Phẩm thứ hai mươi sáu: Phật đến nước Ma-kiệt
Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, danh hiệu của Phật) ở Ba-la-nại (thành Benares, nay là Varanasi, Ấn Độ) đã giảng kinh xong, cùng một nghìn vị La-hán (A-la-hán: bậc đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử) với ba anh em Ưu-vi Ca-diếp — tất cả trước kia đều là những người bện tóc tu khổ hạnh, nay thần thông đã đạt, sinh tử đã dứt, ra khỏi tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới — toàn bộ các cõi mà chúng sinh luân hồi) — muốn đến nước Ma-kiệt (Magadha, vương quốc lớn ở miền trung Ấn Độ) truyền bá lời dạy của đạo, khai hóa những kẻ ngu tối.
Bấy giờ vua Bình-sa (Bimbisara) nước Ma-kiệt nghe nói vị vương tử dòng họ Thích có tướng lạ, đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, thân cao lớn một trượng sáu (khoảng gấp đôi người thường), toàn thân sắc vàng tía, đã bỏ nước bỏ ngôi đi làm sa-môn (người xuất gia tu hành), tự mình thành Phật, hiệu là Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Vi Phật, Chúng Hựu (các danh hiệu của Phật, lần lượt nghĩa là: bậc đến từ chân như, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính bình đẳng, bậc trí và hạnh đầy đủ, bậc khéo đi đến nơi giải thoát, bậc hiểu rõ thế gian, bậc cao nhất không ai hơn, bậc điều phục người bằng đạo pháp, thầy của trời và người, bậc giác ngộ, bậc được muôn loài tôn kính và ban phúc).
Ngài giảng nói đạo nghĩa, phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt; nghĩa lý thông đạt vi diệu, điều giảng giải đầy đủ; tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) thanh tịnh, giới cấm đầy đủ; thành tựu định, thành tựu tuệ, thành tựu giải thoát, thành tựu sự thấy biết về giải thoát (biết rõ mình đã giải thoát); thành tựu năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời (thấy xa và thấy cả cõi vô hình), mắt tuệ (thấy lẽ không của mọi vật), mắt pháp (thấy rõ các pháp để độ người), mắt Phật (thấy biết tất cả); đủ sáu thần thông và tam đạt (ba sự thông suốt: biết các đời trước, thấy đời sau của chúng sinh, dứt sạch phiền não). Chư thiên, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua trời cõi Sắc giới) đều phụng thờ ngài, không ai không được cứu độ.
Vua Bình-sa nghe vậy hớn hở vui mừng: "Ta vốn đã hẹn với ngài: khi thành Phật thì đến độ ta." Vua ra lệnh cho các đại thần, trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), quan lại và dân chúng trong nước sửa sang đường sá, rải hoa đốt hương, cầm cờ phướn lọng che. Vua ngồi xe báu trang sức lông chim, đại thần trăm quan đi trước theo sau, nghìn cỗ xe, vạn con ngựa, cùng một vạn hai nghìn trưởng giả và phạm chí, sắp ra khỏi thành đón Phật. Bỗng nổi gió lớn đóng sập cổng thành. Vua lấy làm lạ, nghĩ: "Nay ta đi đón Phật, lẽ ra phải có điềm lành vui vẻ tốt đẹp."
Lúc ấy thần giữ cổng thành nói với vua: "Việc vui, không có gì bất lợi. Đời trước nhà vua cùng tám vạn bốn nghìn vị vua dựng chùa xây tháp, cùng thề rằng đời sau sẽ cùng một lúc gặp Phật, thưa hỏi và nhận lời dạy của đạo. Nay có một người đang bị giam trong ngục, trái với lời thề xưa, nên cổng thành đóng lại. Hãy ban lệnh đại xá cho người trong ngục ra, cùng lúc gặp Phật, thưa hỏi nhận lời dạy bảo, thì cổng thành mới mở." Vua nghe mới hiểu, vội ra lệnh khắp nơi đại xá trong cả nước; tù nhân được ra, cùng một lúc đi đón Phật.
Lúc Phật vào nước, ở đó có một cây thần lớn tên là Già-việt; Phật cùng các tỳ-kheo (người nam xuất gia theo Phật) ngồi dưới gốc cây. Vua từ xa thấy Phật cùng chúng tỳ-kheo, như mặt trăng giữa các vì sao, như mặt trời mọc khiến thiên hạ sáng rực, không đâu không được chiếu soi; cũng như Đế Thích, Phạm vương, Thánh đế ngự trong cung điện của mình; như cây hoa tươi tốt rực rỡ; như núi vàng, uy thần nổi bật, ánh sáng cao vời vượt hẳn, không ai sánh bằng.
Vua lòng hớn hở, xuống xe đi bộ tới, bỏ năm thứ nghi trượng của vua: lọng, giày, quạt, mũ khăn, gươm gậy. Vua tiến lên cúi đầu sát chân Phật, tự xưng danh hiệu: "Tôi chính là vua Bình-sa. Đã lâu tôi kính phục bậc Thánh Tôn, khao khát mong mỏi đã nhiều ngày tháng." Vua nói như thế đến ba lần. Phật bảo vua: "Đúng như lời ông nói, ông là vua Bình-sa. Chư Phật và thiên thần đều hộ vệ thân vua." Vua nói: "Nhờ ơn che chở." Rồi lui ngồi một bên. Quần thần trăm quan cúi đầu lạy rồi sang ngồi một bên: người ở phía trước thì làm lễ, người ở giữa thì cúi đầu, người ở phía sau thì chắp tay; xong đều lui ra ngồi.
Vua và thần dân thấy Ưu-vi Ca-diếp — người đã học đạo tiên trên núi từ lâu, bậc lão thành — lại ở bên Phật, lấy làm lạ, trong lòng tự nghĩ: "Phật là thầy của Ưu-vi chăng? Hay Ưu-vi là thầy của Phật?" Phật thấy ý nghĩ của họ, liền bảo Ưu-vi, và vì ông mà nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật):
Này Ưu-vi, vì sao ông / Xưa nay phụng thờ các thần,
Cúng tế, nương về nước, lửa, / Mặt trời, mặt trăng, các Phạm thiên?
Ông thờ cúng đã bao lâu, / Ngày đêm siêng năng học tập,
Trong lòng không hề lơi bỏ, / Rốt cuộc có thành thần tiên chăng?
Bấy giờ Ca-diếp dùng kệ đáp Phật:
Tự nghĩ từ khi cúng tế, / Đã trải qua tám mươi năm,
Thờ các thần gió, nước, lửa, / Mặt trời, mặt trăng, núi sông,
Ngày đêm không hề lơi bỏ, / Trong lòng không nghĩ gì khác,
Rốt cuộc chẳng được gì cả, / Gặp Phật mới được an lành.
Vua cùng quần thần và muôn dân trong nước bấy giờ mới biết rõ Ưu-vi Ca-diếp là đệ tử của Phật. Phật bảo Ưu-vi Ca-diếp: "Ông hãy đứng dậy." Ca-diếp liền đứng dậy, quỳ thẳng chắp tay trước Phật. Phật nói: "Hãy hiện thần thông La-hán của ông." Ông liền vâng lời Phật, vọt lên hư không: thân trên phun lửa, thân dưới phun nước; nước ở thân trên lại rưới xuống thân mà thân không ướt; thân dưới phun lửa mà lửa không gây tổn thương. Ông bay trong hư không như chim bay; bảy lần hiện bảy lần ẩn; đi trên mặt nước như đi trên đất; đi xuyên tường vách, núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) và đất đá mà không bị ngăn trở, như đi vào nước. Từ phương đông đến, ông lặn vào đất trước mặt Phật rồi bỗng hiện ra ở phương tây; từ phương tây đến, lặn trước mặt Phật, bỗng hiện ra ở phương nam; lặn ở nam hiện ở bắc; lặn ở bắc hiện ở nam. Biến hóa xong, ông trở về trước Phật quỳ thẳng chắp tay thưa: "Con là đệ tử của Phật, Phật là thầy của con." Vua và thần dân bấy giờ càng biết rõ Ưu-vi Ca-diếp là đệ tử của Phật.
