Thiên 2 — Thiên 2: Bàn về phép nuốt khí

 Bàn về phục khí (phép hít thở, nuốt khí trời vào thân để nuôi thân, dần thay cho ăn uống), thiên thứ hai

 Khí là cái gốc đầu tiên của bào thai, là gốc của hình thể. Khi thai đã sinh ra thì nguyên tinh (chất tinh gốc bẩm sinh, nền tảng sự sống) đã tản đi; khi thân hình đã cử động thì phần bản chất dần hao mòn. Vì thế phải nạp khí để ngưng tụ tinh, giữ khí để luyện thân hình. Tinh đầy thì thần (tinh thần, phần linh diệu làm chủ sự sống) được vẹn toàn; thân hình được nghỉ ngơi thì mạng sống kéo dài. Gốc rễ đã đầy đặn thì có thể giữ vững mà tồn tại lâu. Nhìn khắp muôn vật, chưa có vật nào có khí mà không có hình, cũng chưa có vật nào có hình mà không có khí. Người lo việc dưỡng sinh lẽ nào lại không chuyên nhất khí để đạt tới chỗ mềm mại (ý lấy từ sách Lão Tử: giữ khí chuyên nhất, mềm mại như trẻ thơ mới sinh)!

 Bùa vận khí Thái Thanh (Thái Thanh: một trong ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo, cũng là tên một dòng kinh sách; đây là lá bùa giúp khí vận hành trong thân)

 Muốn phục khí, đoạn cốc (nhịn ăn ngũ cốc, không ăn cơm gạo), trước hết viết bùa này, quay mặt về phương đang vượng (phương có khí thịnh theo mùa, như mùa xuân là phương đông) mà nuốt. Bảy ngày nuốt một lá, đến hai mươi mốt ngày thì thôi, tổng cộng ba lá bùa; mỗi lần đều đốt năm loại hương ở hai bên.

 Phàm ai muốn phục khí, đều nên chữa các bệnh tật trong thân trước, khiến tạng phủ (các cơ quan bên trong: tạng là tim, gan, tỳ, phổi, thận; phủ là dạ dày, ruột, mật, bàng quang…) thông suốt, tay chân yên ổn điều hòa. Dù không có bệnh cũ cũng phải uống thuốc trừ tật ẩm (chứng nước và đờm đọng lại trong thân) (?). Hãy cân nhắc thể chất thiên về lạnh hay nóng mà uống một hai thang thuốc xổ để thông tháo ruột và dạ dày, trừ hết chất tích tụ ứ đọng. Các bài thuốc gây nôn, gây xổ chép ở phía sau. Nghỉ ngơi điều dưỡng cho hồi phục xong, mới ăn chay giữ mình trong sạch một trăm ngày, sống thật thanh khiết, rèn giữ ý chí. Trong thời gian ấy, đồ ăn dần bỏ chua mặn, bớt rồi dứt hẳn các vị đậm đà; nếu được uống các thuốc như phục linh (một loại nấm mọc bám rễ cây thông, dùng làm thuốc), vừng đen đồ chín phơi khô… để dứt ngũ cốc từ trước thì càng tốt.

 Lúc mới bắt đầu phục khí cũng không được bỏ ngay thuốc và đồ ăn, mà nên mỗi ngày giảm thuốc, dần dần tăng khí. Đợi khi khí và dịch trong thân lưu thông, thân thể và các tạng yên ổn, mới có thể dứt hết thuốc và đồ ăn; khi ấy lại cần dùng kèm các thuốc dạng cao, dạng viên có tác dụng làm tiêu và làm nhuận để hỗ trợ. Đừng ăn những thứ cứng chát, nhiều bã gây ứ đọng, hoặc lạnh và trơn. Lâu dần tự thấy ruột và dạ dày trống rỗng, hoàn toàn không còn thấy đói khát nữa. Việc điều chỉnh lúc tiến lúc lùi, hãy tự dùng ý mà lượng xét, không thể kể hết ở đây.

