Thiên 12 — Phẩm 12: Quán Như Lai

 Phẩm thứ mười hai: Quán Như Lai (quán sát Như Lai; Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ chân như", tức bậc đã thấy biết đúng như thật)

 Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) hỏi Vô Cấu Xưng (tức cư sĩ Duy-ma-cật, tên nghĩa là "người có tiếng tăm không vết nhơ") rằng: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nam tu hành), trước đây ông muốn quán sát thân Như Lai nên mới đến nơi này. Vậy ông quán sát Như Lai như thế nào?"

 Vô Cấu Xưng đáp: "Con quán sát Như Lai mà hoàn toàn không thấy gì cả; con quán sát như vậy. Vì sao thế? Con quán sát Như Lai thì thấy Như Lai không đến từ quá khứ, không đi về tương lai, cũng không dừng ở hiện tại. Vì sao vậy?

 Con quán sát Như Lai: là tính chân như (bản tính chân thật, như vậy không đổi của mọi sự vật) của sắc (phần vật chất, thân thể), mà tính ấy không phải là sắc; là tính chân như của thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), mà tính ấy không phải là thọ; là tính chân như của tưởng (sự nhận biết, hình dung hình ảnh và khái niệm), mà tính ấy không phải là tưởng; là tính chân như của hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, toan tính), mà tính ấy không phải là hành; là tính chân như của thức (sự hay biết, phân biệt), mà tính ấy không phải là thức. (Sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người.)

 Như Lai không trụ nơi bốn giới (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), mà giống như cõi hư không. Không do sáu xứ (sáu chỗ tiếp nhận: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà sinh khởi, vượt khỏi con đường của sáu căn (sáu giác quan ấy). Không lẫn với ba cõi (cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi có thân thể vi tế, cõi Vô sắc là cõi chỉ còn tâm thức), xa lìa ba cấu (ba thứ dơ bẩn của tâm: tham lam, giận dữ, si mê). Thuận theo ba giải thoát (ba cửa thiền quán dẫn đến giải thoát: không, vô tướng là không bám hình tướng, vô nguyện là không mong cầu), đạt đến ba minh (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự chết sinh của chúng sinh, và dứt sạch phiền não). Không phải là sáng suốt mà vẫn sáng suốt, không phải là đạt đến mà vẫn đạt đến. Đạt đến chỗ tận cùng không chướng ngại của mọi pháp (pháp ở đây là mọi sự vật, hiện tượng).

 Là thật tế (chỗ chân thật rốt ráo) mà không phải là bờ mé; là chân như mà không phải là "như". Đối với cảnh chân như thì thường không trụ chấp vào đâu; đối với trí hiểu chân như thì luôn không sáng lên ứng đáp (?). Cảnh chân như và trí chân như, bản tính đều lìa cả. Không do nhân (nguyên nhân chính) sinh ra, không do duyên (điều kiện phụ trợ) khởi lên. Không phải có tướng, không phải không có tướng; không phải tướng của mình, không phải tướng của cái khác; không phải một tướng, không phải tướng khác biệt. Không phải chính là cái được mô tả, cũng không lìa cái được mô tả; không đồng với cái được mô tả, cũng không khác cái được mô tả. Không phải chính là cái mô tả, cũng không lìa cái mô tả; không đồng với cái mô tả, cũng không khác cái mô tả.

 Không phải bờ bên này, không phải bờ bên kia, không phải dòng giữa. Không ở chỗ này, không ở chỗ kia, không ở khoảng giữa. Không phải trong, không phải ngoài, không phải cả hai, không phải chẳng phải cả hai. Không phải đã đi, không phải sẽ đi, không phải đang đi. Không phải đã đến, không phải sẽ đến, không phải đang đến. Không phải là trí, không phải là cảnh được biết. Không phải cái hay biết, không phải cái bị biết. Không phải ẩn, không phải hiện. Không phải tối, không phải sáng. Không dừng, không đi. Không tên, không tướng. Không mạnh, không yếu. Không ở một phương hướng nào mà cũng không lìa phương hướng. Không phải nhiễm ô, không phải thanh tịnh. Không phải hữu vi (cái do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không phải vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt). Không phải mãi mãi tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi sinh diệt, tức niết-bàn), cũng không phải chẳng tịch diệt.

