Phụ lục
Truyện đình Thu Hương
Trong khoảng niên hiệu Chí Chính (niên hiệu của vua Thuận Đế nhà Nguyên, 1341–1370), có một chàng trai họ Thương, theo cha đi làm quan ở Cô Tô (tức Tô Châu), ở nhờ gần cầu Ô Thước. Nhà bên cạnh là dinh thự của họ Dương ở Hoằng Nông (Hoằng Nông là quê gốc của dòng họ Dương). Họ Dương này là con cháu ông Phố Thành, nhà thơ lớn thời Diên Hựu (niên hiệu vua Nhân Tông nhà Nguyên, 1314–1320). Ông Phố Thành lấy vợ họ Thương. Cháu gái ông tên là Thái Thái, cùng chàng là anh em họ con cô con cậu. Ông Phố Thành đã mất, bà họ Thương vẫn còn sống.
Chàng còn trẻ, khí chất trong trẻo hiền lành, tính nết ôn hòa thuần hậu. Chàng và Thái Thái đều đang tuổi còn để tóc trái đào. Bà họ Thương chính là bà cô của chàng. Mỗi khi học xong, chàng lại cùng Thái Thái chơi đùa ngoài sân, được bà họ Thương hết mực yêu thương. Có lần bà vỗ về chàng, chỉ Thái Thái mà nói: "Con nên chăm học tu dưỡng hơn nữa. Cháu gái ta thề không gả cho nhà khác, sẽ cho nó làm vợ con, để nối tình thân giữa hai họ, mãi mãi gắn bó với nhau."
Cha mẹ cô gái nghe lời ấy thì mừng, muốn gả ngay. Nhưng cha chàng thấy chàng còn nhỏ, sợ chàng lơ là việc học, nên xin đợi ngày khác. Từ lời bà họ Thương, chàng và cô gái càng thương yêu nhau gấp bội.
Mấy năm sau, gặp đêm trăng Trung thu, người nhà tụ họp uống rượu say sưa, rồi cùng nhau dạo chơi trên đình Thu Hương trong nhà chàng. Ở đó có hai cây quế, bóng rủ xum xuê, hoa vừa nở rộ, trăng tròn vằng vặc, hương thơm nồng nàn. Chàng và cô gái lén thổ lộ lòng mình với nhau dưới gốc cây.
Từ đó về sau, cô gái lớn dần, không còn sang nhà chàng nữa. Mỗi năm vào dịp Tết, tiết Phục (những ngày nóng nhất giữa mùa hè) và tiết Lạp (lễ cúng cuối năm), hai người chỉ gặp nhau ở nhà giữa theo lễ anh em mà thôi. Khuê phòng sâu kín, không có cách nào tỏ được tình ý.
Một năm sau, hoa quế trước đình vừa nở, cô gái lấy cớ hái hoa, viết hai bài tuyệt cú (thể thơ bốn câu) lên giấy viết thư màu ngọc biếc, sai thị nữ Tú Hương mang trao cho chàng, dặn chàng họa lại. Thơ rằng:
Trên đình Thu Hương hoa quế thơm ngát, bao lần gió thổi hương đến tận buồng thêu.
Tự giận phận người chẳng bằng cây, ngày ngày đứt ruột bên bức tường phía tây nhà!
Trên đình Thu Hương hoa quế nở xòe, ai đã ân cần có ý trồng đôi cây ấy.
Mong sao năm nào đó được như đôi cây này, cắt gấm làm bức màn che chở hạt minh châu.
Chàng nhận được thì vừa sửng sốt vừa mừng, liền ứng khẩu làm hai bài, viết ra để đáp, giao cho thị nữ mang về. Thơ rằng:
Thề sâu hẹn kín, hai lòng nhọc nhằn, vẫn còn hương sót lại trên tấm áo cũ.
Nhớ nơi năm ngoái ta nắm tay nhau, trên đình Thu Hương vầng trăng treo cao.
Trồng cao hàng liễu biếc ngăn vườn thơm, dệt chắc lồng vàng giữ đôi uyên ương sặc sỡ.
Bỗng có thư đến đưa lời tốt đẹp, trên đình Thu Hương chim khách kêu ríu ran (tiếng chim khách xưa coi là điềm báo tin vui).
