Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, phẩm thứ mười một: Bồ-tát hạnh (những việc làm, sự tu hành của Bồ-tát, tức người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).
Lúc ấy Phật vẫn còn ở rừng Am-la-vệ (khu vườn xoài ở ngoại thành Quảng Nghiêm) thuyết pháp cho đại chúng. Nơi chúng hội nhóm họp, mặt đất bỗng nhiên rộng lớn, trang nghiêm thanh tịnh, toàn thể đại chúng đều hiện màu vàng ròng. Khi ấy A-nan-đà (tức A-nan, em họ và là thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), đây là điềm báo trước của ai mà nơi chúng hội bỗng nhiên rộng lớn, trang nghiêm thanh tịnh như vậy, toàn thể đại chúng đều hiện màu vàng ròng?" Phật bảo Cụ thọ (tiếng gọi kính bậc tu hành có tuổi đạo và đức hạnh) A-nan-đà: "Đó là ông Vô Cấu Xưng (tức cư sĩ Duy-ma-cật, vị Bồ-tát tại gia ở thành Quảng Nghiêm) cùng Diệu Cát Tường (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bậc tượng trưng cho trí tuệ), được đại chúng cung kính vây quanh, khởi ý muốn đến dự chúng hội này nên hiện ra điềm báo trước như thế."
Khi ấy Vô Cấu Xưng nói với Diệu Cát Tường: "Nay chúng ta nên cùng các đại sĩ đến chỗ Như Lai (danh hiệu Phật), cúi đầu lễ kính, cúng dường hầu hạ, chiêm ngưỡng Thế Tôn và nghe nhận pháp mầu." Diệu Cát Tường đáp: "Nay đúng là lúc, chúng ta cùng đi thôi." Bấy giờ Vô Cấu Xưng hiện sức thần thông (năng lực siêu phàm), khiến đại chúng không rời chỗ cũ, cùng với các tòa sư tử (tòa ngồi cao quý dành cho bậc thuyết pháp), đều nằm trên bàn tay phải của mình, rồi đi đến chỗ Phật; đến nơi thì đặt xuống đất, cung kính cúi đầu lễ hai chân Thế Tôn, đi vòng quanh về bên phải (cách bày tỏ lòng tôn kính) bảy vòng, rồi lui đứng một bên, chắp tay hướng về Phật, đứng nghiêm trang. Các vị đại Bồ-tát bước xuống tòa sư tử, cung kính cúi đầu lễ hai chân Thế Tôn, đi vòng quanh về bên phải ba vòng, rồi lui đứng một bên, chắp tay hướng về Phật, đứng nghiêm trang. Các vị đại Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy, chỉ cầu tự giải thoát), Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm, cõi trời đã lìa ham muốn), các vị trời hộ trì thế gian, bốn vị Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) cũng đều rời chỗ ngồi, cung kính cúi đầu lễ hai chân Thế Tôn, rồi lui đứng một bên, chắp tay hướng về Phật, đứng nghiêm trang. Thế rồi Thế Tôn theo đúng phép mà thăm hỏi các Bồ-tát cùng toàn thể đại chúng, và bảo: "Các vị đại sĩ, hãy tùy theo chỗ thích hợp mà trở về chỗ ngồi của mình." Khi ấy đại chúng vâng lời Phật dạy, ai nấy trở về chỗ của mình, cung kính ngồi xuống.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá-lợi Tử (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông có thấy những việc do sức thần tự tại của các vị Bồ-tát đại sĩ tối thắng làm ra không?" Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã thấy." Thế Tôn lại hỏi: "Ông khởi ý nghĩ thế nào?" Xá-lợi Tử thưa: "Con khởi ý nghĩ là khó nghĩ bàn. Con thấy các đại sĩ không thể nghĩ bàn; về tác dụng, sức thần và công đức của các vị ấy, con không thể tính đếm, không thể suy nghĩ, không thể cân lường, không thể nói hết lời khen."