 Không có chút việc gì để chỉ ra, không có chút nghĩa gì để nói. Không có bố thí, không có keo kiệt; không có giữ giới, không có phạm giới; không có nhẫn nhịn, không có giận dữ; không có siêng năng, không có lười biếng; không có định (tâm lắng yên), không có tán loạn; không có trí tuệ, không có ngu si; không có thật, không có dối; không ra, không vào; không đi, không đến. Mọi lời nói và việc làm đều dứt bặt.

 Không phải phước điền (ruộng phước, tức đối tượng mà người ta cúng dường thì sinh ra phước như gieo hạt vào ruộng tốt), cũng không phải chẳng phải phước điền. Không phải bậc ứng cúng (bậc xứng đáng nhận cúng dường), cũng không phải chẳng phải bậc ứng cúng. Không phải cái nắm giữ, không phải cái bị nắm giữ. Không phải cái lấy, không phải cái bị lấy. Không phải tướng, không phải chẳng tướng. Không phải làm, không phải chẳng làm. Không có số lượng, lìa mọi số lượng. Không ngăn ngại, lìa mọi ngăn ngại. Không tăng, không giảm. Bình đẳng, hoàn toàn bình đẳng. Đồng với thật tế chân thật, ngang với tính của pháp giới (toàn thể mọi pháp, xét về bản tính chung của chúng).

 Không phải cái cân đo, không phải cái bị cân đo, vượt khỏi mọi tính cân đo. Không phải cái đo lường, không phải cái bị đo lường, vượt khỏi mọi tính đo lường. Không hướng về, không quay lưng, vượt khỏi mọi hướng về và quay lưng. Không dũng mãnh, không nhút nhát, vượt khỏi mọi dũng mãnh và nhút nhát. Không lớn, không nhỏ, không rộng, không hẹp. Không thấy, không nghe, không cảm nhận, không biết.

 Lìa mọi trói buộc, giải thoát một cách thênh thang. Chứng hội được nhất thiết trí trí (trí tuệ cao nhất của Phật, biết hết thảy mọi thứ) một cách bình đẳng. Đạt được sự không hai với hết thảy hữu tình (chúng sinh có tình thức). Đạt đến tính không sai khác của mọi pháp. Trùm khắp tất cả, không tội, không lỗi, không đục, không dơ, không bị ngăn ngại hay dính mắc vào đâu. Lìa mọi phân biệt, không tạo tác, không sinh. Không hư, không thật, không khởi, không hết. Không từng có, không sẽ có, không sợ hãi, không nhiễm ô. Không buồn, không vui, không chán, không thích. Mọi sự phân biệt đều không với tới được, mọi danh từ lời nói đều không nói ra được.

 Bạch Thế Tôn, thân tướng của Như Lai là như vậy, nên quán sát như vậy, không nên quán sát cách khác. Quán sát như thế gọi là chánh quán (cách nhìn đúng); nếu quán sát cách khác thì gọi là tà quán (cách nhìn sai)."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vị Vô Cấu Xưng này đã mất ở đâu mà sinh đến thế giới Kham Nhẫn (tên cõi thế giới của chúng ta, còn gọi là cõi Sa-bà, nghĩa là chúng sinh ở đây phải chịu đựng nhiều khổ) này?" Thế Tôn đáp: "Ông nên hỏi ông ấy."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Vô Cấu Xưng: "Ông mất từ đâu mà sinh đến cõi này?" Vô Cấu Xưng đáp: "Thưa Xá-lợi-tử, ngài đã biết khắp và chứng nghiệm mọi pháp, vậy có chút pháp nào chết đi và sinh ra được chăng?" Xá-lợi-tử đáp: "Thưa Vô Cấu Xưng, không có chút pháp nào chết đi hay sinh ra cả." Vô Cấu Xưng nói: "Nếu ngài đã biết khắp và chứng nghiệm rằng mọi pháp không có chết đi, sinh ra, thì sao lại hỏi: 'Ông mất từ đâu mà sinh đến cõi này?'

