Chuyện "Gửi hoa mai"
Chu Đoan Triêu, tên chữ là Đình Chi. Sau khi nhà Tống dời đô sang phía nam (Nam độ: năm 1127, nhà Tống mất miền bắc, chạy qua sông Trường Giang lập đô mới ở phương nam), ông theo học ở Thượng tường (trường học cao nhất của triều đình, tức Thái học). Ông quen thân với một kỹ nữ tên là Mã Quỳnh Quỳnh. Lâu dần, tình yêu giữa hai người ngày càng mặn nồng.
Đoan Triêu văn chương tài hoa, học vấn dồi dào. Quỳnh Quỳnh biết ông không phải hạng người cứ nghèo hèn mãi, nên dốc lòng yêu ông. Mọi thứ tiền nong, đồ dùng, nàng đều cố hết sức chu cấp. Nàng nhiều lần xin gửi thân cả đời cho ông. Đoan Triêu ngoài miệng tuy nhận lời, nhưng trong lòng chưa dám hứa. Đó là vì vợ ông tính nghiêm khắc, chứ không phải ông bạc tình.
Gặp kỳ Thu thí (kỳ thi mùa thu ở địa phương để chọn người lên kinh thi tiếp), Đoan Triêu thi đỗ. Quỳnh Quỳnh mừng rỡ, khao đãi ông. Đoan Triêu càng ra sức rèn luyện, ôn tập cho kỳ Xuân vi (kỳ thi hội ở kinh đô vào mùa xuân). Khi yết bảng, quả nhiên ông lại đỗ hạng ưu. Đến lúc thi Đối sách (bài thi trả lời câu hỏi về việc nước do nhà vua ra đề), lời lẽ của ông quá gay gắt, nên bị xếp vào hạng dưới. Ông được bổ làm Úy ở Nam Xương (Huyện úy: chức quan lo việc bắt trộm cướp, giữ trật tự trong huyện; Nam Xương thuộc tỉnh Giang Tây ngày nay).
Quỳnh Quỳnh tha thiết khẩn cầu: "Thiếp là phận hèn nơi chốn phong trần (nghề ca kỹ, sống nơi bụi bặm), được chàng không chê bỏ. Nay chàng may mắn có tên trong sổ quan, sắp tới hai ta sẽ cách biệt như mây trên trời với bùn dưới đất, thiếp không còn được hầu hạ chăn gối nữa. Thân thiếp rồi sẽ chìm đắm mãi trong chốn này! Thật đáng thương xót! Thiếp mong chàng cùng tìm cách cho thiếp được xoá tên khỏi sổ kỹ nữ, để suốt đời nâng khăn sửa túi (làm vợ lẽ hầu hạ chồng). Dù phu nhân của chàng quản việc nhà nghiêm ngặt, thiếp cũng sẽ nhún nhường vâng theo, không dám làm điều gì sơ suất. Nếu may mà thoát được kiếp nghề này, ơn chàng ban cho thật không nhỏ. Vả lại tiền của trong rương hòm của thiếp cũng khá nhiều, nếu cùng ra sức lo liệu thì việc xoá tên cũng không khó lắm."
Đoan Triêu nói: "Việc xoá tên vốn dễ, chỉ sợ không làm cho người nhà khỏi ghen tuông. Ta cũng đã tính chuyện này lâu rồi. Ý nàng đã tha thiết như vậy, nếu ngăn lại thì gần như vô tình, mà nghe theo thì lại lo có điều tủi nhục, biết làm sao đây! Nhưng việc này đã xuất phát từ lòng nàng, ta sẽ từ từ khéo léo dàn xếp, khiến vợ ta mềm mỏng thuận theo, may ra mới được êm ấm. Nếu không thì ta cũng hết cách."
Một tối, nhân lúc rảnh rỗi, Đoan Triêu nói với vợ: "Ta ở trường học đã lâu, gần đây tuy được một chức quan, nhưng nhà nghèo, đang cần gấp bổng lộc, sao có thể ngồi chờ mấy năm mới có chỗ khuyết (chỗ trống của chức quan; quan được bổ phải chờ có chỗ trống mới được nhậm chức)? Vả lại chức quan ta có được thật ra là nhờ ơn của cô kỹ nữ Mã Quỳnh Quỳnh. Nay cô ấy muốn dốc hết rương hòm, xin gửi thân cho ta. Cô ấy cũng là người cẩn thận, biết chiều theo ý người. Nếu thật sự cứu được cô ấy thoát khỏi chốn phong trần thì cũng là ân đức của người có lòng nhân."