Khi ấy A-nan-đà liền bạch Phật: "Hương mà nay con ngửi được, từ xưa tới giờ chưa từng có. Hương như thế là hương của ai?" Phật bảo: "Đó là hương tỏa ra từ các lỗ chân lông của các Bồ-tát." Xá-lợi Tử nói với A-nan-đà: "Lỗ chân lông của chúng tôi cũng tỏa ra hương này." A-nan-đà hỏi: "Hương mầu nhiệm như vậy do đâu mà có trong thân các ngài?" Xá-lợi Tử đáp: "Đó là do sức thần tự tại của Vô Cấu Xưng. Ông ấy sai vị Bồ-tát hóa thân lên phương trên, đến cõi Phật của đức Như Lai Tối Thượng Hương Đài, xin được phần thức ăn còn lại của đức Phật ấy, đem về trong nhà cúng dường đại chúng. Những ai ở đó đã ăn món ăn ấy thì mọi lỗ chân lông đều tỏa ra hương này."
Khi ấy A-nan-đà hỏi Vô Cấu Xưng: "Hương thơm mầu nhiệm này sẽ còn lại bao lâu?" Vô Cấu Xưng đáp: "Chừng nào thức ăn ấy chưa tiêu hết thì hương vẫn còn." A-nan-đà hỏi: "Thức ăn đã ăn như vậy, phải bao lâu mới tiêu hết?" Vô Cấu Xưng đáp: "Sức của thức ăn này ở trong thân bảy ngày bảy đêm, qua thời gian ấy mới dần dần tiêu. Tuy lâu chưa tiêu nhưng không gây hại gì. Thưa Cụ thọ, nên biết: những người theo Thanh văn thừa chưa vào địa vị chính tính ly sinh (địa vị lần đầu thấy được chân lý, bước vào hàng thánh, lìa hẳn tính phàm phu), nếu ăn thức ăn này, phải vào được địa vị chính tính ly sinh rồi thức ăn mới tiêu. Người chưa lìa dục (chưa lìa ham muốn của cõi Dục), nếu ăn thức ăn này, phải lìa được dục rồi mới tiêu. Người chưa giải thoát, nếu ăn thức ăn này, phải được tâm giải thoát rồi mới tiêu. Những người có chủng tính (căn cơ bẩm sinh) Bồ-tát Đại thừa mà chưa phát tâm bồ-đề vô thượng (tâm cầu quả giác ngộ cao tột của Phật), nếu ăn thức ăn này, phải phát tâm bồ-đề vô thượng rồi mới tiêu. Người đã phát tâm bồ-đề vô thượng, nếu ăn thức ăn này, phải chứng được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận và an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi pháp vốn không thật có sinh ra hay mất đi) rồi mới tiêu. Người đã chứng vô sinh pháp nhẫn, nếu ăn thức ăn này, phải an trụ ở địa vị bất thoái chuyển (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật) rồi mới tiêu. Người đã an trụ ở địa vị bất thoái, nếu ăn thức ăn này, phải an trụ ở địa vị nhất sinh hệ (địa vị Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật) rồi mới tiêu. Thưa Cụ thọ, nên biết: ví như ở thế gian có vị thuốc chúa lớn tên là Tối Thượng Vị; nếu có chúng sinh bị trúng các thứ độc khắp người, cho uống thuốc ấy thì chừng nào các chất độc chưa bị trừ hết, vị thuốc chúa ấy vẫn chưa tiêu; chất độc hết rồi thuốc mới tiêu. Người ăn thức ăn này cũng như vậy: chừng nào mọi chất độc phiền não (các trạng thái tâm ô nhiễm như tham lam, giận dữ, si mê gây ra khổ đau) chưa bị trừ hết, thức ăn ấy vẫn chưa tiêu; phiền não hết rồi mới tiêu."
