Thiên 33 — Phần Tất cánh phương tiện – Phẩm 5: Kiến lập (công đức Như Lai)

 Bồ-tát địa trì (bộ kinh nói về các tầng bậc tu hành của bồ-tát — người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), phần Tất cánh phương tiện xứ (phần nói về các phương tiện tu tập đến chỗ rốt ráo), phẩm Kiến lập (phẩm nói về sự thiết lập các công đức của Phật), thứ năm.

 Chặng thứ mười ba là Như Lai trụ (chặng an trú của Như Lai — danh hiệu của Phật, bậc đã giác ngộ hoàn toàn), gọi là cứu cánh địa (tầng bậc rốt ráo, cuối cùng). Chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) có một trăm bốn mươi pháp bất cộng (những phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác). Đó là: ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm thân thể của bậc vĩ nhân), tám mươi vẻ đẹp phụ theo hình tướng, bốn thứ thanh tịnh về mọi mặt, mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, ba niệm xứ (ba chỗ an trú chánh niệm của Phật), ba điều không cần che giữ, đại bi (lòng thương xót lớn), pháp không quên, dứt trừ mọi tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), và nhất thiết chủng diệu trí (trí tuệ mầu nhiệm biết rõ mọi loại, mọi mặt của sự vật).

 Thế nào là ba mươi hai tướng đại nhân? Một là lòng bàn chân bằng phẳng. Hai là dưới bàn chân có hình bánh xe nghìn căm. Ba là ngón tay thon dài. Bốn là gót chân đầy đặn. Năm là giữa các ngón tay, ngón chân có màng lưới. Sáu là tay chân mềm mại. Bảy là bắp chân thon tròn như bắp chân của nai chúa Y-ni-diên (một loài nai quý trong truyền thuyết Ấn Độ). Tám là mắt cá chân không lộ ra. Chín là đứng thẳng mà tay xoa tới đầu gối. Mười là tướng âm tàng như ngựa chúa (bộ phận sinh dục ẩn kín vào trong). Mười một là thân tròn đầy như cây ni-câu-loại (cây đa Ấn Độ, tán tròn, chiều cao bằng chiều rộng). Mười hai là lông trên thân đều hướng lên trên. Mười ba là mỗi sợi lông đều xoáy về bên phải. Mười bốn là thân màu vàng ròng. Mười lăm là vầng hào quang tròn tỏa rộng một tầm (một sải tay). Mười sáu là da mịn mềm, bụi nhơ không bám. Mười bảy là bảy chỗ đầy đặn: hai tay, hai chân, hai vai và cổ. Mười tám là phần thân trên như sư tử. Mười chín là cánh tay và khuỷu tay tròn đầy. Hai mươi là chỗ hõm xương quai xanh đầy đặn. Hai mươi mốt là thân tròn đầy và ngay thẳng. Hai mươi hai là có bốn mươi cái răng. Hai mươi ba là răng đều và khít. Hai mươi bốn là răng trắng sạch. Hai mươi lăm là xương hàm vuông như sư tử. Hai mươi sáu là luôn nếm được vị ngon nhất. Hai mươi bảy là nhục kế (khối thịt nhô cao trên đỉnh đầu). Hai mươi tám là lưỡi rộng và dài. Hai mươi chín là phạm âm (giọng nói thanh tịnh, trong trẻo vang xa như tiếng trời Phạm thiên). Ba mươi là mắt màu xanh biếc thẫm. Ba mươi mốt là mi mắt trên dưới chớp như mi mắt trâu chúa. Ba mươi hai là bạch hào (sợi lông trắng xoáy tròn giữa hai chân mày).

 Tám mươi vẻ đẹp phụ theo hình tướng là: hai mươi móng và ngón ở tay chân; tám chỗ ở tay chân mặt trong mặt ngoài đều bằng phẳng đầy đặn; hai mắt cá chân, hai đầu gối, hai bắp đùi, hai vai, hai khuỷu tay, hai cổ tay, hai đùi, hai mông, tướng âm tàng, hai chỗ tròn (?), hai bắp chân, hai hông sườn, hai nách, hai vú, eo, lưng, ngực, rốn, cổ họng, bụng — tất cả đều đẹp đẽ. Đó gọi là sáu mươi vẻ đẹp từ cổ họng trở xuống. Răng trên răng dưới, hai môi, hai lợi, hai má, hai tóc mai, hai mắt, hai tai, hai chân mày, mũi và hai lỗ mũi, trán, hai góc trán. Đó gọi là hai mươi vẻ đẹp từ cổ họng trở lên.

 Các tướng tốt và vẻ đẹp này, bồ-tát ở tịnh tâm địa (tầng bậc tâm đã thanh tịnh, tức đã thấy được chân lý) mới bắt đầu có được. Ở tất cả các địa sau thì dần dần thanh tịnh hơn. Đến tòa bồ-đề (chỗ ngồi thành Phật) mới được thanh tịnh trọn vẹn. Các pháp bất cộng còn lại như bốn thứ thanh tịnh về mọi mặt… thì đến khi thanh tịnh trọn vẹn, đầy đủ mới có được; còn phần thấp hơn thì đã thành tựu ở các địa bồ-tát trước. Từ tịnh tâm địa trở đi, mọi tướng tốt và vẻ đẹp của các bồ-tát đang tiến lên đều sinh ra.

 Lại nữa, các tư lương bồ-đề (những điều kiện, vốn liếng để đạt giác ngộ) có xa có gần. Xa là chưa được tướng tốt; gần là đã được. Tạo các thứ nghiệp khác nhau thì được các thứ quả báo khác nhau — đây là do sức giáo hóa của Thế Tôn mà nói ra. Vì sao vậy? Chúng sinh làm các thứ nghiệp ác, chịu các thứ quả báo ác; để đối trị đúng thật điều ấy, nên Phật nói các thứ nghiệp tạo nên tướng tốt, khiến họ được các thứ quả báo là tướng tốt. Chúng sinh nghe rồi vui thích tu pháp lành, lìa bỏ các nghiệp ác.

