Thiên 27 — Phẩm 27: Độ Xá-lợi-phất và Mục-liên

 Phẩm thứ hai mươi bảy: Hóa độ Xá-lợi-phất và Mục-liên

 Khi Phật chưa vào nước Ma-kiệt (Magadha, vương quốc lớn ở miền trung Ấn Độ), dân nước giàu có, ăn uống ngon lành, bày trò ca hát nhảy múa, vui chơi không ngớt, ngày đêm rong chơi. Phật vừa vào nước, thành La-duyệt-kỳ (Rajagriha, kinh đô nước Ma-kiệt, còn gọi là thành Vương Xá) ngày đêm lặng lẽ, tiếng tụng kinh vang đều; người người ăn chay giữ giới, đọc kinh, bỏ thú vui thế tục như vứt bỏ phân rác; chỉ tôn kính Phật, nghe kinh, thực hành pháp, không rời Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp — giáo lý; Tăng — đoàn thể người tu).

 Phật có một vị sa-môn (người xuất gia tu hành) tên là An-bệ, được sai đi truyền pháp, khai hóa những người chưa được nghe. Đó là thời ngũ trược (đời có năm thứ vẩn đục: thời thế, tà kiến, phiền não, chúng sinh, mạng sống), lòng người hoang mê, không thấu chân lý. Ông vào thành phân vệ (đi khất thực), áo quần chỉnh tề, oai nghi lễ tiết không sai phép thường, bước đi khoan thai; vì thế ai thấy cũng vui lòng.

 Lúc ấy Xá-lợi-phất, tên gốc là Ưu-ba-thế, từ xa trông thấy, lòng hớn hở, tự nghĩ: "Ta học đã lâu, chưa từng thấy vị sa-môn nào áo quần lễ tiết khoan thai chỉnh tề, không sai nghi tiết như thế này. Thử đến hỏi xem ông thờ đạo gì. Ta vẫn thường ngờ rằng hẳn phải có điều lạ chưa nghe; đạo thù thắng nhiệm mầu chưa chắc chỉ dừng ở mức các đạo ta đã biết." Ông đến hỏi vị tỳ-kheo (người nam xuất gia theo Phật): "Ngài thờ đạo gì? Ai là thầy? Xin được nghe chí hướng của ngài." Tỳ-kheo biết ý, liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật):

 Thầy tôi là bậc tôn quý của ba cõi (toàn bộ các cõi luân hồi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), / Có ba mươi hai tướng tốt,

 Bình đẳng, không chấp có cũng không chấp không, / Độ chúng sinh qua mười hai cửa (mười hai nhân duyên: chuỗi nhân quả khiến chúng sinh luân hồi).

 Tôi tuổi còn non trẻ, / Gốc học còn nông cạn ít ỏi,

 Làm sao nói hết được chân lý tột cùng, / Sự nghiệp vô cùng của Như Lai (danh hiệu của Phật)?

 Gốc của hết thảy các pháp / Đều từ duyên mà có, vốn là không;

 Nếu ai đạt đến cội nguồn ấy, / Mới gọi là sa-môn.

 Chí hướng gắn vào một sự nghiệp đạo, / Rỗng lặng, không tạo tác,

 Để tâm thần rong chơi nơi an tĩnh vắng lặng, / Tu thiện mà hẹn cùng cõi lặng sâu (?).

 Sa-môn An-bệ đáp: "Vị thầy tôi thờ, từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) đã thực hành pháp lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tứ đẳng (bốn tâm bình đẳng rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ ân (bốn cách thu phục người bằng ân huệ: bố thí, nói lời hiền hòa, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung), thực hành lòng thương xót không ngăn che, giữ lòng từ vô cực muốn độ tất cả; công đức chồng chất không thể kể xiết. Ngài là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật) ở cõi trời Đâu-thuật (cõi trời nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật ở chờ), giáng thần xuống trần, gửi mình vào thai phu nhân nước Ca-duy-la-vệ (quê hương của Phật, nay thuộc vùng biên giới Nepal), như mặt trời hiện bóng trong nước.

