Thiên 5 — Thiên 5: Bàn về uống thuốc

 Bàn về việc uống thuốc, thiên thứ năm

 Ngũ tạng (năm cơ quan bên trong chứa giữ tinh khí: tim, gan, tỳ, phổi, thận) thông với khí vinh vệ (vinh khí là khí nuôi dưỡng chạy trong mạch máu; vệ khí là khí bảo vệ chạy ngoài mạch, ở da thịt). Lục phủ (sáu cơ quan rỗng tiếp nhận và chuyển hoá đồ ăn uống: dạ dày, ruột non, ruột già, túi mật, bàng quang, tam tiêu) thì nhờ vào chất vị của nước và thức ăn. Nay người tu đã phục khí (phép tu luyện hít thở, nuốt khí để nuôi thân thay cho ăn uống) thì khí của tạng có thừa. Lại đã tuyệt cốc (kiêng hẳn, không ăn ngũ cốc) thì chất vị của phủ không đủ. Sách *Tố Vấn* (phần đầu của bộ sách y học cổ *Hoàng Đế nội kinh*) nói: "Thức ăn không vào nửa ngày thì khí suy, một ngày thì khí ít." Cho nên cần dùng các vị thuốc để thay cho cơm gạo, khiến cả khí lẫn vị cùng đến được tạng phủ mà thân thể được vẹn toàn.

 Thanh dương (phần dương trong và nhẹ) làm trời, trọc âm (phần âm đục và nặng) làm đất. Thanh dương thoát ra ở thượng khiếu (các lỗ phía trên: mắt, tai, mũi, miệng), trọc âm thoát ra ở hạ khiếu (hai lỗ phía dưới: đường tiểu và hậu môn). Thanh dương toả ra ở tấu lý (thớ thịt và lỗ chân lông dưới da), trọc âm đi vào ngũ tạng. Thanh dương làm đầy tứ chi, trọc âm làm đầy lục phủ. Thanh dương là khí, trọc âm là vị. Vị nuôi hình (hình thể, thân xác), hình nhờ vào khí, khí hoá thành tinh (chất tinh tuý quý nhất nuôi sự sống), tinh được khí nuôi, hình được vị nuôi. Khí thuộc dương, vị thuộc âm. Âm mạnh quá thì phần dương sinh bệnh, dương mạnh quá thì phần âm sinh bệnh. Dùng khí điều hoà để làm cho thông suốt, dùng vị để làm cho đầy đủ. Thông suốt thì không mỏi mệt, đầy đủ thì không gầy yếu.

 Nay dùng các vị thuốc cỏ cây có tính và vị hợp với tạng phủ, chế thành Viên an tạng và Cao lý khí. Người vốn không có bệnh tật, tạng phủ bình hoà, có thể thường xuyên uống loại viên và cao này, cùng với các thuốc uống riêng từng vị (?) như phục linh, cự thắng (vừng đen). Nếu tạng nào có bệnh thì tuỳ theo chỗ thích hợp mà thêm bớt vị thuốc rồi uống. Nếu vốn đã có bệnh lâu năm khó chữa, hoặc mắc thêm bệnh khác, thì phải nhờ thầy thuốc khác chữa trị, vì thuốc này không chữa khỏi được những bệnh ấy. Còn các phương thuốc của phái Thượng Thanh (một dòng phái lớn của Đạo giáo) thì mỗi phương đều theo kinh sách gốc của nó; người đã được truyền thụ tự nên theo đúng đó mà uống.

 Phương thuốc viên an hoà tạng phủ:

 Phục linh, quế tâm (phần lõi trong của vỏ quế), cam thảo (chích, tức tẩm mật sao; các vị trên mỗi vị một lạng — đơn vị khối lượng thời xưa); nhân sâm, bá tử nhân (nhân hạt cây trắc bá), thự dự (củ mài, còn gọi hoài sơn), mạch môn đông (bỏ lõi; các vị trên mỗi vị hai lạng); thiên môn đông (bốn lạng).

 Các vị trên giã nhỏ, rây thành bột, trộn với mật ong trắng làm viên, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, ngày uống hai lần, chiêu bằng nước thuốc; lá thông, câu kỷ và các vị thuốc khác đều có thể nấu làm nước để chiêu.

 Phương cao bồi bổ, làm nhuận khí và dịch trong cơ thể:

 Nước sắc đặc thiên môn đông (năm thăng — thăng là đơn vị đo dung tích thời xưa), nước sắc đặc hoàng tinh (năm thăng), nước sắc đặc địa hoàng (năm thăng), nước sắc đặc truật (năm thăng; các thứ nước sắc trên, mỗi thứ sắc riêng cho xong rồi trộn chung lại); phục linh (hai lạng), quế tâm (hai lạng), thự dự (năm lạng), trạch tả (năm lạng), cam thảo (ba lạng, chích).

 Các vị trên giã chung, rây qua lụa mịn cho thật nhỏ, cho vào các thứ nước sắc đặc. Lại cho thêm ba thăng vừng đen đã làm chín và bột hạnh nhân, hai thăng mật ong trắng, khuấy cho sánh lại, rồi đun cách thuỷ, khuấy liên tục không được dừng tay, đến khi thành cao, đặc và dẻo vừa phải là tốt. Để nguội cho đông lại thì giã vài nghìn chày, cho vào đồ đựng kín, đậy thật chặt. Mỗi lần lấy ra một ít để dùng: mỗi sáng sớm lấy một viên to bằng hạt mận, ngậm cho tan rồi nuốt, ngày hai ba lần. Thuốc này nên bào chế vào tháng tám, tháng chín (âm lịch), dùng cho đến tháng ba. Nếu vào tháng hai, tháng ba đem nấu lại một lần nữa cho đặc cứng thì qua mùa hè cũng không bị hỏng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video