Thiên 3 — Phẩm 3 – Các đệ tử

 Kinh Duy-ma-cật sở thuyết (Kinh do Duy-ma-cật nói; Duy-ma-cật là một cư sĩ giàu có, trí tuệ sâu xa, sống ở thành Tỳ-da-ly thời đức Phật), phẩm Đệ tử, thứ ba.

 Bấy giờ trưởng giả (người giàu có, có danh vọng trong xã hội) Duy-ma-cật tự nghĩ: "Ta nằm bệnh trên giường, đức Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) có lòng từ bi lớn, lẽ nào lại chẳng thương xót đoái đến ta?" Phật biết ý ông, liền bảo Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức gánh việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ lại, xưa kia con từng ngồi yến tọa (ngồi yên lặng để thiền định) dưới gốc cây trong rừng. Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Xá-lợi-phất! Chẳng phải cứ ngồi như thế mới là yến tọa. Yến tọa là không hiện thân và ý trong tam giới (ba cõi mà chúng sinh trôi lăn sống chết: cõi Dục — còn ham muốn; cõi Sắc — còn hình thể vi tế; cõi Vô sắc — không còn hình thể, chỉ còn tâm thức), đó là yến tọa. Không ra khỏi diệt định (trạng thái thiền sâu nhất, dứt hết mọi cảm nhận và ý nghĩ) mà vẫn hiện đủ mọi uy nghi (dáng điệu đi, đứng, nằm, ngồi đúng phép tắc), đó là yến tọa. Không bỏ đạo pháp mà vẫn hiện làm việc của người phàm, đó là yến tọa. Tâm không ở trong cũng không ở ngoài, đó là yến tọa. Đối với các kiến chấp (những quan điểm, cách thấy sai lệch) không hề lay động mà vẫn tu hành ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ, như bốn phép quán niệm, tám con đường chân chính…), đó là yến tọa. Không đoạn phiền não (những trạng thái tâm làm con người khổ sở như tham lam, giận dữ, si mê) mà vẫn vào Niết-bàn (cảnh giới vắng lặng, dứt sạch khổ đau và vòng sống chết), đó là yến tọa. Nếu ai ngồi được như thế thì được Phật ấn khả (chấp nhận, xác nhận là đúng).' Bạch Thế Tôn, lúc ấy con nghe lời ấy thì lặng thinh, không đáp lại được. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Đại Mục-kiền-liên (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Mục-liên thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con vào thành lớn Tỳ-da-ly (một đô thị lớn ở miền Bắc Ấn Độ, quê của Duy-ma-cật), ở trong ngõ xóm thuyết pháp cho các cư sĩ (người theo đạo Phật nhưng sống tại gia). Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Đại Mục-liên! Thuyết pháp cho cư sĩ áo trắng (người tại gia, vì người thế tục ở Ấn Độ thường mặc áo trắng) thì không nên như cách nhân giả (cách gọi kính trọng người đối diện) nói. Người thuyết pháp phải nói đúng như pháp (chân lý, lẽ thật).