Phật bảo vua: "Người trong thiên hạ có mắt nhưng chưa chắc đã thấu hiểu sắc (?). Hãy quán xét: sắc (hình tướng vật chất, thân thể) là vô thường (không bền, luôn biến đổi); thống dương (cảm thọ: cảm giác khổ, vui), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tâm tạo ra nghiệp), thức (sự phân biệt nhận biết) cũng đều vô thường. Đó là nghĩa vô thường, khổ, không, chẳng phải thân thật; không phải ta, cũng không phải người kia. Chưa có ai ưa thích đạo như ưa thích sắc (?). Bậc sáng suốt thấu rõ điều này: sắc như đám bọt nước, thọ như bong bóng nước, tưởng như cây chuối (thân rỗng, bóc hết bẹ không có lõi), hành như giấc mộng, thức ví như trò ảo thuật; ba cõi như cảnh huyễn hóa; hết thảy đều vô thường, không giữ được lâu."
Phật hỏi vua: "Cung điện này xây đến nay đã bao nhiêu năm?" Vua thưa: "Hơn bảy trăm năm." "Đã trải qua mấy đời vua?" Vua nói: "Hơn hai mươi đời vua." Phật hỏi: "Ông có biết hết các vua ấy không?" Vua nói: "Không biết, chỉ biết cha tôi mà thôi." Phật nói: "Đất có vẻ thường còn, nhưng người và vật hết thảy đều trở về vô thường. Trời đất tuy có vẻ thường còn cũng không lâu dài được. Ba cõi không có gì để nương cậy, chỉ có đạo là đáng nương tựa. Hãy dứt tai họa từ khi nó chưa nảy mầm, gieo phúc từ khi việc chưa xảy ra; diệt hết những tai nạn của ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) như dập tắt bó đuốc; tích đức mỗi ngày một tăng như trăng đầu tháng."
Phật nói: "Tâu vua, ví như người mẹ mang con trong thai, tướng mạo và phúc lộc mỗi đứa khác nhau: hoặc giàu sang, hoặc nghèo hèn, hoặc thông minh, hoặc ngu tối, hoặc mù, điếc, câm; cha mẹ nào biết được. Con sinh ra lớn lên rồi mới phân biệt được họa phúc. Đó không phải lỗi của cha mẹ, mà do tai ương từ đời trước, do điều thiện ác chính mình đã làm, chẳng phải lỗi cha mẹ. Thân làm nghiệp ác, miệng nói lời thô, lòng nghĩ điều độc ác, phỉ báng bậc hiền thánh, thì khi mạng hết thân tan, hồn thần rơi vào địa ngục dữ. Thân, miệng, ý đều lành, không phạm mười điều ác, tu mười điều lành, thì khi mạng hết được sinh lên trời, ở trước chư Phật mười phương; nếu ở cõi người thì giàu sang sung sướng, tuổi thọ dài lâu."
Phật nói: "Tuy có những lời về họa phúc như vậy, nhưng sự thật chưa hẳn đơn thuần như thế. Vì sao vậy? Tất cả đều do duyên (các điều kiện) mà khởi lên: duyên hợp thì sinh, duyên tan thì diệt. Do duyên vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật) nên có hành (hoạt động tạo nghiệp); do duyên hành nên có thức (tâm thức đi vào thai); do duyên thức nên có danh sắc (tinh thần và thể xác mới thành hình); do duyên danh sắc nên có lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); do duyên lục nhập nên có sở canh (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); do duyên sở canh nên có thống dương (cảm thọ khổ, vui); do duyên thống dương nên có ân ái (lòng ham muốn, tham luyến); do duyên ân ái nên có sở thụ (sự nắm giữ, chấp lấy); do duyên sở thụ nên có sở hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp dẫn đến đời sau); do duyên sở hữu nên có sinh; do duyên sinh nên có già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não — cả khối đại họa độc hại họp lại.