 "Sinh ra, ngài đi bảy bước, trời đất rung động mạnh, có ba mươi hai điềm lành; ngài tự xưng là bậc thánh: 'Ba cõi đều khổ, ta sẽ độ thoát.' Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua trời cõi Sắc giới), Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) đều đến thưa nhận; chín con rồng phun nước tắm thân ngài. Đức của ngài vô lượng; đây chỉ nêu sơ lược điều cốt yếu, không phải kẻ chỉ như ánh đom đóm như tôi có thể ca ngợi cho hết, cũng không phải điều miệng nói lòng nghĩ được. Đó là đại sư của tôi, bậc tôn quý của trời và người." Rồi ông tụng rằng:

 Thầy tôi là Trời trong các trời, / Bậc tôn quý vô cùng của ba cõi,

 Thân tướng tốt đẹp cao một trượng sáu, / Thần thông rộng như hư không,

 Giáo hóa người trừ bỏ ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), / Nhổ dứt mười hai gốc rễ (mười hai nhân duyên),

 Không tham ngôi vị cõi trời, cõi đời, / Lòng mở ra cửa pháp thanh tịnh.

 Xá-lợi-phất hớn hở vui mừng như trong bóng tối thấy ánh sáng, miệng nói: "Lành thay! Từ xưa đến nay tôi ôm mối nghi. Tôi lại ham học, tám tuổi đã theo thầy, đến mười sáu tuổi không môn nào không học khắp, đi khắp mười sáu nước lớn trong thiên hạ, tự cho mình đã thông đạt. Nay mới được nghe đạo lạ, vô thượng chính chân, đúng với nguyện xưa của tôi. Nay Phật ở đâu?" Đáp: "Ở vườn tre Ca-lăng."

 Ông dẫn các đệ tử đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân, hỏi thăm bậc chí tôn: "Thân con sa vào ngu tối mê lầm đã nhiều năm, không được thưa hỏi nhận lời dạy. Nay mới được phụng thờ đạo lớn vô cùng của bậc thánh. Xin cho con xuất gia làm tỳ-kheo, nhận giới thành tựu (giới đầy đủ của người tỳ-kheo)." Phật nói: "Lành thay! Tỳ-kheo, hãy đến đây!" Tóc tự rụng, áo cà-sa (áo của người xuất gia) tự khoác lên thân. Phật vì ông giảng kinh, phân tích các pháp; mười hai gốc rễ ông hiểu thông suốt; lậu tận (dứt sạch phiền não) ý giải (tâm được giải thoát), đắc quả vô trước (quả A-la-hán, không còn dính mắc vào đâu).

 Ông tiến lên thưa Phật: "Con có người bạn đồng học, tên tục là Câu-luật, nay gọi là Mục-liên. Từ nhỏ chúng con thân thiết, hẹn rằng ai gặp được chân lý thì chỉ bảo cho nhau. Nay con đã được cứu độ, còn bạn ấy vẫn chìm trong bụi nhơ, chưa được kéo ra. Con xin vâng ý Thánh tôn đến chỉ bảo cho bạn ấy." Phật nói: "Lành thay! Nên biết lúc này là đúng thời, chớ chậm trễ."

 Xá-lợi-phất cúi đầu sát chân Phật, từ biệt ra đi, vào thành tìm Mục-kiền-liên. Từ xa thấy Mục-liên cùng các đệ tử đang đi dạo trong thành, nơi phố phường ngõ hẻm, Xá-lợi-phất bước tới. Mục-liên thấy dáng người bạn đổi khác, áo quần thay đổi không như thường ngày, bèn hỏi duyên cớ: "Áo quần đổi khác, anh đã thấy điều gì lạ chăng?" Đáp: "Người học không có thầy cố định, chỉ theo ánh sáng lớn. Tôi học bao năm không gặp bậc đại thánh, nay mới gặp được đạo lớn vô thượng, vui mừng vô lượng, nên đến tìm anh, để cùng chung hương vị của đạo trải bao kiếp không cùng."

