Thiên 1 — Thượng thiên, quyển 1 — Dẫn chứng, nốt ruồi, cách nam nữ, phẩm cấp

 Sách "Công Đốc tướng pháp" (Phép xem tướng của Công Đốc), thiên trên, quyển một

 Bốn chuyện dẫn chứng cho thấy phép xem tướng có ích:

 Công Đốc nói: Phép xem tướng là một môn đã có từ rất lâu, là một nghề chuyên môn riêng của Trung Quốc, ai cũng có thể nghiên cứu. Vì thế thánh nhân (Khổng Tử) có câu "vui chơi trong các môn tài nghệ". Lại có câu: "Tuy là con đường nhỏ, ắt cũng có chỗ đáng xem."
 Dùng vào việc lớn thì nó là then chốt cho cảnh "rồng gặp mây, hổ gặp gió" (người tài gặp đúng thời, gặp đúng minh chủ mà dựng nên sự nghiệp). Dùng vào việc nhỏ thì có ích cho việc lập thân và cư xử ở đời.
 Xét ra thuật xem tướng bắt đầu từ thời Hiên Viên (tức Hoàng Đế, vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Quốc). Phong Hậu thị (bề tôi của Hoàng Đế) đặt ra phép tắc, nên thuật này gọi là "phong giám" (phép soi xét người do Phong Hậu đặt ra; về sau thành tên gọi chung của thuật xem tướng).
 Đến thời Đông Chu có các phép xem tướng của Đường Cử (?), Khích Ung, Hi Tì, và những người chuyên về nghề này lại càng nhiều. Trong đó bao gồm các môn học về chuyện trị hay loạn, hưng hay vong, về đạo trời và khí hậu, về lòng người và xã hội. Thuật thì giản dị mà ý vị sâu xa, không thể coi nhẹ.
 Từ khi nhà Tần đốt sách, đời không còn bản nào truyền lại. Như Hứa Phụ, Quản Lộ đời Hán, Lý Thuần Phong và thiền sư Nhất Hạnh đời Đường đều không để lại sách vở gì để khảo cứu.
 Đến đời Ngũ Đại, Đạt Ma lại vào Trung Quốc, mới lập ra phép xem tướng "Ngũ lai" (?). Ma Y đạo giả theo phép ấy, Hi Di (tức Trần Đoàn) nối tiếp. Rồi đến các sách Liễu Trang, Thủy Kính, Hành Chân (?), Thiết Quan Đao, Thái Thanh Thần Giám (?)… trước sau tổng cộng hơn bảy mươi nhà. Mỗi nhà có cách hiểu khác nhau, nhưng cũng có chỗ thiên lệch, hẹp hòi, cố chấp.
 Thuật này tuy nhỏ mà công dụng rất lớn. Nay xin ghi lại những chuyện khảo chứng thấy có ích như sau.

 Thời Đông Chu, vua nước Ngô có bốn người con: con cả là Hạp Lư, con thứ là Di Muội, con thứ ba là Cơ Quang, con thứ tư là Quý Trát. Trong bốn người con, chỉ Quý Trát là hiền nhất, chỉ Cơ Quang là mạnh nhất. Thêm nữa, con của Cơ Quang là Khánh Kỵ dũng mãnh, nắm binh lính trong tay.
 Vua Ngô qua đời. Xét theo thứ bậc con trưởng thì Hạp Lư phải nối ngôi; xét theo người hiền thì Quý Trát phải nối ngôi. Cơ Quang cậy mạnh tự lập làm vua. Hạp Lư bất bình mà không tranh nổi. Vì thế ông trọng người hiền, hạ mình với kẻ sĩ, lại sợ không tìm được người tài thật, nên mời riêng Đường Cử đến xem xét, phân biệt.
 Ngũ Viên (tức Ngũ Tử Tư) lúc thổi tiêu đi xin ăn là do Đường Cử tiến cử. Tôn Vũ ẩn cư trong lều cỏ là người Đường Cử tôn làm thầy. Về sau làm bá chủ ở nước Ngô, diệt nước Sở. Đó là cái lợi của việc biết người.

 Thời Quý Hán (tức nhà Thục Hán thời Tam Quốc), Gia Cát Vũ Hầu (tức Gia Cát Lượng) đánh lấy Trường Sa. Hoàng Trung và Ngụy Diên đến đầu hàng. Gia Cát trao binh quyền cho Hoàng Trung, còn Ngụy Diên thì ra lệnh đem đi xử chém.
 Tiên chủ (tức Lưu Bị) hỏi: "Diên không có tội, vì sao lại giết?" Vũ Hầu đáp: "Người này cổ như cổ sói, tiếng như tiếng sài lang, xương sau gáy nhô lên, trên to dưới nhỏ, ắt sẽ làm phản, không còn nghi ngờ gì. Vì thế giết đi để dứt mối lo về sau."
 Tiên chủ nói: "Giết tướng đã hàng là xua đuổi những người muốn đến theo ta, không đủ để thu phục lòng người. Chi bằng tỏ ơn mà tha cho y." Vũ Hầu bèn răn dạy Ngụy Diên: "Từ nay phải hết lòng trung thành, chăm chỉ phụng sự nhà vua."
 Về sau Vũ Hầu sáu lần đem quân ra Kỳ Sơn, mất ở Ngũ Trượng Nguyên. Ngụy Diên vì tranh công, cướp linh cữu mà làm phản. May Vũ Hầu đã sớm cài sẵn Mã Đại để giết y; nếu không thì nhà Thục Hán đã sớm lâm nguy. Đó là cái lợi của việc biết người.

 Đời Đường, niên hiệu Thiên Bảo, Quách Tử Nghi làm lính bộ, thuộc quyền Kha Thư Hàn, phạm tội sắp bị xử chém. Lý Bạch đi qua, gặp ông. Thấy tướng mạo ông khôi ngô, mũi như túi mật treo (mũi thẳng, đầu mũi tròn đầy, được xem là mũi quý), trán như lá gan úp, Lý Bạch than: "Đây là cột trụ của nhà nước, sao có thể bỏ phí như thế!"
 Ông bèn đến gặp Kha Thư Hàn, xin chuộc tội cho Quách Tử Nghi. Về sau Tử Nghi dẹp loạn An Lộc Sơn, giữ yên nhà Đường, được phong là Phần Dương hầu. Sau này Lý Bạch bị gièm pha, ghen ghét, đều nhờ Phần Dương hết sức che chở nên không mắc họa. Chỉ một việc dễ như nhấc tay mà cả việc công lẫn việc riêng đều được lợi. Đó cũng là cái lợi của việc biết người.