 Nên chọn vào hai mùa xuân và thu, khoảng sau ngày mồng ba, trước ngày mồng tám đầu tháng, lấy một ngày tốt để bắt đầu. Trước đó uống bùa vận khí Thái Thanh, tính sao cho đến ngày ấy thì đã nuốt xong ba lá bùa. Ở trong tịnh thất (căn phòng yên tĩnh dành riêng cho việc tu luyện) quay về hướng đông, đón được ánh sáng buổi sớm là tốt. Trên vách phía đông mở một cửa sổ, để ánh mặt trời chiếu thẳng vào chỗ nằm, mặt nhìn về phía đông của căn phòng, đừng để vật gì che chắn. Sau giờ Tý (khoảng từ 23 giờ đến 1 giờ sáng), trước hết xõa tóc, chải đầu vài trăm lượt, rồi để tóc xõa ra phía sau (lúc mới tập phải làm như vậy, lâu về sau thì không cần xõa tóc nữa). Đốt hương (đừng dùng huân lục hương, tức nhũ hương), ngồi ngay ngắn quay về hướng đông, lắng lòng định ý, gõ răng, làm đạo dẫn (phép co duỗi, xoa bóp thân thể kết hợp điều hơi thở) (phép ấy trình bày ở thiên sau).

 Lại ngồi yên cho hơi thở lắng xuống, rồi nằm quay đầu về hướng tây (kinh gốc đều nói nằm quay đầu về hướng đông, nhưng như thế thì mặt lại nhìn về phía tây, rất bất tiện cho việc hình dung khí mà hít vào). Giường phải dày và ấm, chăn đắp vừa đủ ấm, tự thấy thoải mái, hơi ấm một chút là tốt; từ lưng và chân trở xuống, hai bên nên giữ ấm. Gối nên thấp, cao ngang với lưng, để đầu và cổ thuận theo thân mà nằm thẳng. Nới dây áo quần trên người cho rộng ra. Hai tay để cách thân ba tấc, vẫn ác cố (nắm tay giữ chặt: gập ngón cái vào lòng bàn tay rồi bốn ngón kia nắm lại bên ngoài); hai bàn chân cách nhau năm sáu tấc. Hãy từ từ thở ra, điều cho hơi thở đều.

 Sau đó hình dung khí của mặt trời vừa mới rạng ở phương đông, cùng ánh nắng hòa thành sắc đỏ trong luồng sáng đang trôi, dẫn ánh sáng ấy đến trước mặt mình, rồi dùng mũi khẽ hít vào mà nuốt xuống (trước đó nhổ lông trong lỗ mũi; lúc đầu lấy phần gò bàn tay dưới ngón cái của hai tay ấn hai bên mũi, kéo lên kéo xuống mười mấy lượt cho mũi thông thoáng) (lâu dần thì không cần hít nữa, chỉ cần hình dung khí mà nuốt, khí tự đi vào, như vậy là đạt đến chỗ tinh diệu). Nuốt ba lần thì khí vào trong phổi. Hé môi, từ từ thở ra. Hít khí vào có lúc chậm lúc nhanh, nên tùy sức mình mà điều hơi thở, tuyệt đối không được hít mạnh một hơi; hít đến cùng cực thì hơi thở thô gấp, thô gấp thì gây tổn hại.

 Lại hít và nuốt ba lần nữa; nếu hơi thở dài thì tăng lên năm sáu lần nuốt, được bảy lần càng tốt. Cứ như vậy, lấy lúc cảm thấy trong phổi rất đầy làm mức, thì tạm ngừng nuốt, rồi bế khí (nín thở, giữ khí lại), hình dung khí trong phổi theo hai vai đi vào cánh tay, đến tận trong nắm tay; lại hình dung khí đi xuống vào dạ dày, đến hai quả thận, theo hai đùi xuống đến giữa lòng bàn chân; lấy lúc thấy trong da thịt rần rần như có kiến bò làm mức. Xong rồi, cứ để mình thở hổn hển nhẹ một lúc, đợi hơi thở đều lại, theo đúng phép mà dẫn khí đưa đi, lấy lúc thấy tay chân ấm nhuận, điều hòa thông suốt làm mức (các phương phục khí khác đều hình dung khí đi thẳng vào bụng, không đưa ra tứ chi trước, nên khiến tay chân lạnh, năm tạng ứ tắc). Vì thế nhất định phải đưa khí ra tứ chi trước, sau đó mới vào bụng, thì khí tự nhiên lưu thông khắp nơi.

