Thiên 19 — Chuyện đêm chèo thuyền hồ Giám

 Truyện đêm dạo thuyền trên hồ Giám Hồ

 Có một xử sĩ (người có học mà ở ẩn, không ra làm quan) tên là Thành Lệnh Ngôn, không mong được nổi danh hay làm quan, vốn yêu cảnh núi sông vùng Cối Kê (vùng núi sông nổi tiếng thuộc tỉnh Chiết Giang ngày nay). Trong khoảng niên hiệu Thiên Lịch (niên hiệu của vua Văn Tông nhà Nguyên, năm 1328–1330), ông chọn đất dựng nhà ở bên bờ hồ Giám Hồ (hồ lớn ở Thiệu Hưng, Chiết Giang). Ông hay ngâm câu "Nghìn núi đua đẹp, vạn khe tranh chảy", suốt ngày rong chơi không lúc nào thôi. Ông thường đi một chiếc thuyền con nhỏ như chiếc lá, không dùng sào, không dùng mái chèo, gió làm buồm, sóng làm chèo, mặc cho thuyền trôi đến đâu thì đến. Khi thì ngắm cá bên mép nước, khi thì kết bạn với chim âu trên bãi cát, khi thì đùa với cò trắng trên bãi cỏ bèo, khi thì nghe tiếng uyên ương bên bờ liễu. Ba mươi dặm quanh hồ, loài bay, loài chạy, loài nổi, loài nhảy, ông đều quen hết hình dáng; chúng với ông quên nhau như bạn bè, tự đi tự về, không còn ngờ sợ gì nữa. Còn các ông lão kiếm củi, ông già cày ruộng, chú bé đánh cá, đứa trẻ chăn trâu gặp ông, không kể già trẻ, ai cũng quý mến ông.

 Một buổi tối đầu thu, ông đậu thuyền dưới chân quán Thiên Thu (một đạo quán bên hồ). Gió thu (?) vừa nổi, sương móc chưa rơi, trăng sao rực rỡ soi nhau, nước với trời một màu; thỉnh thoảng nghe tiếng hát hái ấu, hát hái sen đối đáp nhau giữa các cồn bãi. Lệnh Ngôn nằm trong thuyền, ngửa nhìn sông Ngân Hà, trông như dải lụa trắng dài muôn trượng vắt ngang từ nam sang bắc; mây mỏng sạch không còn dấu vết, chẳng một hạt bụi bay lên. Ông bèn gõ vào mạn thuyền, hát bài "Minh Hà" (bài thơ về sông Ngân của Tống Chi Vấn, nhà thơ đời Đường), lâng lâng như muốn rời bỏ cõi đời mà đứng riêng một mình, mọc cánh bay lên làm tiên.

 Bỗng chiếc thuyền tự chuyển động, đi rất nhanh, gió và nước đều gấp, chớp mắt đã nghìn dặm, như có vật gì kéo đi. Lệnh Ngôn không hiểu nổi. Chốc lát, thuyền đến một nơi, hơi lạnh thấm vào người, ánh sáng trong vắt chói mắt: như một cánh đồng ngọc trong veo, hoa ngọc cỏ ngọc mọc ở giữa; như một biển bạc mênh mông, thú lạ cá thần bơi lội bên trong. Bầy quạ kêu ran, cây du trắng trồng lộn xộn khắp nơi (người xưa ví các vì sao trên trời như những cây du trắng). Lệnh Ngôn đoán đây không phải cõi người, bèn khoác áo đứng dậy, thấy cung điện nạm ngọc sừng sững, lầu cửa cao vút.

 Có một nàng tiên từ trong bước ra, mặc áo bằng lụa mỏng trắng như băng, khoác áo choàng bằng lụa trắng như sương, đội mũ hình chim phượng biếc có gắn trâm bộ dao (trâm cài có tua ngọc rung rinh theo bước đi), đi đôi giày ngọc thêu chín loại hoa văn. Có hai thị nữ, một người cầm quạt che cán vàng, một người bưng cây như ý (vật cầm tay cán cong, đầu hình mây, tượng trưng cho điều tốt lành) bằng ngọc có vòng; mắt như sao, mặt như trăng, rực rỡ sáng ngời.

