Bồ-tát địa trì (bộ kinh nói về các tầng bậc tu hành của bồ-tát — người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), phần Tất cánh phương tiện xứ (phần nói về các phương tiện tu tập đến chỗ rốt ráo), phẩm Địa (phẩm nói về các tầng bậc), thứ ba.
Như trên đã nói có mười ba trụ (mười ba chặng an trú, tức mười ba nấc tu hành). Xếp theo thứ tự thì thành bảy địa (bảy tầng bậc lớn). Sáu địa là địa của bồ-tát. Một địa là địa chung của bồ-tát và Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ chân như", bậc đã giác ngộ hoàn toàn).
Một là chủng tính địa (tầng bậc có sẵn giống tính, tức căn tính bẩm sinh của bồ-tát). Hai là giải hành địa (tầng bậc hiểu biết và tu theo sự hiểu biết, nhưng chưa chứng đạo). Ba là tịnh tâm địa (tầng bậc tâm đã thanh tịnh, tức đã thấy được chân lý). Bốn là hành tích địa (tầng bậc đi theo dấu đường tu, tức thực hành các hạnh tiến lên). Năm là quyết định địa (tầng bậc đã chắc chắn, không còn thoái lui). Sáu là quyết định hành địa (tầng bậc hành trì đã chắc chắn). Bảy là tất cánh địa (tầng bậc rốt ráo, cuối cùng).
Chủng tính trụ gọi là chủng tính địa. Giải hành trụ gọi là giải hành địa. Tịnh tâm trụ gọi là tịnh tâm địa. Tăng thượng giới trụ (chặng an trú nơi giới hạnh vượt bậc), tăng thượng ý trụ (chặng an trú nơi tâm định vượt bậc), ba loại tăng thượng tuệ trụ (chặng an trú nơi trí tuệ vượt bậc), và hữu khai phát vô tướng trụ (chặng an trú nơi vô tướng — không bám vào hình tướng — nhưng còn phải gắng sức dụng công) thì gọi là hành tích địa. Vô khai phát vô tướng trụ (chặng an trú nơi vô tướng mà không cần gắng sức dụng công nữa) gọi là quyết định địa; trong ba sự quyết định, đây là sự quyết định đầu tiên. Vô ngại trí trụ (chặng an trú nơi trí tuệ không bị ngăn ngại) gọi là quyết định hành địa. Tối thượng bồ-tát trụ (chặng an trú cao nhất của bồ-tát) và Như Lai trụ (chặng an trú của Như Lai) gọi là tất cánh địa. Địa của Như Lai trụ thì phẩm Kiến lập phía sau sẽ nói rộng.
Bồ-tát từ giải hành địa đi vào hoan hỷ địa (tầng bậc vui mừng, tức tầng bậc đầu tiên khi chứng được chân lý). Thế nào là lìa khỏi quả báo nơi ác thú (các cõi xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)?
Bồ-tát ấy ở giải hành địa, nương vào thiền thanh tịnh của thế gian (thiền định còn thuộc cõi đời, chưa phải xuất thế) mà gom góp các tư lương của bồ-đề (những điều kiện, vốn liếng để đạt giác ngộ). Đối với chúng sinh chịu một trăm mười thứ khổ, ngài tu tâm thương xót. Vì chúng sinh nơi các cõi ác ở lâu trong đường ác như ở nhà mình, nên ngài vì việc ấy mà học đạo bồ-đề vô thượng (giác ngộ cao nhất, không gì hơn), kham nhẫn được, có thể làm nhân diệt khổ cho tất cả chúng sinh. Nghiệp ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) của tất cả chúng sinh, ngài dùng tâm trong sạch nguyện chịu thay hết. Ngài tu hành rốt ráo mọi nghiệp lành, tu tập chánh nguyện (lời nguyện đúng đắn). Nhờ sức của thiền thanh tịnh thế gian và chánh nguyện, cái thân bị phiền não của đường ác làm nhơ nhiễm chẳng bao lâu sẽ dứt được. Bồ-tát chuyển bỏ thân nơi đường ác, mọi nghiệp của đường ác đều không còn làm nữa. Đó gọi là bồ-tát lìa khỏi các ác thú.
Vượt qua giải hành địa, bồ-tát vào tịnh tâm địa. Phẩm Trụ trước đã nói về mười pháp như lòng tin… của tịnh hoan hỷ trụ (chặng an trú vui mừng thanh tịnh). Ở địa này, nói về sự thanh tịnh, về pháp đối trị (pháp dùng để chống lại, trừ bỏ) và cái bị đối trị, cùng sự sắp đặt thứ tự.
Thế nào là đối trị? Một là buông lung, không thọ giới bồ-tát, trái với lòng tin vào bồ-đề; vì thế dùng lòng tin để đối trị. Hai là đối với chúng sinh có tâm giết hại, trái với đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ); vì thế dùng tâm bi để đối trị. Ba là đối với chúng sinh có tâm giận dữ, trái với đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn ban vui); vì thế dùng tâm từ để đối trị. Bốn là tiếc nhớ mạng sống và của cải, trái với bố thí; vì thế dùng bố thí để đối trị. Năm là đối với chúng sinh đòi hỏi nhiều thứ cần dùng (?), trái với sự không mỏi mệt; vì thế dùng sự không mỏi mệt để đối trị. Sáu là không có trí phương tiện (trí khéo léo biết cách làm), trái với sự hiểu biết kinh luận; vì thế dùng sự hiểu biết kinh luận để đối trị. Bảy là không khéo thuận theo, trái với sự thuận theo người khác; vì thế dùng sự hiểu biết thế gian để đối trị. Tám là trong việc tu pháp lành thì buông lung lười biếng, trái với tàm quý (biết hổ thẹn với mình và với người); vì thế dùng tàm quý để đối trị. Chín là trong đêm dài sinh tử chịu khổ không gián đoạn, tâm khiếp nhược yếu hèn, trái với dũng mãnh; vì thế dùng dũng mãnh để đối trị. Mười là đối với Phật có lòng nghi ngờ, trái với cúng dường; vì thế dùng cúng dường để đối trị.
Mười thứ đối trị và bị đối trị như thế, nói gọn lại có hai loại: một là tâm thanh tịnh, hai là phương tiện thanh tịnh. Ba thứ đầu là tâm thanh tịnh, những thứ còn lại là phương tiện thanh tịnh.
Thế nào là thứ tự? Bồ-tát tin vào bồ-đề, đối với chúng sinh đau khổ thì khởi tâm bi. Vì khởi tâm bi nên muốn độ chúng sinh mà khởi tâm từ. Vì khởi tâm từ nên bố thí. Vì bố thí nên tu tập chánh nghĩa không hề chán mỏi. Vì không chán mỏi nên biết các kinh luận. Vì biết kinh luận nên khéo biết thế gian, thuận theo thế gian. Vì thuận theo thế gian nên nếu phiền não khởi lên thì sinh lòng tàm quý. Vì có tàm quý nên không chạy theo phiền não, được sức dũng mãnh. Vì được sức dũng mãnh nên tu phương tiện chân chánh, pháp lành tăng trưởng, được nhiều lợi ích thù thắng, cúng dường Như Lai. Mười pháp như vậy làm thanh tịnh tất cả các địa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video