 Sau bước này không cần hình dung khí ở phổi nữa, mà dẫn thẳng khí vào ruột già, ruột non, lấy lúc nghe thấy tiếng sôi chuyển, khí thông chảy xuống dưới rốn làm mức; nên làm như thế cho đến khi trong ruột no đầy mới thôi. Rồi dựng hai đầu gối lên, nắm chặt tay, bế khí, phình bụng chín lần; ngay trong lúc phình bụng vẫn hình dung khí tỏa ra khắp thân thể. Nín đến lúc gần cùng cực thì từ từ thở ra, cẩn thận đừng thở dài một hơi. Nếu hơi thở gấp thì khẽ hít thêm một chút rồi thở ra. Nếu thấy trong bụng rộng rãi thì làm một lượt đến cùng cực như thế là thôi; nếu bụng vẫn còn đầy căng thì chỉ việc bế khí mà phình bụng tiếp.

 Xong, duỗi chân ra, lấy tay xoa mặt, vuốt từ ngực xuống vài chục lượt, lại xoa bụng vòng quanh rốn mười mấy lượt; duỗi các ngón chân hướng lên trên, ngửa người ra sau vài lần, rồi buông tay thả lỏng toàn thân, quên cả lòng mình, bỏ cả hình hài. Hồi lâu, đợi hơi thở và các khớp xương đều điều hòa yên ổn, bấy giờ mới dậy. Nếu có mồ hôi thì lấy phấn xoa lau đầu, mặt, cổ, gáy. Ngồi ngay ngắn, khẽ cử động các khớp, khi thân thể hòa hoãn như thường thì có thể đứng dậy đi lại. Trong quá trình ấy phải tùy lúc mà điều chỉnh, gặp tình huống thì có nhiều cách xử lý; đã không tiện kể lể rườm rà, hãy khéo dùng ý mình mà điều chỉnh cho thích hợp.

 Lại hỏi: vì sao phục khí nhất định phải để khí dừng ở phổi, rồi vào dạ dày và đến thận? Đáp: phổi chứa khí, là gốc của khí; mọi khí đều thuộc về phổi. Khí thông với phổi; phổi lại đứng đầu các tạng, là hoa cái (cái lọng che, vì phổi nằm cao nhất, che phủ các tạng bên dưới) của các tạng, là nguồn của hơi thở ra vào, giữ chức truyền tống (coi việc chuyển đưa), việc điều tiết trong thân từ đó mà ra. Lại nữa, phách môn (cửa của phách — phách là phần hồn gắn với thể xác, do phổi cất giữ; trong sách thuốc xưa chữ này thường chỉ hậu môn) (?) là sứ giả của năm tạng, là chủ của bốn tạng kia, thông với mười hai kinh mạch (mười hai đường dẫn khí huyết chính chạy khắp thân), khí đi hết một vòng rồi lại bắt đầu, nên gọi là sứ giả của năm tạng. Bởi vậy phải để khí dừng ở phổi trước, sau đó mới lưu hành đi khắp nơi.

 Dạ dày là biển của ngũ tạng lục phủ (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận; sáu phủ: dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu); nước uống và thức ăn đều vào dạ dày, nên nó là vua lớn của sáu phủ. Ngũ tạng lục phủ đều nhận khí từ dạ dày. Năm vị (chua, đắng, ngọt, cay, mặn) vào dạ dày rồi mỗi vị đi về "nhà" của mình (tức tạng tương ứng với nó) để nuôi năm khí. Vì thế khí của ngũ tạng lục phủ đều từ dạ dày mà ra, và biến đổi của chúng hiện ra ở khí khẩu (chỗ bắt mạch ở cổ tay).