 Lại nữa, Xá-lợi-tử, ý ngài nghĩ sao? Những người nam người nữ do nhà ảo thuật biến hóa ra thì mất từ đâu mà sinh đến đây?" Xá-lợi-tử đáp: "Người nam người nữ do ảo thuật biến ra thì không thể đặt ra chuyện có chết đi sinh ra được." Vô Cấu Xưng nói: "Như Lai há chẳng nói mọi pháp đều như trò ảo thuật biến hóa đó sao?" Xá-lợi-tử đáp: "Đúng vậy, đúng vậy." Vô Cấu Xưng nói: "Nếu bản tính và hình tướng của mọi pháp đều như ảo thuật, như biến hóa, thì sao ngài lại đột ngột hỏi: 'Ông mất từ đâu mà sinh đến cõi này?'

 Lại nữa, Xá-lợi-tử, cái chết chính là sự dứt đoạn của các hành (các dòng hoạt động tạo tác của thân và tâm); cái sinh chính là sự nối tiếp của các hành. Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tuy chết mà không dứt đoạn dòng tu tập mọi điều lành; Bồ-tát tuy sinh mà không nối tiếp dòng tạo tác mọi điều ác."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá-lợi-tử: "Có một thế giới của Phật tên là Diệu Hỷ (Niềm Vui Mầu Nhiệm), trong đó có vị Như Lai hiệu là Vô Động (Bất Động). Vị Vô Cấu Xưng này vì muốn cứu độ chúng sinh nên đã từ cõi ấy mất đi mà sinh đến cõi này."

 Xá-lợi-tử nói: "Thật kỳ lạ, bạch Thế Tôn! Vị đại sĩ (bậc người lớn, cách tôn xưng Bồ-tát) như thế này thật là chưa từng có, lại có thể bỏ cõi Phật thanh tịnh kia mà vui đến nơi đầy những thứ hỗn tạp dơ bẩn này!"

 Vô Cấu Xưng nói: "Thưa Xá-lợi-tử, ý ngài nghĩ sao? Ánh mặt trời há lại vui thích ở lẫn với bóng tối của thế gian sao?" Xá-lợi-tử đáp: "Không phải vậy, thưa cư sĩ (người tu tại gia). Mặt trời vừa lên thì mọi bóng tối đều tan." Vô Cấu Xưng hỏi: "Vậy mặt trời vì sao đi qua châu Chiêm-bộ (tên lục địa phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở)?" Xá-lợi-tử đáp: "Vì để xua tan bóng tối, đem lại ánh sáng." Vô Cấu Xưng nói: "Bồ-tát cũng như vậy, vì cứu độ hữu tình mà sinh vào cõi Phật dơ bẩn, nhưng không chung sống với mọi phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si), chỉ là để diệt bóng tối phiền não của chúng sinh mà thôi."

 Bấy giờ đại chúng đều sinh lòng khát khao ngưỡng mộ, muốn được thấy cõi Phật thanh tịnh Diệu Hỷ trang nghiêm đầy công đức, cùng đức Vô Động Như Lai và các chúng Bồ-tát, Thanh văn (các đệ tử tu theo lối nghe lời Phật dạy để tự giải thoát). Phật biết điều mà hội chúng đang nghĩ, bèn bảo Vô Cấu Xưng: "Này thiện nam tử, nay trong hội này, các vị thần tiên cùng tất cả đại chúng đều sinh lòng khát khao ngưỡng mộ, muốn được thấy cõi Phật thanh tịnh Diệu Hỷ trang nghiêm đầy công đức, cùng đức Vô Động Như Lai và các chúng Bồ-tát, Thanh văn. Ông có thể hiện ra cho họ thấy, để thỏa điều mong ước."

 Khi ấy Vô Cấu Xưng nghĩ rằng: "Ta sẽ ngồi ngay tại đây, không rời chỗ ngồi, dùng sức thần thông nhanh chóng dời lấy thế giới Diệu Hỷ, cùng với núi Luân Vi (dãy núi sắt bao quanh một thế giới), vườn rừng, ao hồ, suối nguồn, khe hang, biển lớn, sông ngòi; các núi Tô-mê-lư (tức núi Tu-di, ngọn núi ở trung tâm một thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) cùng các đỉnh và thung lũng bao quanh; mặt trời, mặt trăng, các vì sao; trời, rồng, quỷ thần; cung điện và hội chúng của Đế Thích (vua cõi trời Ba mươi ba) và Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên); cùng các chúng Bồ-tát, Thanh văn; làng xóm, thành ấp, nước, đô thành của vua; những gia đình ở khắp nơi với nam nữ lớn nhỏ; cho đến nói rộng ra tất cả.