 Như kinh nói về tướng tốt đã dạy: Bồ-tát vì giữ giới, nhẫn nhục, bố thí nên được tướng lòng bàn chân bằng phẳng. Vì cúng dường cha mẹ, cứu giúp che chở chúng sinh khổ não nên được tướng bánh xe dưới bàn chân. Vì không làm hại chúng sinh, không có ý trộm cướp; đối với người mình tôn kính thì chào hỏi trước, chắp tay cung kính; đem của cải mình yêu quý ra cúng dường, phá bỏ các thói kiêu mạn, nên được tướng ngón tay thon dài. Chính nghiệp được ba tướng trên thì được tướng gót chân đầy đặn. Vì dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) để thu phục chúng sinh nên được tướng tay chân có màng lưới. Vì xoa dầu thơm, tắm rửa cho người mình tôn kính nên được tướng tay chân mềm mại. Vì tu các pháp lành, tiến lên mãi không chán, nên được tướng bắp chân thon tròn. Vì tự mình nhận lãnh chánh pháp, rộng vì người khác giảng nói, chạy việc vì Pháp, nên được tướng mắt cá chân không lộ. Vì tu hành theo thứ lớp, ba nghiệp (thân, miệng, ý) thanh tịnh, chăm sóc người bệnh, cho thuốc, lìa bỏ ngã mạn (thói tự cao cho mình là hơn), tập biết đủ, nên được tướng đứng thẳng tay xoa tới gối. Vì thấy người chia lìa thì dùng Pháp hòa hợp họ lại, tu tập tàm quý (biết hổ thẹn), cho người áo quần, nên được tướng âm tàng như ngựa. Vì tự mình tu ba nghiệp thanh tịnh và cũng dạy người khác tu, ăn uống biết chừng mực, cho thuốc người bệnh, nhận lãnh những việc khó làm, gom góp những của cải khó kiếm (?), có thể làm cho sự tăng giảm của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân thể: đất, nước, lửa, gió) được điều hòa, nên được tướng thân tròn đầy. Chính nghiệp được tướng bắp chân thon tròn thì được tướng lông trên thân hướng lên. Vì tự tu pháp lành, trí tuệ sáng suốt thông đạt, suy xét nghĩa lý vi tế của các pháp, đối với người mình tôn kính thì vui thích cúng dường, đối với người cùng ở thì làm bạn lành thu phục, dạy họ đi vào nghĩa lý, nên được tướng mỗi sợi lông xoáy về bên phải. Vì đem y phục, đồ ăn thượng hạng, xe cộ, chuỗi ngọc và các đồ trang sức thân thể bố thí cho tất cả mọi người, không khởi giận dữ, nên được hai tướng thân màu vàng ròng và hào quang tròn một tầm. Chính nghiệp được tướng mỗi sợi lông xoáy phải thì được tướng da mềm mại. Vì bố thí bình đẳng cho chúng sinh, bày ra các đại hội cúng dường, nên được tướng bảy chỗ đầy đặn. Vì đối với việc đã khởi hay chưa khởi đều làm người dẫn đầu (?), lìa bỏ ngã mạn, tính tình nhu hòa, để trừ điều bất thiện mà dạy pháp lành, nên được tướng phần thân trên như sư tử. Chính nghiệp được tướng ngón tay thon dài thì được ba tướng: cánh tay khuỷu tay tròn đầy, chỗ hõm xương quai xanh đầy đặn, thân tròn đầy ngay thẳng. Vì xa lìa lời nói hai lưỡi (nói đâm thọc gây chia rẽ), làm cho người đã chia rẽ hòa hợp lại, nên được hai tướng bốn mươi răng và răng đều khít. Vì tu tâm từ ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc, gồm cả cõi người) và suy xét nghĩa lý của Pháp nên được tướng răng trắng sạch. Vì tùy theo chúng sinh cầu xin mà vui vẻ cho, nên được tướng xương hàm vuông. Vì ban cho vị ngon thù thắng của Pháp, đối với người vị giác đã hỏng thì làm cho vị giác họ trong sạch lại, nên được tướng luôn nếm được vị ngon nhất. Vì thọ trì năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), lại đem truyền cho người khác, luôn thực hành tâm bi, hồi hướng (dồn công đức hướng về) đại pháp, nên được hai tướng nhục kế và lưỡi rộng dài. Tướng nhục kế này với tướng vô kiến đảnh (đỉnh đầu không ai thấy được chóp) chính là một tướng. Vì luôn tu lời nói chân thật, lời nói yêu thương, lời nói đúng lúc, lời nói đúng pháp, khéo léo thuyết pháp, nên được tướng phạm âm. Vì khắp đối với chúng sinh đều thực hành tâm từ bình đẳng như cha mẹ, nên được hai tướng mắt xanh biếc thẫm và mi mắt trên dưới chớp như trâu chúa. Vì thấy người có đức thật thì khen ngợi tán dương, nên được tướng bạch hào giữa chân mày.

 Ba mươi hai tướng có cái nhân chung không khác nhau, đều là giữ giới. Vì sao vậy? Nếu người phạm giới thì đến thân người hèn hạ còn không được, huống gì là tướng đại nhân. Nói rộng ra như vậy, mỗi tướng có được đều tùy theo các thứ nghiệp khác nhau mà được thiết lập riêng.

 Lại nữa, bồ-tát tại gia và xuất gia nhờ (?) bốn thứ nghiệp khéo tu mà được tất cả tướng đại nhân. Người tu một cách quyết định thì được tướng lòng bàn chân bằng phẳng. Người tu một cách chuyên tâm thì được chín tướng: bánh xe nghìn căm dưới bàn chân, bắp chân thon tròn, tay chân có màng lưới, tay chân mềm mại, bảy chỗ đầy đặn, chỗ hõm xương quai xanh đầy đặn, cánh tay khuỷu tay tròn đầy, thân tròn đầy ngay thẳng, lưỡi rộng dài. Người tu một cách thường xuyên thì được năm tướng: ngón tay thon dài, gót chân đầy đặn, đứng thẳng tay xoa tới gối, thân tròn đầy, răng đều khít. Người tu không có lỗi lầm thì được các tướng còn lại.

 Người đối với chúng sinh không giận dữ thì được hai tướng tay chân mềm mại và da mịn mềm. Khi tu theo thứ lớp thì được tướng bắp chân thon tròn. Người thực hành sự vui vẻ, ánh sáng, âm thanh và tâm lành thì được bốn tướng: hào quang tròn một tầm, thân màu vàng ròng, răng trắng sạch, bạch hào giữa chân mày. Người nghe khen không mừng, che giấu công đức của mình thì được tướng âm tàng như ngựa. Người đem căn lành đã tu hồi hướng về bồ-đề thì được bốn tướng: lông hướng lên, bốn mươi răng, luôn nếm được vị ngon nhất, nhục kế. Người siêng tu tinh tấn thì được hai tướng phần thân trên như sư tử và xương hàm vuông. Người làm cho tâm chúng sinh được yên như nhìn đứa con một thì được ba tướng: răng đều khít, mắt xanh biếc thẫm, mi mắt như trâu chúa. Người tu điều lành không chán thì được các tướng còn lại. Đó gọi là bốn thứ nghiệp khéo tu được ba mươi hai tướng đại nhân.