 Thận là nguồn của sinh khí (khí nuôi sự sống), gốc của ngũ tạng lục phủ, rễ của mười hai kinh mạch. Bên trái là thận chính, bên phải là mệnh môn (cửa sinh mệnh, nơi giữ nguyên khí gốc của con người), nên phải đưa khí đến thận để bồi bổ tinh dịch. Trời nuôi người bằng năm khí, đất nuôi người bằng năm vị. Năm khí vào qua mũi, cất ở tim và phổi; năm vị vào qua miệng, cất ở ruột và dạ dày. Vị được cất giữ, nhờ năm khí điều hòa mà sinh ra tân dịch (các chất dịch trong thân); khí và dịch cảm ứng với nhau thì thần tự nhiên sinh ra (năm vị đâu phải chỉ có trong ngũ cốc? Trong khí tự nó đã có vị, lại thêm thuốc; năm vị trong thuốc còn hơn cả trong ngũ cốc).

 Ở đây tuy chỉ bàn về phổi và thận, nhưng khí tự nhiên cũng lưu thông đến các tạng khác, nên có câu: "Thở ra từ tim và phổi, hít vào đến thận và gan, khoảng giữa hơi thở ra và vào thì tỳ (cơ quan lo việc tiêu hóa, chuyển hóa thức ăn theo y học cổ) nhận lấy vị." Lẽ của hơi thở là chỗ cốt yếu của thần và khí. Cho nên Thái Thượng (tức Thái Thượng Lão Quân, Lão Tử được tôn thờ làm thần) hỏi: "Mạng người nằm trong khoảng bao lâu?" Có người đáp: "Nằm trong khoảng một hơi thở ra vào." Thái Thượng nói: "Hay lắm! Có thể gọi là hiểu đạo rồi."

 Phàm phục khí đều chọn khoảng sau giờ Tý, trước giờ Ngọ (khoảng 11 đến 13 giờ trưa), vì: từ lúc gà gáy đến rạng sáng là phần âm của trời, là dương trong âm; từ rạng sáng đến giữa trưa là phần dương của trời, là dương trong dương; từ giữa trưa đến hoàng hôn là phần dương của trời, là âm trong dương; từ hoàng hôn đến gà gáy là phần âm của trời, là âm trong âm (âm dương: hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của vạn vật — dương là sáng, nóng, động; âm là tối, lạnh, tĩnh). Con người cũng như vậy.

 Lại nữa: mùa xuân khí đi ở kinh lạc (hệ thống đường dẫn khí huyết trong thân), mùa hạ khí đi ở cơ thịt, mùa thu khí đi ở da, mùa đông khí đi ở xương tủy. Lại nữa: tháng giêng, tháng hai, khí trời bắt đầu trỗi lên, khí đất bắt đầu phát ra, khí người ở gan; tháng ba, tháng tư, khí trời đang trỗi mạnh, khí đất đang phát mạnh, khí người ở tỳ; tháng năm, tháng sáu, khí trời thịnh, khí đất cao, khí người ở đầu; tháng bảy, tháng tám, khí âm bắt đầu làm cây cỏ tàn héo, khí người ở phổi; tháng chín, tháng mười, khí âm làm đóng băng, khí đất bắt đầu đóng lại, khí người ở tim; tháng mười một, tháng mười hai, băng đóng dày, khí đất khép kín, khí người ở thận. Đến các tháng của bốn mùa, nên theo chỗ khí đang đi mà kèm thêm việc hình dung khí ở chỗ ấy khi tập.

 Phàm phục khí đều nên chọn lúc trời quang đãng trong sáng là tốt. Nếu gặp lúc gió mưa liên miên, u ám, sương mù thì đều không được hít khí bên ngoài, chỉ nên vào phòng kín, ngậm miệng mà nuốt khí bên trong, dùng thêm các vị thuốc.

