Chu Dịch Tham Đồng Khế (tên sách: dựa theo Chu Dịch, tức Kinh Dịch đời Chu, để cho thấy ba điều là lý Kinh Dịch, đạo Hoàng Lão và phép luyện đan bằng lò lửa cùng chung một lẽ, khớp với nhau như hai nửa khế ước).
Càn và Khôn (Càn: quẻ ba vạch liền, thuần dương, tượng trời; Khôn: quẻ ba vạch đứt, thuần âm, tượng đất; trong phép luyện đan còn chỉ lò và nồi luyện) là cửa ngõ của Dịch, là cha mẹ của mọi quẻ. Khảm và Ly (Khảm: quẻ có một vạch dương kẹp giữa hai vạch âm, tượng nước, mặt trăng; Ly: quẻ có một vạch âm kẹp giữa hai vạch dương, tượng lửa, mặt trời; trong luyện đan chỉ các vị thuốc) là vành ngoài bánh xe, làm cho bầu bánh xe chạy và giữ cho trục ngay.
Bốn quẻ đực cái ấy được dùng làm ống bễ thổi lửa, bao trùm cả lẽ âm dương. Cũng như người thợ và người đánh xe: canh dây mực, cầm hàm thiếc và dây cương, chỉnh compa và thước vuông, đi theo vết bánh xe; đứng ở giữa mà điều khiển bên ngoài. Con số nằm trong luật lịch (âm luật — hệ mười hai cung bậc âm thanh — và lịch pháp). Mỗi tháng có năm lần sáu (ba mươi ngày); đường dọc đường ngang đều theo sự sai khiến của ngày. Gộp lại thành sáu mươi quẻ. Cương và nhu (cứng và mềm, tức dương và âm) có trong có ngoài.
Sáng ngày sóc (ngày mùng một âm lịch) thì quẻ Truân giữ việc, đến chiều tối thì quẻ Mông nhận phiên. Ngày và đêm mỗi buổi một quẻ, dùng theo thứ tự.
Đến quẻ Ký Tế, Vị Tế là tới ngày hối (ngày cuối tháng âm lịch) lúc tờ mờ. Hết vòng thì lại bắt đầu lại. Ngày giờ là kỳ hạn; động hay tĩnh đều có sớm có muộn.
Mùa xuân, mùa hạ dựa vào nội thể (phần quẻ bên trong, ba hào dưới), từ giờ Tý đến giờ Thìn, Tỵ. Mùa thu, mùa đông thuộc về ngoại dụng (phần quẻ bên ngoài, ba hào trên), từ giờ Ngọ đến giờ Tuất, Hợi.
Thưởng và phạt ứng với mùa xuân và mùa thu; tối và sáng thuận theo lạnh và nóng. Lời hào (lời giải thích từng vạch trong quẻ) có điều nhân điều nghĩa, tùy thời mà phát ra vui hay giận. Như thế là ứng với bốn mùa, và ngũ hành (năm hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ — năm yếu tố tạo nên muôn vật) được đúng lẽ.
Trời đất đặt ngôi, mà Dịch vận hành ở giữa. Trời đất là hình tượng của Càn Khôn. Đặt ngôi là bày ra các chỗ để âm dương phối hợp. Dịch tức là Khảm Ly; Khảm Ly là hai cái dụng của Càn Khôn. Hai cái dụng ấy không có hào vị (chỗ đứng cố định của các vạch trong quẻ), chảy vòng khắp lục hư (sáu chỗ trống, tức sáu vị trí hào trong quẻ). Qua lại đã không cố định, lên xuống cũng không thường. Lặn sâu chìm khuất, biến hóa ở bên trong. Bao chứa muôn vật, làm giềng mối cho đạo.
Lấy cái không mà chế ngự cái có; đồ vật dùng được là nhờ chỗ rỗng. Cho nên suy theo lẽ tiêu tức (vơi và đầy, âm lui dương tiến) thì Khảm Ly ẩn mất.
Lời không bịa đặt, lý luận không sinh ra suông. Dẫn ra kiểm nghiệm thấy hiệu quả, đối chiếu đo lường với thần minh. Suy theo loại mà ghép chữ, lấy lẽ gốc làm chứng. Khảm ứng với can Mậu, là tinh của mặt trăng; Ly ứng với can Kỷ, là ánh sáng mặt trời (Mậu, Kỷ: hai trong mười thiên can, đều thuộc hành Thổ, ở trung ương). Mặt trời và mặt trăng hợp thành chữ Dịch (chữ Dịch gồm chữ "nhật" là mặt trời ở trên, chữ "nguyệt" là mặt trăng ở dưới); cứng và mềm tương xứng. Thổ vượng ở bốn mùa (mười tám ngày cuối mỗi mùa thuộc Thổ), bao quát từ đầu đến cuối. Xanh, đỏ, trắng, đen mỗi màu ở một phương; đều bẩm thụ từ trung cung (cung ở giữa), là công của Mậu Kỷ.