 Bồ-tát ở chủng tính địa (tầng bậc có sẵn giống tính bồ-tát bẩm sinh) là chỗ chứa hạt giống của tướng tốt và vẻ đẹp. Bồ-tát ở giải hành địa (tầng bậc hiểu biết và tu theo hiểu biết, chưa chứng đạo) tu tập gom góp phương tiện. Bồ-tát ở tịnh tâm địa thì được. Bồ-tát ở các địa còn lại thì dần dần thanh tịnh hơn. Đến tất cánh địa (tầng bậc rốt ráo) của Như Lai thì thanh tịnh trọn vẹn, không gì hơn. Ở đây nói gọn các tướng là vì chúng sinh có căn cơ kém, vừa và giỏi. Mọi Phật pháp khác đều là tướng đại nhân. Những tướng này cùng với một trăm bốn mươi tướng khác, vì làm cho thân đẹp đẽ nên gọi là vẻ đẹp phụ theo hình tướng.

 Nói gọn: phúc đức tích tụ của tất cả chúng sinh gộp lại bằng một tướng lông. Phúc đức tích tụ của tất cả tướng lông bằng một vẻ đẹp phụ. Phúc đức tích tụ của tất cả vẻ đẹp phụ tăng lên gấp trăm lần mới được một tướng. Trừ bạch hào và nhục kế, công đức của tất cả các tướng còn lại tăng lên gấp nghìn lần mới được tướng bạch hào. Công đức của tướng bạch hào tăng lên gấp trăm nghìn lần mới được tướng nhục kế vô kiến đảnh. Công đức của tướng bạch hào tăng lên gấp trăm nghìn ức lần mới được tướng tiếng ốc Pháp của Như Lai (giọng nói vang xa như tiếng tù và ốc). Như Lai tùy ý phát ra phạm âm thanh tịnh vang đến vô lượng thế giới khắp mười phương. Như vậy công đức tích tụ vô lượng của Như Lai thật không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, nghiệp lành tạo nên tướng tốt và vẻ đẹp có ba điều vô lượng. Tu tập suốt ba a-tăng-kỳ kiếp (ba khoảng thời gian dài không đếm xuể; kiếp là đơn vị thời gian cực dài), gọi là kiếp vô lượng. Làm an vui cho tất cả chúng sinh, gọi là tâm vô lượng. Làm các thứ nghiệp lành, gọi là hạnh vô lượng. Tu tập các tư lương phúc đức vô lượng ấy mà sinh ra tướng tốt và vẻ đẹp của Như Lai.

 Bốn thứ thanh tịnh về mọi mặt là: một là thân thanh tịnh, hai là cảnh giới thanh tịnh, ba là tâm thanh tịnh, bốn là trí thanh tịnh. Thân mang tập khí phiền não được lìa bỏ không sót, được thân tối thượng, sinh diệt tự tại; đó gọi là thân thanh tịnh. Các thứ biến hiện và mọi lời nói ra, trong mọi cảnh giới đều tự tại không ngăn ngại; đó gọi là cảnh giới thanh tịnh. Phiền não lìa hết, căn lành chín muồi; đó gọi là tâm thanh tịnh. Lìa bỏ mọi nhơ bẩn của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), đối với mọi điều cần biết đều không ngăn ngại, tự tại; đó gọi là trí thanh tịnh.

 Mười lực của Như Lai là: một là trí lực biết xứ và phi xứ (biết điều gì có thể xảy ra và điều gì không thể xảy ra theo lý nhân quả). Hai là trí lực biết nghiệp của từng người. Ba là trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định chuyên nhất) và chánh thọ (sự nhập định đúng đắn). Bốn là trí lực biết các căn (năng lực tu tập) sắc bén hay chậm lụt. Năm là trí lực biết các thứ giải (các thứ mong cầu, xu hướng hiểu biết). Sáu là trí lực biết các thứ giới (các thứ bản tính, căn tính khác nhau). Bảy là trí lực biết con đường đi đến mọi nơi. Tám là trí lực biết túc mạng (các đời trước). Chín là trí lực biết sự chết và sinh của chúng sinh. Mười là trí lực biết lậu tận (đã dứt hết mọi phiền não rỉ chảy).

 Mười lực này được nói rộng như trong kinh Thập lực. Lời nói ra không trái với chân như (thực tướng như vốn có của mọi pháp), vì thế gọi là Đa-đà-a-già-đà (phiên âm tiếng Phạn của danh hiệu Như Lai). Quả thanh tịnh và quả bất tịnh nương vào những nhân khác nhau; đó gọi là "xứ" (điều có thể có). Quả thanh tịnh và quả bất tịnh mà trái với những nhân khác nhau ấy; đó gọi là "phi xứ" (điều không thể có). Trí lìa tăng thượng mạn (sự tự cho mình đã đạt điều chưa đạt); đó gọi là trí như thật. Như phẩm Vô thượng bồ-đề trước đã nói: nhất thiết trí (trí biết tất cả), vô ngại trí (trí không ngăn ngại), thanh tịnh trí (trí trong sạch); đó gọi là trí lìa tăng thượng mạn.

 Có thể làm lợi ích chúng sinh về mọi mặt, lìa bỏ và thắng được mọi ma oán (kẻ thù là ma); đó gọi là "lực". Tu tập, thu giữ, tùy ý tự tại; đó gọi là "thành tựu". Niết-bàn (sự diệt tắt mọi khổ đau phiền não) vô thượng; đó gọi là "thắng diệu" (thù thắng mầu nhiệm). Được tám thánh đạo (tám con đường chân chánh của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), lìa mọi phiền nhiễu sợ hãi; đó gọi là "an ổn". Tự biết điều mình đã đạt, gọi là "tự biết". Pháp mình đã đạt, đem lòng thương xót rộng giảng cho người; đó gọi là "chuyển phạm luân" (quay bánh xe thanh tịnh). Vì sao vậy? Như Lai ở giữa các thứ phiền nhiễu mà thanh tịnh, vắng lặng, mát mẻ, chân thật; lần chuyển đầu tiên làm cho tất cả chúng sinh đều được thanh tịnh; đó gọi là phạm luân.

 Được giáo pháp tối thượng, thu nhận lời dạy của bậc đại sư vô thượng; điều mình đã đạt phá được các đạo khác; đối với các học thuyết khác không sinh khiếp nhược; vượt hơn mọi học thuyết, không gì hơn; giảng cho bốn chúng (bốn hạng đệ tử: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ); đó gọi là "sư tử hống" (tiếng rống của sư tử, ví lời thuyết pháp oai hùng không ai bác được). Nói gọn là: tự mình an, làm cho người an, cả người và mình đều an; mở bày, chỉ rõ, dạy bảo, tuyên nói.

 Lại nói gọn: được nghĩa và được phương tiện. Hoặc trời hoặc người, những gì họ mong cầu đều được nơi ta; đó gọi là được phương tiện. Như người bệnh được khỏi, hết khổ, an ổn, lại chữa cho người khác; đó gọi là "chuyển pháp luân" (quay bánh xe Pháp, tức truyền bá giáo pháp). Có thể làm cho mọi thầy tà dối trá đều được đối trị, các bệnh đều được khỏi; đó gọi là sư tử hống.