 Lại có đức Vô Động Như Lai, bậc Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, đã giác ngộ chân chánh và trọn vẹn), cây Đại Bồ-đề (cây lớn nơi Phật ngồi thành đạo), hội chúng đang ngồi yên nghe pháp; đại chúng đông như biển cùng các hoa sen báu, những hoa sen đi đến các thế giới mười phương làm việc Phật vì các hữu tình. Có ba cầu thang báu tự nhiên trồi lên, từ châu Chiêm-bộ lên đến đỉnh núi Tô-mê-lư. Chư thiên cõi trời Ba mươi ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, có ba mươi ba vị trời đứng đầu) vì muốn chiêm ngưỡng, lễ kính, cúng dường đức Bất Động Như Lai và để nghe pháp, nên thường theo các cầu thang báu ấy đi xuống; người ở châu Chiêm-bộ vì muốn xem vườn rừng cung điện của cõi trời Ba mươi ba nên cũng thường theo cầu thang báu ấy đi lên.

 Thế giới Diệu Hỷ thanh tịnh như vậy, do vô lượng công đức cùng hợp thành, dưới từ vòng nước tận đáy, trên đến cõi trời Sắc Cứu Cánh (cõi trời cao nhất trong cõi Sắc), ta sẽ cắt lấy toàn bộ, đặt trong bàn tay phải, như bàn xoay của người thợ gốm, hay như vòng hoa xâu, đem vào thế giới này để chỉ cho đại chúng xem."

 Vô Cấu Xưng nghĩ như thế rồi, không rời giường, liền nhập tam-ma-địa (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ), khởi phát thần thông thù thắng như vậy, nhanh chóng cắt lấy thế giới Diệu Hỷ, đặt trong bàn tay phải, đưa vào cõi này.

 Những Thanh văn, Bồ-tát và đại chúng người, trời ở cõi ấy, ai đã có thiên nhãn (mắt của trời, khả năng thấy xa, thấy những điều mắt thường không thấy) thì đều hoảng sợ, cùng cất tiếng kêu: "Ai đem chúng tôi đi đâu? Ai đem chúng tôi đi đâu? Kính mong Thế Tôn cứu giúp chúng con! Kính mong Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát, danh hiệu của Phật) cứu giúp chúng con!" Khi ấy đức Phật Vô Động, vì muốn giáo hóa chúng sinh, dùng phương tiện mà bảo: "Này các thiện nam tử, các ông chớ sợ, các ông chớ sợ! Đây là do sức thần thông của Vô Cấu Xưng dẫn đi, không phải việc ta làm được."

 Còn những người, trời mới bắt đầu học đạo ở cõi ấy, chưa có được thần thông thiên nhãn thù thắng, thì đều yên ổn như thường, không hay không thấy gì. Nghe những lời ấy rồi, họ ngạc nhiên hỏi nhau: "Chúng ta bây giờ sẽ đi về đâu?" Cõi nước Diệu Hỷ tuy vào trong cõi này, nhưng mọi hình tướng của nó không giảm không tăng; thế gian Kham Nhẫn cũng không chật chội. Tuy hai cõi bên này bên kia xen lẫn nhau, nhưng mỗi bên nhìn chỗ mình ở vẫn y như cũ, không khác gì.

 Bấy giờ Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni bảo đại chúng: "Các vị thần tiên, các vị đều đã thấy thế giới Diệu Hỷ, đức Vô Động Như Lai, cõi Phật trang nghiêm cùng các chúng Bồ-tát, Thanh văn ở đó chưa?" Tất cả đều thưa: "Bạch Thế Tôn, chúng con đã thấy."