Lúc đầu chàng chỉ mến nhan sắc của nàng, không biết tài nàng đến như thế. Xem hai bài thơ rồi, chàng mừng đến phát cuồng, chỉ ngóng cổ kiễng chân chờ ngày kết tóc nên duyên vợ chồng, chẳng nghĩ gì khác.
Về sau cô gái vì nặng tình mà sinh bệnh. Sợ chàng không biết nỗi lòng quyến luyến của mình, nàng đề một bài tuyệt cú lên chiếc khăn lụa đất Ngô, sai thị nữ mang tặng chàng. Thơ rằng:
Khăn lụa ướp hương, quấn đầu khi đang bệnh, ánh mắt long lanh chan chứa nỗi buồn thu.
Tình yêu đâu có hẹn hò với nỗi sầu, vậy mà vừa đến với tình yêu đã có sầu.
Chàng cảm thán mãi, chưa kịp họa đáp thì gặp lúc họ Trương ở Cao Bưu (tức Trương Sĩ Thành) dấy binh, vùng Tam Ngô (vùng Giang Nam quanh Tô Châu, Hồ Châu, Thiệu Hưng) rối loạn. Cha chàng đưa cả nhà về nam, đến Lâm An (tức Hàng Châu), rồi lần lượt qua Cối Kê, Tứ Minh để lánh loạn. Nhà cô gái cũng dời lên phía bắc, đến Kim Lăng (tức Nam Kinh). Hai bên bặt tin nhau suốt mười năm.
Đến năm Ngô thứ nhất (năm 1367, khi Chu Nguyên Chương còn xưng Ngô vương, trước khi lập nhà Minh), triều ta thống nhất thiên hạ, đường sá mới thông. Lúc ấy cha chàng đã mất, chàng một mình phụng dưỡng mẹ ở nhà cũ tại Tiền Đường (tức Hàng Châu). Chàng sai người đầy tớ già vẫn dùng từ trước đến Kim Lăng dò hỏi, thì hóa ra cô gái đã lấy chồng họ Vương ở Thái Nguyên từ năm Giáp Thìn (1364), có con rồi.
Người đầy tớ về báo lại. Chàng tuy buồn bã tuyệt vọng, nhưng rốt cuộc vẫn muốn bày tỏ tấc lòng với nàng cho thấu tình mình, bèn mua hai hộp hoa cắt bằng lụa màu và trăm bánh son phấn màu tía, sai người đầy tớ mang đến biếu. Giận nàng phụ lời ước, chàng không viết thư, chỉ để người đầy tớ tự nói theo ý mình, mượn cớ là chỗ họ hàng quen biết, xin gặp một lần để dò xem tình ý nàng.
Họ Vương cũng là một nhà giàu lớn ở Kim Lăng, mở cửa hàng tơ lụa ngoài chợ. Vừa khéo cô gái đang đứng một mình sau rèm, thấy người đầy tớ ngập ngừng trước cửa, vội gọi: "Có phải người nhà cũ của anh họ Thương đấy không?" Nàng liền cho vào, hỏi han tình hình, nét mặt đau đớn thảm thiết. Người đầy tớ dâng hai món quà. Nàng lấy làm lạ sao không có thư, người đầy tớ bèn kể rõ ý chàng. Nàng than thở nghẹn ngào, không nói nên lời, đem rượu thức ăn ra đãi, hẹn hôm sau trở lại nói chuyện. Người đầy tớ làm theo, hôm sau lại đến.
Nàng cắt tờ giấy kẻ dòng ô ti (giấy có kẻ sẵn các đường dòng màu đen để viết), viết thư gửi chàng rằng:
"Kính nhận người anh sai đến, đã được kể đủ đầu đuôi trước sau. Trời không cho vẹn toàn, việc gì cũng nhiều ngăn trở. Từ khi triều trước mất kỷ cương, các quận đều bị binh lửa, lớn thì bị thương, nhỏ thì chết chóc, mạnh được yếu thua, liên tiếp gặp tai họa loạn lạc, đến nay đã mười năm. Em may mà còn sống, nhưng thân này đã không như xưa, chạy đông chạy tây, trốn bên này lánh bên kia. Bà nội đã qua đời, cha em cũng đã mất.