Dịch là hình tượng. Treo tượng sáng tỏ, không gì lớn hơn mặt trời mặt trăng. Đi đến tận cùng chỗ thần diệu để biết lẽ biến hóa. Dương đi thì âm đến, như nan hoa tụ về bầu mà bánh xe quay; ra vào thay nhau cuộn lại mở ra. Dịch có ba trăm tám mươi bốn hào; dựa vào hào mà chọn phù (dấu hiệu ứng nghiệm), phù tức là sáu mươi bốn quẻ. Từ ngày hối đến sáng ngày sóc, quẻ Chấn đến nhận phù. Đúng lúc ấy trời đất giao hòa tinh khí, mặt trời mặt trăng nắm giữ lấy nhau (?). Dương đực gieo cái mầm huyền diệu, âm cái hóa thành bọc vàng. Mờ mịt hỗn độn giao tiếp nhau, buổi ban đầu dựng nên gốc rễ. Gây dựng nuôi nấng cái ngân ngạc (cái bờ cõi, cái mầm có hình hài ban đầu của thai đan), ngưng thần lại mà thành thân hình. Mọi người đều theo đó mà ra đời; các loài bò động không loài nào không do đó.
Vì thế Trọng Ni (tên chữ của Khổng Tử) ca ngợi buổi hồng mông (thuở khí trời đất còn mờ mịt chưa phân), đức của Càn Khôn rỗng không mà thông suốt. Xét đời xưa thì đặt việc ở bậc vua đầu tiên; bài thơ Quan Thư (bài đầu Kinh Thi, nói về vợ chồng) được đặt ở đầu. Lễ cưới và lễ đội mũ (lễ trưởng thành) có khí nối kết nhau; năm đầu tiên thì mầm mới nảy.
Thánh nhân không sinh ra vô cớ; ngẩng lên xem rõ thiên phù (dấu hiệu của trời). Thiên phù có tiến có lui, co duỗi để ứng với thời. Cho nên Dịch thâu tóm được lòng trời.
Quẻ Phục dựng nên mầm đầu tiên. Con trai trưởng (quẻ Chấn) nối thể của cha (Càn), nhờ mẹ (Khôn) mà lập nền điềm. Vơi đầy ứng với chuông luật (mười hai luật âm, mỗi luật ứng một tháng), lên xuống dựa theo chuôi sao Bắc Đẩu. Ngày mùng ba trăng mới ló ánh sáng, quẻ Chấn nạp can Canh ở phương tây (theo phép nạp giáp: ghép tám quẻ với thiên can theo vị trí và hình dạng mặt trăng từng ngày). Ngày mùng tám quẻ Đoài nạp can Đinh, trăng thượng huyền (nửa vầng đầu tháng) phẳng như sợi dây. Ngày rằm thể của Càn trọn vẹn, trăng tròn đầy ở can Giáp phương đông. Con cóc và vía con thỏ (bóng trên mặt trăng): khí mặt trời mặt trăng cùng sáng. Cóc soi theo tiết quẻ, thỏ nhả ra ánh sáng sinh. Đạo của bảy và tám (số thiếu dương và thiếu âm, cộng lại là mười lăm, tức ngày rằm) đã hết thì cong gãy, cúi xuống mà giảm dần.
Ngày mười sáu chuyển sang nhận quyền thống lĩnh: quẻ Tốn, can Tân, hiện ra lúc rạng sáng. Quẻ Cấn ứng ở can Bính phương nam, là trăng hạ huyền (nửa vầng cuối tháng) ngày hai mươi ba. Quẻ Khôn, can Ất, ngày ba mươi; ở phương đông bắc thì mất bạn. Tiết hết thì truyền nhường cho nhau, nối thể mà lại sinh ra rồng.
Nhâm Quý phối với Giáp Ất; Càn Khôn bao gồm đầu và cuối. Bảy với tám là số mười lăm; chín với sáu (số lão dương và lão âm) cũng ứng với nhau. Bốn số hợp lại là ba mươi, thì khí dương cạn tắt mà ẩn đi. Tám quẻ bày ra như các vì sao sáng, vận chuyển mà không mất chỗ giữa.