 Pháp không có chúng sinh, vì đã lìa cái nhơ của ý niệm "chúng sinh". Pháp không có ngã (cái tôi riêng biệt, thường còn), vì đã lìa cái nhơ của ý niệm "ngã". Pháp không có thọ mạng (sự sống kéo dài theo tuổi thọ), vì đã lìa sống chết. Pháp không có "con người", vì đã dứt cả quá khứ lẫn tương lai. Pháp thường vắng lặng, vì đã diệt các tướng (hình tướng, dấu hiệu để phân biệt). Pháp lìa tướng, vì không có chỗ để tâm bám vào. Pháp không có tên gọi, vì đã dứt lời nói. Pháp không có sự giảng nói, vì đã lìa giác quán (tâm suy tìm thô và xét kỹ tinh tế). Pháp không có hình tướng, như hư không. Pháp không có hý luận (những lời bàn suông, phân biệt vô ích), vì rốt ráo là không. Pháp không có ngã sở (cái thuộc về ta), vì đã lìa ngã sở. Pháp không phân biệt, vì đã lìa các thức (tác dụng nhận biết, phân biệt của tâm). Pháp không có gì để so sánh, vì không có đối đãi. Pháp không thuộc về nhân, không ở nơi duyên (nhân là nguyên nhân chính, duyên là các điều kiện phụ giúp sự vật hình thành). Pháp đồng với pháp tánh (bản chất chân thật của mọi sự vật), vì thấm khắp tất cả các pháp. Pháp thuận theo "như" (chân như — cái như thật, không bao giờ đổi khác), vì không có gì để theo. Pháp trụ nơi thật tế (chỗ tột cùng của sự thật), vì mọi cái thấy lệch về một bên không lay động được nó. Pháp không lay động, vì không nương vào sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và đối tượng của ý). Pháp không đến không đi, vì thường không dừng trụ. Pháp thuận với không, theo vô tướng, ứng với vô tác (ba cửa giải thoát: không — mọi pháp không có tự thể riêng; vô tướng — không chấp vào hình tướng; vô tác — không mong cầu, không tạo tác). Pháp lìa đẹp xấu. Pháp không thêm không bớt. Pháp không sinh không diệt. Pháp không có chỗ quay về. Pháp vượt khỏi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và tâm. Pháp không cao không thấp. Pháp thường còn, không lay động. Pháp lìa mọi quán hạnh (các phép quán sát và tu tập).

 Này Đại Mục-liên! Tướng của pháp như thế, há có thể nói ra được sao? Người thuyết pháp thì không nói, không chỉ bày; người nghe pháp thì không nghe, không được gì. Ví như người làm trò huyễn thuật nói pháp cho người do huyễn thuật hóa ra nghe; phải lập ý như thế mà thuyết pháp. Phải hiểu căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của chúng sinh có người lanh lợi, có người chậm lụt; phải khéo léo trong sự hiểu biết, không bị vướng mắc; lấy lòng đại bi mà ngợi khen Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường tu cầu thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh); nghĩ đến việc báo ơn Phật, không để Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp và Tăng — đoàn thể người tu) bị đứt đoạn; sau đó mới thuyết pháp.' Khi Duy-ma-cật nói pháp ấy, tám trăm cư sĩ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Con không có tài biện thuyết như thế, cho nên không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Đại Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng tu khổ hạnh bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Ca-diếp thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con đi khất thực (xin ăn, nếp sống của người xuất gia) trong xóm nghèo. Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Đại Ca-diếp! Ngài có lòng từ bi mà không trải khắp được, bỏ nhà giàu sang, chỉ xin nhà nghèo. Ca-diếp! Trụ nơi pháp bình đẳng thì nên theo thứ lớp từng nhà mà xin ăn. Vì để không còn phải ăn (?) mà nên đi xin ăn. Vì để phá cái tướng hòa hợp (thân người do nhiều yếu tố hợp lại mà có) mà nên nhận đoàn thực (thức ăn thô, vắt thành nắm mà ăn bằng miệng). Vì không thọ nhận mà nên nhận thức ăn kia. Mang ý tưởng làng xóm là trống không mà vào làng xóm. Hình sắc thấy được thì coi như người mù không thấy; âm thanh nghe được thì coi như tiếng vang; mùi ngửi được thì coi như gió thoảng; vị nếm được thì không phân biệt; nhận các xúc chạm như bậc trí đã chứng ngộ (?). Biết các pháp như tướng huyễn hóa, không có tự tánh (bản thể tự có), không có tha tánh (bản thể do cái khác mà có); vốn tự không bùng lên, nay thì không có gì để tắt.