"Vì thế phải trừ bỏ vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não, cả khối đại họa độc hại; diệt các tội thì họa độc tự nhiên tiêu diệt, cho đến đạt sự nghiệp vô vi (lặng yên không tạo tác, tức Niết-bàn) không cùng tận; không còn gốc rễ của ba cõi, của thần thức và của mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả vừa kể, khiến chúng sinh luân hồi); thản nhiên không dấu vết như hư không; không còn tâm, ý, thức, không có chỗ bám trụ; hòa cùng đại đạo, phân biệt được lẽ bản vô (mọi pháp vốn không có tự tính); đạt được pháp nhẫn (sự an trú vững vàng nơi chân lý các pháp không sinh không diệt), một mình bước đi không ai sánh bằng, độ thoát chúng sinh mười phương, ai nấy đều được ơn."
Khi Phật nói kinh này, có tám vạn bốn nghìn chư thiên và người đời; một vạn hai nghìn người xa lìa bụi bặm, rời bỏ cấu nhơ, sinh được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng ngộ); vô số người đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức thành Phật). Lúc ấy vua Bình-sa được pháp nhãn thanh tịnh, trong lòng hớn hở, tiến lên thọ năm giới (năm điều răn của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Đại thần trăm quan và dân chúng đều tiến lên quy y (nương về Phật) và cũng thọ năm giới. Lúc thọ năm giới, người, ngựa, xe cộ đều lặng yên, không phát ra tiếng động.
Vua tiến lên thưa Phật: "Nước tôi nhiều việc, xin cáo lui; ít lâu nữa sẽ lại thân hành đến phụng sự." Phật nói: "Lành thay! Đã làm nhọc đại vương cùng quần thần, dân chúng." Vua cúi đầu làm lễ, đi quanh Phật ba vòng, lại lạy rồi ra về. Quần thần trăm quan và dân chúng lần lượt làm lễ rồi về. Các đại thần chúc mừng vua: "Các vua đời trước đều không được gặp Phật, nay riêng đại vương được gặp, ấy là nhờ phúc lộc đời trước dày dặn." Vua càng vui mừng, cũng chúc mừng các quan: "Các khanh nhờ đức xưa nên gặp được Thế Tôn." Vua về cung, ra lệnh cho phu nhân, cung nữ lớn nhỏ cùng quan lại dân chúng trong nước: mỗi năm giữ ba tháng trai, mỗi tháng giữ sáu ngày trai (những ngày tháng ăn chay, giữ giới thanh tịnh), giữ gìn giới pháp, bố thí, trì giới và học rộng nghe nhiều.
Vua vừa về cung, lúc ấy Thiên đế Thích dẫn tám vạn chư thiên đến rải hoa lên Phật, quy y làm lễ rồi đi, nói: "Nam-mô Phật (con xin quy kính Phật)." Liền đó họ đều được độ, được pháp nhãn thanh tịnh.
Bấy giờ nước Ma-kiệt có một trưởng giả tên Ca-lăng, thấy Phật vào nước được trời người phụng thờ mà không có tinh xá (nơi ở tu hành của tăng chúng), nghĩ: "Ta có khu vườn tre đẹp, muốn dâng lên Phật." Ông đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân, thưa: "Phật thương xót tất cả như nhìn con yêu, bỏ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), không ham vinh hoa thế gian. Nay ngài không có tinh xá. Tôi có một vườn tre cách thành không xa, nguyện dâng Phật để làm tinh xá." Phật nhận và chú nguyện (đọc lời cầu chúc phúc lành). Phật và thánh chúng đi lại, cư ngụ trong đó; vì thế gọi là vườn tre Ca-lăng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video