A-nan-đà nói: "Thật không thể nghĩ bàn! Món ăn thơm do vị đại sĩ này đem về có thể làm các Phật sự (việc của Phật: giáo hóa, cứu độ) cho chúng sinh." Phật liền bảo: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói, thật không thể nghĩ bàn. Món ăn thơm do Vô Cấu Xưng đem về có thể làm các Phật sự cho chúng sinh."
Bấy giờ Phật lại bảo A-nan-đà: "Như món ăn thơm do Vô Cấu Xưng đem về có thể làm Phật sự cho chúng sinh, cũng vậy, ở các thế giới khác trong mười phương, có cõi Phật dùng ánh sáng mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng cây bồ-đề (cây mà dưới gốc Phật thành đạo giác ngộ) mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng các Bồ-tát mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng việc được thấy tướng hảo (các tướng tốt, vẻ đẹp đặc biệt) nơi sắc thân (thân có hình tướng) của Như Lai mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng những người do biến hóa mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng y phục mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng giường nệm mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng đồ ăn thức uống mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng vườn rừng mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng lầu đài mà làm Phật sự; có cõi Phật dùng hư không mà làm Phật sự. Vì sao vậy? Vì các hữu tình (chúng sinh có tình cảm và hay biết) nhờ những phương tiện ấy mà được điều phục (thuần hóa, chế ngự tâm).
Có cõi Phật vì các hữu tình mà dùng đủ loại lời lẽ, giảng nói các ví dụ như trò ảo thuật, giấc mộng, bóng ánh sáng, trăng dưới nước, tiếng vang, dương diệm (ảo ảnh nắng bốc trên đồng, trông như nước mà không phải nước), hình trong gương, mây trôi, thành kiện-đạt-phược (thành của loài nhạc thần Càn-thát-bà, tức ảo ảnh thành quách hiện trên trời, trông như có mà không thật), lưới của trời Đế Thích (tấm lưới báu mà các viên ngọc phản chiếu lẫn nhau không cùng), mà làm Phật sự. Có cõi Phật dùng âm thanh, lời nói, chữ viết để giảng nói tính và tướng của các pháp mà làm Phật sự. Có cõi Phật thanh tịnh vắng lặng, không lời không nói, không chê không khen, không tìm cầu gì, không có hý luận (lời bàn luận vô ích, sự suy diễn phân biệt của tâm vọng tưởng), không biểu lộ không chỉ bày; các hữu tình được giáo hóa nhờ sự vắng lặng ấy mà tự nhiên chứng nhập tính và tướng của các pháp, đó là làm Phật sự.
Nên biết như vậy: các cõi nước của chư Phật trong mười phương thế giới nhiều vô biên, Phật sự được làm cũng không có số lượng. Nói tóm lại, mọi oai nghi (cử chỉ đi đứng nằm ngồi), sự tiến dừng, sự thọ dụng và việc làm của chư Phật đều khiến các hữu tình được giáo hóa trở nên thuần phục; vì vậy tất cả đều gọi là Phật sự. Lại nữa, ở thế gian có bốn loại ma (phiền não ma: phiền não quấy phá; uẩn ma: thân tâm năm uẩn gây khổ; tử ma: cái chết; thiên ma: ma vương cõi trời phá người tu) và tám vạn bốn nghìn cửa phiền não, các loài hữu tình bị chúng làm khổ; tất cả các Như Lai liền dùng chính những pháp ấy mà làm Phật sự cho chúng sinh.
Ông nay nên biết, pháp môn này gọi là giác ngộ thể nhập tất cả Phật pháp. Nếu các Bồ-tát vào được pháp môn này, thì tuy thấy các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, thành tựu vô lượng công đức rộng lớn, cũng không sinh lòng vui thích tham đắm; tuy thấy các cõi Phật ô uế xen tạp, không có công đức gì, cũng không sinh lòng buồn bực. Đối với chư Phật, họ sinh lòng tin ưa và cung kính bậc thượng, khen là chưa từng có. Mọi công đức của chư Phật Thế Tôn đều bình đẳng viên mãn, vì đã đạt được tính bình đẳng chân thật rốt ráo của mọi pháp; nhưng vì muốn làm cho các hữu tình khác nhau được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức giác ngộ), nên hiện ra các cõi Phật khác nhau. Ông nay nên biết: như các cõi Phật, tuy mặt đất làm chỗ nương có hơn có kém khác nhau, nhưng bầu hư không bên trên thì hoàn toàn không khác biệt. Cũng nên biết như vậy: chư Phật Thế Tôn vì muốn làm cho các hữu tình được thành thục, nên tuy hiện ra các sắc thân khác nhau mà không chướng ngại gì; phúc đức và trí tuệ thì rốt ráo viên mãn, hoàn toàn không khác biệt.
