# Kinh Bồ-tát Địa Trì
Kinh Bồ-tát Địa Trì (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; "Địa Trì": các tầng bậc và chỗ nương giữ của Bồ-tát)
Đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Hoa, thế kỷ V), ngài Đàm Vô Sấm dịch.
Kinh Bồ-tát Địa Trì, quyển thứ nhất
Ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm, người miền Trung Ấn Độ, dịch tại Cô Tạng (kinh đô nước Bắc Lương) đời Bắc Lương.
Bồ-tát Địa Trì, phần đầu: Phương tiện xứ (phần nói về những pháp làm nền tảng, phương cách cho việc tu tập), phẩm Chủng tánh (cái căn tính, hạt giống bẩm sinh để trở thành Bồ-tát) thứ nhất (đoạn thứ nhất gồm mười tám phẩm).
Kính lạy tất cả chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) trong đời quá khứ, đời vị lai và đời hiện tại.
Có mười pháp làm đầy đủ con đường của Bồ-tát, thuộc về Ma-ha-diễn (Đại thừa: "cỗ xe lớn", giáo pháp nhằm cứu độ cả mình lẫn mọi chúng sinh). Mười pháp ấy là gì? Một là trì (chỗ nương giữ); hai là tướng (dấu hiệu); ba là dực (cánh, tức phần hỗ trợ); bốn là tịnh tâm (tâm trong sạch); năm là trụ (chỗ an trú, các giai đoạn tu); sáu là sinh (sự thọ sinh); bảy là nhiếp (sự thâu nhận, dìu dắt); tám là địa (các tầng bậc tu chứng); chín là hành (việc thực hành); mười là an lập (sự xác lập).
Thế nào gọi là trì? Chủng tánh của chính Bồ-tát, tâm phát nguyện lúc ban đầu, và tất cả các pháp phần bồ-đề (những pháp tu giúp đạt đến giác ngộ), thì gọi là trì. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát nương vào chủng tánh nên chắc chắn đủ sức đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn khắp của một vị Phật). Cho nên chủng tánh gọi là chỗ nương giữ chắc chắn.
Bồ-tát nương vào tâm phát nguyện ban đầu mà tu hành đàn ba-la-mật (bố thí đến chỗ trọn vẹn; "ba-la-mật" nghĩa là hạnh tu đưa sang bờ giải thoát, tức hạnh hoàn hảo), thi ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, siêng năng trọn vẹn), thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn). Bồ-tát tu sáu ba-la-mật này, tu các luật nghi (khuôn phép giữ gìn) về công đức, các luật nghi về trí tuệ, và các pháp phần bồ-đề. Vì thế tâm phát nguyện ban đầu gọi là chỗ nương giữ cho phương tiện tu hành (cách thức thực hành, sự gắng sức tu tập) của Bồ-tát. Bồ-tát nương vào sự tu hành ấy mà đạt trọn vẹn A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Vì thế sự tu hành gọi là chỗ nương giữ cho đại bồ-đề (giác ngộ lớn).
Người không có chủng tánh, vì không có chủng tánh nên dù có phát tâm, siêng năng tinh tấn, cũng chắc chắn không đạt trọn A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Cho nên phải biết: dù chưa phát tâm, chưa tu hành, vẫn được gọi là chỗ nương giữ của chủng tánh. Nếu có chủng tánh Bồ-tát mà không phát tâm, không tu hành, thì không thể mau thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Có chủng tánh Bồ-tát, lại phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) và siêng năng tinh tấn, thì có thể mau thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Lại nữa, chủng tánh gọi là chỗ nương giữ, gọi là chỗ nuôi lớn, gọi là nhân, gọi là chỗ dựa, gọi là bậc thang, gọi là người dẫn đường, gọi là mái che. Chủng tánh như thế, thì phát tâm và tu hành cũng như thế.
Thế nào là chủng tánh? Nói tóm có hai loại: một là tánh chủng tánh (chủng tánh sẵn có tự nhiên), hai là tập chủng tánh (chủng tánh do tu tập mà thành). Tánh chủng tánh là: sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) của Bồ-tát vượt trội, nối tiếp nhau từ thuở không có khởi đầu, tự nhiên vốn như thế; đó gọi là tánh chủng tánh. Tập chủng tánh là cái có được do từ trước đến nay tu điều lành; đó gọi là tập chủng tánh. Lại nữa, chủng tánh còn gọi là hạt giống, gọi là giới (yếu tố gốc), gọi là tánh. Lại nữa, chưa được huân tập thì quả còn nhỏ nhiệm, còn xa; đã huân tập thì quả hiện rõ, ở gần.