Nguyên tinh (tinh khí gốc) mờ nhỏ khó thấy, phải suy đo theo các dấu hiệu làm chứng. Khi ở yên thì xem hình tượng của nó, phỏng theo dáng dấp của nó. Dựng cây biểu (cột đo bóng mặt trời) làm khuôn mẫu, xem xét điềm báo để định lành dữ. Ra hiệu lệnh thuận theo thời lệnh, chớ để lỡ lúc hào động. Trên xét văn của Hà Đồ (bức đồ cổ tương truyền hiện ra từ sông Hoàng Hà), dưới xếp đặt dòng chảy và hình thế đất, ở giữa xét lòng người; đem so sánh mà khảo xét tam tài (ba ngôi: trời, đất, người). Khi động thì theo tiết của quẻ, khi tĩnh thì theo lời thoán (lời tổng giải cả một quẻ). Càn Khôn được đem ra thi hành, rồi trời đất mới yên trị. Có thể không cẩn thận được sao?
Đứng đầu việc cầm quyền chính trị, nắm giữ những chỗ nhỏ nhặt kín đáo. Mở bày của báu, then chốt của đạo là cán chuôi Khôi (Khôi: bốn sao đầu của chòm Bắc Đẩu; cán: ba sao chuôi), là giềng mối thống lĩnh mọi biến hóa. Hào và tượng động ở bên trong, thì lành dữ nổi lên ở bên ngoài. Ngũ vĩ (năm hành tinh: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) lúc đi nghịch lúc đi thuận, ứng thời mà cảm động. Bốn lần bảy (hai mươi tám chòm sao, gọi là nhị thập bát tú) lệch lạc trái nhau, rời xa nhau, lên xuống chênh lệch (?).
Sao Văn Xương thống quản sổ sách, trách hỏi các sao Tam Thai, Tứ Phụ (ví như các quan đại thần). Trăm quan và các ty sở mỗi bên coi giữ phần việc của mình.
Mặt trời hợp tinh của ngũ hành, mặt trăng nhận giềng mối của sáu luật. Năm lần sáu là ba mươi độ; hết số độ thì lại bắt đầu lại. Xét từ đầu mà tìm đến cuối, là đầu mối của còn và mất. Hoặc vua kiêu căng tràn đầy, quá mức mà trái đạo; hoặc bề tôi gian tà nịnh hót, việc làm không theo đúng đường. Thì trăng huyền, trăng vọng (trăng rằm) đầy vơi sai lệch, biến đổi trái thường, gây hung họa. Sao Chấp Pháp chê trách, hỏi tội lỗi mà để lại cho chủ.
Thần cực (sao Bắc Cực) giữ ngay chính, thong dong giao việc cho kẻ dưới. Nhà Minh Đường (nhà vua ban bố chính sự) bày ra chính lệnh, nước không có điều hại đạo. Bên trong để nuôi mình thì yên tĩnh, trống rỗng, không vướng bận. Gốc vốn ẩn kín ánh sáng, soi vào trong thân hình. Đóng kín cái đoài (cái lỗ, chỉ miệng và các giác quan), đắp vững gốc rễ thiêng. Ba nguồn sáng (mặt trời, mặt trăng, sao) chìm khuất, ấp ủ nuôi viên ngọc con. Nhìn thì không thấy, nhưng ở gần nên dễ tìm.
Chỗ vàng ở giữa (trung tâm cơ thể) dần thông suốt thớ thịt, thấm nhuần đến tận da thịt. Ban đầu đúng thì về sau tốt; thân cây đứng vững thì ngọn mới giữ được. Cái Một ấy bị che lấp, người đời không ai biết.
Bậc đức cao thì vô vi (không cố ý làm gì, thuận theo tự nhiên), không dùng sự dò xét để cầu. Bậc đức thấp thì ra sức làm, công dụng không ngừng. Đóng ở trên thì gọi là có, đóng ở dưới thì gọi là không. Cái không để phụng thờ cái trên; ở trên có thần đức trú ngụ. Đó là phép của hai lỗ huyệt; khí kim cũng cần đến nhau.
Biết trắng mà giữ đen, thì thần minh tự đến. Trắng là tinh của kim, đen là nền của nước. Nước là then chốt của đạo, con số của nó là một, là khởi đầu của âm dương. Cái đen ấy chứa hoàng nha (mầm vàng, tên ẩn chỉ tinh chất quý sinh ra từ chì trong luyện đan), là chủ của ngũ kim (năm thứ kim loại: vàng, bạc, đồng, sắt, chì thiếc), là hà xa (xe sông, tên ẩn của chì) ở phương bắc. Cho nên chì ngoài đen, trong ôm hoa vàng; như người mặc áo vải thô mà ôm ngọc, bên ngoài trông như kẻ điên.