 Ca-diếp! Nếu có thể không bỏ tám tà (tám điều sai trái, ngược với tám con đường chân chính) mà vẫn vào được tám giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi mọi ràng buộc); dùng tướng tà mà vào chính pháp; đem một bữa ăn mà bố thí cho tất cả, cúng dường (dâng lễ vật kính dâng) chư Phật và các bậc hiền thánh, sau đó mới ăn. Ăn như thế thì chẳng phải có phiền não, chẳng phải lìa phiền não; chẳng phải vào định, chẳng phải ra khỏi định; chẳng phải ở thế gian, chẳng phải ở Niết-bàn. Người bố thí cho ngài không được phúc lớn, cũng không được phúc nhỏ; không làm lợi, không làm hại. Đó là chính thức vào đạo Phật, không nương theo Thanh văn (bậc nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Ca-diếp! Nếu ăn được như thế thì không ăn uổng của bố thí của người.'

 Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe lời ấy, được điều chưa từng có, liền đối với tất cả Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật và nguyện cứu độ chúng sinh) khởi lòng kính trọng sâu xa. Con lại nghĩ: 'Vị này là người tại gia mà biện tài và trí tuệ đến được như thế. Ai nghe điều này mà chẳng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?' Từ đó về sau, con không còn khuyên người tu theo hạnh Thanh văn hay Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy, cũng không giáo hóa rộng). Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lý "không" bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con vào nhà ông để xin ăn. Khi ấy Duy-ma-cật lấy bát của con, đựng đầy cơm, rồi nói với con: 'Này Tu-bồ-đề! Nếu đối với thức ăn mà bình đẳng thì đối với các pháp cũng bình đẳng; các pháp bình đẳng thì đối với thức ăn cũng bình đẳng. Đi xin ăn như thế mới nên nhận thức ăn.

 Này Tu-bồ-đề! Nếu không đoạn dâm dục, giận dữ, si mê mà cũng không ở cùng với chúng; không hủy hoại thân mà vẫn theo một tướng (tướng bình đẳng duy nhất của mọi pháp); không diệt si mê và tham ái mà vẫn khởi lên trí sáng và giải thoát; dùng tướng của năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn) mà được giải thoát, cũng không cởi, không buộc; không thấy Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) mà chẳng phải không thấy chân lý; chẳng phải đắc quả (đạt quả vị chứng ngộ trên đường tu), chẳng phải không đắc quả; chẳng phải phàm phu, chẳng phải lìa pháp phàm phu; chẳng phải thánh nhân, chẳng phải không phải thánh nhân; tuy thành tựu tất cả pháp mà lìa tướng các pháp — được như thế mới nên nhận thức ăn.

 Này Tu-bồ-đề! Nếu ông không thấy Phật, không nghe Pháp; mà sáu vị thầy ngoại đạo (những giáo phái ngoài đạo Phật thời ấy) là Phú-lan-na Ca-diếp, Mạt-già-lê Câu-xa-lê Tử, San-xà-dạ Tỳ-la-chi Tử, A-kỳ-đa Sí-xá Khâm-bà-la, Ca-la Cưu-đà Ca-chiên-diên, Ni-kiền-đà Nhã-đề Tử… là thầy của ông, nhân họ mà ông xuất gia; thầy ấy rơi vào đâu ông cũng theo rơi vào đó — được như thế mới nên nhận thức ăn.

 Này Tu-bồ-đề! Nếu ông vào các tà kiến, không đến được bờ bên kia (bờ giải thoát); ở trong tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp, như sinh vào địa ngục, làm quỷ đói, làm súc vật, sinh nơi xa xôi không có Phật pháp…) mà không thoát nạn; đồng với phiền não, lìa pháp thanh tịnh; ông được Vô tránh tam-muội (tam-muội là trạng thái định, tâm chuyên chú không tán loạn; vô tránh là không tranh chấp với ai), thì tất cả chúng sinh cũng được định ấy; người bố thí cho ông không gọi là phước điền (ruộng phước — nơi gieo trồng phúc đức); người cúng dường ông thì rơi vào ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh); ông cùng chung tay với bọn ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo), làm bạn với trần lao (phiền não làm tâm nhọc mệt); ông với các ma và trần lao không khác gì nhau; đối với tất cả chúng sinh mà có lòng oán ghét; phỉ báng chư Phật, chê bai Pháp, không được vào hàng Tăng chúng, rốt cuộc không được diệt độ (vào Niết-bàn) — nếu ông được như thế mới nên nhận thức ăn.'

