Bàn về đạo dẫn (phép tập luyện co duỗi thân thể, xoa bóp, phối hợp với điều hoà hơi thở để giữ sức khoẻ, chữa bệnh), thiên thứ ba
Tay chân và các khớp xương vốn cần được cử động, dùng đến. Kinh mạch (các đường dẫn khí huyết chạy khắp cơ thể theo y học cổ truyền) và vinh vệ (vinh khí và vệ khí, hai loại khí nuôi dưỡng và bảo vệ cơ thể) thật sự cần được lưu thông thì mới điều hoà. Nay đã sống nhàn, không còn việc lao động chân tay, thì phải tập đạo dẫn để thân thể được điều hoà, khí huyết thông suốt. Câu "trục cửa không bị mọt" (cửa ngày nào cũng đóng mở thì trục cửa không mục, ý nói cái gì thường vận động thì không hư hỏng) quả là đúng.
Huyết, khí, tinh, thần của con người là những thứ để nuôi dưỡng sự sống và giữ cho thân mạng được trọn vẹn. Kinh mạch là đường để khí huyết vận hành. Cho nên vinh khí (khí tinh tuý chạy trong lòng mạch, cùng huyết nuôi dưỡng toàn thân) có tác dụng làm thông tân dịch và huyết, làm mạnh gân xương, làm thông lợi các khớp và các lỗ khiếu (các lỗ thông ra ngoài như mắt, tai, mũi, miệng). Vệ khí (khí chạy ở bên ngoài, giữ ấm và bảo vệ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh từ bên ngoài) có tác dụng làm ấm cơ thịt, làm đầy đặn da dẻ, làm tươi tốt tấu lý (các thớ, các khe kẽ giữa da và thịt, nơi mồ hôi thoát ra), và điều khiển sự đóng mở của lỗ chân lông.
Lại nói: phần khí nổi ở bên ngoài đi theo kinh mạch (?) là vệ khí; phần tinh khí (khí tinh tuý sinh ra từ thức ăn) đi trong kinh mạch là vinh khí. Âm và dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau; ở đây vinh khí thuộc âm, vệ khí thuộc dương) nương theo nhau, trong và ngoài nối liền nhau, như chiếc vòng tròn không có điểm đầu điểm cuối.
Lại nói: đầu là phủ (nơi chứa, nơi trú ngụ) của tinh minh (tinh thần và sự sáng suốt của mắt); lưng là phủ của lồng ngực; thắt lưng là phủ của thận; đầu gối là phủ của gân; tuỷ là phủ của xương.
Lại nói: các xương (?) đều liên hệ với mắt, các tuỷ đều liên hệ với não, các gân đều liên hệ với khớp, các huyết đều liên hệ với tim, các khí đều liên hệ với phổi. Đó là chỗ khí huyết của tứ chi và tám khớp lớn (?) (khuỷu tay, cổ tay, đầu gối, cổ chân… hai bên) qua lại sớm chiều như nước triều lên xuống.
Do đó biết rằng tổn hại do ngũ lao (năm kiểu làm lụng quá sức gây hại: nhìn lâu hại huyết, nằm lâu hại khí, ngồi lâu hại thịt, đứng lâu hại xương, đi lâu hại gân) là do vận động và nghỉ ngơi không đúng mức mà ra; còn phép đạo dẫn ngũ cầm (bài tập bắt chước dáng điệu năm loài vật: hổ, hươu, gấu, vượn, chim, tương truyền do danh y Hoa Đà sáng tạo) là để lay động các khớp. Thân thể con người trên dưới nối tiếp nhau; khí từ nguồn chảy đi, lên xuống đều có thứ tự.
Gần đây tôi thấy các bài viết về đạo dẫn phần nhiều không có thứ tự trước sau; nay những phép được nêu ra đây thật sự có chủ đích rõ ràng. Người mà toàn thân đều khoẻ mạnh, điều hoà thì tập theo số lần thông thường; nếu có một chỗ nào bị bệnh riêng thì ở chỗ ấy tập thêm số lần và dùng sức nhiều hơn.
Phàm tập đạo dẫn, nên tập vào khoảng sau giờ Sửu, trước giờ Mão (tức khoảng từ 3 đến 5 giờ sáng), vào ngày trời trong trẻo, khí hậu ôn hoà. Trước tiên xoã tóc ra, chải khắp bốn phía chân tóc, chải ngược lên tới đỉnh đầu, ba trăm sáu mươi lăm lượt; rồi để tóc xoã ra phía sau, hoặc búi lỏng cũng được.
Đốt hương, quay mặt về hướng đông, ngồi ngay ngắn, ác cố (nắm tay lại, ngón cái gập vào lòng bàn tay, bốn ngón kia nắm phủ lên ngón cái), nhắm mắt tập trung tinh thần, khấu xỉ (gõ hai hàm răng vào nhau) ba trăm sáu mươi lần; rồi thả lỏng thân thể, điều hoà hơi thở, theo thứ tự mà tập.
Đầu tiên nín thở, mười ngón hai bàn tay đan chéo vào nhau, lật ngược lòng bàn tay hướng ra phía trước, duỗi thẳng cánh tay hết mức, đẩy ra như chống đỡ một lúc lâu. Tiếp đó giơ tay lên, lật lòng bàn tay hướng lên trên, duỗi thẳng cánh tay hết mức.
Tiếp đó hạ tay trái xuống, dùng sức nâng khuỷu tay phải lên, cho khuỷu và cánh tay áp vào sau gáy (?), tay trái dùng sức kéo xuống, đồng thời nghiêng người về bên trái, mở rộng nách phải, căng sườn ra mà tập; hạ tay phải nâng tay trái cũng làm như thế.
Tiếp đó hạ tay xuống, đan móc vào sau gáy, nâng hai khuỷu tay lên, ưỡn ngực, ngửa đầu ra sau, cho đầu và tay ghì đẩy ngược chiều nhau, một bên đẩy ra trước một bên ghì về sau. Tiếp đó lại hạ tay móc vào sau gáy, lắc khuỷu tay, vặn mình sang trái, sang phải.
Rồi buông tay đặt lên hai đầu gối, khẽ thở ra cho hơi thở thông suốt; lại tập từ đầu như vậy ba lượt, v.v.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video