 Phàm người phục khí, đoạn cốc: được mười ngày thì tinh khí yếu ớt, sắc mặt vàng vọt; hai mươi ngày thì cử động choáng váng hoa mắt, tay chân rã rời buồn bực, đại tiện rất khó, tiểu tiện vàng đỏ, có lúc đi lỏng, phân đầu cứng sau nhão; ba mươi ngày thì thân thể gầy rộc, nặng nề khó đi (những dấu hiệu gầy yếu kể trên là do lúc mới tập chỉ chuyên dùng khí mà ra; nếu dùng kèm các vị thuốc thì không đến nỗi như vậy); bốn mươi ngày thì sắc mặt dần tươi tỉnh, trong lòng riêng thấy yên ổn khỏe khoắn; năm mươi ngày thì năm tạng điều hòa, tinh khí được nuôi dưỡng bên trong; sáu mươi ngày thì thân thể trở lại như cũ, các khớp xương điều hòa thông suốt; bảy mươi ngày thì trong lòng chán ghét ồn ào phiền nhiễu, chí nguyện bay bổng cao xa; tám mươi ngày thì điềm đạm lặng lẽ, tin và hiểu rõ phép thuật; chín mươi ngày thì da dẻ tươi tốt mịn màng, giọng nói vang dội rõ ràng; một trăm ngày thì chính khí (khí trong sạch, khí lành nuôi sự sống) đều đến đủ, hiệu quả hết sức thịnh vượng.

 Tu luyện không ngừng thì tuổi thọ kéo dài. Sau ba năm, sẹo và vết tích trên thân đều mất hết, sắc mặt sáng rỡ; sáu năm thì tủy đầy, ruột hóa thành… (chữ hỏng, có lẽ là "gân") (?), biết trước việc sống chết; trải qua chín năm thì sai khiến được quỷ thần, có ngọc nữ (tiên nữ hầu hạ) đứng hầu bên cạnh, não đặc chắc, xương sườn liền thành một khối, không còn bị tổn thương được nữa, gọi là chân nhân (người tu luyện đã đắc đạo, thành tiên).

 Ngũ linh tâm đan chương (năm bài chương tụng ứng với năm phương, giúp lòng trong sáng như được luyện đan) (làm được mười lăm ngày thì lòng lắng trong, lòng thông suốt; năm năm thì cả thân lẫn lòng đều thông suốt):

 Chương trường sinh phương Đông: "Một khí hòa với thái hòa (sự hòa hợp tột cùng của trời đất), được cái Một thì đạo đều lớn; đã hòa thì không gì không hòa, lẽ huyền diệu đồng với cõi huyền diệu." Bài trên tụng chín mươi lần; khi khí không điều hòa, chuyên chú hình dung mà tụng thì khí liền điều hòa.

 Chương không đói phương Nam: "Không dùng ý để nghĩ về ý, vốn cũng chỉ cầu chỗ không nghĩ; có ý mà không dùng đến nghĩ, phép này cứ thế mà giữ." Bài trên tụng ba mươi lần; khi đói, chuyên chú hình dung mà tụng thì liền thấy no.

 Chương không nóng ở Trung ương: "Mọi khí ăn vào, khí kết lại, đều không phải kết bền lâu; khí trở về với khí gốc, tùy lấy vào thì tùy thải ra." Bài trên tụng một trăm hai mươi lần; khi nóng, chuyên chú hình dung mà tụng thì liền thấy mát.

 Chương không lạnh phương Tây: "Tu sửa chí để lìa khỏi chí, tích công tu mà không hợp với lìa (?); có chí mà không tu chí, việc mình làm mà không có cái biết của riêng mình (?)." Bài trên tụng bảy mươi lần; khi lạnh, chuyên chú hình dung mà tụng thì liền thấy ấm.

 Chương không khát phương Bắc: "Đừng đem lòng mà bám víu vào lòng, cũng đừng dừng lại ở chỗ dứt hết bám víu; lòng còn đó mà đừng giữ khư khư lòng, chân thật thì giữ được vực sâu chân thật." Bài trên tụng năm mươi lần; khi khát, chuyên chú hình dung mà tụng thì liền hết khát.