 Đến bên bờ, nàng nói với Lệnh Ngôn: "Xử sĩ sao đến muộn thế?" Lệnh Ngôn chắp tay đáp: "Tôi giấu mình nơi sông hồ, quên thân mình giữa đám chim cá, xưa nay chưa từng hẹn ước gì, cả đời lại chưa từng biết nàng, sao lại hỏi tôi đến muộn?" Nàng tiên cười nói: "Ông làm sao biết ta được? Sở dĩ mời ông đến đây là vì ông xưa nay có nghĩa khí cao, lâu nay giữ đức lớn; ta có nỗi lòng thành thật, muốn nhờ ông truyền lại cho đời mà thôi."

 Rồi nàng mời Lệnh Ngôn lên bờ, đưa vào cửa. Đi vài chục bước, thấy một điện lớn, biển đề: "Điện Thiên Chương". Sau điện có một gác cao, đề: "Gác Linh Quang". Bên trong đặt bình phong bằng đá vân mẫu (loại đá khoáng óng ánh, tách được thành lớp mỏng), trải chiếu ngọc, bốn mặt đều buông rèm pha lê, móc bằng móc san hô, sáng trưng như ban ngày. Giữa xà nhà treo hai quả cầu đựng hương, mùi hoa lan và xạ hương thơm ngát xộc vào mũi.

 Nàng mời Lệnh Ngôn ngồi đối diện rồi nói: "Ông có biết nơi này chăng? Đây chính là nơi người đời gọi là sông Ngân, còn thiếp là thần Chức Nữ. Từ đây xuống cõi trần đã hơn tám vạn dặm." Lệnh Ngôn rời chỗ ngồi thưa: "Kẻ dân ngu ở cõi dưới, cam chịu mục nát cùng cỏ cây. Đêm nay may mắn biết bao, được dạo chơi phủ trời, đặt chân lên cung tiên, được phúc vô lượng, chịu ơn quá mức mong đợi. Nhưng chưa biết tôn thần muốn gửi gắm việc gì, trao lời gì? Xin được nghe tường tận để gỡ nỗi băn khoăn của kẻ phàm trần."

 Nàng tiên bèn cúi đầu, khép mình, nghiêm trang nói: "Thiếp là cháu của Thiên Đế (vị vua trời), là con gái của sao thiêng, vốn bẩm tính trinh bạch, sống một mình xa bầy đàn. Nào ngờ cõi dưới không hiểu biết, dân ngu thích chuyện hoang đường, bịa ra chuyện hẹn hò đêm thu, gán thiếp làm vợ của Khiên Ngưu (chàng Ngưu Lang), khiến tiết tháo trong sạch phải mang tiếng nhơ nhuốc như thế. Kẻ mở ra nguồn gốc là sách Tề Hài (loại sách chép chuyện quái lạ) đầy dối trá; kẻ khuấy thêm sóng gió là lời lẽ ngông cuồng theo tục đất Sở; kẻ gán ghép thuyết ấy mà xướng lên là bài 'Khất xảo văn' (bài văn xin được khéo tay trong đêm Thất tịch) của Liễu Tông Nguyên; kẻ thổi phồng chuyện ấy mà họa theo là bài thơ 'Thất tịch' (đêm mùng bảy tháng bảy) của Trương Văn Tiềm. Họ cãi gượng hùng hồn, thiếp không sao tự giãi bày được; lời lẽ thô bỉ, tà vạy, chỗ nào mà chẳng có!

 Họ thường viết vào sách vở, truyền vào văn thơ. Có câu: 'Người đẹp bên Bắc Đẩu hai hàng lệ rơi, mỏi mắt đứt ruột vì Khiên Ngưu.' Lại có câu: 'Chớ nói trên trời ít được gặp nhau, còn hơn cõi người đi mãi không về!' Có câu: 'Chưa hiểu ý Khiên Ngưu ra sao, phải mời Chức Nữ (?) đưa thoi vàng.' Lại có câu: 'Người đời chẳng (?) cần xâu kim chờ đợi, nàng chẳng còn lòng dạ nào mà ban cho sự khéo léo.' Những câu như vậy nhiều không kể xiết, khinh nhờn thần linh, chẳng biết kiêng sợ gì. Điều ấy mà nhịn được thì còn điều gì không nhịn được!"

