tiếng ấy vang khắp ba nghìn thế giới;
Chúng sinh không ai không vui, / Nhận lời dạy, lòng đều sáng tỏ."
"Nó cai quản cõi nước nào? / Nhân dân bao nhiêu?
Giáo hóa được bao nhiêu người? / Có quy phục hết không?"
"Ngài cai quản ba nghìn đại thiên thế giới (cõi rộng lớn gồm vô số thế giới), / Dạy dỗ giáo hóa muôn loài,
Mười phương không kể xiết, / Không ai không được cứu độ."
"Khi ở trong nước, nó nghĩ đến phép chính, / Giúp ta trị muôn dân,
Hành động theo lễ tiết dạy bảo, / Không ai không vâng nghe lời dạy."
"Phật hiểu lẽ không, bản vô (mọi vật vốn không có tự tính), / Bỏ bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: coi vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch),
Không ai không quy phục, / Tâm thần lặng yên, sự nghiệp vô vi (lặng yên không tạo tác, tức Niết-bàn)."
"Phật không thù oán với đời, / Học rộng, không gì không thông đạt."
"Như lời ông nói, sao lại không trở về? (?) / Hết thảy đều tự quy về ngài."
"Giả sử khắp thiên hạ đầy người, / Mỗi người có nhiều đầu,
Mỗi đầu có nhiều lưỡi, / Mỗi lưỡi giảng vô số nghĩa,
Họp số người nhiều như cát sông Hằng, / Cùng ca ngợi công đức Phật,
Trải số kiếp như cát sông Hằng cũng không nói hết, / Huống chi tôi chỉ như ánh đom đóm."
Vua nghe càng buồn vui lẫn lộn, than rằng: "Lành thay, lành thay! Lời của A-di (tiên nhân A-tư-đà, người xem tướng thái tử lúc mới sinh, đoán ngài sẽ thành Phật) quả không nói sai. Phật sẽ về chăng? Ngày nào sẽ đến?" Ưu-đà đáp: "Bảy ngày nữa sẽ đến." Vua rất vui mừng, liền ra lệnh cho quần thần và muôn dân trong nước: "Ta sẽ đi đón Phật, nghi thức dẫn đường, theo hầu theo phép của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp). Hãy san phẳng đường sá, quét dọn sạch sẽ, lấy nước thơm rưới đất, treo lụa và phướn màu, dựng cờ lọng khắp trong nước." Những chỗ sửa sang đều rực rỡ đúng mực. Nghìn cỗ xe, vạn con ngựa ra ngoài bốn mươi dặm, đón rước Phật, cúi đầu quy y. Ưu-đà-da tiến lên tâu vua: "Tôi vốn nhận lời Phật dạy, vâng mệnh đến gặp vua để nói rõ ý ngài. Nay tôi trở về báo mệnh, thưa lại ý vua: lòng khao khát vô hạn, muốn gặp bậc chí tôn, cúi đầu nhận pháp, đồng thời giáo hóa muôn dân, khiến ai nấy đều được phúc lành." Vua nói: "Nên biết lúc này là đúng thời, chớ chậm trễ nữa."
Bấy giờ Ưu-đà-da trở về chỗ Phật, cúi đầu sát chân, trình bày ý vua. Thế Tôn cùng các đệ tử hẹn bảy ngày sẽ về bản quốc. Vua và thần dân không ai không vui mừng: xa cách nhiều năm, ngày đêm nhớ nhung, ăn không ngon, ngủ không yên, khao khát đã lâu, đếm ngày tính giờ, chờ Thế Tôn đến cho hết bảy ngày. Bấy giờ bậc đại thánh bảo các đệ tử: "Ngày mai sẽ lên đường đến Ca-duy-la-vệ gặp vua cha. Các ông hãy sửa sang áo quần chỉnh tề, mang theo bát." Phạm thiên, Đế Thích và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) nghe Phật về nước đều đến hầu tiễn. Trời mưa nước thơm, rải hoa đốt hương, dựng cờ lọng. Tứ Thiên vương và chư thiên đều đi trước dẫn đường, Phạm thiên hầu bên phải, Đế Thích hầu bên trái, chúng tỳ-kheo đều theo sau Phật; chư thiên, rồng, thần đem hoa hương, ca nhạc theo hầu phía trên.