 Đời Đại Thanh, niên hiệu Đạo Quang, Tăng Quốc Phiên dẹp loạn Hồng, Dương (Hồng Tú Toàn, Dương Tú Thanh — thủ lĩnh Thái Bình Thiên Quốc). Quốc Phiên vốn dè dặt, cẩn thận, tài không bằng Hồ (Hồ Lâm Dực) và Tả (Tả Tông Đường) mà công thì gấp bội. Chỉ có biết người, dùng người giỏi là sở trường riêng của ông.
 Giang Trung Nguyên làm quan giữ đất Lục Hợp, vâng lệnh trên đi đốc thúc việc lương thảo. Quốc Phiên nhìn hình cục (dáng thế tổng thể của thân hình và gương mặt) của ông thì kinh ngạc, nghi ngờ mãi không thôi. Trung Nguyên ra về, Quốc Phiên ngồi lặng, tập trung tinh thần, như đang suy nghĩ điều gì.
 Tả Tông Đường thấy vậy bèn hỏi. Quốc Phiên nói: "Tôi thấy dáng vẻ Trung Nguyên có uy, là kim cục (thân hình thuộc hành Kim — theo phép xem tướng, người được chia theo năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; người hình Kim thì vuông vức, rắn chắc), kim thanh (tiếng nói vang như tiếng kim loại), kiếm mi (lông mày thẳng, sắc như lưỡi kiếm), phượng mục (mắt phượng: dài, đuôi hơi xếch, có thần). Tôi cho rằng nhà nước lại được thêm một bề tôi làm cột trụ, nên mừng lắm.
 Nhưng sau thấy ông đi đường lảo đảo, không vững. Nếu là mộc cục (thân hình thuộc hành Mộc: cao, gầy, thẳng) thì chưa đến nỗi nguy. Kim cục thì phải có thân thể chắc, nặng; nếu ngược lại thấy lảo đảo, mà lại mang danh vị cao sang, thì tất nhiên sẽ gặp hung hiểm. Tiếc cho một cách cục (kiểu tướng tổng thể) thanh kỳ như thế, sao lại có nước hỏng như vậy. Vì thế tôi mới ngồi lặng mà suy nghĩ."
 Về sau Trung Nguyên được thăng làm Tuần phủ (quan đứng đầu một tỉnh) Giang Tô, bị Trung Vương Lý Tú Thành giết. Chỉ một việc này cũng đủ biết Quốc Phiên giỏi thuật biết người, vì thế mới trở thành danh tướng thời trung hưng (thời nhà Thanh gượng dậy sau loạn lạc). Đó cũng là cái lợi của việc biết người.

 Hình vẽ và lời giải về nốt ruồi trên mặt của đàn ông và đàn bà:

 Công Đốc nói: Sách kinh có câu: "Trên mặt không có nốt ruồi nào tốt." Một câu ấy đã bao quát đại ý. Nhưng những bộ vị (các vùng trên mặt, mỗi vùng ứng với một mặt của số phận) quan trọng thì cũng không thể không biết. Nói chung, nốt ruồi quý thì ít, hèn thì nhiều. Phàm nốt ruồi (?) nên ẩn kín thì tốt, lộ ra thì xấu.
 Xưa có người trán có bảy nốt ruồi nằm ngang như bảy vì sao; tuy là đế vương nhưng cũng vì nguy hiểm mà phải bôn ba. Đó là hạng người gây dựng cơ nghiệp; những người khác thì không đáng kể.
 Đen hoặc đỏ mà nổi cao gọi là "chí" (nốt ruồi); đỏ mà phẳng gọi là "ký" (vết bớt); đen mà phẳng gọi là "ban" (đốm). Mọc khi còn trẻ gọi là tước ban (tàn nhang), thì bệnh tật, khổ sở và chết yểu. Mọc khi đã già gọi là thọ ban (đồi mồi), thì có phúc lộc và sống lâu.

 Hình vẽ và lời giải về nốt ruồi trên thân của đàn ông và đàn bà:

 Công Đốc nói: Trong các nốt ruồi khắp thân, chỉ nốt ruồi ở yết hầu là xấu nhất. Đàn ông hay đàn bà có nốt này đều không được chết yên lành: hoặc chết vì dao súng, hoặc chết vì bệnh dữ, hoặc tự thắt cổ, hoặc chết vì sinh khó. Giàu sang hay nghèo hèn đều như vậy.
 Nốt ruồi ở vùng eo, chỗ thận cũng không tốt: đàn ông thì chủ (báo hiệu) bệnh yếu, chết yểu; đàn bà nhà giàu sang thì chủ dâm loạn lén lút; người thường thì thuộc hạng kỹ nữ, tôi tớ.
 Nốt ruồi tốt chỉ có nốt mọc ở giữa lòng bàn chân, mọc ngay chính giữa mới là quý; kế đến là nốt trên chỗ kín; kế nữa là nốt ở trên hay dưới rốn; kế nữa là nốt ở đầu gối, ở vú, ở mắt cá chân. Những chỗ khác ít ứng nghiệm.

 Khẩu quyết "trên ứng dưới" (nốt ruồi trên mặt ứng với nốt ruồi ở chỗ tương ứng trên thân):

 Trán ứng với trên đầu gối và trước ngực; tai ứng với đùi, cánh tay và vùng khuỷu tay. Phía sau mắt nên biết là ứng với vú và nách; hai gò má phần nhiều ứng với vùng hông sườn. Đầu lông mày ứng với chỗ dưới cổ; dưới cằm có nốt ruồi thì dưới bàn chân cũng có. Môi ứng với bìu dái hoặc háng; ấn đường (khoảng giữa hai đầu lông mày) ứng lệch về phía trước ổ lòng (chỗ lõm giữa ngực, dưới xương ức). Tay ứng với mắt cá và mặt trong khoeo gối; má ứng với bắp chân hoặc kẽ ngón chân (?). Nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên) ứng với vùng rốn hoặc trong rốn; đầu mũi (?) ứng với dương vật, quả thật đúng như vậy.