Ông nay nên biết: tất cả Như Lai đều bình đẳng. Tức là hình sắc và ánh sáng oai đức tối thượng, tròn đầy, không cùng tận; các tướng tốt và vẻ đẹp phụ; dòng họ tôn quý; thi-la (giới hạnh) thanh tịnh; định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (cái biết rõ mình đã giải thoát); các lực (mười trí lực của Phật), các vô úy (bốn sự không sợ hãi khi thuyết pháp), các pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có); đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (từ: ban niềm vui; bi: cứu khổ; hỷ: vui theo điều lành của người; xả: buông bỏ, bình đẳng không thiên lệch) đem lại lợi ích và an vui; oai nghi, hạnh làm chân chính, tuổi thọ; việc thuyết pháp độ thoát, làm cho hữu tình thành thục; cõi Phật thanh tịnh: tất cả đều bình đẳng. Vì mọi Phật pháp của các Như Lai đều bình đẳng, tối thượng, tròn đầy, rốt ráo, không cùng tận, nên đều cùng được gọi là Chính Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), gọi là Như Lai, gọi là Phật-đà (bậc giác ngộ).
Ông nay nên biết: giả sử ta muốn phân tích và giảng rộng nghĩa của ba danh hiệu ấy, thì ông dù sống suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), nghe không gián đoạn, hết cả tuổi thọ cũng không nghe hết. Giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại) đều như A-nan, được niệm tổng trì (sức nhớ giữ trọn vẹn những gì đã nghe) và nghe nhiều bậc nhất, đều sống suốt một kiếp, nghe không gián đoạn, hết cả tuổi thọ cũng không nghe hết. Ý nghĩa mầu nhiệm của ba danh hiệu Chính Đẳng Giác, Như Lai, Phật-đà này, không ai có thể tuyên giảng và phân định cho rốt ráo, trừ chư Phật. Nên biết như vậy: công đức giác ngộ của chư Phật là vô lượng, tài biện luận mầu nhiệm không vướng mắc là không thể nghĩ bàn."
Khi Phật nói lời ấy xong, A-nan-đà bạch: "Bạch Thế Tôn, từ nay trở đi con không dám tự xưng là được niệm tổng trì và nghe nhiều bậc nhất nữa." Phật liền bảo: "Ông nay không nên sinh lòng thối chí nản lòng. Vì sao vậy? Từ trước tới nay ta chỉ nói ông là bậc được niệm tổng trì và nghe nhiều nhất trong chúng Thanh văn, chứ không phải trong hàng Bồ-tát. Ông nay hãy dừng lại; người có trí không nên đo lường việc của các Bồ-tát. Ông nay nên biết: đáy sâu cạn của mọi biển lớn còn có thể đo lường, chứ biển lớn trí tuệ, chính niệm, thiền định, tổng trì và biện tài của Bồ-tát thì không ai đo lường được. Các ông là hàng Thanh văn, hãy gác lại cảnh giới hành động của các Bồ-tát, không nên suy nghĩ đến. Những thần thông biến hóa mà Vô Cấu Xưng thị hiện trong khoảng một bữa ăn, thì tất cả Thanh văn và Độc giác (người tự giác ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ cầu tự giải thoát) dù thị hiện biến hóa bằng sức thần suốt trăm nghìn đại kiếp cũng không theo kịp."
