Bồ-tát địa trì (bộ kinh nói về các tầng bậc tu hành của bồ-tát — người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), phần Tất cánh phương tiện xứ (phần nói về các phương tiện tu tập đến chỗ rốt ráo), phẩm Hạnh (phẩm nói về các hạnh tu), thứ tư.
Bồ-tát từ giải hành trụ (chặng hiểu biết và tu theo hiểu biết, chưa chứng đạo) cho đến tối thượng bồ-tát trụ (chặng an trú cao nhất của bồ-tát), nói gọn có bốn hạnh. Một là ba-la-mật (pháp tu đưa người qua bờ bên kia, tức từ bờ khổ sang bờ giải thoát). Hai là bồ-đề phần pháp (các pháp phụ trợ đưa đến giác ngộ). Ba là thần lực (sức thần thông). Bốn là thành thục chúng sinh (làm cho chúng sinh chín muồi về căn lành để được giải thoát).
Như trước đã nói, có sáu ba-la-mật (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), xảo phương tiện ba-la-mật (ba-la-mật khéo dùng phương cách), nguyện ba-la-mật, lực ba-la-mật (ba-la-mật về sức mạnh) và trí ba-la-mật (ba-la-mật về trí hiểu biết sự việc). Đó gọi là hạnh ba-la-mật. Như trước đã nói, mười hai thứ phương tiện khéo léo, đó gọi là xảo phương tiện ba-la-mật. Như trước đã nói, năm thứ nguyện, đó gọi là nguyện ba-la-mật. Phương tiện của mười lực được thanh tịnh, đó gọi là lực ba-la-mật. Biết từng phần của tất cả các pháp, đó gọi là trí ba-la-mật.
Vì biết đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, sự thật rốt ráo) nên gọi là bát-nhã ba-la-mật (ba-la-mật trí tuệ thấy rõ thực tướng). Vì biết thế đế (sự thật theo quy ước của thế gian) nên gọi là trí ba-la-mật. Lại nữa, trí vô lượng gọi là xảo phương tiện ba-la-mật. Vì cầu trí tiến lên mãi nên gọi là nguyện ba-la-mật. Vì mọi đường lối của ma (những thế lực phá hoại đường tu) không thể phá hoại nên gọi là lực ba-la-mật. Vì trí tuệ mở bày giác ngộ nên gọi là trí ba-la-mật.
Như trước đã nói, ba mươi bảy bồ-đề phần pháp như niệm xứ (các phép quán chiếu thân, cảm thọ, tâm, pháp)…, bốn thứ tầm cầu và bốn thứ biết đúng như thật, đó gọi là bồ-đề phần pháp. Như trước đã nói, sáu thần thông, đó gọi là thần lực. Như trước đã nói, hai điều vô lượng: cõi cần điều phục là vô lượng, phương tiện điều phục là vô lượng; đó gọi là thành thục chúng sinh. Bốn hạnh như thế bao gồm tất cả hạnh của bồ-tát.
Tu hành trong đêm dài suốt ba a-tăng-kỳ kiếp (ba khoảng thời gian dài không đếm xuể; kiếp là đơn vị thời gian cực dài), tự tính thanh tịnh, vượt hơn thế gian, hơn thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và duyên giác (người tự tu, tự ngộ lý nhân duyên mà giải thoát riêng mình), thâu được quả đại bồ-đề. Mười pháp như bố thí…, xét về thời gian là qua bờ, xét về tự tính thanh tịnh là qua bờ, xét về kết quả là qua bờ; vì thế gọi là ba-la-mật.
Sự sắp đặt thứ tự các ba-la-mật có ba cách: một là theo đối trị (theo cái mà nó chống lại, trừ bỏ), hai là theo nhân sinh khởi, ba là theo quả báo.
Tham lam keo kiệt, nghiệp ác, giận dữ, lười biếng, ý tán loạn, ngu si — sáu pháp ấy ngăn trở bồ-đề. Sáu độ (sáu ba-la-mật) tùy chỗ thích hợp mà đối trị chúng. Các ba-la-mật còn lại thì thuộc trong sáu ba-la-mật. Đó gọi là sắp đặt theo đối trị.
Bồ-tát ấy trước hết không màng của cải, bỏ đi xuất gia. Đã xuất gia rồi thì thọ giới bồ-tát. Vì giữ giới nên tu tập nhẫn nhục, không sợ chúng sinh, sức nhẫn thanh tịnh. Vì không sợ chúng sinh nên tu tập không gián đoạn, lấy phương tiện của pháp lành mà tu tinh tấn. Vì không buông lung nên khéo làm cho tâm chuyên nhất. Tâm đã chuyên nhất thì được trí biết đúng như thật. Đó gọi là sắp đặt theo nhân sinh khởi.
Bồ-tát ấy ngay đời này tu tập pháp lành bố thí, thì ở đời sau, bên ngoài được của cải lớn, bên trong được năm thứ quả báo: tuổi thọ, sắc đẹp, sức mạnh, an vui, tài biện luận. Người đầy đủ năm ba-la-mật như trì giới… thì sinh vào cõi lành, so với các chúng sinh thì tuổi thọ v.v. đều đặc biệt; đó gọi là sự đầy đủ thứ nhất. Người ấy bẩm sinh có phương tiện lành không hề mỏi mệt chán nản, nhẫn chịu sự xâm phạm của người khác, không làm phiền não chúng sinh; đó gọi là sự đầy đủ thứ hai. Người ấy bẩm sinh mọi phương tiện đều bền chắc, kham nổi; đó gọi là sự đầy đủ thứ ba. Người ấy bẩm sinh ít bụi nhơ phiền não, tâm mình kham nổi, biết được mọi nghĩa lý, được các thần thông; đó gọi là sự đầy đủ thứ tư. Người ấy bẩm sinh trí tuệ rộng lớn; đó gọi là sự đầy đủ thứ năm. Đó gọi là sắp đặt theo quả báo.
Bốn ba-la-mật kia (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn), các tư lương, tự tính và quyến thuộc (các pháp đi kèm) của chúng không cùng tận; đó gọi là tăng thượng giới học (môn học về giới hạnh vượt bậc). Thiền ba-la-mật gọi là tăng thượng ý học (môn học về tâm định vượt bậc). Bát-nhã ba-la-mật gọi là tăng thượng tuệ học (môn học về trí tuệ vượt bậc). Ba môn học này giúp bồ-tát tiến lên trên con đường tu học. Ba môn học này bao gồm sáu ba-la-mật, không sót, không gì hơn.
Nói gọn, bồ-tát có bốn hạnh bao gồm mọi việc: một là trước tập căn lành bồ-đề, hai là làm lợi ích chúng sinh, ba là làm tăng trưởng pháp lành, bốn là thành thục chúng sinh. Bốn hạnh như thế được sắp đặt theo thứ tự; đó gọi là sự sắp đặt tối thượng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video