Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, phẩm thứ chín: Pháp môn Bất nhị (cửa pháp "không hai", tức con đường thể nhập chân lý, vượt khỏi mọi cách chia sự vật thành hai mặt đối lập).
Bấy giờ ông Vô Cấu Xưng (tức cư sĩ Duy-ma-cật, một vị Bồ-tát sống đời tại gia ở thành Quảng Nghiêm) hỏi khắp các vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) trong chúng hội: "Thế nào là Bồ-tát khéo giác ngộ mà thể nhập pháp môn bất nhị? Thưa các ngài, xin mỗi vị tùy theo tài biện luận của mình mà nói theo ý thích." Khi ấy, các vị Bồ-tát trong chúng hội, mỗi vị tùy chỗ mình ưa thích, lần lượt nói.
Có vị Bồ-tát tên Pháp Tự Tại nói thế này: "Sinh và diệt là hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) xưa nay vốn không sinh, cũng không diệt, chứng được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận và an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi pháp vốn không thật có sinh ra hay mất đi) như vậy, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị." Lại có Bồ-tát tên Thắng Mật nói thế này: "Ngã (cái 'tôi') và ngã sở (cái 'của tôi') phân biệt thành hai. Do chấp có cái 'tôi' nên mới chấp có cái 'của tôi'. Nếu biết rõ không có cái 'tôi', cũng không có cái 'của tôi', thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Vô Thuấn nói thế này: "Có chấp thủ và không chấp thủ (chấp thủ: nắm giữ, bám víu vào đối tượng) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ đã không chấp thủ thì không có gì để đạt được; vì không có gì để đạt được nên không thêm không bớt, không tạo tác cũng không ngừng nghỉ, đối với mọi pháp không bám chấp gì, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Thắng Phong nói thế này: "Tạp nhiễm (sự ô nhiễm do phiền não và nghiệp xấu làm vẩn đục tâm) và thanh tịnh (trong sạch, lìa phiền não) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tạp nhiễm và thanh tịnh không phải là hai thì không còn phân biệt; dứt hẳn phân biệt, hướng tới dấu vết tịch diệt (trạng thái lặng yên, mọi phiền não đã dứt sạch), thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Diệu Tinh nói thế này: "Tán động (tâm tán loạn, xao động) và tư duy (suy nghĩ) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tất cả đều không có tán động, không có gì để suy nghĩ, thì không có tác ý (sự khởi tâm hướng tới, chú tâm vào đối tượng), an trụ trong chỗ không tán động. Không có gì để suy nghĩ, không có tác ý, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Diệu Nhãn nói thế này: "Nhất tướng (một tướng, tức thấy mọi vật cùng một tướng trạng) và vô tướng (không có tướng trạng nào) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ mọi pháp không có nhất tướng, không có dị tướng (tướng khác biệt nhau), cũng không có vô tướng, thì biết rằng nhất tướng, dị tướng, vô tướng như vậy đều bình đẳng; đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Diệu Tý nói thế này: "Tâm Bồ-tát và tâm Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy nhưng chỉ cầu tự giải thoát cho mình) là hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính của hai tâm ấy là không (trống rỗng, không có bản chất cố định), như trò ảo thuật, không có tâm Bồ-tát, không có tâm Thanh văn; hai tâm như thế, tướng của chúng bình đẳng, đều như ảo hóa, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Dục Dưỡng nói thế này: "Thiện và bất thiện phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính thiện và tính bất thiện vốn không có gì khởi lên; hai vế 'có tướng' và 'không tướng' bình đẳng, không lấy không bỏ, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Sư Tử nói thế này: "Có tội và không tội phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ có tội và không tội, cả hai đều bình đẳng; dùng kim cương tuệ (trí tuệ vững bền, sắc bén như kim cương, phá được mọi thứ mà không gì phá được nó) thông suốt mọi pháp vốn không bị trói buộc cũng không có gì để cởi, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Sư Tử Tuệ nói thế này: "Hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc khiến trôi lăn trong sinh tử) và vô lậu (không còn phiền não) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết tính của mọi pháp đều bình đẳng, đối với hữu lậu và vô lậu không khởi ý nghĩ chia hai, không bám vào ý nghĩ 'có', không bám vào ý nghĩ 'không', thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Tịnh Thắng Giải nói thế này: "Hữu vi (những pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính của hai pháp ấy đều bình đẳng, xa lìa mọi hành (mọi sự tạo tác), trí tuệ giác ngộ như hư không, trí khéo thanh tịnh, không chấp giữ cũng không gạt bỏ, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Na-la-diên nói thế này: "Thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ bản tính của thế gian vốn trống không và lặng lẽ, không vào không ra, không trôi chảy không tan tác, cũng không bám chấp, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Điều Thuận Tuệ nói thế này: "Sinh tử (vòng luân hồi sinh ra rồi chết đi không dứt) và Niết-bàn (trạng thái giải thoát, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính của sinh tử vốn là không, không có trôi lăn cũng không có tịch diệt, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Hiện Kiến nói thế này: "Có tận (có cùng tận, có hết) và vô tận (không hết) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ hoàn toàn không có tận hay vô tận: phải hết một cách rốt ráo mới gọi là tận; nếu đã hết rốt ráo thì không còn phải hết nữa, đó gọi là vô tận. Lại nữa, cái gọi là có tận, tức là trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn của thời gian) một, chắc chắn không có tận, thì đó chính là vô tận. Vì có tận không có, nên vô tận cũng không có. Biết rõ tính của có tận và vô tận là không, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Phổ Mật nói thế này: "Có ngã (có cái tôi thật) và vô ngã (không có cái tôi thật) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ 'có ngã' còn không thể nắm bắt được, huống gì 'vô ngã'; thấy tính của ngã và vô ngã không phải là hai, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Điện Thiên nói thế này: "Minh (sự sáng suốt, trí tuệ thấy rõ chân lý) và vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, là gốc rễ của khổ đau) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ bản tính của vô minh chính là minh; minh và vô minh đều không thể nắm bắt, không thể tính đếm, vượt qua con đường tính đếm; ở trong đó hiện quán (trực tiếp thấy rõ bằng trí tuệ) sự bình đẳng không hai, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Hỷ Kiến nói thế này: "Sắc, thọ, tưởng, hành và thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh và khái niệm, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) với 'không' (tính trống rỗng) phân biệt thành hai. Nếu biết tính của thủ uẩn (năm uẩn bị chấp giữ, còn kèm phiền não) vốn là không, thì chính sắc là không, chứ chẳng phải sắc diệt đi rồi mới là không; cho đến thức uẩn cũng như vậy. Đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Quang Tràng nói thế này: "Tứ giới (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành vật chất) và 'không' phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tứ giới chính là tính hư không; trong quá khứ, hiện tại, vị lai, tứ giới và 'không' có tính đều như nhau, không lầm lẫn điên đảo mà giác ngộ thể nhập các giới, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Diệu Tuệ nói thế này: "Mắt và hình sắc, tai và âm thanh, mũi và mùi hương, lưỡi và vị, thân và xúc chạm, ý và pháp (đối tượng của ý, tức những điều được nghĩ tới) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính của tất cả đều là không: thấy tự tính của mắt thì đối với hình sắc không tham, không sân (giận), không si (mê muội); như vậy cho đến thấy tự tính của ý thì đối với pháp không tham, không sân, không si; đó chính là không. Thấy như vậy rồi, an trụ trong sự lặng yên, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Vô Tận Tuệ nói thế này: "Bố thí và việc hồi hướng (đem công đức mình đã làm mà hướng về một mục đích) về nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật) là riêng khác, thành hai. Cũng vậy, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi pháp) với việc hồi hướng về nhất thiết trí là riêng khác, thành hai. Nếu biết rõ bố thí chính là nhất thiết trí được hồi hướng tới, và nhất thiết trí được hồi hướng tới chính là bố thí; như vậy cho đến tự tính của bát-nhã chính là nhất thiết trí được hồi hướng tới, và nhất thiết trí được hồi hướng tới chính là bát-nhã; hiểu rõ một lý ấy, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Thậm Thâm Giác nói thế này: "Không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp trống không; không bám vào tướng trạng; không mong cầu tạo tác gì) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ trong 'không' hoàn toàn không có tướng, trong 'vô tướng' cũng không có nguyện, trong 'vô nguyện' không có tâm, ý, thức nào để chuyển động; như vậy là trong một cửa giải thoát đã gồm đủ cả ba cửa giải thoát. Nếu thông suốt điều này, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Tịch Tĩnh Căn nói thế này: "Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý của Phật, Tăng là đoàn thể người tu theo Phật) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tính Phật chính là tính Pháp, Pháp chính là tính Tăng; như vậy Tam bảo đều là tướng vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), bằng như hư không, mọi pháp cũng vậy. Nếu thông suốt điều này, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Vô Ngại Nhãn nói thế này: "Tát-ca-da (thân năm uẩn mà người ta lầm chấp là 'tôi') và sự diệt của tát-ca-da phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết tát-ca-da chính là sự diệt của tát-ca-da, biết rõ như vậy thì rốt ráo không khởi tát-ca-da kiến (thân kiến, tức cái thấy sai lầm chấp thân năm uẩn là cái tôi thật có). Đối với tát-ca-da và sự diệt của tát-ca-da không phân biệt, không phân biệt khác nhau; chứng được tính diệt rốt ráo của cả hai, không nghi ngờ, không kinh hãi, không sợ sệt, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Thiện Điều Thuận nói thế này: "Ba loại luật nghi (giới luật giữ gìn, ngăn