Bấy giờ các Bồ-tát từ phương trên đến đều đứng dậy lễ bái đức Thích-ca Mâu-ni, chắp tay cung kính bạch: "Bạch Thế Tôn, lúc mới đến, chúng con thấy cõi Phật này có đủ thứ ô uế xen tạp nên sinh ý nghĩ coi thường là thấp kém; nay chúng con đều ăn năn hổ thẹn mà bỏ ý nghĩ ấy. Vì sao vậy? Vì phương tiện khéo léo trong cảnh giới của chư Phật là không thể nghĩ bàn; vì muốn làm cho các hữu tình được thành thục, nên tùy theo chỗ ưa thích khác nhau của hữu tình thế nào thì hiện ra cõi Phật thế ấy. Bạch Thế Tôn, xin ban cho chúng con chút ít pháp để khi trở về thế giới Nhất Thiết Diệu Hương, nhờ pháp ấy mà thường nhớ nghĩ đến Như Lai."
Nghe lời ấy xong, Thế Tôn bảo các Bồ-tát từ phương ấy đến: "Này các thiện nam tử (người con trai hiền lành, tiếng gọi người tu), có một pháp môn giải thoát của các Bồ-tát tên là Hữu tận vô tận (có cùng tận và không cùng tận). Các ông nay hãy cung kính tiếp nhận và siêng năng tu học. Thế nào gọi là hữu tận vô tận? Nói 'hữu tận' tức là pháp hữu vi (những pháp do nhân duyên tạo tác), có sinh có diệt. Nói 'vô tận' tức là pháp vô vi (pháp không do tạo tác), không sinh không diệt. Bồ-tát không nên làm cạn dứt pháp hữu vi, cũng không nên an trụ trong pháp vô vi.
Thế nào là Bồ-tát không làm cạn dứt pháp hữu vi? Đó là các Bồ-tát không bỏ lòng đại từ, không bỏ lòng đại bi; đối với tăng thượng ý lạc (ý muốn mạnh mẽ, tha thiết hướng lên quả Phật) đã từng phát khởi và tâm cầu nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật), luôn ghi nhớ, quý trọng, không tạm quên; làm cho hữu tình được thành thục mà không hề chán mỏi; đối với bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung với họ) luôn không bỏ; giữ gìn chính pháp không tiếc thân mạng; tìm cầu, tập làm các điều lành mà không bao giờ thấy đủ; thường vui thích sắp đặt sự hồi hướng (hướng công đức về quả Phật và chúng sinh) một cách khéo léo; tìm hỏi chính pháp không hề lười mỏi; giảng giải giáo pháp không mỏi mệt, không giấu giếm như ông thầy giữ khư khư bí quyết (?); thường vui mừng chiêm ngưỡng, cúng dường, hầu hạ chư Phật; cố ý nhận thân trong sinh tử mà không sợ hãi; tuy gặp lúc thịnh lúc suy mà không vui không buồn; đối với người chưa học không bao giờ khinh rẻ; đối với người đã học thì kính yêu như kính yêu Phật; đối với sự xen tạp của phiền não thì có thể suy xét đúng lẽ; đối với niềm vui của sự xa lìa thì không đắm nhiễm; đối với việc vui của mình không hề đắm vị; đối với việc vui của người thì hết lòng vui theo; đối với tĩnh lự (thiền định), giải thoát, đẳng trì (định chuyên chú, tâm giữ bình đẳng), đẳng chí (các tầng thiền định đạt được) mà mình tu tập, coi như địa ngục mà không đắm vị; đối với các cõi và các nẻo sinh tử mình đi qua, coi như cung điện vườn ngự mà không chán lìa; đối với người đến xin, coi như bạn lành, bỏ ra mọi thứ mình có mà không chút luyến tiếc, rồi đem hồi hướng về nhất thiết trí; đối với người phá giới, khởi ý muốn cứu giúp che chở; đối với các ba-la-mật-đa (các hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), coi như cha mẹ, mau làm cho viên mãn; đối với các bồ-đề phần pháp (các pháp hỗ trợ đưa tới giác ngộ), coi như kẻ hầu cận đi theo, không để chúng dẫn tới chỗ dừng hẳn; đối với các pháp lành thường siêng tu tập; đối với các cõi Phật luôn vui thích trang nghiêm; đối với cõi Phật của người khác hết lòng vui mừng khen ngợi; đối với cõi Phật của mình có thể mau thành tựu.