Kim là mẹ của nước, mẹ ẩn trong thai con; nước là con của kim, con náu trong bọc mẹ. Chân nhân (người đắc đạo; ở đây cũng chỉ tinh chất chân thật của thuốc) vô cùng mầu nhiệm, như có như không. Phảng phất như vực lớn, chợt chìm chợt nổi. Lui về mà chia bày ra, mỗi thứ giữ một cõi một góc.
Hái về thì giống màu trắng, nấu luyện thì thành màu đỏ. Luyện lấy lớp ngoài làm vỏ che giữ, phần trắng ở bên trong giữ được chính. Vuông tròn đường kính một tấc, hòa lẫn mà ràng buộc nhau. Sinh ra trước cả trời đất, cao cả tôn quý vô cùng.
Bên cạnh có tường và cổng, hình dạng như núi Bồng Hồ (núi tiên Bồng Lai, hình như cái bầu). Vây quanh đóng kín, bốn phía thông nhau mà quanh co. Canh giữ kín đáo vững chắc, ngăn tuyệt kẻ gian tà. Gác cong thông nhau để phòng điều bất trắc. Có thể không cần suy nghĩ, khó dùng sự lo âu nhọc nhằn. Thần khí đầy nhà, không ai giữ lại được. Giữ được thì thịnh, mất đi thì chết. Khi động, khi tĩnh, khi nghỉ ngơi, nó thường ở cùng với người.
Đây không phải là phép quán lần lượt các tạng (tưởng tượng soi từng tạng phủ trong người), nhìn vào trong mà có điều suy tưởng; không phải bước theo hình sao Đẩu và các chòm sao, hay theo lục giáp (sáu ngày Giáp trong vòng sáu mươi ngày) mà chọn ngày giờ; không phải đường âm (thuật phòng the) chuộng phép "chín một", làm đục loạn, đùa cợt với bào thai gốc; không phải nuốt khí đến kêu ruột kêu dạ dày, nhả khí chính mà hít khí tà bên ngoài; ngày đêm không ngủ, cuối tháng đầu tháng chưa từng nghỉ. Thân thể ngày càng mệt mỏi, hoảng hốt như người ngây dại. Trăm mạch sôi sục chạy cuồng, không được yên lắng trong trẻo. Đắp đất dựng đàn, sớm tối kính cẩn cúng tế. Quỷ vật hiện hình, trong mộng cảm động. Lòng vui ý sướng, tự cho rằng chắc sẽ kéo dài tuổi thọ. Bỗng chết yểu, xác thân thối rữa phơi bày. Làm gì cũng sai trái, ngược ngạo mà mất then chốt. Các thuật ấy rất nhiều, có đến nghìn điều, hơn cả vạn. Tới lui đều trái với đạo Hoàng Lão (đạo của Hoàng Đế và Lão Tử), quanh co trái với Cửu Đô (?).
Người sáng suốt xét ý chỉ ấy, thì rõ ràng biết được nguồn gốc. Siêng năng mà làm, sớm tối không nghỉ. Phục thực (uống thuốc đan) ba năm, thì thân nhẹ bay lên đi xa. Bước qua lửa không cháy, vào nước không ướt. Có thể hiện có thể ẩn, vui mãi không lo. Đạo thành đức tựu, ẩn náu chờ thời. Thái Nhất (vị thần tối cao) bèn triệu gọi, dời đến ở Trung Châu (cõi tiên). Công đầy đủ thì bay lên trời, nhận sổ tiên và bản đồ.
Sách Hỏa ký (sách ghi phép giữ lửa luyện đan) không phải làm suông, mà diễn lý Dịch để làm sáng tỏ. Trăng lưỡi liềm là khuôn mẫu của lò và đỉnh (vạc luyện thuốc). Bạch hổ (hổ trắng, tên ẩn chỉ kim, chì) làm trục để nung nấu. Hống (thủy ngân) là mặt trời, là lưu châu (hạt châu lăn chảy, tên ẩn của thủy ngân); thanh long (rồng xanh) đi cùng với nó. Đưa phương đông hợp với phương tây, hồn và phách tự ràng buộc nhau (?). Trăng thượng huyền ứng quẻ Đoài, số tám; trăng hạ huyền ứng quẻ Cấn, cũng tám. Tinh của hai huyền hợp lại, thể của Càn Khôn mới thành. Hai lần tám ứng với một cân (mười sáu lạng); đạo Dịch ngay ngắn không nghiêng lệch. Một cân có ba trăm tám mươi bốn thù (thù: đơn vị cân nhỏ, hai mươi bốn thù là một lạng), cũng ứng với số hào của các quẻ.
