Thiên 2 — Phẩm 2 – Phương tiện

 Kinh Duy-ma-cật sở thuyết (kinh ghi lại lời ông Duy-ma-cật giảng), phẩm thứ hai (chương thứ hai): Phẩm Phương tiện (phương tiện: những cách làm khéo léo, linh hoạt, tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người khác đến với chân lý).

 Bấy giờ, trong thành lớn Tỳ-da-ly (tức Vaiśālī, một đô thị lớn ở miền bắc Ấn Độ thời Đức Phật) có một vị trưởng giả (người giàu có, có danh vọng và đức độ trong xã hội) tên là Duy-ma-cật. Ông đã từng cúng dường (dâng phẩm vật và lòng tôn kính lên bậc đáng kính) vô số chư Phật, gieo trồng sâu dày thiện bản (gốc lành, tức những việc lành làm nền cho quả tốt về sau). Ông đã chứng được vô sinh nhẫn (trí tuệ thấu rõ rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh ra hay mất đi, và tâm an trú vững vàng trong hiểu biết đó). Tài biện luận của ông không gì ngăn trở. Ông tự tại vận dụng thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) như chơi, và đạt được mọi tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất điều lành, không để điều ác nảy sinh). Ông có được vô sở úy (sự không sợ hãi khi giảng pháp trước mọi người), hàng phục được ma (những thế lực phá hoại việc tu hành) cùng những phiền não oán thù. Ông đi sâu vào các pháp môn (các cánh cửa, con đường tu học), giỏi về trí độ (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, tức Bát-nhã ba-la-mật), thông suốt phương tiện, thành tựu đại nguyện (lời nguyện lớn cứu giúp mọi chúng sinh). Ông hiểu rõ lòng chúng sinh (mọi loài có sự sống và cảm giác) đang hướng về đâu, lại phân biệt được căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của mỗi người là sắc bén hay chậm lụt. Ông đã theo Phật đạo từ lâu, tâm đã thuần thục, quyết định theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành không chỉ giải thoát cho riêng mình mà còn cứu độ tất cả chúng sinh). Mọi việc ông làm đều biết suy xét kỹ càng. Ông giữ được uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm đúng phép) của Phật, lòng rộng lớn như biển cả. Chư Phật đều khen ngợi ông; các hàng đệ tử, cùng Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm) và các vị chủ cõi đời đều kính trọng ông.

 Vì muốn độ người (cứu giúp, dẫn dắt người thoát khổ), ông dùng phương tiện khéo léo mà sống ở thành Tỳ-da-ly. Ông có của cải vô kể để giúp đỡ, thu phục những người nghèo khó. Ông giữ giới (những điều răn trong đạo Phật) trong sạch để cảm hóa những kẻ phạm giới. Ông lấy nhẫn nhục mà điều phục hạnh mình để cảm hóa những kẻ hay giận dữ. Ông dùng đại tinh tấn (sự siêng năng, nỗ lực lớn không ngừng) để cảm hóa những kẻ lười biếng. Ông nhất tâm (dồn tâm vào một chỗ) trong thiền định vắng lặng để cảm hóa những kẻ tâm tán loạn. Ông dùng trí tuệ quyết đoán để cảm hóa những kẻ không có trí. Tuy là bạch y (người áo trắng, tức người thường sống tại gia, không xuất gia), ông vẫn vâng giữ hạnh giới luật trong sạch của sa-môn (người xuất gia tu hành). Tuy sống ở nhà, ông không đắm chấp ba cõi (tam giới: cõi dục là cõi còn ham muốn, cõi sắc là cõi còn hình thể vi tế, cõi vô sắc là cõi chỉ còn tâm thức; tức toàn bộ thế giới sinh tử luân hồi). Ông tỏ ra có vợ con nhưng luôn tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, không dâm dục). Ông có quyến thuộc (người thân, gia nhân) nhưng luôn ưa sống xa lìa. Tuy đeo đồ trang sức quý báu nhưng ông lấy tướng hảo (những đặc điểm tốt đẹp trên thân do phước đức mà có) để trang nghiêm thân mình. Tuy cũng ăn uống nhưng ông lấy niềm vui thiền định làm món ăn. Nếu đến chỗ cờ bạc, vui chơi thì ông nhân đó mà độ người. Ông tiếp nhận các ngoại đạo (những tôn giáo, học thuyết ngoài đạo Phật) mà không làm tổn hại niềm tin chân chính. Tuy hiểu rõ sách vở thế gian nhưng ông luôn ưa thích Phật pháp. Ông được mọi người kính trọng, được cúng dường bậc nhất. Ông nắm giữ chính pháp (giáo lý đúng đắn của Phật) để dìu dắt cả người già lẫn người trẻ. Mọi việc làm ăn sinh sống ông đều hòa hợp với người, tuy có được lợi lộc ở đời nhưng không lấy đó làm vui mừng. Ông dạo khắp các ngã tư đường để làm lợi ích cho chúng sinh. Ông tham gia việc cai trị, pháp luật để cứu giúp, che chở mọi người. Ông vào nơi giảng luận thì dẫn dắt người ta theo Đại thừa. Ông vào các trường học thì khơi mở cho trẻ nhỏ. Ông vào các nhà chứa thì chỉ cho người ta thấy tai hại của dục vọng. Ông vào các quán rượu thì giúp người ta lập được chí hướng.