Em phải tránh cơn gió dữ cuồng bạo, lo sương đêm ngoài đường làm ướt áo (mượn ý hai bài thơ trong Kinh Thi: 'Chung phong' nói gió dữ suốt ngày, ví kẻ hung bạo; 'Hành lộ' nói sương đêm trên đường, ví sự ép buộc làm hoen ố danh tiết người con gái). Muốn giữ trọn lời thề cũ thì tin tức cá nhạn (người đưa thư) bặt hẳn; muốn giữ chữ tín nhỏ mà tự vẫn thì chết nơi ngòi rãnh chẳng ai hay biết. Bất hạnh phải gửi thân theo người, kéo dài mạng sống qua ngày.
Nghĩ thân yếu đuối côi cút, lại gặp năm tháng suy tàn gian truân, em thường đối cảnh mà động lòng, gặp dịp mà sinh oán hận. Tuy lúc tiếp đãi người ta, em gắng gượng cười vui, nhưng trong lúc vắng vẻ một mình thì không xiết đau thương. Nhớ lại chuyện cũ, như mới hôm qua. Lời thư đẹp của anh khắc ghi trong lòng, tiếng nói dịu dàng còn văng vẳng bên tai. Chăn đắp nửa người chưa ấm, giấc mộng sâu khó đến được với anh; vừa ngả đầu lên gối, hồn kinh hãi lại tan. Nhìn dung nhan kém xưa, biết tiều tụy là vì chàng; buồn vì không có dịp gặp lại, than kiếp này sống uổng!
Nào ngờ anh cao minh chẳng bỏ, thương nhớ quá sâu, ban ơn mưa móc tràn trề, hồi ánh sáng còn lại chiếu về em; như người hái rau phong rau phỉ không vì rễ xấu mà bỏ (ý Kinh Thi: không vì nhan sắc tàn mà bỏ người), còn nhớ đến dấu vết nhỏ nhoi của dây tơ hồng dây tầm gửi (loài dây leo nương vào cây lớn, ví thân phận nương tựa, chỗ họ hàng thân thích). Lại còn gửi hoa đẹp cài đầu, son tô môi; nhưng dung nhan tàn tạ đã đổi khác hẳn rồi, ơn dày ấy biết dùng vào đâu! Tuy đội ơn riêng, em lại càng thêm hổ thẹn!
Huống chi gần đây hình hài tiêu tụy, thân thể gầy mòn, ăn ít lòng phiền, biết ngày còn lại chẳng bao nhiêu, nghĩ thân này như kẻ ở trọ trên đời. Anh mà trông thấy, hẳn cũng chê ghét mà bỏ đi, còn thương xót gì nữa! Nếu ân tình chưa hết, xin kết làm vợ chồng ở kiếp sau, nối nhân duyên ở đời sau vậy! Cầm giấy mà nghẹn ngào, đau thương không cầm được. Em lại làm một bài thơ năm mươi sáu chữ (thơ bảy chữ tám câu), xin làm phiền mắt anh xem. Nếu anh xét lời mà thứ cho ý em, để chiếc quạt cất trong rương vẫn nhớ ơn (điển nàng Ban Tiệp Dư ví mình như chiếc quạt bị cất đi khi trời thu, tức người bị bỏ rơi), tấm áo bào lụa thô vẫn mến đức (điển Tu Giả tặng áo bào thô cho Phạm Thư, Phạm Thư vì thế nhớ tình cũ mà tha), thì dù đến ngày chết, cũng như còn sống vậy." Thơ rằng:
Duyên tốt hóa thành duyên xấu, chỉ oán binh đao chứ chẳng oán trời.
Nàng Ngọc Tiêu hai kiếp còn sum họp lại được (điển nàng Ngọc Tiêu hẹn ước với Vi Cao, chết đi rồi đầu thai lại về với chàng), bao giờ gương vàng mới lại tròn? (điển gương vỡ làm đôi, sau ghép lại khi vợ chồng đoàn tụ)
Chim loan múa xong ruột cũng uổng đứt (điển chim loan cô độc thấy bóng mình trong gương, múa đến chết), chim thanh tước bay đến mà tin chẳng truyền (chim xanh, sứ giả đưa tin trong truyện thần tiên).