Kim bỏ vào lửa mạnh, màu sắc không mất ánh tinh. Từ khi trời đất mở ra đến nay, mặt trời mặt trăng không kém sáng. Kim không mất sức nặng, mặt trời mặt trăng hình vẫn như thường. Kim vốn từ mặt trăng sinh ra, sáng ngày sóc nhận phù của mặt trời. Kim trở về với mẹ: ngày cuối tháng mặt trời và mặt trăng ôm lấy nhau, giấu kín vành ngoài, chìm vào cõi trống rỗng sâu thẳm. Kim trở lại tính cũ, ánh sáng uy nghi, đỉnh luyện bèn rực rỡ.
Tý và Ngọ số hợp lại là ba (Tý thuộc Thủy, số một; Ngọ thuộc Hỏa, số hai); Mậu Kỷ gọi là năm. Ba và năm đã hòa hợp, thì tám thứ đá (tám loại khoáng thạch dùng trong luyện đan) được giềng mối ngay ngắn. Hít thở ham muốn lấy nhau, đứng mong tưởng mà thành vợ chồng. Đất vàng là cha của kim; lưu châu là mẹ của nước. Nước lấy đất làm quỷ (cái khắc chế mình), đất đè nén khiến nước không nổi dậy được. Chu tước (chim sẻ đỏ, tượng phương nam) là tinh của lửa, cầm cân điều hòa thắng bại. Nước thịnh thì lửa tắt, cùng chết mà trở về đất dày. Ba tính đã hội hợp, thì bản tính cùng chung một tông tổ.
Cự thắng (vừng đen) còn kéo dài được tuổi, huống chi hoàn đan (đan luyện thành, thuốc trường sinh) có thể đưa vào miệng. Tính của kim không hư mục, nên là của báu trong muôn vật. Thuật sĩ uống ăn nó thì thọ mạng được lâu dài. Thổ đi khắp bốn mùa, giữ bờ cõi, định khuôn phép. Kim sa vào ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), tan ra như sương mù, như gió mưa. Hun xông đến tứ chi, nét mặt tươi nhuận đẹp đẽ. Tóc bạc đều hóa đen, răng rụng mọc lại chỗ cũ. Ông già trở lại trai tráng, bà lão thành cô gái trẻ. Đổi hình, tránh được tai ách ở đời, gọi là chân nhân.
Hồ phấn (phấn chì trắng) bỏ vào lửa, màu hỏng đi lại trở thành chì. Băng tuyết gặp nước nóng thì tan ra thành thái huyền (nước). Kim lấy sa (chu sa) làm chủ, nhận sự hòa hợp từ thủy ngân. Biến hóa là do cái chân thật của nó; đầu cuối tự nương vào nhau. Muốn làm tiên nhờ uống thuốc thì nên dùng những thứ cùng loại. Trồng lúa thì phải dùng hạt giống lúa kê; ấp gà thì dùng trứng gà. Lấy cùng loại giúp cho tự nhiên, thì vật thành, dễ nung đúc. Mắt cá đâu thành được ngọc trai; cỏ bồng cỏ hao không thành được cây gỗ lớn. Cùng loại thì theo nhau; việc trái loại thì không thành của báu. Cho nên chim én chim sẻ không đẻ ra phượng hoàng, cáo thỏ không đẻ ra ngựa. Nước chảy không bốc lên trên, lửa cháy không thấm xuống dưới.
Trên đời nhiều người học, cao xa tài giỏi. Nhưng không gặp được thầy, được phép, nên hao lửa, mất của cải. Dựa vào sách theo chữ mà nói, làm càn theo ý mình. Đầu mối không có căn cứ, cân lường mất chừng mực. Giã chế thạch đảm (phèn xanh) đất Khương, vân mẫu cùng với dự thạch và từ thạch (đá nam châm). Đốt lưu huỳnh bằng gỗ dự chương, trộn bùn với thủy ngân mà luyện cho bốc hơi. Thổi bễ nấu năm thứ đá và đồng, lấy làm trục phụ. Tính tạp nham không cùng loại, sao có thể hợp thể ở chung? Nghìn lần làm thì vạn lần hỏng; muốn khôn hóa ra ngu. Cầu may rốt cuộc không gặp, chỉ có thánh nhân mới biết. Từ tuổi nhỏ đến bạc đầu, nửa đường sinh lòng ngờ vực. Bỏ đạo mà giữ đường mê, rời lối chính mà vào lối tà. Nhìn qua ống nên không thấy rộng, khó mà liệu được việc sắp tới.