 Lệnh Ngôn đáp: "Chuyện gặp nhau trên cầu Ô Thước (cầu do bầy quạ, chim khách bắc qua sông Ngân), chuyện dạo chơi bến Ngưu, nay nghe lời thần nói, mới biết rõ là dối trá. Thế còn chuyện Hằng Nga bay lên cung trăng, chuyện thần nữ gặp vua Sở ở Cao Đường, chuyện Hậu Thổ phu nhân linh thiêng, bài thơ thần sông Tương gặp gỡ trong cõi u minh, thật có chăng, hay không có?"

 Nàng tiên ngậm ngùi nói: "Hằng Nga là tiên nữ cung trăng; Hậu Thổ là vị thần cao quý của đất; công vua Vũ khơi thông khe núi thì thần nữ núi Vu thật có giúp sức; còn thần sông Tương là con gái vua Nghiêu, vợ vua Thuấn (tức hai bà Nga Hoàng, Nữ Anh). Họ đều là dòng dõi thánh hiền, thuộc hàng trinh liệt, đâu có như lời thế tục nói! Chẳng như chuyện Thượng Nguyên phu nhân giáng xuống gặp Phong Trắc, nàng Vân Anh gặp Bùi Hàng, nàng Lan Hương lấy Trương Thạc, nàng Thái Loan kết duyên với Văn Tiêu (đều là chuyện tiên nữ lấy người trần trong truyện cổ), là những chuyện tình dục dễ nảy sinh, dấu vết khó che giấu.

 Người đời có thơ vịnh trăng rằng: 'Hằng Nga hẳn hối hận vì trộm thuốc tiên, biển biếc trời xanh đêm đêm một tấm lòng.' Câu đề ở khe núi rằng: 'Từ khi bài phú Cao Đường viết xong, mây mưa trời Sở (?) thảy đều đáng ngờ.' (ở đây "mây mưa" ám chỉ chuyện ân ái). Kìa mặt trời mặt trăng là hai vầng sáng, từ lúc trời đất còn hỗn độn, buổi mới khai thiên lập địa đã có sẵn rồi, làm gì có chuyện vợ Hậu Nghệ, chuyện trộm thuốc, mà bịa ra chuyện ngủ một mình đêm sương lạnh để khinh nhờn? Mây là khí thiêng của núi sông, mưa là ơn thấm nhuần của trời đất, sao lại vì cái sai của Tống Ngọc (tác giả bài phú Cao Đường) mà gán ngay thành thú vui buồng the, ví với cuộc ân ái chăn gối? Khinh nhờn trời đất, không gì quá hơn thế!

 Tương Quân phu nhân là vợ vua Thuấn; đến ngày vua Thuấn đi tuần thú phương nam rồi mất, thì bà đã già rồi. Lý Quần Ngọc là người thế nào chứ? Dám đem lời dâm tà đề lẫn vào miếu Hoàng Lăng (miếu thờ hai bà vợ vua Thuấn) rằng: 'Chẳng biết hồn thiêng rơi về đâu, ngỡ là đám mây trôi giữa sắc thu.' Rồi tự kể chuyện gặp gỡ kỳ lạ, kéo về cho mình, hoang đường dối trá, vu khống, danh tiết sạch không còn gì!

 Truyện Hậu Thổ thì vì người đời Đường không dám nói thẳng tội ác của Võ Tắc Thiên, nên mượn chuyện ấy để châm biếm mà thôi. Người đời không hiểu, bèn cho là thật, đến nỗi có câu: 'Chàng Vi tuổi trẻ ham chuyện nhàn, trên án chớ xem sách Thái Bạch kinh (?).' Kìa các tầng trời trong cõi Dục giới (theo nhà Phật, là cõi của chúng sinh còn lòng ham muốn) đều có vợ chồng, còn nơi không có đôi lứa là nơi không còn ham muốn. Kẻ sĩ quân tử tự có chỗ vui trong khuôn phép lễ giáo Nho gia, sao đến nỗi bịa đặt điều thô tục, vu khống bậc cao minh, đã dối lòng mình lại làm mê hoặc người đời, tự đặt mình vào chỗ có tội! Mong ông về đời, hãy nói rõ tất cả, đừng để trên mây xanh, giữa sông Ngân, mãi phải chịu lời gièm của bọn miệng còn hôi sữa, vết nhơ của lũ ruồi xanh (ví kẻ tiểu nhân gièm pha bôi nhọ người tốt)."