 Bạch Thế Tôn, lúc ấy con nghe lời này mờ mịt, không hiểu là lời gì, không biết lấy gì đáp, bèn để bát xuống, muốn ra khỏi nhà ông. Duy-ma-cật nói: 'Này Tu-bồ-đề, cứ lấy bát, đừng sợ. Ý ông nghĩ sao? Nếu người do Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân như mà đến) hóa hiện ra bị gạn hỏi việc này, có sợ chăng?' Con đáp: 'Không sợ.' Duy-ma-cật nói: 'Tất cả các pháp đều như tướng huyễn hóa, nay ông không nên sợ gì cả. Vì sao? Tất cả lời nói đều không lìa tướng huyễn hóa ấy. Còn bậc trí thì không chấp vào chữ nghĩa, cho nên không sợ. Vì sao? Bản tính của chữ nghĩa vốn lìa, không có chữ nghĩa; đó chính là giải thoát. Tướng của giải thoát chính là các pháp.' Khi Duy-ma-cật nói pháp ấy, hai trăm thiên tử (các vị trời) được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý, bước đầu chứng đạo). Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thuyết pháp bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Phú-lâu-na thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia, con ở dưới một gốc cây trong khu rừng lớn, thuyết pháp cho các tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia đã thọ đủ giới) mới học. Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Phú-lâu-na! Trước hết nên vào định, quán xét tâm những người này rồi sau mới thuyết pháp. Chớ để đồ ăn dơ bẩn vào trong đồ đựng quý báu. Phải biết các tỳ-kheo này trong tâm đang nghĩ gì; chớ xem ngọc lưu ly quý giá như pha lê tầm thường. Ông không biết gốc rễ của chúng sinh, thì chớ đem pháp Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ — con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) mà khơi dậy họ. Họ vốn không có vết thương, chớ làm họ bị thương. Họ muốn đi đường lớn, chớ chỉ cho lối nhỏ. Chớ đem biển lớn nhét vào vết chân trâu; chớ lấy ánh mặt trời mà ví với ánh đom đóm. Phú-lâu-na! Các tỳ-kheo này đã phát tâm Đại thừa từ lâu, giữa chừng quên mất ý ấy, sao lại đem pháp Tiểu thừa mà dạy dỗ họ? Tôi thấy trí tuệ Tiểu thừa nhỏ nhoi, nông cạn, như người mù, không phân biệt được căn cơ lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh.'