Phật vừa lên đường, trước hết hiện điềm lành: ba nghìn cõi nước chấn động sáu lần; cây khô trăm năm đều nở hoa kết quả; khe suối khô cạn tự nhiên phun nước. Vua thấy điềm ấy biết Phật đã đến, liền ra lệnh cho những người họ Thích, đại thần trăm quan đều đến chỗ Phật rải hoa đốt hương, dựng cờ phướn, nổi các thứ nhạc, cùng ra đón Phật. Vua từ xa thấy Phật giữa đại chúng như trăng giữa các vì sao, như mặt trời mới mọc chiếu sáng buổi sớm, như cây hoa tươi tốt nở rộ; thân lớn một trượng sáu, tướng tốt trang nghiêm, rực rỡ như núi vàng. Vua thấy vừa buồn vừa vui, tiến lên cúi đầu sát chân: "Xa cách lâu ngày, nay mới gặp nhau." Đại thần trăm quan đều cúi đầu làm lễ.
Rồi Phật trở vào thành; chân vừa bước qua ngưỡng cửa, đất rung động mạnh, trời mưa các thứ hoa, nhạc cụ tự kêu; người mù được thấy, người điếc được nghe, người què quặt đi được, người bệnh được khỏi, người câm nói được, người điên trở lại bình thường, người gù được thẳng lưng, người bị trúng độc thì độc không phát; trăm loài chim muông hòa tiếng kêu thương; đồ trang sức ngọc của phụ nữ chạm nhau phát ra tiếng. Lúc ấy, ai thấy những biến hóa này đều vui mừng. Những kho báu cất giấu tự nhiên lộ ra, bên trong đầy của quý lạ. Những người mang lòng khác đều hòa thuận, cùng một lòng chắp tay quy y Phật. Các loài súc sinh được ánh sáng thấm nhuần đều được sinh lên trời. Phụ nữ mang thai được ánh sáng ấy chiếu đến thì đau đớn nhẹ nhàng, đều sinh nở được, con cái đoan chính xinh đẹp. Dâm dục, giận dữ, si mê đều tiêu tan, không còn phiền não; mọi người nhìn nhau như cha, như mẹ, như anh, như em, như con, như chính mình. Địa ngục tạm ngừng khổ, ngạ quỷ (quỷ đói) được no đủ, theo ánh sáng tìm đến quy y Thế Tôn, đều phát tâm cầu đạo.
Vua thấy Phật thân lớn một trượng sáu, tướng tốt sáng rỡ, thân sắc vàng tía, các giác quan lặng yên, như trăng giữa các vì sao, rực rỡ như núi vàng, được Thiên đế, Phạm vương, Tứ Thiên vương phụng thờ; lại thấy các phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) ở lâu trong núi, phơi thân ngoài trời, nắng đốt gió thổi, thân thể đen gầy, đứng hầu bên Phật, như voi đen bên núi vàng tía, không làm nổi bật, không tôn lên được đức lớn của Phật để mọi người vui lòng. Vua bèn ra lệnh trong nước chọn trong các nhà họ Thích hào tộc những người đoan chính xinh đẹp, dung mạo khác thường, được năm trăm người, cho xuất gia làm sa-môn (người xuất gia tu hành), hầu hai bên Phật, như chim phượng hoàng trên núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới), cũng như ngọc ma-ni (ngọc báu sáng trong) đặt trong đồ pha lê.
Bấy giờ em Phật là Nan-đà cũng làm sa-môn, đến để cạo râu tóc. Lúc ấy Nan-đà có một gia nhân coi việc (?) làm nghề thợ cạo đầu. Người ấy tiến lên thưa Phật: "Thân người khó được, đời có Phật khó gặp, thời sáng tỏ khó gặp. Nay các chủ nhân của con cùng các bậc tôn quý biết đạo là cao nhất, không thể lường được, không ham vinh hoa đời, bỏ ngôi cao, đi làm sa-môn. Nay con là kẻ hèn mọn thấp kém, chẳng sánh được ai, còn tham luyến gì mà không xuất gia theo đạo? Chỉ mong Phật thương xót, cứu vớt khỏi tam đồ (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), kéo kẻ đang chìm đắm trong bụi trần lên cho làm sa-môn." Phật nói: "Lành thay!" Phật liền gọi: "Tỳ-kheo, hãy đến đây!" Tóc liền rụng, áo cà-sa ở trên thân, người ấy liền thành sa-môn. Ông làm lễ các sa-môn, rồi theo thứ tự ngồi xuống.