Để các tướng tốt được trang nghiêm viên mãn, tu hạnh đại thí (bố thí lớn) thanh tịnh không ngăn ngại. Để thân, lời nói, tâm được trang sức thanh tịnh, xa lìa mọi pháp ác phạm giới. Để thân tâm bền chắc, chịu đựng được, xa lìa mọi phiền não giận hờn. Để những gì đã tu mau được rốt ráo, trải qua vô số kiếp trôi lăn trong sinh tử. Để tâm mình dũng mãnh, vững vàng, nghe vô lượng công đức của Phật không mỏi mệt. Để diệt hẳn giặc thù phiền não, khéo dùng phương tiện tu luyện dao gậy bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi pháp). Để gánh vác gánh nặng của các hữu tình, tìm hiểu cho thấu suốt khắp uẩn, giới, xứ (các cách phân loại thân tâm và thế giới: năm uẩn, mười tám giới, mười hai xứ). Để dẹp tan mọi quân ma, tinh tiến hừng hực không hề lười biếng. Để giữ gìn chính pháp vô thượng, lìa kiêu mạn mà siêng cầu trí tuệ khéo léo trong việc giáo hóa. Để được thế gian yêu kính mà chịu nghe theo giáo hóa, thường vui thích tập làm hạnh ít ham muốn, biết đủ. Đối với các pháp thế gian luôn không bị nhiễm, mà vẫn có thể tùy thuận mọi người trong thế gian. Đối với các oai nghi luôn không làm hư hỏng, mà vẫn có thể thị hiện mọi việc làm. Phát sinh đủ loại thần thông và trí tuệ mầu nhiệm, đem lợi ích và an vui cho mọi hữu tình. Thọ trì mọi chính pháp đã nghe, khởi trí mầu nhiệm, chính niệm và tổng trì. Phát sinh trí mầu nhiệm biết căn cơ hơn kém của chúng sinh, để dứt mọi nghi hoặc của hữu tình. Chứng được các loại biện tài không ngăn ngại, giảng giải chính pháp luôn không vướng mắc. Để được hưởng niềm vui thù thắng của cõi người và cõi trời, siêng tu mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời thô ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) thanh tịnh. Để mở đúng con đường lên cõi Phạm Thiên, siêng năng tu hành trí của bốn vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả). Để được âm thanh tuyệt diệu của chư Phật, khuyến thỉnh thuyết pháp, vui theo và khen ngợi điều lành. Để được oai nghi tuyệt diệu của chư Phật, thường tu ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ) thù thắng, lặng yên. Để những gì đã tu được tăng hơn trong từng niệm, đối với mọi pháp tâm không nhiễm không vướng. Để khéo dẫn dắt chúng Bồ-tát tăng, thường đem Đại thừa (con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để thành Phật) khuyên chúng sinh học. Để không làm mất hoại các công đức đã có, trong mọi lúc thường không buông lung. Để các thiện căn (gốc lành) lần lượt tăng tiến, thường vui thích tu sửa đủ loại đại nguyện. Để trang nghiêm mọi cõi Phật, thường siêng tu tập các thiện căn rộng lớn. Để những gì đã tu được rốt ráo không cùng tận, thường tu phương tiện khéo léo của sự hồi hướng. Này các thiện nam tử, tu hành pháp này, gọi là Bồ-tát không làm cạn dứt pháp hữu vi.