 Nghiệp đã làm xong và đã diệt; đó gọi là quá khứ. Nghiệp chưa làm, chưa diệt mà sẽ làm; đó gọi là vị lai. Nghiệp đã làm mà chưa phải là đã diệt, còn đang làm; đó gọi là hiện tại. Phân biệt theo hành động thì lại có ba loại, tức là nghiệp thân, nghiệp miệng, nghiệp ý. Phân biệt theo thọ pháp (cách nhận lãnh quả của việc làm) thì lại có bốn loại: có thọ pháp được vui ở đời này mà chịu quả khổ ở đời sau…, nói rộng như phẩm Tự tha lợi trước. Đời này và đời sau an hay không an, tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp làm lợi ích; đó gọi là "xứ phương tiện" (phương tiện tùy chỗ). Nếu lấy loài có tình hoặc loài không có tình làm đối tượng mà có việc làm; đó gọi là "chúng sinh" (?). Việc do căn lành làm ra; đó gọi là "nhân". Quả họa hay phúc, đáng ưa hay không đáng ưa được thành; đó gọi là "báo". Nói gọn: mọi thời, mọi hành động, mọi phương tiện tùy chỗ, mọi chúng sinh, mọi cảnh giới, mọi nhân, mọi họa, mọi phúc — tất cả như vậy Như Lai đều biết hết, không sót, không gì hơn.

 Bốn thiền và tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc): đối với thiền và giải thoát mà tâm được tự tại, các thứ hình sắc tùy ý đều thành; đó gọi là thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ. Như nói về tam-muội chánh thọ của Thế Tôn: khi ngài nhập định như thế thì ánh sáng chiếu tới trời Phạm thiên, tiếng nói mầu nhiệm thuyết pháp, chỉ nghe tiếng mà không thấy hình. Vì nghĩa ấy, Như Lai nhập các tam-muội với các hình sắc chung với thế gian và không chung với thế gian đều có thể nhanh chóng làm xong. Đối với thiền và giải thoát mà tâm được tự tại, tùy ý đều thành; vì thế nói là thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ.

 Lại nữa, trong các thiền… có hai thứ phiền não. Một là khi chưa dùng phương tiện tu thì phiền não ngăn trở khiến không tu được. Hai là khi đã đạt rồi thì phiền não và các triền (những trói buộc của phiền não) của chính tầng thiền ấy sai khiến, trái với con đường tiến lên. Như Lai dùng các thứ lời dạy theo cách thế gian, tùy theo hình sắc, tùy chỗ thích hợp, khiến họ được thiền…, tu tuệ đầy đủ, lìa phiền não, thanh tịnh. Đã đạt hay chưa đạt, kém hay hơn, đều biết đúng như thật. Vì thế gọi là trí biết đúng như thật về các thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ.

 Năm căn như tín (năm năng lực tu tập: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ) hướng tới sự chín muồi có bậc kém, vừa, giỏi; đó gọi là các căn sắc bén hay chậm lụt. Do người khác mà sinh lòng tin, và do tự mình suy xét, làm phương tiện mà khởi lên ý muốn ở mức kém, vừa, giỏi; đó gọi là các thứ giải. Sự thiết lập các thứ chủng tính khác nhau, tức là chúng sinh có chủng tính của ba thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: thanh văn, duyên giác, bồ-tát), có bản tính tham dục…, cho đến tám vạn bốn nghìn hạnh; đó gọi là các thứ giới.

 Biết các cửa độ thoát, tùy thuận mà đối trị: người tham dục thì quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng ham muốn), nói rộng như trong phần Thanh văn địa; đó gọi là con đường đi đến mọi nơi. Lại nữa, các thứ bè phái chống trái nhau, khởi lên các kiến giải khác nhau, ý muốn khác nhau, luôn tranh luận với nhau, như các sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự của Ấn Độ) ngoại đạo (đạo ngoài Phật giáo); mọi hướng đi đến đời này và đời khác, cũng gọi là trí lực biết con đường đi đến mọi nơi. Như kinh Thời (?) nói rộng.

 Biết sự thiết lập các thứ tên gọi theo quy ước thế tục của chúng sinh bốn phương, tức là tám việc và sáu điều cùng thuộc về một người ở quá khứ; các thứ như vậy đều có thể biết rõ. Tám việc là: tên như thế, sinh như thế, dòng họ như thế, ăn như thế, khổ vui như thế, sống lâu như thế, ở lâu như thế, hạn tuổi thọ như thế. Sáu điều cùng thuộc về một người là: tên gọi theo quy ước thế tục, giai cấp như sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ)…, cha mẹ, ăn uống, thiện ác, tuổi thọ. Tám việc và sáu điều ấy của người khác và của chính mình, đều nói được như vầy: "Đây là tên ta. Ta là sát-lợi, bà-la-môn, tì-xá (giai cấp thương nhân, nông dân), hay thủ-đà (giai cấp nô lệ, người làm thuê). Đây là cha mẹ ta. Ta ăn thứ đồ ăn như thế. Ta làm những điều thiện ác như thế. Lúc tuổi trẻ, tuổi trung niên, tuổi già." Sáu điều cùng thuộc về một người như thế, nhờ trí túc mạng mà đều biết đúng như thật.

 Mọi tầng thiền gọi là thiên trụ (chỗ an trú của bậc trời). Nương vào thiền mà được mắt nên gọi là thiên nhãn (mắt trời, mắt thấy xa và thấy sự sinh tử của chúng sinh) thanh tịnh. Vì quả đã đầy đủ nên gọi là thanh tịnh trọn vẹn. Vì trong loài người không có thứ này nên nói là "vượt hơn người". Tuy trời ở cõi Dục có thiên nhãn do quả báo mà có, nhưng trong loài người cũng không có.

 Chúng sinh sắp chết gọi là lúc chết. Đen tối có hai thứ: những loại như vậy nương thân trung ấm (thân tạm ở khoảng giữa sau khi chết và trước khi tái sinh) mà sinh ra, như đêm tối đen, như ánh lông dê đen; vì thế gọi là "sắc xấu". Trắng sạch có hai thứ: những loại như vậy nương thân trung ấm mà sinh ra, như ánh trăng sáng, như vải xứ Ba-la-nại (thành Varanasi ở Ấn Độ, nổi tiếng về vải trắng mịn); vì thế gọi là "sắc đẹp".