Bậc chí thánh không ai hơn Phục Hy, người bắt đầu vạch Bát quái (tám quẻ gốc của Kinh Dịch), bắt chước trời đất. Văn Vương là bậc tông chủ trong các vua, kết thành thể quẻ, diễn ra lời hào. Phu tử (Khổng Tử) là bậc gần thánh, tài cao, làm Thập dực (mười thiên truyện giải thích Kinh Dịch) để giúp thêm. Ba vị do trời sinh ra, lần lượt nổi lên, thay nhau trị đời. Hơn kém có bước nhanh chậm, nhưng công đức không khác. Chế tác đều có chỗ nối theo, suy đo xét đến từng phân từng thù. Cái có hình thì dễ đo lường, cái không dấu vết thì khó tính toán. Làm việc khiến có thể noi theo, vì đời mà định ra Thi, Thư. Vốn không có tri thức biết trước, đều nhờ thầy mà mỗi người tự ngộ. Sáng rõ như vén màn trướng, trợn mắt bước lên đài cao.
Sách Hỏa ký có sáu trăm thiên, chỗ hướng đến đều như nhau. Chữ nghĩa nói đi nói lại kỹ càng, mà người đời không suy nghĩ chín chắn. Tìm xét nguồn dòng thì thấy cái ẩn và cái hiện vốn ở cùng nhau. Ta lén vì người hiền mà nói, đâu dám khinh suất viết thành sách. Nhưng nếu ngậm lưỡi câm lặng, làm dứt mất đạo thì mắc tội bị trừng phạt. Bày tỏ lòng mình lên thẻ tre lụa, lại sợ tiết lộ dấu hiệu của trời. Do dự mà thêm than thở, cúi ngửa chắp nối những lời ngu này. Việc nung đúc có phép tắc, chưa nỡ bày ra hết. Chỉ nói sơ giềng mối, còn cành nhánh thì đã thấy sum suê.
Lấy kim làm đê ngăn, nước vào thì mới thong dong. Kim tính có mười lăm phần, số nước cũng như thế. Đến bên lò định cân lạng: năm phần nước là có dư. Hai thứ ấy lấy làm chân thật, kim nặng như lúc ban đầu. Ba phần kia thì không vào, lửa hai phần đi cùng với nó. Ba vật hợp lại tiếp nhận nhau, biến hóa mạnh mẽ như thần. Dưới có khí thái dương (khí lửa mạnh), ấp hun trong chốc lát. Trước tan lỏng rồi sau đông lại, gọi là Hoàng dư (xe vàng). Năm tháng sắp hết, thì tính bị hủy, tuổi thọ bị tổn; hình thể thành tro đất, trông như bụi ở cửa sổ sáng.
Giã chế rồi trộn hợp lại, đem vào cửa màu đỏ (lò luyện). Bít kín chỗ tiếp giáp, cốt làm cho thật kín chắc. Lửa nóng bày ở dưới, ngày đêm tiếng lửa đều đặn. Lúc đầu dùng văn hỏa (lửa nhỏ, nhẹ) để có thể điều chỉnh, đến cuối mới dùng vũ hỏa (lửa lớn, mạnh). Canh xem phải thêm cẩn thận, xét kỹ mà điều hòa nóng lạnh. Xoay vòng qua mười hai tiết, hết tiết lại phải tự mình coi sóc. Khí cạn, mạng sắp dứt, nghỉ, chết, mất hồn phách. Màu chuyển thành tía, rực rỡ thành hoàn đan. Lấy bột ấy vo một viên, chỉ một đao khuê (thìa nhỏ đong thuốc, lượng rất ít) đã vô cùng thần hiệu.
Suy diễn số của ngũ hành, gọn mà không rườm. Đưa nước vào khích lửa, thì bỗng chốc tắt hết ánh sáng. Mặt trời mặt trăng xô ép nhau, thường vào khoảng cuối tháng đầu tháng. Nước thịnh thì Khảm lấn dương, lửa suy thì Ly ban ngày cũng tối. Âm dương ăn uống lẫn nhau, giao cảm theo đạo tự nhiên.
Danh là để định tình, tự là theo tính mà nói. Kim trở về tính ban đầu, mới được gọi là hoàn đan (đan trở lại gốc). Ta không dám nói suông, mà bắt chước văn của thánh nhân. Sách xưa đề tên Long Hổ (Long Hổ kinh), Hoàng Đế khen Kim hoa (hoa vàng), Hoài Nam (Hoài Nam vương Lưu An đời Hán) luyện Thu thạch, Vương Dương thêm Hoàng nha. Người hiền thì giữ mà làm, kẻ không ra gì thì chớ cùng truyền. Đạo xưa nay vẫn một, đối đáp mà nói ra điều mình mưu tính. Người học hãy gắng sức, nghiền ngẫm suy nghĩ sâu xa. Chỗ cốt yếu đã nói rất lộ, rõ ràng không lừa dối ta.
