Thiên 21 — Phẩm 15 – Bản hạnh của các Bồ-tát
Phẩm Bản hạnh (những việc tu hành từ các đời trước) của chư Bồ-tát, thứ mười lăm. Lúc ấy, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu độ chúng sinh) Bất Không Kiến, Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Hỷ Quang, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Kiến, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Trang Nghiêm, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Tràng, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Quang Minh, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Xưng, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Thiền, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Trí, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Phát Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Tự Tại Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Tư Duy Tối Thắng Vô Biên, Bồ-tát ma-ha-tát Tư Duy Nhất Thiết Pháp Ý, Bồ-tát ma-ha-tát Tư Duy Hư Không Ý, Bồ-tát ma-ha-tát Tư Duy Vô Ngại Ý, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Bảo Ý, Bồ-tát ma-ha-tát Năng Diệt Nhất Thiết Bố Úy, Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Tịnh Ý — các Bồ-tát ma-ha-tát như thế đứng đầu, cùng chín mươi ức na-do-tha (na-do-tha: đơn vị số rất lớn) trăm nghìn Bồ-tát ma-ha-tát, đều từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (cách mặc áo tỏ lòng cung kính), quỳ gối phải sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được thế gian tôn kính, tức Đức Phật), chúng con được nghe từ Phật công đức lợi ích của niệm Phật tam-muội (phép định tâm chuyên nhớ nghĩ, quán tưởng Phật) của Bồ-tát này. Chúng con nhất định sẽ tự tay chép kinh, đọc tụng, thọ trì, suy nghĩ nghĩa lý, rộng vì người khác giảng nói, cũng khiến người khác tu hành đúng như lời dạy. Vì sao vậy? Vì chúng con muốn thu nhận A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Bạch Thế Tôn, đối với kinh điển tam-muội sâu xa do chư Phật Thế Tôn đã nói này, chúng con sẽ khiến chúng sinh nghe rồi vui mừng, chúng con cũng sẽ tăng thêm sức lực và ban an vui cho họ. Vì sao vậy? Vì nếu họ đối với tu-đa-la (kinh điển) Đại thừa (giáo pháp lớn nhằm cứu độ khắp chúng sinh và thành Phật) này mà tu hành theo thứ lớp, nghe rồi chép kinh, đọc tụng, thọ trì, phân tích suy nghĩ, rộng vì người khác giảng nói, cũng khiến người khác phân tích giải thích, thì ắt được thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Lúc ấy Thế Tôn biết các Bồ-tát ma-ha-tát một lòng mong cầu, liền mỉm cười, vì pháp thường của chư Phật Thế Tôn là như vậy. Ngay khi mỉm cười, từ miệng Thế Tôn phóng ra đủ loại ánh sáng, tức là ánh sáng vàng, bạc, lưu ly (ngọc xanh biếc), pha lê, mã não, xà cừ, trân châu. Trong mỗi luồng sáng của các thứ báu ấy lại phát ra vô lượng trăm nghìn ánh sáng màu sắc khác nhau, đều từ miệng Thế Tôn mà ra, đi khắp vô lượng thế giới ở mười phương, lên đến cung trời Phạm thiên (cõi trời thuộc cõi Sắc, nơi chư thiên đã lìa dục), rồi trở về dừng trên đỉnh đầu Phật, như vua trời Đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi) dựng cờ báu, ngay thẳng, rực rỡ, ai thấy cũng vui mừng. Khi ấy tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) này trang nghiêm, tráng lệ, vi diệu không gì sánh bằng. Lúc ấy các chúng Bồ-tát ma-ha-tát thấy việc thần biến trang nghiêm ấy rồi, đều kinh ngạc than: "Lạ thay, thần thông của Thế Tôn thật hiếm có!" Trong chúng ấy có một vị Bồ-tát ma-ha-tát tên là Như Ý Định Trí Thần Thông, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, giữ oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ) ngay ngắn, chắp tay cung kính cúi lạy Thế Tôn rồi, đem trầm thủy hương cõi trời (trầm hương), hương đa-già-la (một loại cây gỗ thơm), hương đa-ma-la-bạt (một loại lá thơm), bột ngưu đầu chiên-đàn (gỗ đàn hương thượng hạng ở núi Ngưu Đầu), bột chiên-đàn… dâng rải lên Phật. Lại dùng hoa mạn-đà-la cõi trời (loài hoa trời màu trắng, ai thấy cũng vui lòng), hoa ma-ha mạn-đà-la (hoa mạn-đà-la lớn), hoa ưu-bát-la cõi trời (sen xanh), hoa ba-đầu-ma (sen hồng), hoa câu-vật-đầu (hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa kê-sa-la (một loài hoa nhiều nhụy), hoa ma-ha kê-sa-la (hoa kê-sa-la lớn)… cúng dường Thế Tôn rồi, nói kệ (bài thơ trong kinh) ca ngợi rằng: Thế Tôn, bậc Điều Ngự (bậc khéo chế ngự, dạy dỗ chúng sinh) không ai sánh, Thân sắc vàng, đủ tướng tốt (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của Phật); Ánh sáng uy đức khắp mười phương, Như cây trổ hoa giữa rừng sâu. Hạnh mầu viên mãn, trí vô biên, Uy lực lớn làm lợi cho đời; Xin Đấng Tối Thắng khéo giảng nói: Nay lại mỉm cười vì duyên gì? Thế Tôn không ai bằng, trí vô biên, Vượt hẳn muôn loài, ai hơn được? Uy đức vô thượng nay xin nói: Vì sao hôm nay lại mỉm cười? Nay thế giới này khắp đại thiên (cả tam thiên đại thiên thế giới), Hoa nở như cây trời của Đế Thích; Hết thảy chúng sinh đều vui mừng, Nay lại mỉm cười bởi nhân gì? Người mù thấy được, kẻ điếc nghe, Người câm nói được, người què đi; Kẻ cuồng loạn mất trí, tỉnh lại như xưa, Nay lại mỉm cười vì nhân duyên gì? Bầy thú vui nhảy, cùng gầm rống, Chim lạ hân hoan cất tiếng trong; Các nhạc không đánh, tự nhiên vang, Nay vì nhân gì lại mỉm cười? Hết thảy tiếng nhạc cùng lúc trỗi, Vốn chẳng phải trời người tấu lên; Mà khiến trời người được an vui, Nay lại mỉm cười vì duyên gì? Chư thiên kia nhìn người, sáng rõ đến đây, Người đây nay cũng thấy trời kia; Trời người cùng khởi lòng hy hữu (thấy điều lạ lùng ít có), Duyên gì nay lại hiện mỉm cười? Bậc Trượng phu vô thượng, chỗ nương của đời, Đấng Đại Tôn, hôm nay xin giảng cho chúng con; Nếu được nghe vì sao bậc đại từ thương xót mà cười, Chỉ biết vui mừng sâu xa, đâu báo đáp nổi? Lúc ấy Thế Tôn liền vì Bồ-tát ma-ha-tát Như Ý Định Trí Thần Thông giải đáp những câu hỏi mầu nhiệm của vị Đại sĩ (bậc đại nhân, chỉ Bồ-tát), cũng liền nói danh hiệu của chư Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận cúng dường) Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp) nhiều như cát sông Hằng. Lời kệ rằng: Các thiện nam tử (người nam có lòng lành tin Phật) ấy, Nghe tiếng mầu của Pháp vương (vua của các pháp, chỉ Phật), Sáu mươi tám nghìn vị kia, Đều phát nguyện cầu Bồ-đề (giác ngộ, quả vị Phật). Cũng ở đời vị lai, Lúc chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) bị hủy hoại, Bạch Thế Tôn, họ tự mình hộ trì (?), Kinh điển sâu mầu như thế. Ta nghe danh tiếng lớn ấy, Rốt cuộc không hề chán mỏi; Pháp môn không thể nghĩ bàn, Do chư Phật nói ra. Các ông hãy nghe Ta nay nói: Các chúng Bồ-tát này, Không chỉ ở chỗ một Đức Phật, Mà phát lòng thành kính này. Ta nhớ những đời họ sinh ra thuở trước, Sáu mươi sáu ức na-do-tha, Khi ấy họ cũng đều đứng dậy như thế, Chỉ vì hộ trì pháp sâu xa này. Lại nữa, trước đây trong quá khứ, Ở chỗ vô lượng chư Phật nhiều như cát sông Hằng, Họ đứng đầu, tu lòng cung kính: "Pháp mầu tối thượng, con xin hộ trì." Các Đại sĩ này vì pháp, Dám bỏ mạng sống quý, há tiếc thân? Ai ưa pháp lại sợ khổ đâu? Chỉ vì chứng Bồ-đề vô thượng. Chư Như Lai uy đức vô lượng, Nhiều như cát sông Hằng không thể nghĩ bàn, Lúc ấy họ đứng đầu, kính cẩn đứng dậy, Cũng chỉ vì yêu thích pháp này. Phật Bảo Quang, Phật Hỏa Quang, Phật Đại Quang, Phật Điện Quang, Phật Phổ Quang, Phật Bất Tư Nghị, Những vị này dùng ba nghiệp (thân, lời nói, ý) giữ gìn pháp, Để cầu đạo Bồ-đề vô thượng. Chỉ thần lực của Ta biết rõ các ông, Quả báo hôm nay đều hiện rõ. Bất Không, ông từ lâu đã phát nguyện này, Trải qua vô lượng trăm nghìn đời trước; Ông ở trước chư Phật Đại Sư, Hạnh không thể nghĩ bàn đều viên mãn. Thường làm việc ca ngợi Đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, chỉ Phật), Tu khổ hạnh, vun bồi các thệ nguyện lớn; Nhờ xưa tích tập nhân duyên thù thắng, Nay được dùng kệ ca ngợi Đại Pháp Vương. Thuở xưa có Thế Tôn hiệu Thiện Nhãn, Cũng gọi Hỏa Tràng, Vô Biên Uy; Những vị này lúc ấy đứng đầu, Vì muốn cầu Chánh giác (giác ngộ chân chính) vô thượng. Thuở xưa có Phật Trang Nghiêm Vương, Cõi nước như cung trời Tha Hóa (cõi trời Tha Hóa Tự Tại, tầng trời cao nhất của cõi Dục); Những vị này phần nhiều là bậc thượng sĩ thù thắng, Lúc ấy đã hướng thành đại Bồ-đề. Quá khứ có Phật tên Phóng Quang, Cũng Vô Biên Quang, Vô Lượng Tướng; Những vị này ở đó đã đứng đầu, Bắt đầu cầu tam-muội (trạng thái định tâm) mầu nhiệm như thế. Phật Đại Ma-ni Châu Hỏa Quang (ma-ni: ngọc báu như ý), Bậc Điều Ngự Sư Phổ Quang Minh Tụ; Lúc ấy họ đứng đầu giữ gìn pháp, Vì cầu Bồ-đề an lạc. Phật Đại Quang, Nhật Quang, Bất Tư Nghị, Vô Lượng Tinh Tấn, Vô Biên Định; Ở đó họ đứng đầu giữ gìn pháp, Vì cầu Bồ-đề an vui. Phật Thiện Hoa Hương và Phật Kim Hoa, Như Lai Vô Lậu, Phật Vô Tránh Hạnh; Lúc ấy đều đứng đầu hộ pháp, Để cầu Bồ-đề tối thượng như thế. Chư Như Lai quá khứ như thế, Đấng Vô Biên Trí Tôn, Lưỡng Túc Tôn, Ở đó vì dùng ba nghiệp giữ gìn, Cầu nguyện Phật Bồ-đề tối thượng. Tám vạn bậc trượng phu thông đạt, Để chứng Bồ-đề mầu nhiệm bậc nhất, Những vị này nhờ thiện căn (gốc rễ lành) thù thắng ấy, Đời sau sẽ phụng thờ bậc Giác ngộ trong loài người. Đời đời sinh ra thường ở nhà tôn quý, Mãi mãi thoát hết các đường ác. Họ tụ hội làm bạn đạo vì pháp, Rốt cuộc không xa lìa bậc Giác ngộ của thế gian. Mãi xa lánh mọi luận sư ngoại đạo, Cũng bỏ mọi bạn bè có trí tà; Thu nhiếp công đức không thể nói hết, Phước này tất đưa lên đến Bồ-đề. Đời sau gặp được Đức Di-lặc (vị Phật sẽ ra đời kế tiếp sau Phật Thích-ca), Lúc ấy những vị này đều tụ hội; Ở đó dùng ba nghiệp giữ gìn, hộ pháp, Nhờ đó thành Bồ-đề thù thắng. Lại sau khi Di-lặc nhập Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt; ở đây chỉ việc qua đời của Phật), Có Phật Sư Tử, bậc Điều Ngự Sư; Họ cũng cầu pháp ấy, dùng ba nghiệp giữ gìn, Nhờ đó được thành Đẳng Chánh Giác. Nghìn Đức Phật vô thượng tôn đời sau, Chính là bậc dẫn dắt chúng sinh của Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn Đức Phật ra đời); Những pháp sư này thường giảng cho đời, Nhờ đó chứng sắc thân mầu nhiệm không ngăn ngại. Qua khỏi chư Phật Hiền kiếp rồi, Lại có bậc Chánh giác Vô Lượng Uy; Lại có Như Lai hiệu là Hiền, Và