Nan-đà ở sau, lần lượt làm lễ theo thứ tự; đến vị sa-môn này thì dừng lại không lạy, trong lòng tự nghĩ: "Đây là đầy tớ nhà ta, ta không thể lạy." Phật biết, bảo Nan-đà: "Phật pháp rộng lớn thông suốt, chỉ xét người học trước hay sau chứ không xét sang hèn. Ví như biển lớn nhận hết muôn sông, bốn dòng chảy vào không tránh bùn nhơ. Hãy giữ lòng như đất. Tứ đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố hợp thành thân thể và vật chất) đều bình đẳng; đất, nước, lửa, gió trong thân hay ngoài thân không khác nhau. Thần thức vốn rỗng lặng, chỗ chấp vào chỉ là cái tên. Nên bỏ tính tự cao, lấy pháp mà giữ mình, mới hợp với lời dạy đạo vô cực của các bậc thánh xưa."
Bấy giờ Nan-đà thấy Phật dạy bảo thiết tha, việc không thể không làm, hiểu rõ lẽ bản vô (mọi vật vốn không có tự tính), bỏ tính tự cao, hạ mình làm lễ. Trời đất rung động mạnh, cả hội đều khen: "Lành thay! Theo đạo với lòng bình đẳng, trừ bỏ kiêu ngạo mà hạ mình, cảm động trời đất khiến rung động mạnh." Từ đó Phật đặt ra phép: người học trước là lớn, người học sau là nhỏ; đó là phép thường hợp lẽ, không ai bị phân biệt, không có tranh cãi.
Rồi Phật vào cung, ngồi trên điện. Vua và thần dân ngày ngày cúng dường trăm món ngon. Phật giảng kinh pháp, số người được độ vô lượng. Câu-di (vợ của thái tử) dắt La-vân (La-hầu-la, con của thái tử) đến, cúi đầu sát chân Phật, ngước nhìn thăm hỏi: "Đã lâu không được hầu hạ, bỏ trống việc cúng dường." Lúc ấy quyến thuộc của vua đều ôm mối nghi: "Thái tử bỏ nước đi mười hai năm, do đâu mà mang thai sinh ra La-vân?" Phật nói với vua cha và bảo các quan: "Câu-di giữ tiết trinh khiết trong sạch, không có tì vết. Nếu vua không tin, nay sẽ chứng minh."
Bấy giờ Thế Tôn hóa phép cho các vị tăng đều giống như Phật, tướng tốt và ánh sáng ngang nhau không khác. Lúc ấy La-vân vừa bảy tuổi. Câu-di liền lấy chiếc nhẫn ấn tín đưa cho La-vân và nói: "Ai là cha con thì đưa cái này cho người ấy." La-vân lập tức đi thẳng đến Phật, đưa nhẫn ấn tín cho Thế Tôn. Vua và quần thần đều vui mừng, khen: "Lành thay! Điều được thấy thật vô lượng, đúng là con của Phật." Phật nói với vua cha và các quan: "Từ nay về sau chớ nghi nữa. Đây là con chính của ta, nhờ ta mà hóa sinh, đừng trách Câu-di."
Vua được chứng đạo; Câu-di thọ giới, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) thanh tịnh; người trong cung lớn nhỏ đều thọ giới pháp, mỗi tháng giữ sáu ngày trai, mỗi năm giữ ba tháng trai (những ngày tháng ăn chay, giữ giới thanh tịnh), vâng giữ không lơi. Trong nước yên ổn, mưa gió thuận thời, thời tiết không sai thứ tự, ngũ cốc được mùa giá rẻ, dân an cư lạc nghiệp; dân chúng muôn nước đều đến chúc mừng. Đạo đức ngày càng tươi tốt như trăng đầu tháng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video