 Hình vẽ và lời giải về lông trên mặt của đàn ông và đàn bà:

 Công Đốc nói: Tóc là phần dư của máu, lông là bậc sau của tóc, vì thế có liên quan đến phép xem tướng. Các bộ vị có chỗ nên mọc, có chỗ không nên. Như trên mặt mọc lông thì phần nhiều là không tốt. Vì sao? Vì đó là "vẽ rắn thêm chân" (thêm thứ thừa vô ích, hóa hỏng).
 Phàm lông phải dài quá tám phân (phân: đơn vị đo dài, chừng 3 mi-li-mét) mới tính, chứ không phải lông tơ. Người phương Tây nói người nhiều máu thì mọc nhiều lông thô; ta khảo nghiệm thì thấy hoàn toàn không phải, lông thô lại thường mọc ở người máu yếu. Nay xin ghi những điều đã kinh nghiệm ở phần sau, chờ bậc cao minh kiểm chứng.

 Hình vẽ và lời giải về bàn tay:

 Công Đốc nói: Về phép xem tướng bàn tay, ta kinh nghiệm rất ít; đó chỉ là phép nhỏ, như cành lá phụ. Nay tạm ghi lại.
 Đại để người hình Mộc thì bàn tay nên dài, thẳng; người hình Kim nên vuông vức; người hình Thủy nên tròn, ngắn; người hình Thổ nên dày dặn; người hình Hỏa nên nhọn, lộ. Bàn tay với khuôn mặt mà tương sinh (hai hành hợp nhau theo vòng sinh của ngũ hành, như Thủy sinh Mộc) thì giàu sang, sống lâu; mà tương khắc (hai hành chống nhau, như Kim khắc Mộc) thì nghèo khổ, gặp hình khắc (tai ương, tổn hại bản thân và người thân), hèn kém.
 Bàn tay sáng sạch, đủ máu là hạng trên; ngay ngắn, đường chỉ nhỏ là hạng kế. Thô, trệ, đường chỉ đâm ngang chéo lệch thì không phải tướng tốt. Có bàn tay "tứ quý" (bốn mùa) cũng quý: mùa xuân thì xanh nhuận, mùa hè thì đỏ tươi, mùa thu thì trắng sáng, mùa đông thì đen sáng — vì sắc tay ứng hợp với bốn mùa. Bàn tay "chu sa" (lòng bàn tay đỏ như son) cũng quý.
 Về đường chỉ tay thì đường "ngọc trụ" (cột ngọc) và "kim ấn" (ấn vàng) là bậc nhất; kế đến là đường "xung thiên" (vút lên trời), đường hình chữ "điền" (田)… đều là bàn tay giàu sang. Những thứ khác thì chưa dám chắc là quý hay hèn.

 Bàn luận về tướng cách đàn ông:

 Công Đốc nói: Tướng cách đàn ông ngoài dương trong âm, ngôi vị thì động, biến hóa vô cùng, nên các cách tướng cũng hết sức khác nhau. Vì thế có sự phân biệt tiên, Phật, thánh hiền; giàu, sang, nghèo, hèn; góa vợ, góa chồng, mồ côi, không con; sống lâu, chết yểu, gặp hung, tàn tật. Còn những người mà họa phúc, sang hèn cùng dồn vào một thân thì nhan nhản khắp nơi.
 Như Hoàng Đế, Quan Doãn, Thuần Dương (tức Lã Động Tân) là sang mà thành tiên. Văn Vương, Bá Di và Thúc Tề là bậc thánh mà khốn đốn. An Lộc Sơn, Giáng Hầu (Chu Bột), Quán Anh xuất thân thấp hèn mà đều làm vương hầu: đó là hèn mà sang. Tề Hoàn Công, Lương Vũ Đế dòng dõi quý trọng mà đều chết đói: đó là sang mà gặp hung.
 Thái Công (Khương Tử Nha, hơn tám mươi tuổi mới gặp thời) và Cam La (mười hai tuổi đã làm quan lớn) là muộn và sớm; Nhan Uyên (chết trẻ) và Đạo Chích (tướng cướp mà sống thọ) là yểu và thọ. Nếu kể ra từng loại thì nhiều không kể xiết.
 Người cầm gương xem tướng, trước những chuyện lành dữ, trước sau, có không của người ta, phải có chủ kiến chắc chắn — đó là điều rất rõ ràng. Ta thường lấy những nét chiếm số đông làm chủ, những nét số ít làm khách để đoán, ứng nghiệm khá nhiều.
 Lại phải hợp với thời vận. Thời thịnh thì đạo trời thuần hậu, nên lấy vẻ thanh tú tươi sáng làm sang, tròn đầy làm giàu, gầy gọt lộ xương làm nghèo, lệch lạc mỏng manh làm hèn, cao và có góc cạnh làm sống lâu, co rút yếu ớt làm chết yểu, đâm xung khuyết lõm làm cô độc, hõm sâu làm khổ. Đó là phép nhất định, không gì không ứng nghiệm.
 Nay thì không như thế. Nếu vẫn dùng phép trước mà luận thì sẽ sai cả nghìn dặm. Thậm chí lấy vẻ uy, lộ làm sang, gầy mà sáng làm giàu, dày nặng làm ngu, máu khô thịt nhão làm hèn — thử nhiều lần đều đúng. Còn nói về thọ yểu thì người sống lâu ít mà người chết yểu nhiều.

 Hai mươi bốn tướng hình khắc (tướng gây tai ương, làm tổn hại người thân) của đàn ông và đàn bà:

 Râu tách như đuôi én, tức chia làm hai: khắc vợ con. Râu thẳng, không xoăn (?): về già khắc con. Lông mày dựng ngược mà không có gờ xương mày: khắc anh em, con cái. Râu không mọc qua rãnh nhân trung: khắc con. Ngọa tằm (bọng dưới mắt, trông như con tằm nằm) lõm sâu: khắc con cái. Hải để (vùng râu dưới cằm) (?) bù xù: khắc con đầu lòng. Cả mặt đầy nếp nhăn: khắc ruột thịt. Núm vú chúc xuống: khắc con cái. Rốn lồi, lật xuống: vất vả lại khắc con cái.
 Nhân trung có vằn chữ thập: cô độc, tuyệt tự. Tam tiêm lục tước (ba chỗ nhọn, sáu chỗ gọt — đầu mặt nhọn hoắt, các phần đều gầy gọt): khắc nặng mà khổ. Ngư vĩ (đuôi cá — vùng đuôi mắt) vỡ, lật: khắc vợ, phải lấy vợ ba lần. Ấn đường có vằn "huyền châm" (một đường dọc như cây kim treo): phá bại, khắc người trong nhà. Tóc mai nhiều lông tơ: mồ côi từ nhỏ. Biên thành (vùng hai bên thái dương) có vết lõm: khắc cha mẹ. Niên thượng, thọ thượng (hai vị trí trên sống mũi) cong khúc: khắc con cái. Cả mặt thịt dồn thành đống: khắc lục thân (sáu hạng người thân: cha, mẹ, anh, em, vợ, con).
 Hai bên trán (?) cao lộ: khắc vợ. Sơn căn (gốc mũi, chỗ giữa hai mắt) đứt quãng: khắc con cái. Gian môn (vùng ngoài đuôi mắt, chủ việc vợ chồng) có vằn chữ thập: vợ sinh nở khó. Răng cửa nghiêng lệch: khắc cha. Mặt phán quan (mặt dữ như quan tòa nơi âm phủ), tức thịt mặt cứng trệ: cũng khắc cha. Mặt La hán, tức thịt mặt phù: có con gái (?). Quai hàm nhọn có góc: khắc cha mẹ.

 Ba mươi tám tướng nghèo hèn của đàn ông:

 Hai mắt sâu hõm. Bọng dưới mắt thịt phù. Riêng trán (?) lồi nhô. Lệ đường (vùng dưới mắt, chỗ nước mắt chảy qua) có vằn đâm xung. Vú mềm mà xệ. Ấn đường có vằn đâm xung. Mũi cao trơ trọi một mình (?). Mặt ngựa dài mà gọt. Rốn phẳng, lật xuống. Chỗ kín không có lông. Bìu dái không có nếp nhăn. Bàn chân không có gót. Mặt sần như vỏ quýt, như phủ bụi. Bách hội (điểm giữa đỉnh đầu) tóc thưa. Da thịt lạnh như băng. Ngón trỏ không khép. Đùi và cánh tay không có bắp thịt bao.
 Thịt phù như bùn. Niên thọ (vùng giữa sống mũi) đứt khúc. Mắt rắn, mắt chuột. Nhân trung hẹp và phẳng. Tinh dịch khô lạnh. Khóe miệng có vằn lật ngược. Máu không tươi sắc. Lan đài (cánh mũi) có vằn vỡ. Tóc vàng, khô cháy. Ba chỗ nhọn, sáu chỗ lõm (?). Thịt căng mà nhão. Trên mũi có vằn nở như hoa. Má khỉ, đi nhảy như chim sẻ. Khớp ngón tay sưng phù. Ngực có lông thô. Lông mày xoáy như ốc. Nách và khuỷu tay không có lông. Đi ngồi như không có mông. Tam quan (ba chỗ bắt mạch ở cổ tay) không có mạch. Bàn chân phẳng, không có vân. Tiếng như thanh la vỡ.

 Mười tám tướng chết yểu của đàn ông:

 Mệnh môn (vùng trước tai, cạnh thái dương) không nổi lên, thận khí không đủ: chết trước mười hai tuổi. Chưa nói đã hụt hơi, tiên thiên (thể chất bẩm sinh) không đủ: chết trước hai mươi tuổi. Mặt hồng như hoa đào: chết trước hai mươi bảy tuổi. Eo như eo ong, mắt như mắt chim trĩ: chết trước ba mươi sáu tuổi. Mặt mắt bóng phù: chết trước ba mươi tám tuổi. Cổ nhỏ đầu to: chết trước hai mươi bốn tuổi.
 Lông mày ngắn mà đứt: chết trước bốn mươi lăm tuổi. Mắt cá chết không có thần: chết trước ba mươi tuổi. Xương ít thịt nhiều: chết trước bốn mươi tuổi. Mặt căng như mặt trống: chết trước ba mươi tuổi. Hồn không giữ được nhà (thần thái tán loạn, lơ đãng): chết trước ba mươi hai tuổi. Lúc trẻ tóc dày mượt (?): chết trước bốn mươi hai tuổi. Hơi thở gấp như bị bó lại (?): chết năm ba mươi sáu tuổi.
 Sống lưng lõm: chết trước ba mươi sáu tuổi. Tóc trán mọc liền xuống lông mày: chết trước bốn mươi tuổi. Gân không bó được xương: chết trước bốn mươi tuổi. Pháp lệnh (hai đường nếp từ cánh mũi chạy xuống hai bên khóe miệng) không có vằn: chết trước ba mươi hai tuổi. Sơn căn đứt, lõm: chết trước bốn mươi ba tuổi.

 Công Đốc nói: Những phép xưa còn hợp thì nay đều đưa vào cả, có xen thêm những điều chính ta đã nghiệm thấy.

 Bàn luận về tướng cách đàn bà:

 Công Đốc nói: Tướng cách đàn bà ở ngôi quẻ Khôn (quẻ tượng trưng cho Đất, thuộc âm, trong Kinh Dịch), ngoài âm mà trong dương, sự sinh sôi biến hóa từ đó mà ra. Từ nay đạo trời chuyển sang mỏng bạc, thói đời trái thường, trong nước ngoài nước giao thông qua lại, luật lệ chế độ đều khác. Lý tuy biến hóa huyền diệu, nhưng nghĩa thì đã ẩn kín khó thấy.
 Cái gọi là tướng cách đàn bà ngày xưa là tính tình thuần hậu yên tĩnh, giúp đỡ chồng con, công việc chỉ là việc nhà mà thôi. Vì thế lấy vẻ lặng lẽ, dáng mềm mại, thanh tú, đoan chính, khiến người kính trọng làm quý; chủ giúp chồng, lợi con, sống lâu và có lộc đầy đủ.
 Lấy tính cứng cỏi nóng nảy, cười ngây dại, chống tay lên cằm, liếc mắt ngang, vân vê dây lưng, gãi tóc mai, khiến người ta ưa thích, làm dâm; chủ khắc chồng khắc con, tái giá, bỏ nhà theo trai. Lấy vẻ thô kệch, quái dị, hôi hám, xấu ác, nhảy nhót, khô gầy lộ xương, khiến người ta chán ghét, làm hèn. Đó là phép của người xưa.
 Nay thì không như thế. Chí hướng không tầm thường, chuyên lo tài năng học vấn, tham dự cả việc chính sự quốc gia. Thế là có người ham danh, có người theo đảng phái, có người làm thực nghiệp, có người xông pha nguy nan, có người lưu lạc tha hương, có người sống độc lập không lấy chồng, có người lấy chồng cách xa mấy nghìn dặm.
 Việc đời hết sức phức tạp, nên hình tướng của đàn bà cũng xê dịch gần với tướng cách đàn ông, vì thế cũng có nhiều chỗ giống nhau. Song xét trong lời lẽ, khí sắc thì cũng có thể biết được đại khái.