 Các chương chủ trị lạnh, nóng v.v…, bản văn gốc là như thế. Nhưng xét theo nghĩa của năm tạng thì có chỗ không khớp, chỉ có việc khát tụng chương phương Bắc là đúng. Nay cho rằng: hồn thần không yên thì tụng chương phương Đông, lạnh thì tụng chương phương Tây, đói thì tụng chương phương Nam, khát thì tụng chương phương Bắc, nóng thì tụng chương Trung ương; cũng có thể theo năm tạng mà làm, dựa vào ý nghĩa mà điều chỉnh. Việc tụng tuy không kể sớm hay muộn, nhưng tụng trước giờ Tý và trước giờ Ngọ là tốt hơn. Tụng đủ số lần của năm phương xong, liền tụng bài "Đại Đạo tán" (bài ca ngợi Đạo lớn) một lượt:

 Đạo lớn không hình, nhân nơi vật mà đặt tên; trời đất muôn loài, nhờ khí tinh túy mới thành. Đã nhận lấy hình chất mới, chỉ con người ôm giữ linh tính; ngũ hành (năm yếu tố: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, sinh khắc lẫn nhau tạo nên vạn vật), tam tài (trời, đất, người), mùa thu làm tàn lụi, mùa xuân làm sinh sôi.

 Ba mươi sáu bài kệ báu, tụng niệm để giữ tinh (?); tu tập phụng thờ thái hòa, không vơi cũng không đầy. Nhai thì không có vị, ngửi thì không có hương, xem thì không có sắc, họa theo thì không có tiếng.

 Ngồi nằm không có chỗ, đi lại không có lối; dạo khắp cõi hư không mênh mông, lắng trong ở Hoàng Đình (vùng trung tâm trong thân, nơi giữ thần, thường chỉ khoảng giữa bụng). Động mà không rời đi, dừng mà không yên chỗ; không lo toan, không làm gì, không nhìn, không nghe.

 Chẳng tụ chẳng tan, chẳng lìa chẳng hợp, chẳng lớn chẳng nhỏ, chẳng nặng chẳng nhẹ. Chẳng vàng chẳng trắng, chẳng đỏ chẳng xanh; đạo cao như Hoàng Lão (Hoàng Đế và Lão Tử, hai vị tổ của Đạo gia), thấu rõ được tình lý ấy.

 Đây là chương trọng yếu của Thái Thượng, niêm kín trong thành vàng; người nào được nghe, mệnh hợp với ngôi sao chân nhân (?).

 Năm chương linh này đã có thể làm thông khí của năm tạng, nên thường tụng hết cả năm, đồng thời mỗi chương hình dung vị trí tạng tương ứng. Khi gặp những chứng mà văn có nói đến như khổ sở, lạnh, nóng, đói, khát thì mới tụng riêng từng chương. Phải ngồi quay mặt về phương của chương ấy, nhắm mắt lắng thần, ngậm miệng tụng thầm trong lòng, đồng thời động lưỡi khuấy trong miệng cho nước bọt sinh ra, khẽ dẫn khí mà nuốt xuống, mỗi thứ đi vào tạng của nó. Phép này nếu chỉ làm riêng một mình thì sẽ đến chỗ hư nhược mệt lả; nếu dùng kèm phù thủy (nước hòa tro bùa) và các vị thuốc thì không đến nỗi gầy yếu kiệt sức.

 Phép nuốt khí sáu Mậu (sáu ngày mang can Mậu trong vòng sáu mươi ngày theo lịch can chi: Mậu Thìn, Mậu Dần, Mậu Tý, Mậu Tuất, Mậu Thân, Mậu Ngọ): mỗi sáng (?), bắt đầu từ tuần Giáp Tý (chu kỳ mười ngày mở đầu bằng ngày Giáp Tý), quay về phương Thìn (hướng đông lệch nam), lấy lưỡi khuấy răng trên răng dưới, lấy nước bọt, đảo quanh ba vòng rồi nuốt một lần, thôi. Kế đó quay về phương Dần (đông lệch bắc), kế đến phương Tý (bắc), kế đến phương Tuất (tây lệch bắc), kế đến phương Thân (tây lệch nam), kế đến phương Ngọ (nam). Lại có cách khác: bắt đầu từ ngày Giáp Tý, trọn một tuần mười ngày, luôn quay về phương của ngày Mậu Thìn (tức phương Thìn) mà nuốt khí; đến ngày Giáp Tuất thì quay về phương của ngày Mậu Dần; các tuần khác cứ theo đó mà làm. Phép sáu Mậu này cũng là cách hiểu riêng của một nhà. Lý do là khí Mậu (thuộc hành Thổ) đi vào tỳ, mà tỳ là gốc của kho lẫm (kho chứa lương thực trong thân, tức tỳ vị lo việc nhận và tiêu hóa thức ăn). Phép này thật sự làm cho không đói, nhưng nếu xét về việc thông suốt và bồi bổ khắp thân thì không bằng các phép khác.