Vợ ông đáp: "Ý chàng đã quyết, thiếp còn từ chối làm gì." Đoan Triêu mừng rỡ nói với Quỳnh Quỳnh: "Lúc đầu ta sợ vợ không chịu, thử dò hỏi, ai ngờ nàng vui vẻ ưng thuận."
Thế là Đoan Triêu khéo léo nhờ cậy, xin cho nàng thoát nghề, và tên Quỳnh Quỳnh trong sổ kỹ nữ cũng được xoá bỏ. Nàng bèn chở hết tiền của cùng Đoan Triêu về nhà. Về đến nơi, vợ cả và vợ lẽ đều vui vẻ hoà thuận. Đoan Triêu có được tiền của Quỳnh Quỳnh mang theo, gia cảnh dần khá giả. Ông bèn dựng một khu nhà, làm hai gian lầu, gọi là lầu Đông và lầu Tây. Lầu Đông cho vợ cả ở, còn Quỳnh Quỳnh ở lầu Tây.
Hết thời gian chờ chỗ khuyết, lính lại đến đón ông đi nhậm chức. Đoan Triêu vì đường xa, lương ít, không muốn đem theo gia quyến làm vướng bận, nên một mình một ngựa đi nhậm chức. Lúc sắp đi, ông bày tiệc rượu từ biệt, dặn dò: "Hễ có thư nhà, hai lầu cùng viết chung một phong. Thư trả lời của ta cũng sẽ như thế."
Đoan Triêu đến Nam Xương, nửa năm sau mới nhận được tin nhà, mà chỉ có một lá thư của lầu Đông. Đoan Triêu cũng không để ý. Ông viết thư trả lời, nhưng lầu Tây cũng không được xem. Nàng đòi xem thì bị ghen ghét nhiều. Nàng bèn bí mật sai một người đầy tớ, cho nhiều tiền lộ phí, trao thư, dặn rằng: "Đừng để bà Nhụ nhân (danh hiệu triều đình phong cho vợ quan; ở đây chỉ vợ cả của Đoan Triêu) biết."
Thư đến nơi, Đoan Triêu mở ra xem, không có một chữ nào, chỉ có một mặt quạt vẽ hoa mai trong tuyết mà thôi. Ông lật đi lật lại ngắm nghía, thấy mặt sau có viết một bài từ theo điệu "Giảm tự mộc lan hoa" (tên một khúc nhạc; "từ" là thể thơ đặt lời theo khúc nhạc có sẵn), rằng:
Tuyết ghen sắc mai,
Tuyết đem hoa mai đè nén mãi.
Tính mai dịu dàng,
Tuyết đè hoa mai, ngóc đầu sao đặng?
Lòng thơm sắp vỡ,
Chỉ trông Đông quân (thần mùa xuân, chủ của muôn hoa; ở đây ám chỉ người chồng) đứng ra làm chủ.
Nhắn với Đông quân,
Sớm làm chủ nhân cho hoa mai cùng.
Từ đó Đoan Triêu ngồi nằm không yên, ngày đêm chỉ nghĩ đến chuyện bỏ quan. Bởi ông được một chức quan nhờ may mắn, mà tất cả đều do công sức của Quỳnh Quỳnh, ông không quên gốc. Ít lâu sau, ông lấy cớ bệnh, bỏ quan về nhà.
Về đến nhà, vợ cả vợ lẽ ra đón, lấy làm lạ vì ông chưa hết nhiệm kỳ (hạn làm quan để được xét công trạng) mà bỗng dưng về. Hỏi thì ông không trả lời. Rồi ông bày tiệc rượu, họp cả hai lầu lại mà nói: "Ta bị buộc chân nơi xa nghìn dặm, chỉ mong người nhà hoà thuận để ta được yên lòng đôi chút. Hôm trước thấy bài từ trên quạt mai lầu Tây gửi, đọc mà quên ăn mất ngủ, sao ta không về cho được!"
Lầu Đông bèn nói: "Nay chàng đã làm quan, thử phân xử xem bên nào phải." Đoan Triêu nói: "Chuyện này không thể nói hết bằng lời, hãy lấy giấy bút để ta viết ra." Rồi ông làm một bài từ theo điệu "Hoán khê sa" (tên một khúc nhạc), rằng:
Mai đương nở rộ, tuyết đương cuồng,
Hai vẻ thanh cao, bên nào hơn?
Hãy nâng chén rượu ngắm cho tường.
Mai so với tuyết thua màu trắng,
Tuyết sánh nhụy mai kém chút hương,
Chẳng phải không nghĩ cho công bằng (?).
Từ đó về sau, hai lầu vui vẻ hoà thuận như xưa, còn Đoan Triêu cũng không ra làm quan nữa.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video