 Khởi từ giới xấu; đó gọi là "giới xấu". Thân, miệng, ý làm điều ác, các thứ tà kiến (cái thấy sai lầm), thành tựu hạnh ác, phỉ báng hiền thánh; đó gọi là "kiến xấu, phỉ báng". Chấp chặt tà kiến, nhân tà, quả tà, do đó tạo ra mọi nghiệp tà; tạo nghiệp tà rồi thì chịu vui ở đời này mà quả khổ ở đời sau, hoặc thành khổ ở đời này và quả khổ ở đời sau; đó gọi là "nhận pháp tà, nhân đã thành tựu". Các thứ pháp ác khiến sinh vào đường ác; đó gọi là "do nhân ấy". Danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác) chia lìa; đó gọi là "thân hoại". Phần sống đã hết sạch; đó gọi là "mạng chung". Hạnh ác trái pháp; đó gọi là "ác". Chịu sự xúc chạm khổ cùng cực trong đêm dài không gián đoạn; đó gọi là "ác thú". Rơi xuống chỗ thấp nhất, quay lưng với đại bi…; đó gọi là "đọa". Đáng chán ghét tột bậc; đó gọi là "nê-lê" (địa ngục). Trái lại với những điều trên là phần thanh tịnh, nương hạnh lành mà sinh ra; đó gọi là "thiện thú" (cõi lành). Những gì được hưởng đều tự nhiên mà có; đó gọi là "trời".

 Mọi lậu (phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn sinh tử) đều dứt hết không sót, đối trị mọi sử (những phiền não ngầm sai khiến tâm), tâm vô lậu (tâm không còn phiền não), trí vô lậu, tăng thượng ý và tăng thượng tuệ bậc nhất, các lậu đã hết; gọi là tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Nương vào kiến đạo (giai đoạn thấy được chân lý) và tu đạo (giai đoạn tu tập sau khi thấy chân lý), tâm được giải thoát, tuệ được giải thoát; đó gọi là [không còn] đời sau (?), được sáu thần thông. Tự mình biết đúng như thật và có thể nói cho người khác, vì thế nói là tự biết, tự chứng: "Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (đời sống trong sạch) đã thành lập", nói rộng như vậy.

 Mười lực của Như Lai có bảy phương diện: một là tự tính, hai là phân biệt, ba là bất cộng, bốn là bình đẳng, năm là tác dụng, sáu là thứ tự, bảy là sai biệt.

 Về tự tính: có thuyết cho rằng tự tính là năm căn, có thuyết cho rằng tự tính là trí tuệ. Lấy trí tuệ làm tự tính, nên nói "trí lực biết xứ và phi xứ", mà không nói "tín lực… biết xứ và phi xứ". Như trí lực biết xứ và phi xứ, các lực khác cũng vậy.

 Về phân biệt, nói gọn có ba loại. Một là phân biệt theo thời: quá khứ, vị lai, hiện tại đều nằm trong nhất thiết trí. Hai là phân biệt theo loại: tướng riêng và tướng chung của mọi pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều nằm trong mọi loại. Ba là phân biệt theo chúng sinh: mọi cõi chúng sinh đều nằm trong mọi sự lợi ích. Ba loại phân biệt như thế, nói rộng ra thì có vô lượng.

 Về bất cộng: mười lực của Như Lai không chung với thanh văn và bích-chi-phật (tức duyên giác, người tự tu tự ngộ). Về bình đẳng: mười lực của tất cả các Như Lai đều bằng nhau, không có bậc kém, vừa, giỏi.

 Về tác dụng: trí lực biết xứ và phi xứ thì biết đúng như thật nhân quả chân thật, hàng phục những cuộc tranh luận về nhân quả của sa-môn và bà-la-môn. Trí lực biết nghiệp của từng người thì biết đúng như thật nghiệp do chính mình làm và nghiệp ấy chịu quả gì, hàng phục những cuộc tranh luận về phúc của bố thí của sa-môn và bà-la-môn. Trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ thì dùng ba thứ thị hiện (ba cách hiển bày: thần thông, đọc được tâm người, và giảng dạy) để điều phục và dạy bảo, hàng phục những cuộc tranh luận trái ngược với pháp đối trị của sa-môn và bà-la-môn. Trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt thì biết đúng như thật căn kém, vừa, giỏi của chúng sinh, rồi tùy chỗ thích hợp, tùy phương tiện mà thuyết pháp. Trí lực biết các thứ giải thì biết đúng như thật các thứ giải kém, vừa, giỏi, thanh tịnh hay bất tịnh của chúng sinh, dạy họ tu giải thanh tịnh, lìa giải bất tịnh. Trí lực biết các thứ giới thì biết đúng như thật giới thấp, vừa, cao của chúng sinh, tùy theo tâm, theo căn, theo ý muốn, theo sử của họ mà dùng từng cửa độ thoát để dạy bảo làm lợi ích.

 Trí lực biết con đường đi đến mọi nơi: Như Lai vì chúng sinh mà dùng các cửa độ thoát, các cách dạy bảo, như trong Thanh văn địa, theo thứ lớp mở bày, chỉ rõ, dạy bảo, tuyên nói. Như Lai dạy bảo bồ-tát mới tu các tư lương của tam-muội để thu giữ và an trú tâm như thế nào? Như Lai vì người không dua nịnh quanh co mà dạy họ tu học, nói như vầy: "Này thiện nam tử (người con trai lành, cách gọi người tu)! Ông nên ở một mình, rất ưa vắng lặng, suy xét những tên gọi do cha mẹ, thầy dạy đặt ra. Những tên gọi như thế, sáu nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) trong ngoài và khoảng giữa hai bên, tất cả đều không có tự tính, cũng không có; chỉ là tên gọi, khái niệm và sự đặt để. Suy xét như thế thì các pháp không thể nắm bắt được. Đừng ở tương lai mà khởi lên khái niệm về sự sẽ đến."

 "Này thiện nam tử! Đối với con mắt hiện tại, cái tên mắt, khái niệm mắt, sự đặt để mắt, ông hãy tự quán xét: con mắt của ta còn không nắm bắt được, huống chi là tên gọi, khái niệm, sự đặt để mà nói đây là mắt. Như thế tên gọi, khái niệm, sự đặt để tất cả đều không có; tên gọi, khái niệm, sự đặt để đều không chân thật. Tự tính của con mắt ấy cũng không có. Vì sao vậy? Chẳng phải do con mắt ấy, cái tên mắt, khái niệm mắt, sự đặt để mắt mà sinh ra nhận biết về mắt; chỉ do tên gọi, lời nói mà sinh ra nhận biết về mắt. Chẳng phải tính của con mắt ấy có thể nghe, có thể biết; mà đối với tên gọi và sự vật mà sinh ra nhận biết về mắt. Vì thế hãy suy xét rằng tên mắt, khái niệm mắt, sự đặt để mắt vốn có từ trước, và các pháp sẽ đến, đều không thể nắm bắt được."

 Như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, cho đến những gì thấy, nghe, cảm, biết, những gì tìm cầu, những gì đạt được, những gì nhận biết (giác), những gì quán xét (quán) cũng như thế. Mọi khái niệm về pháp, cho đến khái niệm về sự sẽ đến cũng như thế. Phá khái niệm về ngã (cái tôi), lấy con đường phương tiện mà thu giữ; cho đến phá mọi khái niệm về pháp, lấy con đường phương tiện mà thu giữ, như thế. Mọi điều cần biết đều khéo quán xét: mọi khái niệm về pháp, khái niệm về sự sẽ đến, tất cả đều hư dối, không khái niệm, không suy tư, không hình tướng; đối với mọi nghĩa đều không chấp giữ; sẽ được chủng tính tam-muội của trí tuệ thanh tịnh của Như Lai.