 Bảy điều hiền và bốn điều đức của ngày nay:

 Đi đứng hiên ngang: chí hướng không mài mòn. Da thịt thơm nhuận: nền tảng của giàu sang. Lời nói trong và vang: sáng suốt, thông đạt. Dung mạo nghiêm chính: có tiết tháo. Áo giày sạch sẽ gọn gàng: giữ nhà có nề nếp. Môi đỏ răng trắng: có lộc cơm áo. Nghèo khổ mà không oán: biết liêm sỉ.

 Siêng năng, nhanh nhẹn, ham học. Gặp nguy nan thì giữ lấy điều nghĩa. Khiêm tốn, hòa nhã, biết hối lỗi. Giàu thì chất phác, nghèo thì trong sạch.

 Mười tướng quý của đàn bà:

 Uy nghiêm, chững chạc. Lông mày dài, thanh tú. Tiếng trong, lời hòa nhã. Mắt trong, thần tụ. Cổ dài cân xứng. Vai dày mà phẳng. Môi ngửa, dày, đỏ. Mồ hôi thơm, xương cốt cân đều. Đủ máu, tóc dài. Răng đều như ngọc.

 Mười tướng chết yểu của đàn bà:

 Lòng dạ hẹp hòi: chết vì nhiều bệnh. Thông minh tột bậc: chết vì bệnh suy nhược. Mắt tròn, lòng trắng lộ ra: chết vì lo buồn, tai họa. Thần mắt lộ, có tia máu đỏ: chết dữ. Da mặt căng: chết yểu. Sắc xanh nhạt, không có máu: chết vì tức giận. Thịt nhão xương ít: chết trong nghèo hèn. Môi co, xanh tối: chết vì bệnh nặng kéo dài. Vai nhọn nhô lên: chết vì buồn thương. Nói ngắn, mày nhíu: chết vì bệnh từ bên trong.

 Mười tướng hèn của đàn bà:

 Thần sắc đẹp mà ánh mắt đưa đẩy. Nói nhiều, cười nhiều. Vai gọt, rũ xuống. Thịt nhiều mà nhão. Thịt trơn mà lạnh. Lông mày rủ, không có đuôi. Tóc thô, dày nặng. Chỗ kín và nách không có lông. Mắt như say, thần mờ. Miệng lật, tiếng vỡ.

 Ba mươi sáu tướng hình khắc của đàn bà:

 Tóc vàng, thô, quăn. Tròng mắt sâu, lòng trắng bao quanh. Riêng trán (?) sinh ra mặt (?). Trán có xoáy như ốc. Đầu nhỏ nhọn như đầu con hoẵng, mắt như mắt chuột. Vằn trán đứt rồi lại nối. Vằn "huyền châm" phá ấn đường. Trẻ mà rụng tóc. Xương cứng, da căng. Mặt dài, miệng lật. Mặt nổi gân xanh. Mắt hình tam giác. Tàn nhang dày như bụi. Sơn căn thấp lõm. Niên thọ đứt quãng. Cổ ngắn mà nhỏ. Xương thô, gân nổi. Yết hầu lộ, lồi.
 Miệng chu như đang thổi lửa. Thịt lạnh như băng. Đàn bà mà giọng đàn ông. Tiếng nói gấp gáp, nóng nảy. Tính dữ như lửa. Ngủ há miệng. Mũi nhỏ, không có sống. Bọng dưới mắt khô lõm. Rốn lồi, ở thấp. Môi trắng, không khép. Mày mắt rủ, lật xuống. Mắt phù, tứ bạch (lòng trắng lộ ra cả bốn phía quanh tròng đen). Lỗ mũi có lông thô. Gò má mạnh, trán lõm. Vai mỏng mà gọt. Mắt rắn, quay đầu nhìn lại như sói. Đi ngồi cúi đầu. Mặt như phủ phấn, bóng phù.

 Hai mươi bốn tướng khổ của đàn bà:

 Lông mày nhạt như không có. Tiếng như thanh la vỡ. Hai mắt sâu hõm. Miệng nhọn như đang thổi. Mũi gãy, lộ lỗ. Rốn lật mà lồi. Âm hộ xoắn như con ốc. Âm hộ nhô ra có góc (?). Hôi nách, mồ hôi đục. Mặt như mặt ruồi (?), ngực như mai rùa. Đùi và cánh tay không có bắp thịt. Tóc dày mà ngắn. Núm vú không nổi. Môi trắng lưỡi xanh.
 Tóc vàng mà khô cháy. Thần đục, trắng đen lẫn lộn (?). Không có bụng, không có mông. Hai vằn phá ấn đường. Tỉnh táo (hai lỗ mũi, ví như giếng và bếp) ngửa lộ. Vùng âm dương (vùng dưới mắt) đen như mực. Đi bước như chim sẻ, ăn như chuột. Thịt phù, máu trệ. Như không có cổ, không có má. Đầu mũi và trán đều có vết vỡ.

 Mười trường hợp đàn bà "trong quý có hèn":

 Một, ngũ quan (năm bộ phận trên mặt: tai, lông mày, mắt, mũi, miệng) đoan chính mà da dẻ thô ráp.

 Hai, cách cục thanh tú mà ánh mắt đưa đẩy, hay liếc ngang.

 Ba, Nam nhạc (trán — trong phép xem tướng, mặt được ví với năm ngọn núi lớn gọi là ngũ nhạc: trán là Nam nhạc, cằm là Bắc nhạc, mũi là Trung nhạc, gò má trái là Đông nhạc, gò má phải là Tây nhạc) đầy đặn nổi cao mà đi một bước ngoảnh lại ba lần.