Sao được thần linh như nàng Thiến Nữ (nàng Thiến Nữ trong truyện xưa, hồn lìa khỏi xác đi theo người yêu), để hồn thơm dễ dàng đến bên chàng!
Chàng nhận thư, tuy không còn hy vọng gì nữa, vẫn họa theo vần để tự khuây khỏa rằng:
Duyên xưa trên đình Thu Hương, mãi nhớ bầu trời nửa đêm Trung thu.
Gối uyên ương thấm hồng, lệ hòa phấn son ướt đẫm; áo thêu phượng đọng sắc biếc, hoa trên áo khi ngủ vẫn tròn (?).
Dây đàn đã đứt, không còn keo loan nối lại (keo loan: thứ keo trong truyền thuyết nối được dây đàn dây cung đã đứt, ví việc nối lại tình duyên); hộp cũ uổng công nhờ sứ bướm đưa tin (sứ bướm: kẻ đưa tin tình yêu).
Chỉ có vầng trăng tròn đầy năm ấy, ánh sáng trong còn chiếu được đến bên cả hai người.
Chàng cất bài thơ cùng lá thư trong rương đựng khăn. Mỗi lần mở xem, chàng lại bỏ ăn bỏ ngủ mấy ngày liền, bởi rốt cuộc vẫn không quên được tình xưa. Bạn chàng là Cù Hựu người Sơn Dương biết rõ đầu đuôi, đã lấy lẽ phải khuyên giải, lại làm một bài từ theo điệu "Mãn đình phương" (bài từ là thể thơ đặt lời theo điệu nhạc có sẵn) để ghi lại việc ấy. Từ rằng:
Ông Nguyệt lão (thần se duyên) khó mà trông cậy, kỳ hẹn của sao Ngưu sao Nữ (đôi vợ chồng trên trời mỗi năm chỉ gặp một lần) dễ bị ngăn trở, lá đỏ trôi ngòi cung đáng đem đốt bỏ (điển cung nữ đề thơ lên lá đỏ thả trôi theo ngòi nước trong cung, nhờ đó mà nên duyên). Đã cần cù trồng ngọc (điển Dương Bá Ung trồng được ngọc làm sính lễ cưới vợ), định thổi sáo phượng hoàng (điển Tiêu Sử thổi sáo cùng vợ là Lộng Ngọc rồi cưỡi phượng bay lên tiên).
Tiếc thay hương sắc bậc nhất không người làm chủ, tàn rụng hết nhụy đẫm sương, cành phủ khói. Đi tìm xuân thì đã muộn, cây đã xanh bóng kết quả non (ý thơ Đỗ Mục: người con gái đã lấy chồng có con), chim đề quyết (loài chim kêu báo xuân tàn) cũng đã buồn chán.
Cầu Lam tuy chẳng xa (điển Bùi Hàng gặp tiên nữ Vân Anh ở cầu Lam mà nên duyên), nhưng đời không còn người như Ma Lặc, ai đâu lấy trộm được nàng Hồng Tiêu? (điển người nô bộc Côn Lôn tên Ma Lặc cõng nàng Hồng Tiêu ra khỏi phủ quan để về với chàng Thôi) Buồn vì dấu vết vui mãi cách xa, hận chia lìa khó tiêu tan! Ngoảnh lại trên đình Thu Hương, đôi cây quế đã già, lá rụng bay lả tả. Món nợ tương tư trả mãi chưa xong, đứt ruột trong đêm đáng thương!
Ta lại ghi đầu đuôi câu chuyện, phụ vào sau các truyện truyền kỳ xưa nay, để người đa tình đọc đến thì thấy cành liễu Chương Đài đã bị bẻ (điển nàng Liễu, người yêu của Hàn Hoành, bị tướng giặc cướp mất; ví người đẹp đã về tay người khác), mối hận của giai nhân không bao giờ hết; người trọng nghĩa nghe đến thì nhớ chuyện thuốc ở Mao Sơn luyện xong (điển hiệp sĩ Cổ Áp dùng thuốc tiên ở núi Mao Sơn cho nàng Vô Song giả chết, cứu nàng về với người yêu), lòng hiệp sĩ vẫn còn đó. Lại biết đâu kết cục chỉ như thế mà thôi!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video