 Lệnh Ngôn lại hỏi: "Thế tục lắm điều dối trá, thần tiên bị vu khống, nay nghe lời thần nói, đã biết là sai. Thế còn chuyện Trương Khiên cưỡi bè lên sông Ngân, chuyện Nghiêm Quân Bình nhận ra hòn đá (hòn đá kê khung cửi của Chức Nữ mà Trương Khiên mang về), có thật chăng, hay là chuyện bịa?" Nàng tiên đáp: "Chuyện ấy thì có thật! Bác Vọng hầu (tước của Trương Khiên) vốn là quan lại nơi cửa vàng (?) trên trời, Nghiêm tiên sinh vốn là quan tiên ở phủ ngọc, tạm bị đày xuống cõi người, tính thiêng vẫn còn đủ, nên mới đi khắp tám phương tận cùng trời đất, nhận biết được vật lạ. Đâu phải người thường sánh được? Ông nếu không có duyên từ ba kiếp, thì đêm nay sao đến được đây!"

 Rồi nàng lấy ra hai đoan (đơn vị đo vải, mỗi đoan dài khoảng hai trượng) gấm lành tặng ông, nói: "Ông có thể về rồi; việc đã gửi gắm, mong đừng quên." Lệnh Ngôn lạy từ biệt, lên thuyền, chỉ thấy gió sương trên cao lạnh buốt, sóng nước cuồn cuộn; chỉ trong khoảng một bữa cơm đã quay về chỗ cũ, thì sương mỏng vừa bốc, sao lớn dần lặn, gà đã gáy ba lần, trống đã điểm sang canh năm.

 Lấy gấm ra xem, thấy không khác mấy so với gấm dệt ở đời; ông cất vào rương, đợi người hiểu biết rộng phân biệt. Sau gặp một lái buôn người Hồ từ Tây Vực (vùng các nước phía tây Trung Hoa), ông thử đưa ra cho xem. Người ấy vuốt ve ngắm nghía hồi lâu, biến sắc nói: "Đây là báu vật bậc nhất trên trời, không phải vật cõi người." Lệnh Ngôn hỏi: "Sao biết được?" Đáp: "Tôi thấy hoa văn của nó xuôi mà không rối, màu thuần mà không tạp. Đem soi dưới nắng thì khí lành bốc lên ngùn ngụt; lấy bụi phủ lên thì bụi tự bay đi. Dùng làm màn trướng thì muỗi mòng không dám vào; dùng làm áo khoác thì mưa tuyết không thấm ướt được. Giữa mùa đông mặc vào, không cần áo bông cũng ấm; giữa mùa hè giăng lên, không cần hóng gió cũng mát. Tằm của nó hẳn được nuôi bằng lá cây Phù Tang (cây dâu thần ở nơi mặt trời mọc), tơ của nó được giặt bằng nước sông Ngân, chẳng phải là vật trên khung cửi của Chức Nữ sao? Ông lấy được ở đâu vậy?"

 Lệnh Ngôn giữ kín, không chịu kể nguyên do. Rồi ông chèo thuyền nhẹ, mái chèo ngắn, đi chơi xa mãi không trở về. Hai mươi năm sau, có người gặp ông ở núi Ngọc Tứ (ngọn núi nổi tiếng của Đạo giáo), mặt mũi hồng hào tươi nhuận, đôi mắt trong vắt, đội mũ vàng của đạo sĩ, mặc áo vải, không khăn không đai. Người ấy vái chào hỏi han, thì ông cưỡi chim phượng bay đi, nhanh như gió, đuổi theo không kịp.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video