Thiên 30 — Phần Tất cánh phương tiện – Phẩm 2: Nhiếp thọ

 Kinh Bồ-tát Địa Trì, phần Tất cánh phương tiện xứ (phần nói về các phương tiện rốt ráo), phẩm Nhiếp, thứ hai.

 Bồ-tát (người tu hành phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) ở mọi trụ (các giai đoạn tu tập), thực hành mọi hạnh, thu nhiếp (thu phục, che chở, dìu dắt) chúng sinh một cách bình đẳng, nói tóm lược có sáu loại. Một là thu nhiếp một lúc tất cả. Hai là thu nhiếp với địa vị bề trên. Ba là thu nhiếp bằng cách nhận làm đồ chúng. Bốn là thu nhiếp lâu dài. Năm là thu nhiếp không lâu. Sáu là thu nhiếp sau cùng.

 Bồ-tát lúc mới phát tâm (khởi lòng quyết cầu thành Phật), đối với mọi chúng sinh đều nghĩ như cha mẹ, tùy sức mình có thể, dùng mọi cách làm an vui, lợi ích. Đó gọi là thu nhiếp một lúc tất cả.

 Bồ-tát khi làm chủ gia đình thì tôn trọng cha mẹ, dùng các phương tiện khuyên tu pháp lành, tùy lúc cúng dường, biết ơn đền ơn. Đối với vợ con quyến thuộc thì chăm nom dạy bảo, lỗi lầm họ phạm thì kham nhẫn, bệnh tật thì cứu chữa, dạy họ tu pháp lành khiến họ tiến lên. Đối với tôi tớ, người làm thì lấy tâm bình đẳng mà lo liệu, không sinh ý coi rẻ. Bồ-tát khi làm vua thì thu nhiếp nhân dân, giáo hóa chân chính đúng pháp, không dùng hình phạt trái lẽ, dùng của cải và giáo pháp để làm lợi ích; tự giữ bờ cõi mình, không xâm lấn đất người; tùy sức có thể, dạy các chúng sinh tu pháp lành. Bồ-tát làm cha (?), đối với chúng sinh khác còn không thiên vị, huống là đối với quyến thuộc của mình mà lại không bình đẳng; lời nói thường mềm mỏng, chân thật không dối; mọi sự giết hại, trói buộc, áp bức, hành hạ khổ sở đều xa lìa hết. Đó gọi là thu nhiếp với địa vị bề trên.

 Có hai nhân duyên để thu nhiếp đồ chúng một cách bình đẳng. Một là bỏ lòng tham, dùng của cải làm lợi ích, giúp họ lìa nghèo khổ. Hai là dạy tu nghĩa lý chân chính, dùng giáo pháp làm lợi ích, nhổ bỏ tà kiến xấu ác. Thu nhận với tâm bình đẳng, không thiên vị; không keo kiệt pháp, không mỏi mệt trong việc làm thầy; không cầu cúng dường nơi họ; nhưng nếu họ vui lòng cúng dường thì cũng không ngăn cấm, vì để cho tư lương phúc đức của họ tăng trưởng. Nghĩa chưa hiểu thì làm cho hiểu, nghĩa đã hiểu thì làm cho tăng thêm; người nghi thì giải quyết cho, người hối hận thì làm cho tỉnh ngộ; tùy lúc nói cho họ nghĩa lý cốt yếu sâu xa. Cùng chung khổ vui với họ, tâm không thêm bớt. Người phạm lỗi thì lấy tâm bình đẳng mà răn dạy, có lúc quở trách, có lúc khen ngợi. Bệnh tật thì cứu chữa, giúp trừ lo buồn. Đối với người chánh niệm kém, tinh tấn kém, trí tuệ kém thì không khởi ý coi thường, tùy chỗ thích hợp mà nói cho họ cảnh giới để buộc tâm vào. Tùy lúc dạy bảo, kham nhẫn không phiền não. Đối với người ngang mình, người hơn mình thì tu sự cúng dường cao hơn (?). Tu tập tâm bi, không xao động, không lay chuyển. Thành tựu giới, chánh kiến, oai nghi (cử chỉ đúng phép), chánh mạng (sinh sống chân chính). Nét mặt hòa nhã, nhìn thẳng, nói trước, thăm hỏi. Thường tu nghiệp lành, không buông lung. Dùng những pháp như vậy dạy đồ chúng, cũng tự mình tu hành. Bồ-tát không phải lúc nào cũng thu nhận đồ chúng, cũng không phải không thu nhận, cũng không thu nhận một cách tùy tiện. Đó gọi là thu nhiếp bằng cách nhận làm đồ chúng.

 Chúng sinh được thành thục ở bậc mềm (căn cơ yếu) thì phải lâu lắm mới thanh tịnh, đó gọi là thu nhiếp lâu dài. Chúng sinh được thành thục ở bậc giữa thì không lâu sẽ được thanh tịnh, đó gọi là thu nhiếp không lâu. Chúng sinh được thành thục ở bậc cao thì ngay trong đời này có thể thanh tịnh, đó gọi là thu nhiếp sau cùng. Đó gọi là sáu loại thu nhiếp chúng sinh bình đẳng. Các bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại đã thu nhiếp, sẽ thu nhiếp, đang thu nhiếp, đều bằng sáu loại này, không ngoài, không gì cao hơn.

 Bồ-tát thu nhiếp chúng sinh bình đẳng như vậy, có mười hai điều khó. Một là phải khéo quán xét chúng sinh phạm giới, nên dạy hay nên bỏ. Hai là vì điều phục chúng sinh mà thực hành phương tiện khổ nhọc, [đồng thời] tự giữ mình khỏi phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, gây khổ như tham, giận, si). Ba là của cải rất ít mà người xin thì nhiều. Bốn là chỉ có một thân mà nhiều người cầu cùng làm việc. Năm là do nghiệp thanh tịnh mà sinh vào cõi người, cõi trời là nơi buông lung, mà trong tâm trọn không buông lung. Sáu là thương xót chúng sinh, cùng làm việc lợi ích với họ. Bảy là người ngu si, gian dối quanh co, thân thể tàn tật, nên dạy hay nên bỏ. Tám là thấy lỗi lầm của sinh tử (vòng luân hồi sống chết) mà không bỏ sinh tử. Chín là chưa được tịnh tâm (tâm ý thanh tịnh của bậc đã vào địa vị thánh) mà lúc lâm chung không mất chánh niệm. Mười là chưa được tịnh tâm mà khi chúng sinh đến xin vật mình rất yêu quý thì đem bố thí. Mười một là những người tâm ý khác nhau, hiểu biết khác nhau đến cầu xin, nên làm hay nên bỏ. Mười hai là rốt ráo không buông lung mà không đoạn phiền não.

 Bồ-tát đối với các chúng sinh không xét nặng nhẹ mà làm phương tiện: hoặc xét người mà thực hành lòng bi; hoặc phương tiện dũng mãnh để tạo nhân duyên; hoặc tu chánh nguyện, hoặc làm tâm tin thanh tịnh; hoặc chuyên tâm suy nghĩ, quán xét không mỏi; hoặc có lúc mềm mỏng, hoặc có lúc buông xả, hoặc có lúc tinh tấn, hoặc có lúc dùng phương tiện khéo léo. Bồ-tát dùng sự đối trị chân chính và phương tiện khéo léo như vậy, đối với mười hai điều khó có thể tự mình gỡ được, tâm không thoái lui chìm đắm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video