ngừa điều ác) của thân, lời nói và ý phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ ba loại luật nghi như vậy đều có tướng vô tác (không có sự tạo tác), tướng của chúng không hai. Vì sao? Vì ba nghiệp đạo (ba đường tạo nghiệp: thân, lời nói, ý) này đều có tướng vô tác: thân vô tác tức là lời nói vô tác, lời nói vô tác tức là ý vô tác, ý vô tác tức là mọi pháp đều vô tác. Nếu có thể tùy thuận thể nhập tướng không tạo tác, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Phúc Điền nói thế này: "Tội hành (việc làm ác dẫn tới quả khổ), phúc hành (việc làm thiện dẫn tới quả vui ở cõi người và các cõi trời còn ham muốn) và bất động hành (công phu thiền định dẫn tới sinh vào các cõi trời thiền định cao, tâm không lay động) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ tội hành, phúc hành và bất động hành đều có tướng vô tác, tướng của chúng không hai. Vì sao? Vì tội, phúc, bất động, ba hành ấy có tính và tướng đều là không; trong 'không' không có sự khác biệt của ba hành tội, phúc, bất động. Thông suốt như vậy, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Hoa Nghiêm nói thế này: "Mọi pháp đối đãi thành hai đều từ cái 'tôi' mà khởi. Nếu các Bồ-tát biết được thật tính của cái 'tôi' thì không khởi hai; vì không khởi hai nên không có liễu biệt (sự nhận biết phân biệt); vì không có liễu biệt nên không có gì bị phân biệt. Đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Thắng Tạng nói thế này: "Mọi pháp đối đãi thành hai đều do thấy có cái để nắm được mà khởi. Nếu các Bồ-tát biết rõ mọi pháp hoàn toàn không có gì để nắm được thì không lấy không bỏ. Đã không lấy không bỏ, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Nguyệt Thượng nói thế này: "Sáng và tối phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ thật tướng (bộ mặt thật của mọi pháp) không tối không sáng, tính của nó không hai. Vì sao? Ví như vị bí-sô (tức tỳ-kheo, người nam xuất gia giữ giới đầy đủ) nhập diệt tận định (một tầng thiền định rất sâu, trong đó mọi hoạt động tâm thức đều tạm dừng hẳn) thì không tối cũng không sáng; tướng của mọi pháp cũng như vậy. Khế hợp một cách tuyệt diệu với sự bình đẳng của mọi pháp như thế, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Bảo Ấn Thủ nói thế này: "Ưa thích Niết-bàn, chán ghét sinh tử là hai. Nếu các Bồ-tát biết rõ Niết-bàn và sinh tử, không sinh lòng ưa hay chán, thì không có hai. Vì sao? Nếu bị sinh tử trói buộc thì mới cầu giải thoát; nếu biết rốt ráo không có sự trói buộc của sinh tử, thì còn cầu sự giải thoát của Niết-bàn làm gì nữa? Thông suốt như vậy, không trói không cởi, không ưa Niết-bàn, không chán sinh tử, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Châu Kế Vương nói thế này: "Chính đạo (đường đúng) và tà đạo (đường sai) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát khéo an trụ, rốt ráo không đi theo cả chính đạo lẫn tà đạo; vì không đi nên không có hai tướng chính đạo và tà đạo; vì đã trừ bỏ hai tướng nên không có hai cái biết; nếu không có hai cái biết, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Lại có Bồ-tát tên Đế Thực nói thế này: "Hư (giả dối) và thực (chân thật) phân biệt thành hai. Nếu các Bồ-tát quán xét tính chân thật mà còn không thấy cái thực, huống gì thấy cái hư. Vì sao? Vì tính này không phải nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường) thấy được, mà phải tuệ nhãn (con mắt trí tuệ) mới thấy. Khi thấy như vậy thì đối với mọi pháp không thấy, cũng không phải không thấy. Đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Như vậy, các vị Bồ-tát trong hội, tùy chỗ hiểu biết của mình, mỗi vị đã nói xong, rồi cùng lúc hỏi Diệu Cát Tường (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bậc tượng trưng cho trí tuệ): "Thế nào thì Bồ-tát được gọi là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị?"
Bấy giờ Diệu Cát Tường bảo các Bồ-tát: "Những điều các vị nói tuy đều hay, nhưng theo ý tôi, những lời ấy vẫn còn gọi là hai. Nếu các Bồ-tát đối với mọi pháp không lời, không nói, không biểu lộ, không chỉ bày, lìa mọi hý luận (lời bàn luận vô ích, sự suy diễn phân biệt của tâm vọng tưởng), dứt bặt phân biệt, thì đó là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị."
Bấy giờ Diệu Cát Tường lại hỏi Bồ-tát Vô Cấu Xưng: "Chúng tôi đã tùy ý mỗi người nói xong rồi, ngài nên nói: thế nào thì Bồ-tát được gọi là giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị?"
Khi ấy Vô Cấu Xưng im lặng, không nói gì. Diệu Cát Tường nói: "Hay thay! Hay thay! Như vậy mới là Bồ-tát thật sự giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị; trong đó hoàn toàn không có chữ nghĩa, lời nói hay phân biệt nào." Khi các vị Bồ-tát nói pháp này, trong chúng hội có năm nghìn Bồ-tát đều giác ngộ thể nhập pháp môn bất nhị, đồng thời chứng được vô sinh pháp nhẫn.
Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, hết quyển thứ tư.
Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng, quyển thứ năm.
Pháp sư Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang đời Đại Đường dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video