 Các bồ-tát ấy được phép quán bất tịnh, thực hành tâm từ, quán xét duyên khởi (lý mọi sự vật do nhân duyên nương nhau mà sinh), phân biệt các giới (các yếu tố cấu thành), niệm hơi thở ra vào, đạt được sơ thiền (tầng thiền thứ nhất) cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ (cảnh định cao nhất, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng). Bồ-tát suy xét vô lượng tam-muội chánh thọ, dần dần cho đến đạt được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao nhất, chân chánh, bình đẳng và trọn vẹn). Đó gọi là con đường đi đến mọi nơi của bồ-tát. Các Như Lai quá khứ đã dạy bồ-tát mới tu như thế, chư Phật vị lai sẽ dạy như thế, chư Phật hiện tại cũng dạy như thế. Hàng thanh văn thừa suy xét như thế thì nhanh chóng được thần thông, vô ngại trí — đó là trí lực biết con đường đi đến mọi nơi. Biết đúng như thật con đường ra khỏi mọi khổ, lìa đường không ra khỏi, con đường ra khỏi đem lại lợi ích.

 Trí lực biết túc mạng thì quán xét các đời trước, về thiện về ác, về tâm chán lìa hay tâm thanh tịnh, để điều phục và thuyết pháp, hàng phục thuyết thường còn của sa-môn và bà-la-môn. Trí lực biết sự chết và sinh thì nói về chỗ chúng sinh chết rồi đi sinh về đâu, hàng phục thuyết đoạn diệt (cho rằng chết là hết) của sa-môn và bà-la-môn. Trí lực biết lậu tận thì hàng phục sự nghi ngờ về giải thoát của sa-môn và bà-la-môn.

 Về thứ tự: Như Lai khi đạt được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì được mười lực cùng một lúc, sau đó mới theo thứ tự hiện ra. Vì phần nhân quả của pháp a-duy-tam-phật (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là bậc giác ngộ trọn vẹn) (?), nên dùng trí lực biết xứ và phi xứ để quán xét phần nhân quả. Vì sự sai khác ở cõi Dục, nên dùng trí lực biết nghiệp của từng người để quán xét nghiệp của mỗi người mà thuyết pháp, khiến họ lìa nghiệp ác, tu hành nghiệp lành. Vì muốn lìa dục bằng con đường thế gian, nên dùng trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ để dạy chúng sinh. Lại vì muốn lìa dục bằng con đường xuất thế gian, nên dùng trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ, trước dạy chúng sinh lìa dục bằng con đường thế gian, sau mới được lìa dục bằng con đường xuất thế gian. Vì muốn chúng sinh được lìa dục xuất thế gian, nên dùng trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt để quán xét các căn. Biết các căn rồi, vì muốn biết sự mong cầu của họ, nên dùng trí lực biết các thứ giải để quán xét sự mong cầu. Quán xét sự mong cầu rồi, dùng trí lực biết các thứ giới để quán xét căn và sử, tùy theo phương tiện, cảnh giới, cửa độ thoát mà độ thoát họ. Dùng trí lực biết con đường đi đến mọi nơi, đối với cảnh giới, cửa độ thoát, phương tiện mà an trú tâm, thu giữ tâm an trú. Khi hạnh đã thanh tịnh, lìa thân kiến (cái thấy chấp thân này là ta), các kiến chấp đoạn diệt, thường còn…, thì nói cho họ con đường trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan). Vì muốn lìa mọi phiền não, nên đi vào trí lực biết túc mạng và trí lực biết sự chết và sinh. Vì những người bị trói buộc bởi sự chỉ (sự dừng lặng của tâm) mà không dứt phiền não, khởi tăng thượng mạn, nên dạy họ lìa bỏ; vì thế đi vào trí lực biết lậu tận.

 Lại một cách thứ tự nữa: pháp a-duy-tam-phật, sau khi đạt được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trước hết dùng trí lực biết xứ và phi xứ để quán xét duyên khởi, tức pháp trụ (trật tự thường hằng của các pháp) theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng). Nương vào trí biết pháp trụ theo đệ nhất nghĩa rồi, dùng trí lực biết nghiệp của từng người để quán xét các thứ nghiệp của phần tại gia. Quán xét các thứ nghiệp của phần tại gia rồi, dùng trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ để quán xét phần xuất gia: làm thế nào khiến phần xuất gia này được giải thoát khỏi khổ, nên nói đạo cho họ. Khởi tâm đại bi, dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy suốt mọi sự) quán xét. Dùng trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt để quán xét căn kém, vừa, giỏi mà thuyết pháp. Các lực còn lại như trí lực biết các thứ giải…, thứ tự như trước đã nói.

 Lại một cách thứ tự nữa: pháp a-duy-tam-phật dùng trí lực biết xứ và phi xứ để quán xét pháp giới (toàn thể các pháp) duyên khởi. Dùng trí lực biết nghiệp của từng người để quán xét cõi chúng sinh: những chúng sinh này làm nghiệp như thế, chịu quả như thế. Quán xét pháp giới và cõi chúng sinh rồi, dùng trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ, vì chúng sinh đau khổ mà dùng ba thứ thị hiện để dạy bảo. Các lực còn lại như trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt…, dùng đạo để độ thoát tất cả chúng sinh, khiến họ thoát mọi khổ.

 Về sai biệt: biết nghiệp thiện, bất thiện được quả đáng ưa, không đáng ưa; đó gọi là trí lực biết xứ và phi xứ. Biết nghiệp thiện, bất thiện được quả đáng ưa, không đáng ưa; không làm thì không chịu; cho đến thiền, giải thoát…; nghiệp này không phải nghiệp kia; đó gọi là trí lực biết nghiệp của từng người. Biết sự dạy bảo bằng ba thứ thị hiện của thiền, giải thoát…, cho đến biết các tâm cùng sinh, tương ứng với sự thanh tịnh…; đó gọi là trí lực biết thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ. Biết căn kém, vừa, giỏi; đó gọi là trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt. Cho đến biết phương tiện của các căn sinh ra sự mong cầu ấy, cũng gọi là trí lực biết các căn sắc bén hay chậm lụt.