Thế nào là Bồ-tát không an trụ trong pháp vô vi? Đó là các Bồ-tát tuy tu hạnh 'không' (thấy mọi pháp trống rỗng, không có bản chất cố định), nhưng đối với 'không' không vui thích chứng nhập để dừng lại. Tuy tu hạnh vô tướng (không bám vào tướng trạng), nhưng đối với vô tướng không vui thích chứng nhập để dừng lại. Tuy tu hạnh vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác vì mong cầu), nhưng đối với vô nguyện không vui thích chứng nhập để dừng lại. Tuy tu hạnh vô tác (không có sự tạo tác), nhưng đối với vô tác không vui thích chứng nhập để dừng lại. Tuy quán thấy mọi hành (mọi sự vật do tạo tác) đều vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), nhưng đối với thiện căn thì tâm không bao giờ thấy đủ. Tuy quán thấy mọi sự trong thế gian đều khổ, nhưng vẫn cố ý nhận thân trong sinh tử. Tuy vui thích quán xét bên trong không có cái 'tôi', nhưng không hoàn toàn chán bỏ thân mình. Tuy vui thích quán xét bên ngoài không có hữu tình, nhưng vẫn thường giáo hóa dẫn dắt mà tâm không chán mỏi. Tuy quán thấy Niết-bàn (trạng thái giải thoát, dứt sạch phiền não) là rốt ráo lặng yên, nhưng không hoàn toàn rơi vào sự lặng tắt. Tuy quán thấy sự xa lìa là niềm an vui rốt ráo, nhưng không hoàn toàn chán ghét thân tâm. Tuy vui thích quán xét không có a-lại-da (chỗ nương náu, chỗ để bám víu), nhưng không vứt bỏ kho pháp lành trong sạch. Tuy quán thấy mọi pháp rốt ráo không sinh, nhưng vẫn thường gánh vác việc làm lợi ích cho chúng sinh. Tuy quán thấy vô lậu (không còn phiền não), nhưng vẫn trôi lăn trong sinh tử không dứt. Tuy quán thấy không có hành, nhưng vẫn làm việc giúp các hữu tình thành thục. Tuy quán thấy vô ngã (không có cái tôi thật), nhưng đối với hữu tình không bỏ lòng đại bi. Tuy quán thấy vô sinh, nhưng không rơi vào chính vị (chỗ chứng nhập Niết-bàn rồi dừng lại) của hai thừa Thanh văn và Độc giác. Tuy quán thấy mọi pháp rốt ráo trống không lặng lẽ, nhưng không coi phúc đức đã tu là trống không lặng lẽ. Tuy quán thấy mọi pháp rốt ráo xa lìa, nhưng không xa lìa trí tuệ đã tu. Tuy quán thấy mọi pháp rốt ráo không thật, nhưng vẫn thường an trụ trong sự suy xét viên mãn. Tuy quán thấy mọi pháp rốt ráo không có chủ, nhưng vẫn thường siêng năng cầu tự nhiên trí (trí tuệ tự có, không thầy mà ngộ, tức trí của Phật). Tuy quán thấy mọi pháp vĩnh viễn không có dấu hiệu tiêu biểu, nhưng vẫn dựa vào liễu nghĩa (nghĩa rốt ráo, rõ ràng trọn vẹn) mà gây dựng hạt giống thành Phật. Này các thiện nam tử, tu hành pháp này, gọi là Bồ-tát không an trụ trong pháp vô vi.