Bồ-tát thành tựu chủng tánh thì vượt lên trên tất cả hàng thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy, cũng cầu giải thoát cho riêng mình). Vì sao? Vì có hai thứ thanh tịnh: một là thanh tịnh khỏi phiền não chướng (sự ngăn che do phiền não như tham, sân, si gây ra, làm cản trở giải thoát); hai là thanh tịnh khỏi trí chướng (sự ngăn che làm cản trở hiểu biết trọn vẹn mọi sự). Chủng tánh của nhị thừa (hai cỗ xe: thanh văn và duyên giác) thì thanh tịnh khỏi phiền não chướng chứ không thanh tịnh khỏi trí chướng. Chủng tánh Bồ-tát thì đủ cả hai thứ thanh tịnh. Vì thế là thù thắng nhất, cao nhất trong tất cả.
Lại có bốn điều hơn tất cả thanh văn và duyên giác (tức bích-chi Phật): một là căn hơn, hai là đạo hơn, ba là sự khéo léo hơn, bốn là quả hơn. Bồ-tát tự tánh có căn (năng lực tiếp nhận đạo lý) sắc bén, duyên giác căn bậc trung, thanh văn căn yếu mềm; đó gọi là căn hơn. Thanh văn, duyên giác chỉ tự cứu mình; Bồ-tát không như vậy, tự cứu mình và cứu người; đó gọi là đạo hơn. Thanh văn, duyên giác chỉ có thể hiểu rõ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), giới (mười tám yếu tố của nhận thức), nhập (mười hai chỗ tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng), mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau làm nên vòng sinh tử), thị xứ phi xứ (lẽ điều gì có thể xảy ra và điều gì không thể xảy ra) và bốn chân đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Bồ-tát thì khéo léo hiểu rõ tất cả các pháp; đó gọi là sự khéo léo hơn. Thanh văn được bồ-đề của thanh văn, duyên giác được bồ-đề của duyên giác, Bồ-tát được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; đó gọi là quả hơn.
Có sáu ba-la-mật là dấu hiệu của chủng tánh Bồ-tát, khiến chúng sinh biết đó là Bồ-tát. Sáu ấy là gì? Là đàn ba-la-mật cho đến bát-nhã ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về đàn ba-la-mật là: Bồ-tát ấy tự tánh ưa bố thí. Đối với người nhận, đem vật bố thí cho đều khắp mà không mệt mỏi. Đối với của cải, dù nhiều hay ít, đều đem lòng bình đẳng mà ban cho, vui mừng không hối tiếc. Nếu không có gì để cho thì trong lòng thường thẹn. Thường vì người khác mà khen ngợi công đức của việc bố thí, khuyên họ bố thí. Thấy ai bố thí thì trong lòng thường vui theo. Đối với các bậc đáng tôn trọng, bậc già cả, bậc phước điền (người đáng được cúng dường, như ruộng tốt gieo phước), những người đáng cúng dường, thì rời chỗ ngồi của mình, cung kính dâng cúng. Nếu có ai hỏi về những việc hợp đạo lý cho đời này và đời sau, đều giảng nói cho họ. Nếu có người sợ hãi vua quan, giặc cướp, nước, lửa, bạn xấu, thì tùy sức mình mà ban cho sự không sợ hãi. Nhận đồ người khác gửi thì chưa từng sai lệch. Nếu mắc nợ người thì không bao giờ chối cãi. Anh em chia của thì công bằng, không thiên lệch. Đối với người quá ham mê châu báu, thì dạy họ lìa lòng tham; dạy người khác lìa bỏ còn như thế, huống chi tự mình tham đắm. Tự tánh đối với của cải tốt có thể buông bỏ, không giữ lấy để hưởng dụng, ưa làm những việc tốt đẹp có quả báo lợi ích rộng nhiều. Đối với rượu chè, sắc dục, ca múa, đào hát, các trò biểu diễn biến hóa và mọi trò vui chơi, thường sinh lòng hổ thẹn, có thể mau xa lìa. Được của báu lớn còn không tham đắm, huống chi lợi nhỏ. Những điều như thế gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về đàn ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về thi-la ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn) là: việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ của Bồ-tát ấy tự tánh mềm mỏng. Không làm tăng thêm việc ác, không ưa giết hại. Lỡ làm điều ác thì trong lòng hổ thẹn, có thể mau sám hối trừ bỏ, không để nó lớn thêm. Không dùng dao gậy làm chúng sinh sợ hãi. Bản tính nhân hậu hiền lành, thường ôm lòng thương yêu. Cung kính các bậc tôn trưởng, đón rước cúng dường. Khéo biết thời cơ thích hợp, việc làm khéo léo. Khéo thuận theo lòng người, lời nói thường kèm nụ cười, nét mặt tươi tỉnh, nhìn người ôn hòa, chủ động hỏi han trước. Biết ơn và đền ơn. Điều mong cầu thì ngay thẳng, không giả dối, không quanh co. Nhận của cải hợp đạo lý, không làm điều trái đạo lý. Tự tánh thường vui thích tu các việc phước đức. Thấy người làm phước còn đem thân giúp sức, huống chi tự mình làm.