 Lúc ấy Duy-ma-cật liền vào tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên chú không tán loạn), khiến các tỳ-kheo này tự biết túc mạng (những đời trước của mình): họ đã từng ở chỗ năm trăm vị Phật vun trồng các gốc công đức, hồi hướng (đem công đức đã làm hướng về một mục đích) về quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Ngay lúc ấy họ bừng tỉnh, lấy lại tâm ban đầu. Thế rồi các tỳ-kheo cúi đầu lễ dưới chân Duy-ma-cật. Duy-ma-cật nhân đó thuyết pháp cho họ, khiến họ đối với quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không còn thoái chuyển (lùi bước, sa sút). Con nghĩ: Thanh văn (bậc nghe lời Phật mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) không quán xét được căn cơ của người thì không nên thuyết pháp. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Ma-ha Ca-chiên-diên (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giảng giải ý nghĩa giáo lý bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Ca-chiên-diên thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia Phật nói tóm tắt những điểm chính của giáo pháp cho các tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia đã thọ đủ giới), sau đó con liền giảng rộng ý nghĩa, tức là nghĩa vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không bền), nghĩa khổ, nghĩa không (mọi thứ không có tự thể riêng), nghĩa vô ngã (không có cái tôi thường còn) và nghĩa tịch diệt (vắng lặng, dứt hết khổ đau). Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Ca-chiên-diên! Chớ đem cái tâm còn vận hành theo sinh diệt mà nói pháp thật tướng (tướng chân thật của mọi sự vật). Ca-chiên-diên! Các pháp rốt ráo không sinh không diệt, đó là nghĩa vô thường. Thấu suốt năm thụ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành thân và tâm: hình sắc, cảm thọ, tưởng tượng, ý chí tạo tác, nhận thức — gọi là "thụ ấm" vì gắn với sự chấp thủ mà sinh khổ) là không, chẳng có gì khởi lên, đó là nghĩa khổ. Các pháp rốt cuộc không có gì, đó là nghĩa không. Đối với ngã và vô ngã mà thấy không phải là hai, đó là nghĩa vô ngã. Pháp vốn không bùng lên, nay thì không có gì để tắt, đó là nghĩa tịch diệt.' Khi ông nói pháp ấy, các tỳ-kheo kia tâm được giải thoát. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo A-na-luật (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng có thiên nhãn bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." A-na-luật thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con đang kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập, giữ tâm tỉnh thức) ở một nơi. Khi ấy có vị Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) tên là Nghiêm Tịnh cùng một vạn vị Phạm thiên phóng ánh sáng trong sạch, đến chỗ con, cúi đầu làm lễ rồi hỏi con: 'Thiên nhãn (con mắt nhìn thấu xa, thấy khắp mọi nơi, có được nhờ tu định) của A-na-luật thấy được bao xa?' Con liền đáp: 'Nhân giả! Tôi thấy cõi Phật của Phật Thích-ca Mâu-ni này, tức tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, là cõi do một vị Phật giáo hóa), như nhìn trái am-ma-lặc (một loại quả nhỏ) trong lòng bàn tay.'

 Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này A-na-luật! Cái thấy của thiên nhãn là có tác tướng (do tạo tác mà có, mang hình tướng) chăng, hay không có tác tướng? Nếu có tác tướng thì đồng với năm thần thông của ngoại đạo. Nếu không có tác tướng thì đó là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), lẽ ra không có cái thấy.' Bạch Thế Tôn, lúc ấy con lặng thinh. Các vị Phạm thiên kia nghe lời ông, được điều chưa từng có, liền làm lễ mà hỏi: 'Trên đời ai là người có thiên nhãn thật?' Duy-ma-cật đáp: 'Có Phật Thế Tôn được thiên nhãn thật, thường ở trong tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên chú không tán loạn), thấy khắp các cõi Phật mà không dùng cái thấy hai tướng (cái thấy phân chia người thấy và vật bị thấy).' Thế rồi Phạm vương Nghiêm Tịnh và quyến thuộc (những người tùy tùng, thân cận) gồm năm trăm vị Phạm thiên đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), lễ dưới chân Duy-ma-cật xong thì bỗng nhiên biến mất. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo Ưu-ba-ly (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giữ giới luật bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." Ưu-ba-ly thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia có hai vị tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia đã thọ đủ giới) phạm giới luật, lấy làm xấu hổ, không dám hỏi Phật, đến hỏi con: 'Thưa Ưu-ba-ly! Chúng tôi phạm giới luật, thật lấy làm xấu hổ, không dám hỏi Phật. Xin ngài giải mối nghi ngờ và ăn năn, giúp chúng tôi thoát khỏi lỗi này.' Con liền giải nói cho họ đúng theo luật pháp.

 Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này Ưu-ba-ly! Chớ làm tăng thêm tội của hai vị tỳ-kheo này; nên trừ diệt ngay, chớ làm rối tâm họ. Vì sao? Bản tính của tội ấy không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa. Như Phật đã nói: tâm nhơ nên chúng sinh nhơ, tâm sạch nên chúng sinh sạch. Tâm cũng không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa. Tâm thế nào thì tội lỗi nhơ bẩn cũng thế, các pháp cũng thế, không ra ngoài "như" (chân như — cái như thật, không đổi khác). Như ngài Ưu-ba-ly, khi nhờ tướng của tâm mà được giải thoát, lúc ấy còn nhơ chăng?' Con đáp: 'Không.' Duy-ma-cật nói: 'Tướng tâm của tất cả chúng sinh không nhơ cũng lại như thế.