Thế Tôn Tỳ-bà-thi; Sau khi Phật Hiền và Phật Tỳ-bà-thi diệt độ (nhập Niết-bàn), Lại có Phật ra đời tên Sa-la; Lúc ấy những người trí đều giữ gìn pháp, Bày rộng các vật dụng để cúng dường. Thế Tôn Sa-la nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Như Lai tên Quán Sát; Những vị này ở đó vì cầu pháp, Lại cúng dường Đấng Pháp Vương mầu nhiệm. Quán Sát Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Biến Kiến; Biến Kiến Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật tên là Liên Hoa Thượng; Hoa Thượng Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật hiệu là Ưu-bát-la (hoa sen xanh); Lúc ấy những người trí lại cầu pháp, Phụng sự cúng dường Lưỡng Túc Tôn. Phật Ưu-bát-la nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên là Hoa; Hoa Như Lai ấy nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn hiệu Trang Nghiêm; Trang Nghiêm Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Thắng Trí; Những vị này ở đó cũng cầu pháp, Dựng bày cúng dường không bờ bến. Thắng Trí Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Thiện Kiến; Thiện Kiến Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Thiện Trì; Thiện Trì Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật tên là Cụ Oai Nghi; Ở đó họ cũng dùng ba nghiệp giữ gìn pháp, Chỉ cầu chứng đạo Bồ-đề này. Phật Cụ Oai Nghi nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn Vô Lượng Uy; Phật Vô Lượng Uy nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Thắng Vương; Thắng Vương Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn tên Hiện Tiền; Hiện Tiền Như Lai nhập Niết-bàn rồi, Có Phật Thế Tôn Tối Sí Vương; Lúc ấy những vị này vì pháp, Bày rộng cúng dường không thể nghĩ bàn. Chư Thế Tôn đời vị lai như thế, Trí thù thắng ở đời vượt hết thảy; Đối với thân mạng mình không tham tiếc, Chỉ vì cầu chứng Phật Bồ-đề. Nhờ thiện căn thù thắng như thế, Về sau phụng thờ bậc Thắng Uy Đức; Vị Phật ấy bậc nhất trong loài người, Như Đức Điều Ngự A-di-đà kia. Ở chỗ Thế Tôn thù thắng ấy, Liền muốn tu chứng Bồ-đề tối thượng; Vì cầu pháp nên thường tinh cần, Sẽ bày cúng dường mầu nhiệm vô biên. Các thế giới ở phương ấy, Xa lìa suy hao phiền não, trừ năm trần (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, vốn khiến người sinh tham đắm); Chỉ cầu niềm vui của pháp, làm lợi quần sinh, Cúng dường chư Phật nhiều như số cát sông Hằng. Đời sau thành Phật trí vô biên, Lợi ích nhiều, diệt các khổ; Vì cầu an lạc cho chúng sinh, Cúng dường vô lượng vô biên Phật. Sẽ được thành Phật danh tiếng lớn, Cõi ấy trang nghiêm khó nghĩ bàn; Toàn bằng các thứ báu, người ưa ngắm, Như cõi An Lạc (cõi Cực Lạc của Phật A-di-đà) rộng lớn khác thường. Nhiều ức na-do-tha Bồ-tát, Đều được Đấng Tôn Quý trong loài người thọ ký (báo trước sẽ thành Phật). Dùng trí không thể nghĩ bàn của chư Phật, Ca ngợi Đại Pháp Vương như thế. Nay Ta vì các ông nói, Hết thảy đại chúng, chư thiên và người: Ai cầu Chánh giác chân thật, Rốt cuộc tự sẽ chứng như Như Lai kia. Nếu ưa thích Bồ-đề thù thắng, Người ấy gọi là thượng nhân, được uy lực che chở; Chư thiên giữ gìn, cùng rồng, quỷ, Cưu-bàn-trà (một loài quỷ), chim cánh vàng (Ca-lâu-la, loài chim thần lớn) và dạ-xoa (một loài quỷ thần). Nếu muốn cầu nguyện thành Bồ-đề, Lòng thường vui tu đạo thù thắng của Phật; Thế Tôn thương xót như con một, Thân sắc vàng, đủ sức mạnh, trí tuệ và nghe nhiều.