Càn Khôn cứng mềm, phối hợp mà bao bọc nhau. Dương ban cho, âm nhận lấy; đực cái cần đến nhau. Cần nhau để tạo hóa, tinh khí mới duỗi ra. Khảm Ly đứng đầu, ánh sáng rủ xuống bày khắp. Huyền minh (cõi u tối sâu xa) khó lường, không thể vẽ ra được. Thánh nhân đo lường, sắp xếp từ chỗ không có nền (?). Bốn quẻ ấy hỗn độn, đi thẳng vào hư vô. Sáu mươi quẻ quay vòng, bày ra làm cỗ xe. Rồng ngựa vào ách, vua sáng điều khiển theo thời. Hòa thuận thì đi theo, đường bằng phẳng không lệch. Đường tà hiểm trở, làm nghiêng đổ nước nhà.
"Người quân tử ở trong nhà, nói ra lời tốt thì ngoài nghìn dặm cũng hưởng ứng" — ý nói bậc vua có muôn cỗ xe, ở trong cung chín lớp cửa, ra hiệu lệnh thì phải thuận theo tiết âm dương. Cất đồ dùng mà chờ thời, chớ trái với quẻ của tháng. Quẻ Truân dùng giờ Tý và Thân, quẻ Mông dùng giờ Dần và Tuất; còn lại sáu mươi quẻ, mỗi quẻ đều có ngày của nó.
Tạm bày ra hai hình tượng, chưa thể xét cho cùng. Lập nghĩa thì đặt hình phạt, đến lúc nhân thì ban ân đức. Làm trái thì dữ, làm thuận thì lành. Theo lịch mà ban lệnh, hết lòng thành, chuyên chú kín đáo. Cẩn thận canh ngày giờ, xét kỹ sự vơi đầy. Sai một chút nhỏ như hạt cải, thì hối lận (ân hận và khó khăn) thành ra giặc hại.
Hai chí (Đông chí và Hạ chí) đổi độ, sai lệch quanh co, thì giữa mùa đông nóng lớn, giữa mùa hạ có sương tuyết. Hai phân (Xuân phân và Thu phân) ngang dọc lẫn lộn, không ứng với lậu khắc (đồng hồ nước dùng đo giờ). Gió mưa không đúng tiết, lụt và hạn đánh nhau. Châu chấu sôi trào, các điều quái lạ cùng xuất hiện. Trời hiện điều lạ, núi lở đất nứt. Người con hiếu dụng tâm, cảm động đến hoàng cực (chuẩn mực tối cao của bậc làm vua). Gần thì ra từ miệng mình, xa thì lan đến cõi khác. Hoặc chuốc lấy họa, hoặc đem lại phúc; hoặc dựng nên thái bình, hoặc gây ra binh đao. Bốn điều ấy đến đều do từ trong lòng.
Động tĩnh có lẽ thường, vâng theo dây mực. Bốn mùa thuận hợp, cùng với khí hòa hợp. Cứng mềm đã phân rõ, không lẫn vào nhau. Ngũ hành giữ bờ cõi, không đầy vơi bừa bãi. Dịch vận hành xoay vòng, co duỗi rồi trở lại.
Vào khoảng giữa cuối tháng và đầu tháng, hai phù hợp lại mà đi ở giữa. Mờ mịt hỗn độn, đực cái theo nhau. Nhựa dịch thấm nhuần, ban phát hóa dục mà lưu thông. Sự thần minh của trời đất, không thể đo lường. Lợi dụng để yên thân, ẩn hình mà giấu kín. Bắt đầu từ phương đông bắc, là vùng của sao Cơ và sao Đẩu. Xoay vòng mà rẽ sang phải, nhả ra vầng sáng, nhú ra mầm. Từ đầm sâu ẩn kín hiện ra hình tượng, tỏa ra ánh tinh.