 Này Ưu-ba-ly! Vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, không đúng sự thật) là nhơ, không vọng tưởng là sạch. Điên đảo (thấy trái ngược với sự thật) là nhơ, không điên đảo là sạch. Chấp vào cái tôi là nhơ, không chấp cái tôi là sạch. Ưu-ba-ly! Tất cả các pháp sinh rồi diệt, không dừng lại, như huyễn, như chớp; các pháp không chờ đợi nhau, cho đến một niệm (khoảnh khắc của ý nghĩ) cũng không dừng. Các pháp đều là cái thấy sai lầm, như mộng, như sóng nắng, như trăng dưới nước, như bóng trong gương, do vọng tưởng mà sinh. Ai biết được điều này thì gọi là giữ luật; ai biết được điều này thì gọi là khéo hiểu.'

 Thế rồi hai vị tỳ-kheo nói: 'Trí tuệ bậc trên thay! Đây là điều Ưu-ba-ly không theo kịp; bậc giữ luật hàng đầu mà không nói được.' Con liền đáp: 'Trừ đức Như Lai (danh hiệu của Phật) ra, chưa có vị Thanh văn (bậc nghe lời Phật mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) hay Bồ-tát (người tu cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh) nào có thể ngăn được tài biện thuyết ưa nói của ông ấy. Trí tuệ sáng suốt thông đạt của ông ấy là như thế.' Lúc ấy hai vị tỳ-kheo liền hết nghi ngờ và ăn năn, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), và phát nguyện rằng: 'Nguyện cho tất cả chúng sinh đều được tài biện thuyết như thế.' Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo La-hầu-la (con ruột của Phật khi chưa xuất gia, sau thành đệ tử, nổi tiếng tu hạnh kín đáo bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." La-hầu-la thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia, các con trai của những nhà trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) ở thành Tỳ-da-ly đến chỗ con, cúi đầu làm lễ rồi hỏi: 'Thưa La-hầu-la! Ngài là con của Phật, bỏ ngôi vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) mà xuất gia theo đạo. Xuất gia có những lợi ích gì?' Con liền nói cho họ đúng theo pháp về lợi ích của công đức xuất gia.

 Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này La-hầu-la! Không nên nói về lợi ích của công đức xuất gia. Vì sao? Không có lợi ích, không có công đức, đó mới là xuất gia. Đối với pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) thì có thể nói là có lợi ích, có công đức. Còn xuất gia là vì pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt), mà trong pháp vô vi thì không có lợi ích, không có công đức. La-hầu-la! Xuất gia là không có bên kia, không có bên này, cũng không có khoảng giữa; lìa sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai quan điểm sai lầm của ngoại đạo), ở nơi Niết-bàn (cảnh giới vắng lặng, dứt sạch khổ đau và sống chết); là điều người trí nhận lấy, là chỗ bậc thánh thực hành; hàng phục các ma (thế lực phá hoại việc tu đạo), vượt qua năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, quỷ đói, địa ngục); làm trong sạch năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), được năm lực, lập năm căn (năm căn là năm gốc lành: lòng tin, sự tinh tấn, chính niệm, thiền định, trí tuệ; khi chúng mạnh mẽ vững chắc thì gọi là năm lực); không làm phiền não người khác; lìa các điều ác tạp nhạp; dẹp tan các ngoại đạo; vượt qua những tên gọi tạm đặt; ra khỏi bùn lầy; không ràng buộc, không có cái của ta; không thọ nhận, không rối loạn; trong lòng ôm niềm vui, giữ gìn ý của người khác; thuận theo thiền định, lìa mọi lỗi lầm. Nếu được như thế mới là xuất gia thật sự.'