 Biết các thứ mong cầu; đó gọi là trí lực biết các thứ giải. Giải có sáu loại. Một là giải không ra khỏi (không thoát sinh tử): tức mong cầu về Ma-hê-thủ-la (vị trời lớn, chúa cõi Sắc trong tín ngưỡng Ấn Độ), Na-la-diên (một vị trời có sức mạnh lớn), cõi Phạm thiên… Hai là giải ra khỏi: tức mong cầu ba thừa. Ba là giải thanh tịnh còn xa: tức mong cầu sự chín muồi ở mức kém và vừa. Bốn là giải thanh tịnh đã gần: tức mong cầu sự chín muồi ở mức cao. Năm là giải được niết-bàn ngay đời này: tức mong cầu được niết-bàn theo thanh văn thừa. Sáu là giải được niết-bàn ở tương lai: tức mong cầu được niết-bàn theo đại thừa (cỗ xe lớn, con đường bồ-tát độ khắp chúng sinh). Cho đến biết cái giải, ví dụ về hạt giống mà nó khởi lên và tạo ra, cũng gọi là trí lực biết các thứ giải.

 Sự phân biệt giới có bốn loại. Như hạt giống của tính; đó gọi là trí lực biết các thứ giải (?). Biết các thứ hạt giống phân biệt; đó gọi là trí lực biết các thứ giới. Cho đến biết pháp niết-bàn và con đường thuận theo giới, cũng gọi là trí lực biết các thứ giới. Biết mọi loại con đường, các thứ phiền não, các thứ thanh tịnh; đó gọi là trí lực biết con đường đi đến mọi nơi. Cho đến biết nhân của mọi cõi trong các đời trước, cũng gọi là trí lực biết con đường đi đến mọi nơi. Biết sáu thứ lời nói trong quá khứ; đó gọi là trí lực biết túc mạng. Cho đến biết sự chết và sinh của chúng sinh trong quá khứ, cũng gọi là trí lực biết túc mạng. Biết sự chết và sinh trong tương lai; đó gọi là trí lực biết sự chết và sinh. Cho đến biết sự chết và sinh trong tương lai của chúng sinh chưa hoàn tất mục đích của mình, cũng gọi là trí lực biết sự chết và sinh. Biết người đã hoàn tất mục đích của mình, được niết-bàn ngay đời này; đó gọi là trí lực biết lậu tận. Mười trí lực như thế, mỗi lực đều sai biệt nhau.

 Bốn điều không sợ hãi như trong kinh đã nói: Như Lai dùng bốn việc này, ở giữa đại chúng tự xác chứng mà không có gì sợ hãi. Giải thoát khỏi trí chướng (sự ngăn che đối với cái biết, khiến không biết hết mọi điều), giác ngộ bình đẳng mọi pháp, không chung với thanh văn — đó là điều không sợ hãi thứ nhất. Giải thoát khỏi phiền não chướng (sự ngăn che do phiền não, khiến không được giải thoát), chung với thanh văn — đó là điều không sợ hãi thứ hai. Nói con đường ra khỏi khổ — đó là điều không sợ hãi thứ ba. Nói các pháp ngăn trở đạo — đó là điều không sợ hãi thứ tư.

 Như Lai đối với bốn nghĩa này tự biết đúng như thật. Nếu có ai phỉ báng nói rằng ngài không biết, thì không có lẽ ấy. Vì không có lẽ ấy nên được không sợ hãi, không khiếp nhược, không nghi ngờ, quyết định tự biết, xứng làm đại sư, tự mình an và làm cho người an. Hai điều trước được đầy đủ là con đường tự mình an; hai điều sau được đầy đủ là con đường làm cho người an. Giác ngộ bình đẳng mọi pháp là vì các bồ-tát hướng về đại thừa. Giải thoát khỏi phiền não chướng là vì những người hướng về thanh văn thừa và duyên giác thừa. Con đường ra khỏi khổ và các pháp ngăn trở đạo thì vì cả hai. Như Lai vì các bồ-tát, thanh văn, duyên giác thực hành con đường ra khỏi khổ mà nói các kinh. Những người kết tập kinh tạng (người gom góp, sắp xếp lời Phật dạy thành kinh điển) thì lấy phần nói về hạnh bồ-tát mà lập thành Bồ-tát tạng, lấy phần nói về hạnh thanh văn và duyên giác mà lập thành Thanh văn tạng.

 Ba niệm xứ như trong kinh đã nói: Như Lai trong đêm dài nghĩ như vầy: "Ta là bậc đại Pháp chủ của giáo pháp và giới luật tốt lành; đối với người nhận hay không nhận, ta đều không khởi tâm phiền muộn." Nói gọn có ba hạng chúng: một là chúng đi đúng hướng, hai là chúng đi sai hướng, ba là chúng không đúng cũng không sai. Đối với ba hạng chúng này, ngài dùng tâm chánh niệm mà không thêm không bớt.

 Ba điều không cần che giữ như trong kinh đã nói. Nói gọn: mọi việc làm cần phải che giấu đều đã dứt hết; vì thế Như Lai hiển bày ba điều không cần che giữ. A-la-hán (bậc thánh đã dứt phiền não, không còn tái sinh, quả vị cao nhất của thanh văn) vẫn còn những lỗi đột-cát-la (lỗi nhỏ về oai nghi, cử chỉ) thuộc loại vô ký (không thiện không ác), có lúc quên sót, lầm lẫn. Chỉ có Như Lai là hoàn toàn không có, tất cả đều chân thật. A-la-hán có lúc khi luận bàn sợ rơi vào chỗ thua, có lúc không vui, có lúc tính tuệ (?)…; vì thế phải tự che giữ, không để tập khí khởi lên nghiệp thân, miệng, ý bất tịnh. Những điều như thế Như Lai đều không có.

 Đại bi thì như phẩm Cúng dường thân cận vô lượng trước đã nói.

 Pháp không quên là: những việc Như Lai cần làm thì luôn luôn nhớ nghĩ. Mọi việc làm, mọi lời nói, mọi phương tiện khéo léo, mọi lúc — đối với những việc ấy luôn nhớ không quên.

 Dứt trừ mọi tập khí là: Như Lai trong khi cử động, dừng nghỉ, nhìn ngó, nói năng, đi, đứng đều lìa khỏi những tập khí còn sót lại giống như do phiền não sinh ra. Các a-la-hán khi cử động, dừng nghỉ, nhìn ngó, nói năng, đi, đứng vẫn còn những tập khí sót lại giống như do phiền não sinh ra. Như Lai thì đã dứt hẳn; vì thế gọi là dứt trừ mọi tập khí.

 Nhất thiết chủng diệu trí là: Như Lai biết ba thứ pháp: pháp đem lại lợi ích về nghĩa lý, pháp không đem lại lợi ích về nghĩa lý, và pháp chẳng phải có nghĩa lý cũng chẳng phải không có nghĩa lý về lợi ích. Trí biết mọi pháp không đem lại lợi ích về nghĩa lý và mọi pháp chẳng phải có cũng chẳng phải không có nghĩa lý về lợi ích; đó gọi là nhất thiết chủng trí (trí biết mọi loại). Trí biết mọi pháp đem lại lợi ích về nghĩa lý; đó gọi là diệu trí (trí mầu nhiệm). Nhất thiết chủng trí và diệu trí, nói chung gọi là nhất thiết chủng diệu trí. Đó là nói gọn về một trăm bốn mươi pháp bất cộng và mọi tướng tốt, vẻ đẹp.