 Phép nuốt khí ba, năm, bảy, chín: dùng mũi khẽ hít khí vào thật từ từ, nạp ba hơi, rồi dùng miệng nhả tử khí (khí chết, khí cũ hư hại) ra; lâu dần sẽ quen với ba hơi. Kế đó hít năm hơi, dùng miệng nhả tử khí một lần; lâu dần quen năm hơi. Kế đó hít bảy hơi, dùng miệng nhả tử khí một lần; lâu dần quen bảy hơi. Kế đó hít chín hơi, dùng miệng nhả tử khí một lần; lâu dần quen chín hơi. Rồi gộp ba, năm, bảy, chín lại mà hít một lượt, dùng mũi nạp hai mươi bốn hơi, dùng miệng nhả tử khí một lần; lâu dần quen hai mươi bốn hơi. Phép nuốt ngược lại: theo số chín mà giảm dần xuống đến ba, rồi lại theo chiều thuận mà dẫn khí nuốt xuống, có thể nuốt khí đến chín lần chín là tám mươi mốt lần mới nhả ra một lần, lấy đó làm một tiết. Phép này lấy việc khí vào nhiều, khí ra ít làm chỗ tinh diệu. Nếu không theo giới hạn số này mà tăng dần số lần nạp khí, thì đó là theo ý mình đối với số thường (?). Tử khí là khí hưu, khí tử của ngũ hành theo bốn mùa (khí của hành đang suy tàn, đang chết trong mùa ấy), hình dung đến nó mà nhả ra. Các tiết độ khác vẫn theo phép thường.

 Phép nuôi khí ngũ hành của năm tạng: mùa xuân vào sáu ngày Bính (sáu ngày mang can Bính trong vòng sáu mươi ngày), vào giờ Tỵ (khoảng 9 đến 11 giờ sáng), ăn khí một trăm hai mươi lần đưa đến tim, khiến tim thắng phổi, đừng để phổi làm hại gan; đó là nuôi khí của gan. Mùa hạ vào sáu ngày Mậu, vào giờ Mùi (khoảng 13 đến 15 giờ), ăn khí một trăm hai mươi lần để giúp tỳ, khiến tỳ thắng thận, thì thận không làm hại tim. Cuối hạ vào sáu ngày Canh, vào giờ Thân (khoảng 15 đến 17 giờ), ăn khí một trăm hai mươi lần để giúp phổi, khiến phổi thắng gan, thì gan không làm hại tỳ. Mùa thu vào sáu ngày Nhâm, vào giờ Hợi (khoảng 21 đến 23 giờ), ăn khí một trăm hai mươi lần để giúp thận, khiến thận thắng tim, thì tim không làm hại phổi. Mùa đông vào sáu ngày Giáp, vào giờ Dần (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), ăn khí một trăm hai mươi lần để giúp gan, khiến gan thắng tỳ, thì tỳ không làm hại thận.

 Phép trên đây là chỗ cốt yếu của việc ăn khí theo ngũ hành. Các giờ đã nêu rõ, mỗi mùa có chín lần (?), tổng cộng một nghìn không trăm tám mươi lần. Mỗi lần ăn khí đều để nuôi tạng tương ứng, hết một vòng lại bắt đầu lại, không được để các tạng khắc chế lẫn nhau; phải chuyên tâm mà làm (phép này là cách hiểu riêng của một nhà; những việc liên quan đến năm tạng đều trình bày đầy đủ trong thiên "Ngũ nha luận" — bàn về khí mầm của năm phương).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video