 Nếu ở giữa hàng trưởng giả, ông là bậc tôn quý trong hàng trưởng giả, giảng cho họ pháp thù thắng. Nếu ở giữa hàng cư sĩ (người tu theo đạo Phật tại gia; ở đây cũng chỉ hạng người giàu có, có học thức trong dân), ông là bậc tôn quý trong hàng cư sĩ, giúp họ dứt lòng tham đắm. Nếu ở giữa hàng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng trong xã hội Ấn Độ xưa), ông là bậc tôn quý trong hàng sát-đế-lợi, dạy họ nhẫn nhục. Nếu ở giữa hàng bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa), ông là bậc tôn quý trong hàng bà-la-môn, dẹp trừ thói ngã mạn (thói kiêu căng, cho mình là hơn người) của họ. Nếu ở giữa hàng đại thần, ông là bậc tôn quý trong hàng đại thần, dạy họ chính pháp. Nếu ở giữa hàng vương tử, ông là bậc tôn quý trong hàng vương tử, chỉ cho họ đạo trung hiếu. Nếu ở giữa hàng nội quan (quan lại làm việc trong cung vua), ông là bậc tôn quý trong hàng nội quan, giáo hóa và sửa sang nề nếp các cung nữ. Nếu ở giữa dân thường, ông là bậc tôn quý trong dân thường, khiến họ gây dựng sức phước (năng lực của việc làm lành). Nếu ở giữa cõi Phạm Thiên, ông là bậc tôn quý trong Phạm Thiên, dạy bảo họ trí tuệ thù thắng. Nếu ở giữa cõi Đế Thích, ông là bậc tôn quý trong Đế Thích, chỉ cho họ thấy lẽ vô thường (mọi sự đều đổi thay, không gì còn mãi). Nếu ở giữa hàng Hộ thế (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương thế gian, tức Tứ Thiên Vương), ông là bậc tôn quý trong hàng Hộ thế, giúp họ che chở chúng sinh. Trưởng giả Duy-ma-cật dùng vô số phương tiện như thế mà làm lợi ích cho chúng sinh.

 Ông dùng phương tiện, tự hiện ra thân mình có bệnh. Vì ông có bệnh nên vua, đại thần, trưởng giả, cư sĩ, bà-la-môn cùng các vương tử và các quan lại khác, có đến vô số nghìn người, đều đến thăm bệnh. Với những người đến thăm, Duy-ma-cật nhân thân mình có bệnh mà giảng pháp rộng rãi cho họ:

 “Thưa các nhân giả (cách xưng hô kính trọng, nghĩa là ‘các vị hiền nhân’)! Thân này vô thường, không mạnh mẽ, không có sức, không bền chắc; nó là thứ chóng mục nát, không thể tin cậy. Nó là nơi chịu khổ, chịu phiền não, là chỗ tụ tập của mọi bệnh tật. Thưa các nhân giả! Thân như thế, người sáng suốt có trí không nương cậy vào. Thân này như đám bọt tụ lại, không thể nắm bắt, xoa nắn được. Thân này như bong bóng nước, không thể tồn tại lâu. Thân này như ánh nắng dợn (ảo ảnh hơi nóng giữa trưa, người khát nhìn thành nước), sinh ra từ lòng khát khao ái dục. Thân này như cây chuối, bên trong không có lõi chắc. Thân này như trò ảo thuật, khởi lên từ sự điên đảo (cái nhìn sai lầm, thấy ngược với sự thật: thấy vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch). Thân này như giấc mộng, là cái thấy hư dối. Thân này như cái bóng, hiện ra do nghiệp duyên (những việc làm, lời nói, ý nghĩ trước kia làm điều kiện dẫn đến kết quả). Thân này như tiếng vang, lệ thuộc vào các nhân duyên (nguyên nhân chính và những điều kiện phụ hợp lại mà sinh ra sự vật). Thân này như đám mây nổi, thoáng chốc đã đổi thay tan mất. Thân này như tia chớp, từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ cực ngắn) không dừng lại.