 Bồ-tát ở thân cuối cùng được các bồ-đề phần pháp (các pháp phụ trợ đưa đến giác ngộ) thanh tịnh trọn vẹn; dưới cây bồ-đề mới được đầy đủ. Bồ-tát ở thân cuối cùng tu ba mươi bảy bồ-đề phần pháp, được các tướng tốt; nằm trong ly chướng tam-muội (tam-muội lìa mọi ngăn che) và kim cang tam-muội (tam-muội bền chắc như kim cương, phá được mọi phiền não). Trong hai tâm niệm nối nhau, ngài được mười lực cùng một lúc, cho đến nhất thiết chủng diệu trí thanh tịnh trọn vẹn, không gì hơn. Mọi điều cần biết đều không ngăn ngại, không che chướng, thanh tịnh trọn vẹn, lìa cấu nhơ, giác ngộ bình đẳng. Vượt qua mọi hạnh của bồ-tát, thực hành hạnh của Như Lai, được thân vô thượng ở cứu cánh địa.

 Trí của bồ-tát và trí của Như Lai khác nhau thế nào? Trí của bồ-tát ở cứu cánh địa như nhìn qua tấm lụa mỏng; trí của Như Lai như đã bỏ tấm lụa mỏng ra. Trí của bồ-tát như nhìn vật ở xa; trí của Như Lai như nhìn vật ở gần. Trí của bồ-tát như nhìn khi mắt có chút màng mờ; trí của Như Lai như nhìn bằng mắt trong sáng. Trí của bồ-tát như nhìn khi còn ở trong thai; trí của Như Lai như thấy khi đã ra đời. Trí của bồ-tát như nhìn trong giấc mộng; trí của Như Lai như thấy lúc tỉnh thức. Đó là sự khác nhau giữa trí tuệ của Như Lai và trí tuệ của bồ-tát ở cứu cánh địa.

 Chư Phật Như Lai ở các thế giới mười phương làm Phật sự (việc của Phật), làm lợi ích chúng sinh, nói gọn có chín loại. Thế nào là chín? Một là vì muốn cho chúng sinh có lòng tin thanh tịnh, nên nhận thân trượng phu (thân nam nhi) và hiện ra các tướng tốt, vẻ đẹp. Hai là vì muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, dứt mọi nghi ngờ, nên khởi mười lực của Như Lai. Ba là vì dùng mười lực của Phật khởi lên mọi nghĩa lý, mở bày mọi sự biết thấy của Như Lai, trả lời mọi câu hỏi, hàng phục các tà luận, thiết lập chánh luận, nên khởi bốn điều không sợ hãi của Như Lai. Bốn là vì trí tuệ của Như Lai, dù an trú hay không an trú, đều tùy theo người cần điều phục mà khiến họ lìa các phiền não, nên khởi ba niệm xứ. Năm là như trước đã nói, vì làm như thế nên khởi ba điều không cần che giữ. Sáu là vì luôn dùng Phật nhãn ngày đêm quán xét mọi thế gian, nên khởi tâm đại bi. Bảy là vì đối với tất cả chúng sinh, mọi việc cần làm đều đã làm xong, nên khởi pháp không quên. Tám là vì mọi việc làm của Như Lai đều thuận theo chân như không có gì sót lại, nên khởi sự dứt trừ mọi tập khí. Chín là vì đối với các pháp không đem lại lợi ích về nghĩa lý và các pháp chẳng phải có cũng chẳng phải không có nghĩa lý về lợi ích đều xa lìa hết, còn các pháp đem lại lợi ích về nghĩa lý thì phân biệt chỉ rõ, nên khởi nhất thiết chủng diệu trí. Như Lai đối với một trăm bốn mươi pháp bất cộng này làm chín loại Phật sự; nói rộng ra thì có vô lượng.

 Đó gọi là Như Lai trụ. Đó gọi là kiến lập (thiết lập). Vì sao vậy? Vì nương vào những điều bồ-tát học và đã học mà thiết lập mọi việc làm lợi ích chúng sinh; vì thế gọi là kiến lập. Vì lợi mình lợi người không giống như thanh văn, duyên giác, nên gọi là bất cộng. Trong mọi Phật pháp, đại bi, pháp không quên, sự dứt trừ mọi tập khí và nhất thiết chủng diệu trí thì thanh văn, duyên giác không thể có được; mọi loại pháp còn lại thì họ cũng không đầy đủ; vì thế gọi là bất cộng.

 Ở đây chỉ rõ con đường tu học viên mãn của bồ-tát và quả của con đường tu học ấy; là chỗ nói chân thật về mọi phương diện của con đường tu học và quả của con đường tu học của tất cả bồ-tát. Vì thế gọi là Bồ-tát địa, gọi là ma-đắc-lặc-già (bản đề cương, tóm lược giáo nghĩa) của Bồ-tát tạng, gọi là sự tổng nhiếp của ma-ha-diễn (đại thừa), gọi là sự chỉ bày không thể phá hoại, gọi là gốc rễ của trí tuệ thanh tịnh không ngăn ngại.

 Nếu có trời, người, a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, tranh đấu), loài người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần), sa-môn, bà-la-môn, đối với Bồ-tát địa mà khởi lòng tin hiểu bền chắc, lắng nghe, nhận lãnh, tu tập, rộng giảng cho người khác, chép viết thành sách, cúng dường đủ cách, thì công đức có được bằng với mọi công đức mà Thế Tôn có được khi mở bày, chỉ rõ, dạy bảo, tuyên nói Bồ-tát tạng cho bồ-tát mới tu, không có gì khác. Vì sao vậy? Bồ-tát địa này, Bồ-tát tạng này chỉ bày giáo pháp và giới luật của bồ-tát, khiến nhiều chúng sinh thọ trì suy xét, thiết lập pháp và sự tu hành thuận theo pháp, dần dần càng thêm rộng lớn, không để khởi lên dấu hiệu của thời tượng pháp (thời giáo pháp chỉ còn hình thức giống như thật) và thời pháp diệt tận (thời giáo pháp mất hẳn); có thể khiến nghĩa chân thật trong thời tượng pháp được rực sáng, có thể khiến chánh pháp mãi mãi không diệt mất. Vì thế đối với Bồ-tát địa mà khởi lòng tin hiểu bền chắc, lắng nghe, nhận lãnh, tu tập, rộng giảng cho người khác, chép viết, cúng dường, thì công đức có được là vô lượng vô biên.

 Kinh Bồ-tát địa trì, quyển thứ mười.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video