 Khi ấy Vô Cấu Xưng liền dùng sức thần thông hóa ra đủ loại hoa trời cao quý mầu nhiệm cùng các thứ hương bột, trao cho đại chúng để họ rải cúng dường đức Thích-ca Mâu-ni, đức Vô Động Như Lai và các vị Bồ-tát. Thế rồi Thế Tôn lại bảo đại chúng: "Các vị thần tiên, ai muốn làm Bồ-tát để thành tựu được cõi Phật trang nghiêm đầy công đức như vậy, thì đều nên học theo những hạnh Bồ-tát mà đức Vô Động Như Lai đã tu từ trước."

 Khi Vô Cấu Xưng dùng sức thần thông hiện ra thế giới Diệu Hỷ như vậy, trong cõi Kham Nhẫn có tám mươi bốn na-dữu-đa (một đơn vị số rất lớn, thường hiểu là trăm nghìn ức hoặc hơn) người và trời cùng phát tâm Vô thượng Chánh đẳng giác (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn của Phật), đều nguyện sẽ sinh về thế giới Diệu Hỷ. Thế Tôn đều thọ ký (báo trước chắc chắn) rằng họ sẽ được sinh về cõi Phật nơi đức Vô Động Như Lai ở.

 Khi ấy Vô Cấu Xưng dùng sức thần thông dời lấy thế giới Diệu Hỷ cùng đức Vô Động Như Lai và các vị Bồ-tát như vậy, là vì muốn làm lợi ích cho hữu tình ở cõi này. Việc ấy xong rồi, ông đưa trả về chỗ cũ; hai cõi tách rời nhau, hai bên đại chúng đều thấy rõ.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá-lợi-tử: "Ông đã thấy thế giới Diệu Hỷ, đức Vô Động Như Lai và các vị Bồ-tát chưa?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã thấy. Nguyện cho mọi hữu tình đều được ở trong cõi Phật trang nghiêm như vậy. Nguyện cho mọi hữu tình đều thành tựu phước đức, trí tuệ và công đức viên mãn như vậy, tất cả đều giống như đức Vô Động Như Lai. Nguyện cho mọi hữu tình đều được thần thông tự tại như Vô Cấu Xưng.

 Bạch Thế Tôn, chúng con được lợi ích lớn lao, được chiêm ngưỡng và gần gũi bậc đại sĩ như thế này. Những hữu tình nào dù chỉ được nghe pháp môn (cánh cửa giáo pháp, tức một bộ lời dạy dẫn vào đạo) thù thắng này thôi, cũng nên biết là đã được lợi ích lớn lao; huống gì nghe rồi tin hiểu, nhận lãnh giữ gìn, đọc tụng thông suốt, giảng rộng cho người khác; huống nữa lại còn dùng phương tiện tinh tấn tu hành.

 Nếu hữu tình nào được cầm trong tay pháp môn thù thắng như thế này, thì là đã được kho báu Chánh pháp. Nếu hữu tình nào tin hiểu pháp môn thù thắng như thế này, thì là đã nối tiếp dòng dõi chư Phật. Nếu hữu tình nào đọc tụng pháp môn thù thắng như thế này, thì là đã thành Bồ-tát, làm bạn với Phật. Nếu hữu tình nào nhận lãnh giữ gìn pháp môn thù thắng như thế này, thì là đã gìn giữ Chánh pháp vô thượng.

 Nếu có người cúng dường người học pháp này, thì nên biết trong nhà người ấy có Như Lai. Nếu có người chép và cúng dường pháp môn thù thắng như thế này, thì là đã thu nhận mọi phước đức và nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy của Phật). Nếu có người tùy hỷ (vui theo, tán thành) pháp môn như vậy, thì là đã bày ra cuộc tế lễ Chánh pháp lớn lao (tức sự cúng dường bằng giáo pháp). Nếu ai đem một bài kệ bốn câu trong pháp môn thù thắng như thế này giảng cho người khác, thì là đã đạt được địa vị bất thoái chuyển (không bao giờ lui sụt trên đường tu đến Phật quả). Nếu thiện nam tử hay thiện nữ nhân nào đối với pháp môn thù thắng như thế này mà tin hiểu, chấp nhận, ưa thích và quán xét, thì người ấy đã được thọ ký sẽ đạt quả giác ngộ Vô thượng Chánh đẳng."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video