 Thân này không có chủ, giống như đất. Thân này không có ‘ta’, giống như lửa. Thân này không có tuổi thọ riêng, giống như gió. Thân này không có ‘người’, giống như nước. Thân này không thật, lấy tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất là chất cứng, nước là chất lỏng, lửa là hơi nóng, gió là sự chuyển động) làm nhà. Thân này là không, lìa cái ‘ta’ và cái ‘của ta’. Thân này không có hiểu biết, như cỏ cây, ngói sỏi. Thân này không tự làm gì, chỉ do sức gió (khí lực trong thân) xoay chuyển. Thân này không sạch, chứa đầy những thứ dơ bẩn xấu xa. Thân này là giả dối; dù có tắm rửa, mặc áo, ăn uống, rốt cuộc cũng phải hao mòn tiêu diệt. Thân này là tai họa, bị một trăm lẻ một thứ bệnh (theo quan niệm xưa, mỗi đại trong tứ đại không điều hòa sinh ra một trăm lẻ một bệnh) làm khổ não. Thân này như giếng hoang trên gò, bị tuổi già bức bách. Thân này không cố định, rốt cuộc nhất định phải chết. Thân này như rắn độc, như giặc thù, như xóm làng bỏ hoang; do ấm, giới, nhập (ấm: năm nhóm hợp thành con người là hình thể, cảm thọ, tri giác, tâm hành, nhận thức; giới: mười tám yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan và sáu sự nhận biết; nhập: mười hai chỗ tiếp xúc gồm sáu giác quan và sáu đối tượng) cùng hợp lại mà thành.

 Thưa các nhân giả! Thân này đáng lo, đáng chán; nên ưa thích thân Phật. Vì sao vậy? Thân Phật chính là pháp thân (thân chân thật của Phật, là chính chân lý và các đức hạnh, trí tuệ đã thành tựu, chứ không phải thân xác thịt). Pháp thân sinh ra từ vô lượng công đức (những việc lành và phẩm chất tốt đẹp tích lũy được) và trí tuệ. Sinh ra từ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm phần làm nên pháp thân: giữ giới, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát khỏi phiền não, và sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát). Sinh ra từ từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: từ là ban vui cho người, bi là cứu khổ cho người, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng không thiên vị). Sinh ra từ các ba-la-mật (pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác): bố thí (cho người của cải, giáo pháp, sự không sợ hãi), trì giới, nhẫn nhục nhu hòa, siêng năng tinh tấn, thiền định, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ), học rộng nghe nhiều, và trí tuệ. Sinh ra từ phương tiện. Sinh ra từ lục thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, và dứt sạch phiền não). Sinh ra từ tam minh (ba sự sáng suốt: biết rõ các đời trước của mình và người, thấy rõ sự sống chết của chúng sinh theo nghiệp, và biết mình đã dứt sạch phiền não). Sinh ra từ ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu hướng đến giác ngộ, gồm: bốn chỗ đặt niệm, bốn sự siêng năng đúng đắn, bốn nền tảng thần thông, năm căn, năm lực, bảy yếu tố giác ngộ, và tám con đường chân chính). Sinh ra từ chỉ quán (chỉ: dừng lặng mọi vọng niệm cho tâm yên định; quán: dùng trí tuệ soi xét thấy rõ sự thật). Sinh ra từ thập lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ điều gì không, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…), tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi tuyên bố: đã giác ngộ tất cả, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), và thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với hàng tu hành khác). Sinh ra từ sự dứt bỏ mọi điều bất thiện, gom góp mọi điều lành. Sinh ra từ chân thật. Sinh ra từ không buông lung (luôn tỉnh giác, không phóng túng lơ là). Từ vô lượng pháp trong sạch như thế mà sinh ra thân Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức từ sự thật như nó vốn là).

 Thưa các nhân giả! Ai muốn có được thân Phật, dứt trừ bệnh khổ của tất cả chúng sinh, thì nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phát tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật).”

 Trưởng giả Duy-ma-cật cứ như thế, vì những người đến thăm bệnh mà tùy theo căn cơ mỗi người giảng pháp cho thích hợp, khiến vô số nghìn người đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video