 Bốn, mày mắt dài đẹp mà hay gãi tóc mai, chống tay lên cằm.

 Năm, ngũ nhạc dày dặn mà thấy đồ lạ thì giật mình kinh ngạc.

 Sáu, đi ngồi đoan chính mà hay cắn móng tay.

 Bảy, tiếng nói vang mà thần như say, hay cười.

 Tám, mặt mũi thanh kỳ mà da thịt lạnh, trơn.

 Chín, răng trắng như ngọc mà tiếng vỡ, nói nhiều.

 Mười, ấn đường nổi cao có lực mà sắc mặt bóng đẹp, tính tình thiên lệch.

 Công Đốc nói: Đây là những người có nền tảng giàu sang mà hạnh kiểm có vết nhơ. Thời thịnh thì chiếm một phần mười, thời suy thì chiếm bảy phần mười. Ví như ngọc có vết, vết nhiều thì ngọc sẽ mất vẻ đẹp.

 Mười hai trường hợp đàn bà "trong hèn có quý":

 Một, sơn lâm (vùng hai bên trán gần chân tóc) có vết vỡ mà Trung nhạc (mũi) tròn, dày.

 Hai, tóc dày, dài, nặng mà lông mày dài, gờ mày nổi.

 Ba, Trung nhạc phẳng, nhỏ mà mắt ngay, thần trong.

 Bốn, trán nhô, gò má mạnh mà ấn đường vuông, đầy.

 Năm, môi vểnh, răng hở mà tóc dài, mềm, mịn.

 Sáu, ánh mắt trong, thần sắc đẹp mà mồ hôi thơm, tính tình điềm tĩnh.

 Bảy, mắt đục, tiếng vỡ mà địa các (cằm) tròn đầy, hướng lên như chầu về.

 Tám, Trung nhạc nhọn, mỏng mà phúc đường (vùng phía trên đuôi lông mày) cao, nổi.

 Chín, cục Mộc kiêm Kim mà ít nói, tình cảm lạnh nhạt.

 Mười, thịt nhiều mà phù nhưng thần mắt đầy đủ.

 Mười một, hơi thở ngắn, lông mày nhạt mà không thiên lệch, không rối loạn.

 Mười hai, tai nhỏ, chân tóc thấp mà lông mày đẹp, đầu mũi tròn.

 Công Đốc nói: Đây là những người nghèo hèn, không có nền tảng mà vẫn được hưởng phúc. Phần nhiều phải đổi sang đất khác mới phát đạt. Chuyện thời thịnh thời suy cũng như trên. Ví như mặt trăng bị mây che, mây tan thì trăng lại càng sáng hơn.

 Lời giải về phẩm bậc trong phép xem tướng:

 Bậc một: cách tiên, Phật. Đây là người nghìn năm sau vẫn còn hình tích.

 Bậc hai: cách thánh hiền. Đây là người nghìn năm sau vẫn còn danh tiếng.

 Bậc ba: cách đế vương. Đây là người được sử sách ghi chép.

 Bậc bốn: cách danh sĩ. Đây là người để lại dấu tích, tiếng thơm.

 Bậc năm: cách thọ khảo khang ninh (sống lâu, mạnh khỏe, yên ổn). Đây là người có đủ ngũ phúc (năm điều phúc: sống lâu, giàu có, khỏe mạnh yên lành, có đức tốt, chết yên lành).

 Bậc sáu: cách thanh nhàn không thiếu thốn. Đây là người hưởng trọn phúc nhàn.

 Bậc bảy: cách công hầu tướng tướng (bậc tước công, tước hầu, làm tướng cầm quân, làm tể tướng). Đây là người lập công trong đời mình.

 Bậc tám: cách giàu sang gồm đủ. Đây là người được vinh hoa nhất thời.

 Bậc chín: cách có giàu mà không sang.

 Bậc mười: cách có sang mà không giàu.

 Công Đốc nói: Những người làm nông, làm thợ, buôn bán, cùng hạng cô độc, nghèo khổ, chết yểu, hèn kém thì tướng mạo tạp nham, không thuần, người xem tự xét định là được, nên không xếp phẩm bậc. Theo cách luận này thì dù thời thịnh hay thời suy đều hợp với đại thể. Nếu xét kỹ thì lại có phân biệt: thời thịnh thì chia theo các bậc nhất định; thời suy thì chia ra phẩm đặc biệt quý, rồi thượng phẩm, trung phẩm, hạ phẩm, thường phẩm, phẩm không xếp vào lệ mà thôi.

 Phép phân định giàu sang (?):

 Công Đốc nói: Căn cứ của phép xem tướng là ở chuyện giàu, sang, nghèo, hèn, sống lâu, chết yểu. Chỗ biến chuyển của phép xem tướng là ở chuyện lành, dữ, họa, phúc theo thời. Phép này chia làm bốn cương lĩnh lớn: trong, ngoài, hư, thực.
 Nội tướng (tướng bên trong) là gốc linh của tinh thần, cái vẻ thanh thoát của tiếng nói — tức là thứ có tên mà không có hình chất. Chứ không phải như người thường gọi vằn, vết, xương, nốt ruồi là nội tướng; nói thế thì không đủ làm định luận. Ngoại tướng (tướng bên ngoài) là dáng vẻ của cách cục, sự sáng nhuận của khí sắc (màu sắc và vẻ tươi tối hiện trên da mặt) — tức là thứ có tên lại có hình chất.
 Hư là trong thanh có đục, trong dày có nhão, trong vẻ lạ có vẻ tầm thường, trong vẻ quái có chỗ hỏng. Thực là trong đục có thanh, trong mỏng có chỗ tụ, trông như tầm thường mà lại khác thường nổi bật, trông như nghèo hèn mà lại siêu thoát.
 Phân biệt được bốn cương lĩnh rồi mới chia làm bốn hạng: hình chất, tinh thần, thanh âm, khí sắc. Hình hợp với thần, khí cùng loại với tiếng. Riêng hình chất thì phân biệt nhiều hơn: ngũ quan chủ về giàu, ngũ nhạc chủ về sang. Sau đó mới chia các bậc trên, giữa, dưới của giàu và sang.
 Như lệ ngũ nhạc chủ về sang: ngũ nhạc đều triều củng (cân đối, hô ứng, như các núi cùng chầu về một chỗ) là cục đặc biệt quý, thuộc loại tiên, Phật, thánh hiền. Phân biệt như sau.