Nếu có chúng sinh tàn hại lẫn nhau, đánh đập, trói buộc, cắt chặt, chê bai, mắng nhiếc, có vô số nỗi khổ như thế, thì hoặc thấy hoặc nghe, trong lòng thường thương xót. Coi trọng điều lành đời này và niềm vui đời sau. Đối với tội nhẹ mà lòng còn thường sợ hãi, huống chi những điều ác nặng khác mà lại không sợ, không giữ gìn. Nếu thấy người khác làm ruộng, buôn bán, chăn nuôi, viết chữ, tính toán, hòa giải tranh chấp, kiếm của cải và giữ gìn, cho vay và cho tặng, cưới hỏi, hội họp, tất cả những việc hợp đạo lý như thế đều cùng làm với họ. Còn những việc gây gổ, tranh cãi kiện tụng, dọa nạt nhau, vô nghĩa, vô ích cho mình hay cho người, tất cả những việc như thế thì không cùng làm. Khéo ngăn chặn mười đường bất thiện (mười việc ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến). Nếu được người khác sai khiến thì làm theo lời họ dạy. Việc mình nên làm thì hỏi ý người sáng suốt. Trong mọi công việc, gác việc mình để thành việc người. Thường ôm lòng thương xót, không nổi giận làm hại; nếu lỡ thoáng khởi lên thì liền trừ bỏ. Luôn nói lời thật, không lừa dối chúng sinh. Không chia rẽ người thân của người khác, không nói lời vô nghĩa. Lời nói thường mềm mỏng, không thô ác; với đầy tớ của mình còn không nói lời thô, huống chi với người khác. Đối với các công đức, lòng thường yêu thích; thấy ai làm thì vui theo và khen ngợi. Những điều như thế gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về thi-la ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn) là: Bồ-tát ấy tự tánh mềm mỏng hòa nhã. Nếu gặp người khác làm điều không có lợi cho mình thì không nổi giận muốn hại, không có lòng trả đũa. Nếu người kia hối lỗi xin lỗi thì liền nhận lời sám hối của họ, không ôm hận, không còn nghĩ gì khác. Những điều như thế gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về sằn-đề ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn) là: Bồ-tát ấy tự tánh siêng năng. Sáng dậy sớm, tối ngủ muộn, không ưa ham ngủ, nằm dài. Phàm làm việc gì cũng siêng năng không bỏ, khéo suy nghĩ, quyết làm cho đến nơi đến chốn. Khi bắt đầu làm việc thì chắc chắn vững bền; việc chưa xong thì không bao giờ bỏ dở giữa chừng. Đối với đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) thì lòng không lui sụt chìm lấp. Không tự xem thường mà nói mình không làm nổi. Đối với việc cần làm thì đủ sức dũng mãnh. Vào giữa đại chúng thì dẹp tan các lý luận sai lầm, khéo đáp lại mọi câu hỏi vặn. Những việc khổ nhọc khác đều chịu đựng được. Việc cần đến sức phương tiện (sự gắng sức, cách thức khéo léo) lớn còn không bao giờ lo buồn hối hận, huống chi việc nhỏ. Những điều như thế gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về tỳ-lê-da ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn) là: Bồ-tát ấy đối với giáo pháp và ý nghĩa, tự tánh khéo suy xét, không có các ý nghĩ tán loạn. Nếu thấy hoặc nghe nói đến núi non, hang đá, rừng rậm, đầm lầy, nơi xa lìa ồn náo, thuận cho sự vắng lặng, thì liền nghĩ rằng: "Chỗ này an vui, chỗ này xa lìa thế tục", rồi liền đến đó, siêng năng tu học. Bồ-tát ấy tự tánh ít phiền não, các ấm cái (những lớp che lấp tâm, tức năm triền cái: tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử – xao động, và nghi ngờ) đều nhẹ mỏng. Đến nơi vắng vẻ thì suy xét điều lợi ích cho mình, không bị các ác giác (ý nghĩ xấu như tham muốn, giận dữ, muốn hại) quấy nhiễu; nếu có lúc thoáng khởi thì liền trừ bỏ. Đối với kẻ oán ghét mình còn thường khởi lòng từ, huống chi người khác. Nếu thấy hoặc nghe chúng sinh chịu khổ thì liền khởi lòng thương xót, tùy sức dùng cách khéo léo cứu họ thoát khổ. Tự tánh ưa làm lợi ích, đem an vui cho chúng sinh. Nếu gặp các nạn như mất người thân, mất của cải, bị giết hại, trói buộc, xua đuổi, đều có thể an nhiên chịu đựng. Có thể mau tiếp nhận và giữ gìn ý nghĩa sâu xa của các pháp. Sức ghi nhớ thành tựu, điều đã tiếp nhận thì chuyên chú rõ ràng; điều đã tu học từ lâu đều nhớ giữ được, và cũng khiến người khác ghi nhớ không quên. Những điều như thế gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về thiền ba-la-mật.
Dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn) là: Bồ-tát ấy đối với tất cả minh xứ (các ngành học thuật; theo Phật giáo có năm ngành: học về đạo Phật, về luận lý, về ngôn ngữ văn tự, về y thuật, về kỹ thuật công nghệ) và mọi lĩnh vực hiểu biết đều thành tựu trí tuệ bẩm sinh; không chậm lụt, không nông cạn, không ngu si. Đối với những chỗ dễ khiến người buông lung, đều có thể suy xét. Đó gọi là dấu hiệu chủng tánh Bồ-tát về bát-nhã ba-la-mật.
Những dấu hiệu sơ lược của chủng tánh Bồ-tát, ta đã nói tóm. Còn các nghĩa chân thật khác thì chỉ có Phật Thế Tôn mới biết chắc chắn. Bồ-tát có chủng tánh, đầy đủ những công đức của tự tánh như thế, thì thành tựu pháp chân thật trắng sạch. Vì vậy gọi là khó được, gọi là kỳ lạ đặc biệt, gọi là không thể nghĩ bàn, gọi là không lay động, gọi là cao tột không gì hơn, gọi là chỗ an trú của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), tương ứng với chánh nhân (nguyên nhân chân chính đưa đến quả Phật).
Bồ-tát có chủng tánh, thành tựu pháp trắng sạch, thì không bị bốn loại phiền não làm nhiễm ô. Nếu bị nhiễm ô thì pháp trắng sạch không hiện ra, hoặc phải sinh vào ác đạo (các cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Bồ-tát có chủng tánh có khi ở lâu trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi) hoặc rơi vào ác đạo. Người rơi vào ác đạo thì mau được thoát ra; dù ở ác đạo cũng không chịu khổ lớn như các chúng sinh khác vào địa ngục. Nếu khổ chạm đến thân thì liền biết chán lìa. Thấy người khác chịu khổ thì khởi được lòng thương xót. Chủng tánh như thế là nhân của đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu mọi chúng sinh thoát khổ). Vì vậy Bồ-tát dù rơi vào ác đạo vẫn hơn tất cả chúng sinh khác trong ác đạo.
Bốn loại phiền não ấy là gì? Một là đã quen buông lung lâu ngày, phiền não dồn dập và mạnh mẽ. Hai là ngu si, gần gũi bạn xấu. Ba là bị chủ trên, vua quan, giặc cướp, kẻ thù bức bách, không được tự do, tâm mê muội rối loạn. Bốn là thiếu thốn các vật dụng, thường lo cho thân mạng.
Bồ-tát có chủng tánh lại có bốn điều khiến không đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Bốn điều ấy là gì? Một là vốn không có bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, những vị khéo thuyết pháp. Hai là tuy gặp bạn lành là Phật, Bồ-tát, những vị khéo thuyết pháp, nhưng học theo sai lầm. Ba là tuy gặp bạn lành là Phật, Bồ-tát, những vị khéo thuyết pháp, học theo không sai lầm, nhưng không siêng năng tu hành, không tinh tấn hừng hực. Bốn là tuy gặp bạn lành là Phật, Bồ-tát, những vị khéo thuyết pháp, có siêng năng tu hành, nhưng thiện căn (gốc rễ điều lành) chưa chín muồi, sự trang nghiêm (công đức tích lũy làm hành trang) chưa đầy đủ, từ lâu đến nay tâm chưa được điều phục. Bồ-tát tuy có chủng tánh Bồ-tát, nhưng nhân duyên không đủ thì không thể thành tựu vô thượng bồ-đề (giác ngộ cao nhất). Lìa được bốn điều này thì mau đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Nếu không có chủng tánh Bồ-tát, thì dù có đủ mọi cách tu hành, rốt cuộc cũng không thể thành vô thượng bồ-đề.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video