Lại nữa, này các thiện nam tử, vì các Bồ-tát thường siêng tích tập phúc tư lương (vốn liếng phúc đức chuẩn bị cho đường giác ngộ), nên không an trụ trong vô vi; thường siêng tích tập trí tư lương (vốn liếng trí tuệ chuẩn bị cho đường giác ngộ), nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì thành tựu lòng đại từ không thiếu sót, nên không an trụ trong vô vi; vì thành tựu lòng đại bi không thiếu sót, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì đem lợi ích và an vui cho các hữu tình, nên không an trụ trong vô vi; vì làm cho các Phật pháp rốt ráo viên mãn, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì thành tựu trọn vẹn sắc thân Phật được trang nghiêm bằng mọi tướng tốt, nên không an trụ trong vô vi; vì chứng được trí thân của Phật gồm các lực, các vô úy…, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì dùng phương tiện khéo léo giáo hóa chúng sinh, nên không an trụ trong vô vi; vì dùng trí tuệ vi diệu khéo quán xét, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì tu sửa cõi Phật cho rốt ráo đầy đủ, nên không an trụ trong vô vi; vì thân Phật an trụ thường còn không cùng tận, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì thường làm việc lợi ích cho chúng sinh, nên không an trụ trong vô vi; vì lĩnh hội nghĩa lý của pháp không bao giờ bỏ dở, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì tích tập thiện căn thường không cùng tận, nên không an trụ trong vô vi; vì sức của thiện căn giữ gìn không để đứt hoại, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì muốn thành tựu trọn vẹn những nguyện đã phát từ trước, nên không an trụ trong vô vi; vì không mong cầu sự lặng tắt vĩnh viễn, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì ý muốn viên mãn đã khéo thanh tịnh, nên không an trụ trong vô vi; vì tăng thượng ý lạc đã khéo thanh tịnh, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì luôn thong dong sử dụng năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: mắt thấy xa, tai nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, biến hóa đi lại tự tại), nên không an trụ trong vô vi; vì sáu thông (năm thông trên thêm lậu tận thông, tức năng lực dứt sạch phiền não) của trí Phật đã khéo viên mãn, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì vốn liếng ba-la-mật-đa đã đầy đủ, nên không an trụ trong vô vi; vì những điều đã suy tính từ trước chưa viên mãn, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì gom góp của báu là pháp mà không bao giờ chán, nên không an trụ trong vô vi; vì không thích mong cầu chút pháp nhỏ hẹp, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì thệ nguyện bền chắc thường không thối lui, nên không an trụ trong vô vi; vì có thể làm cho thệ nguyện được rốt ráo trọn vẹn, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì tích tập mọi thuốc pháp mầu nhiệm, nên không an trụ trong vô vi; vì tùy chỗ thích hợp mà trao thuốc pháp, nên không làm cạn dứt hữu vi. Vì biết khắp bệnh phiền não của chúng sinh, nên không an trụ trong vô vi; vì làm dứt bệnh phiền não của chúng sinh, nên không làm cạn dứt hữu vi. Này các thiện nam tử, Bồ-tát không làm cạn dứt hữu vi, không an trụ trong vô vi như vậy, gọi là an trụ trong pháp môn giải thoát Hữu tận vô tận. Các ông đều nên siêng năng tu học."
Bấy giờ các Bồ-tát từ cõi Phật của đức Như Lai Tối Thượng Hương Đài ở thế giới Nhất Thiết Diệu Hương đến, nghe giảng pháp môn giải thoát Hữu tận vô tận như vậy rồi, được giáo pháp khai mở và khích lệ tâm mình, ai nấy đều rất vui mừng, thân tâm hớn hở, đem vô lượng thứ hoa thơm tuyệt diệu cùng các đồ trang nghiêm cúng dường Thế Tôn, các Bồ-tát và pháp môn giải thoát Hữu tận vô tận vừa được giảng. Lại đem đủ thứ hoa thơm tuyệt diệu rải khắp tam thiên đại thiên thế giới, hoa thơm phủ mặt đất sâu ngập đến gối. Khi ấy các Bồ-tát cung kính cúi đầu lễ hai chân Thế Tôn, đi vòng quanh về bên phải ba vòng, ca ngợi đức Thích-ca Mâu-ni, các Bồ-tát và pháp đã được giảng, rồi bỗng nhiên biến mất khỏi cõi Phật này, chỉ trong chốc lát đã về đến cõi nước của mình.
Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, hết quyển thứ năm.
Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, quyển thứ sáu.
Pháp sư Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang đời Đại Đường dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video