 Một, phẩm tiên phần nhiều thành ở cục hình Mộc gầy dài, thanh tú mà lạ, thần gấp bội hình; cũng có khi kiêm cả cục Hỏa, vì cái nóng bốc lộ ra có đỉnh ở Bách hội. Lão Tử hình dáng như cây khô, đó là bằng chứng. Ma Y nói: "Người tu đạo mà mặt mày thanh thì ắt vinh hiển", lại là một bằng chứng.
 Có người hỏi: "Năm hình đều có giàu sang, sao lại chỉ riêng cục Mộc là phẩm tiên? Nguyên lý và cách dùng ở đâu?" Ta đáp: Mộc là dương khí, trong bát quái là quẻ Chấn (quẻ tượng Sấm, ứng phương Đông). Theo Hậu thiên (cách xếp bát quái tương truyền của Văn Vương) thì ở vị Mão; theo Tiên thiên (cách xếp bát quái tương truyền của Phục Hy) thì ở vị Sửu, Dần. Trời mở ra ở giờ Tý, đất mở ra ở giờ Sửu, người sinh ra ở giờ Dần (theo thuyết vận hành của vũ trụ), quẻ Chấn nhận đúng ngôi chính. Vì thế mới có câu "Đế xuất hồ Chấn" (đấng chúa tể muôn vật khởi ra từ quẻ Chấn — lời trong Kinh Dịch), đó là danh hiệu chí tôn.
 Biểu hiện ra hình chất thì là: Bách hội nhô thành đỉnh, nổi lên như ba ngọn núi (?); xương biên thành cắm vào sau gáy; mắt dài, thần thái có ánh lạnh; thở như rùa (hơi thở nhẹ và sâu đến mức như không thở), đầu gối như gối hạc, con ngươi vuông… Đại để vẻ thanh và vẻ cổ kính hợp lại thì là phẩm tiên.

 Hai, phẩm Phật phần nhiều xuất từ cục thể Thủy tròn, dày, béo, nhuận; hình cân đều mà thần hòa nhã, yên tĩnh; cũng có khi kiêm thể Kim. Vì thế Ma Y có thuyết "Người làm sư mà đầu tròn ắt quý", đó là bằng chứng.
 Thủy là quẻ Khảm (quẻ tượng Nước, ứng phương Bắc). Theo Tiên thiên thì là thể Khôn; Khôn là Thổ, là mẹ của các quẻ — đó là nghĩa đại từ đại bi (lòng thương xót bao la). Hình thì dày, tròn, vẻ ngân dài — đó là nghĩa "Trời số một sinh ra Thủy" (thuyết cổ: số một thuộc trời, sinh ra hành Thủy đầu tiên). Ngôi của quẻ Khảm nằm trên ngôi Đoài Kim của Hậu thiên; Đoài là thiếu nữ (con gái út), ứng phương Tây — đó là nghĩa Tây phương cực lạc. Đoài là Dậu Kim — đó là nghĩa kim cương bất diệt (bền chắc không bao giờ hoại).
 Biểu hiện ra hình chất thì là: ấn đường đầy, nổi, rộng hai tấc (tấc: chừng 3 xăng-ti-mét); đầu mũi tròn, nổi như ba viên ngọc; thần hòa nhã, có ánh trí tuệ; tai như ngọc trai trong vỏ trai, dài mà hướng về phía trước; cằm tròn như núi, miệng như quả đào… Đại để vẻ hiền lành, hòa ái hợp lại thì là phẩm Phật.

 Ba, phẩm thánh hiền xuất từ cục có vẻ khác thường, lạ lùng, lộ rõ; hình chia ba cách Mộc, Thủy, Kim. Đức sánh với trời đất, danh truyền xưa nay, chỉ có hình chất là không còn.
 Biểu hiện ra hình chất thì là: lông mày có tám sắc, mắt có hai con ngươi, tai có ba lỗ, cánh tay có bốn khuỷu; ngũ nhạc hướng lên trời; mặt rồng, mày hổ; hoặc trán nhọn mà cằm tròn, hoặc trán tròn nổi mà cằm nhọn lộ. Một bên là chính thể của Thủy Hỏa ký tế (theo quẻ Ký Tế: nước trên lửa dưới, âm dương giao hòa, việc đã thành), một bên là hình phản chiếu của Thủy Hỏa vị tế (theo quẻ Vị Tế: lửa trên nước dưới, chưa giao hòa, việc chưa thành). Đại để vẻ lạ và vẻ lộ hợp lại thì là phẩm thánh hiền.

 Bốn, phẩm đế vương phần nhiều xuất từ cục Kim, Thủy, vì sang mà có quyền. Sang đến làm đế vương, giàu có cả bốn biển, đương nhiên má cằm đầy đặn, dày dặn ngay ngắn, chắc thực mà thanh tú.
 Vì thế biểu hiện ra hình chất là: dáng rồng phượng, vẻ mặt sáng như trời như mặt trời, ngực như cái đấu, mũi rồng (mũi cao, thẳng, đầu mũi đầy), răng liền một khối, xương sườn liền nhau, xương phục tê (dải xương từ ấn đường chạy thẳng lên đỉnh đầu) hướng lên trời, ánh thật cùng trong con ngươi (?), hai tai rủ chấm vai, hai lông mày dài vào tận tóc mai, địa các hướng lên trời, ngũ nhạc nâng đỡ lẫn nhau… Đại để vẻ lạ và vẻ dày dặn hợp lại thì là phẩm đế vương.

 Năm, phẩm danh sĩ phần nhiều xuất từ cục Mộc, kiêm thêm hình Kim, Hỏa. Thanh tú thì có trí tuệ, siêu thoát thì có gốc linh. Vì Mộc gặp Kim thì được đẽo gọt thành đồ dùng, Mộc gặp Hỏa thì sinh hóa thông linh.
 Biểu hiện ra hình chất là: lông mày dài, nhuận, đẹp; mắt dài, thần trong; mũi dài, cao, thẳng; ấn đường rộng, đầy, nổi; gờ lông mày nhô cao; tam dương (vùng dưới mắt) cao một tấc (?)… Đại để cách thanh và lạ hợp lại thì là phẩm danh sĩ.