 Mục-liên đáp: "Đây không phải việc nhỏ, nên cùng suy nghĩ kỹ." Xá-lợi-phất nói: "Không cần nói lại. Tôi đã chán việc cũ, không muốn nghe nữa. Lấy ví dụ mà nói: có người được ban tặng của quý, được viên ngọc như ý (ngọc báu muốn gì được nấy) và tinh hoa của báu vật, lại muốn quay về tìm vải lụa, đồ cúng tế (?) mà coi là ngọc — đó không phải điều mình muốn." Mục-liên đáp: "Anh trí tuệ hơn tôi, tôi vẫn thường coi anh như anh trai, ắt anh không làm lầm tôi. Vậy tôi xin cùng chí hướng, anh hãy dẫn tôi đi nhận lời dạy, cúi đầu lạy bậc chí tôn."

 Thế rồi Xá-lợi-phất cùng Mục-kiền-liên đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật, lui ngồi một bên, chắp tay thưa Phật: "Chúng con lâu nay xa cách, không được hầu hạ thăm hỏi, chìm đắm trong bụi nhơ, nay mới được chiêm bái. Xin cho làm sa-môn, nhận pháp và giới luật." Phật nói: "Lành thay!" Họ liền bỏ bình nước, áo da hươu, gậy và các đồ dùng. Phật gọi: "Tỳ-kheo, hãy đến đây!" Tóc tự rụng, áo cà-sa tự khoác lên thân. Phật vì họ nói chân lý chân chính; họ lậu tận ý giải, việc cần làm đã làm xong, thành quả vô trước.

 Phật nói: "Hai người này đời xưa đã thề cúng dường ta, đợi khi ta thành đạo sẽ hầu hạ bảo vệ hai bên; nay mới gặp lại." Phật vốn có một nghìn đệ tử, được thêm Xá-lợi-phất, Mục-liên cùng hai trăm năm mươi người, cộng là một nghìn hai trăm năm mươi tỳ-kheo, được độ trong cùng một thời.

 Bấy giờ vua cha của Phật ở xa nghe con đã thành Phật đạo, đến nay đã sáu năm. Vua nhớ Phật, lòng vừa buồn vừa vui, khao khát muốn gặp. Có một phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) tên Ưu-đà-da, thông minh trí tuệ, trước kia từng hầu Bồ-tát (chỉ Phật khi chưa thành đạo), thường được lòng ngài. Vua bảo Ưu-đà: "Hãy đi thỉnh đón Phật, hỏi thăm rằng: từ khi xa cách đến nay đã mười hai năm, ngày đêm lo buồn, không lúc nào nguôi trong lòng; mong được gặp một lần như được sống lại." Ưu-đà-da vâng lệnh, đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân, đem đủ ý vua thưa với Phật.

 Ưu-đà-da thấy Phật được chư thiên, Đế Thích, Phạm thiên quy y làm lễ, hết thảy đều vâng mệnh, liền thưa: "Xin cho con xuất gia làm sa-môn." Phật nói: "Tỳ-kheo, hãy đến đây!" Tóc tự rụng, ông liền thành sa-môn, đắc đạo La-hán (quả vị dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử). Đó là những người Phật độ trong thời ấy; còn những người đắc đạo trước sau thì không kể xiết.

 Phật tự nghĩ: "Xưa ta đã hẹn với vua cha: thành Phật đạo rồi sẽ về nước độ cha mẹ. Nay đúng lúc nên về. Nhưng nếu về nước mà không có gì làm cảm động người thì không thích hợp, số người được hóa độ sẽ rất ít. Vậy trước hết hãy sai đệ tử có thần túc (thần thông đi lại tự tại) là tỳ-kheo Ưu-đà-da đi hiển hiện thần túc, cho mọi người biết Phật sắp về; họ mới hiểu sự tôn quý của đạo, ai nấy đều khao khát ngưỡng mộ, phát khởi tâm đạo, thì số người được độ sẽ nhiều."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video