 Thế rồi Duy-ma-cật nói với các con trai trưởng giả: 'Các anh nên cùng nhau xuất gia trong chính pháp. Vì sao? Vì gặp được thời có Phật ở đời là điều rất khó.' Các con trai trưởng giả thưa: 'Thưa cư sĩ, chúng tôi nghe Phật dạy rằng cha mẹ không cho phép thì không được xuất gia.' Duy-ma-cật nói: 'Đúng vậy. Nhưng các anh cứ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), thì đó chính là xuất gia, đó chính là đầy đủ (như đã thọ đủ giới).' Lúc ấy ba mươi hai người con trai trưởng giả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy."

 Phật bảo A-nan (em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất): "Ông hãy đến thăm bệnh Duy-ma-cật." A-nan thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia, thân Thế Tôn có chút bệnh, cần dùng sữa bò. Con liền cầm bát đến đứng trước cửa nhà một vị Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) lớn. Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này A-nan! Sao sáng sớm lại cầm bát đứng đây?' Con đáp: 'Thưa cư sĩ, thân Thế Tôn có chút bệnh, cần dùng sữa bò, nên tôi đến đây.'

 Duy-ma-cật nói: 'Thôi, thôi, A-nan! Chớ nói lời như thế. Thân Như Lai là thể kim cương (cứng chắc, không gì phá hoại được), mọi điều ác đã dứt, mọi điều lành đều hội đủ, còn bệnh gì, còn khổ gì? Hãy lặng lẽ đi đi, A-nan! Chớ phỉ báng Như Lai. Đừng để người ngoài nghe lời thô thiển ấy. Đừng để các vị trời có oai đức lớn và các vị Bồ-tát từ tịnh độ (cõi trong sạch do chư Phật lập ra) ở phương khác đến nghe được lời này. A-nan! Chuyển luân thánh vương chỉ nhờ chút ít phúc mà còn được không bệnh, huống chi Như Lai có vô lượng phúc đức hội tụ, hơn hết tất cả! Đi đi, A-nan! Đừng để chúng ta phải chịu nỗi nhục này. Bọn phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) ngoại đạo nếu nghe lời này sẽ nghĩ: "Sao gọi là thầy được? Bệnh của chính mình không cứu nổi mà lại cứu được bệnh của người khác?" Nhân giả hãy lặng lẽ đi mau, đừng để người khác nghe thấy. Nên biết, A-nan, thân của các đức Như Lai chính là pháp thân (thân chân thật do chân lý và công đức tạo thành), không phải là thân sinh ra từ ý tưởng và ham muốn. Phật là bậc Thế Tôn, vượt hơn cả ba cõi. Thân Phật là vô lậu (không còn chút phiền não nào rỉ chảy), các lậu (phiền não khiến tâm rò rỉ, trôi lăn trong sống chết) đều đã hết sạch. Thân Phật là vô vi, không rơi vào các loại sự vật do nhân duyên tạo thành. Thân như thế thì còn bệnh gì, còn khổ gì?'

 Bạch Thế Tôn, lúc ấy con thật hổ thẹn, nghĩ: "Phải chăng ở gần Phật mà mình lại nghe lầm?" Liền nghe trong hư không có tiếng nói: "A-nan! Đúng như lời cư sĩ nói. Chỉ vì Phật ra đời trong đời ác năm trược (năm thứ vẩn đục: thời đại vẩn đục, tư tưởng vẩn đục, phiền não vẩn đục, chúng sinh vẩn đục, tuổi thọ vẩn đục), nên hiện ra việc ấy để cứu độ chúng sinh. Đi đi, A-nan, cứ lấy sữa, chớ hổ thẹn." Bạch Thế Tôn, trí tuệ và biện tài của Duy-ma-cật là như thế. Cho nên con không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy.

 Cứ như vậy, năm trăm vị đại đệ tử mỗi người đều hướng về Phật kể lại chuyện cũ của mình, thuật lại những lời Duy-ma-cật đã nói, và đều thưa rằng mình không đủ sức đến thăm bệnh ông ấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video