 Sáu, phẩm thọ khảo khang ninh phần nhiều xuất từ thể kiêm cả năm hình, cân đều mà dày, thần khí và hình chất hòa quyện ẩn chứa bên trong.
 Biểu hiện ra hình chất là: Bách hội nhô thành đỉnh; xương phục tê cao, nổi; lông mày dài hơn một tấc; tai dài ba tấc; trán có ba vằn ngang; cổ có ba ngấn quấn quanh; thần mắt hiền hòa; nói chậm, đi chắc; nhân trung rộng và dài; răng chắc khỏe; pháp lệnh chạy xuống hướng về địa khố (vùng hai bên cằm)… Đại để vẻ dày dặn và vẻ cổ kính hợp lại thì là phẩm thọ khảo khang ninh.

 Bảy, phẩm thanh nhàn không thiếu thốn phần nhiều xuất từ cách Mộc, Thổ, Kim. Béo mà không lộ thịt, gầy mà không lộ xương.
 Biểu hiện ra hình chất là: ngũ quan đoan chính; tam đình (ba phần của khuôn mặt: từ chân tóc đến mày, từ mày đến đầu mũi, từ đầu mũi đến cằm) bằng nhau; lục diệu (sáu "vì sao" trên mặt, gồm lông mày, mắt…) (?) được nâng đỡ; mười hai cung (mười hai vùng trên mặt, mỗi vùng ứng với một mặt của đời người như cha mẹ, anh em, vợ con, tiền tài…) hợp nhau; mắt đẹp, thần ngưng tụ; lông mày nhỏ, thanh, thưa… Đại để vẻ dày dặn, ngay ngắn, bình thường, hòa nhã hợp lại thì là phẩm thanh nhàn.

 Tám, phẩm công hầu tướng tướng xuất từ ba hình Kim, Thủy, Hỏa. Đây là người lập công với đời, có quyền thế đương thời: có thể tạo phúc cho dân thì lưu tiếng thơm nghìn đời, cũng có thể gây tội ác với dân thì để tiếng xấu muôn năm.
 Biểu hiện ra hình chất là: xương trán nhô lên có lực; xương ấn đường dài, nằm ngang; đầu hổ, cằm én; lông mày kiếm, lông mày tằm; mắt phượng, mắt rồng; vằn hình ngọn lửa nổi lên; hai bên trán (?) cắm vào tóc mai… Đại để vẻ thanh, vẻ lạ, vẻ uy, vẻ lộ hợp lại thì là phẩm công hầu tướng tướng.

 Chín, phẩm giàu sang gồm đủ thì năm hành mỗi hành đều được chính khí, hoặc chủ khách rõ ràng mà không tranh chấp nhau.
 Biểu hiện ra hình chất là: đầu tròn, vòng quanh đo được một thước; hai tay buông dài quá gối; gờ xương mày cao vượt; sống mũi chạy thẳng lên nối với xương phục tê; mặt sẫm như sắt mà răng trắng như bạc; mặt trắng như bạc mà râu vàng như vàng; tai trắng hơn mặt; tiếng như chuông vàng… Đại để vẻ thanh, vẻ dày, vẻ hòa quyện, vẻ cân đều hợp lại thì là phẩm giàu sang gồm đủ.

 Mười, cục có giàu mà không sang xuất từ ba hình Thổ, Mộc, Kim; hoặc thuần một hình không kiêm, hoặc các hình kiêm hợp lẫn nhau.
 Biểu hiện ra hình chất là: tam đình đầy đặn cân đều; lục phủ (sáu vùng xương ở hai bên mặt: hai bên trán, hai gò má, hai quai hàm) dày, nổi; thương khố (thiên thương ở hai bên trán, địa khố ở hai bên cằm — như kho lẫm chứa của) cao vượt; Thổ tinh (mũi) tròn đều.
 Hoặc xương phúc đường cao thì phát đạt ở quê người; hoặc thiên thương rộng, dày thì được thừa hưởng cơ nghiệp tổ tiên; hoặc tỉnh táo (lỗ mũi) to như đầu mũi thì được của bất ngờ; hoặc tiên khố (?) và địa khố đối nhau thì phát đạt nhờ sức con cháu. Đại để vẻ đầy đặn, dày dặn, cân đều hợp lại thì là phẩm có giàu mà không sang; hoặc là cục hình vượt hơn thần.

 Mười một, cục có sang mà không giàu phần nhiều xuất từ các hình Kim, Mộc, Hỏa, đều là kiêm chứ không thuần.
 Biểu hiện ra hình chất là: xương lộ, thịt căng; trán to, mũi nhọn; lông mày thanh mà đuôi tản; thần đầy mà má hõm; mắt đẹp mà nhìn lên; phần trên đầy mà phần dưới gọt. Đại để thần vượt hơn hình, vẻ thanh, vẻ lộ, vẻ lạ, vẻ gọt hợp lại thì là phẩm có sang mà không giàu.

 Công Đốc nói: Sự phân chia giàu sang chẳng qua là bậc đặc biệt, và các bậc trên, giữa, dưới, thường mà thôi. Giàu thì luận theo ngũ quan, sang thì luận theo ngũ nhạc.
 Nếu cả năm quan đều có chỗ khác thường và hợp cách thì là giàu đặc biệt, không thể lường được. Nếu có ba quan khác thường, hai quan hợp cách thì là giàu bậc trên. Nếu có một quan khác thường, ba bốn quan hợp cách thì là giàu bậc giữa. Nếu có ba bốn quan hợp cách thì là giàu bậc dưới. Nếu có một hai quan hợp cách thì là giàu bậc thường.
 Nếu cả năm nhạc đều khác thường thì không phải phẩm tiên, Phật thì cũng là cách thánh hiền. Nếu trong năm nhạc có ba bốn nhạc khác thường, một hai nhạc hợp cách thì sang đến mức không nói hết được (?). Nếu có ba nhạc khác thường, một hai nhạc hợp cách thì là sang bậc trên. Một nhạc khác thường, ba bốn nhạc hợp cách thì là sang bậc giữa. Nếu ba bốn nhạc hợp cách thì là sang bậc dưới. Nếu một hai nhạc hợp cách thì là sang bậc thường.
 Đại thể là như vậy. Còn chỗ thừa hay thiếu thì bỏ phần nhẹ, theo phần nặng, cân nhắc mà xét, chọn lấy điều thích hợp mà thôi.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video