Ở trên sao Mão và sao Tất, quẻ Chấn hiện ra làm dấu hiệu. Khí dương bắt đầu: hào Sơ cửu, "rồng còn ẩn" (hào đầu của quẻ Càn). Dương lấy số ba mà lập, âm lấy số tám mà thông. Cho nên ngày mùng ba quẻ Chấn động, ngày mùng tám quẻ Đoài đi. Hào Cửu nhị, "rồng hiện ra", hòa bình mà có ánh sáng. Ba lần năm (ngày rằm) thì đức đã thành, thể Càn mới trọn. Hào Cửu tam, "chiều tối còn lo sợ", thần phù bị vơi gãy. Thịnh suy dần thay đổi, cuối cùng trở lại ban đầu. Quẻ Tốn nối dòng thống lĩnh, giữ chặt mà nắm lấy. Hào Cửu tứ, "hoặc nhảy lên", tiến lui đường đều nguy. Quẻ Cấn chủ việc dừng tiến, không được vượt quá thời. Ngày hai mươi ba coi giữ kỳ hạ huyền. Hào Cửu ngũ, "rồng bay", ngôi trời thêm vui. Hào Lục ngũ, quẻ Khôn đón nhận, thắt buộc đầu cuối. Ấp ủ nuôi các con, đời đời làm mẹ của muôn loài. Hào Thượng cửu, "rồng lên quá cao", đức tranh đấu ở ngoài đồng. Dụng cửu (lời đặc biệt dùng chung cho các hào dương) bay lượn, làm khuôn phép cho đạo. Số dương đã hết, hết thì lại dậy lên. Suy tình mà hợp với tính, xoay chuyển mà trao cho nhau.
Noi theo Tuyền cơ (khí cụ xem thiên văn, cũng chỉ các sao Bắc Đẩu), lên xuống trên dưới, xoay vòng khắp sáu hào, khó mà thấy được. Vì thế không có ngôi cố định, mà làm tông tổ của Dịch.
Sáng ngày sóc là quẻ Phục (quẻ có một hào dương ở dưới năm hào âm, ứng tháng mười một âm lịch, khí dương mới sinh; đây là quẻ đầu trong mười hai quẻ tiêu tức ứng với mười hai tháng), khí dương bắt đầu thông. Ra vào không bệnh tật, dựng biểu thì có chút cứng. Luật Hoàng chung (luật đầu tiên trong mười hai luật âm) dựng ở tháng Tý, điềm báo bèn rõ. Gieo rải hơi ấm mềm, dân chúng được yên thường.
Quẻ Lâm (hai hào dương ở dưới, ứng tháng mười hai) đến bên lò mà bày cành nhánh, mở đường cho ánh sáng ngay chính. Ánh sáng dần tiến lên, ngày càng dài thêm. Tháng Sửu ứng luật Đại lữ, kết đúng chỗ cao thấp.
Ngẩng lên mà thành quẻ Thái (ba hào dương dưới, ba hào âm trên, ứng tháng giêng), cứng mềm cùng thịnh. Âm dương giao tiếp, cái nhỏ đi, cái lớn đến. Như nan hoa tụ về tháng Dần, vận chuyển mà theo kịp thời.
Dần dần trải qua quẻ Đại tráng (bốn hào dương, ứng tháng hai), đứng kẹp hai bên cửa Mão. Quả cây du rơi rụng, trở về gốc rễ. Hình và đức (sát phạt và sinh dưỡng) trái nhau, ngày và đêm bắt đầu chia đều.
Quẻ Quải (năm hào dương, một hào âm trên cùng, ứng tháng ba): âm lui đi, dương lên mà tiến tới. Rửa sạch lông cánh, rũ bỏ bụi cũ.
Quẻ Càn (sáu hào dương, ứng tháng tư) mạnh mẽ thịnh sáng, phủ rộng khắp bốn bên. Dương hết ở tháng Tỵ; đến giữa thì xâm phạm nhau (?).
Quẻ Cấu (một hào âm sinh ở dưới, ứng tháng năm) bắt đầu thứ tự mới, "giẫm phải sương" là điềm đầu tiên. Suối lạnh dưới đáy giếng. Tháng Ngọ ứng luật Nhuy tân; dương phục tùng âm, âm làm chủ.
Quẻ Độn (hai hào âm, ứng tháng sáu): lánh khỏi ngôi đời, thu giữ tinh hoa. Ôm đức chờ thời, nghỉ ngơi nơi tối tăm.
Quẻ Bĩ (ba hào âm dưới, ba hào dương trên, ứng tháng bảy): bế tắc không thông, mầm không sinh được. Âm duỗi ra, dương co lại, tên họ của dương bị chìm mất.
Quẻ Quan (bốn hào âm, ứng tháng tám) xem cán cân, xét tình hình giữa mùa thu. Nhận nuôi những mầm non yếu, cây già khô lại tươi tốt. Rau tể và lúa mạch nảy mầm, nhờ đó vượt lên mà sinh.
Quẻ Bác (năm hào âm, ứng tháng chín) làm nát tay chân, tiêu diệt hình hài. Khí hóa sinh đã cạn, mất cái thần tột bậc.
Đạo đến cùng thì quay lại, trở về Khôn nguyên (quẻ Khôn, sáu hào âm, ứng tháng mười). Luôn thuận theo lẽ của đất, vâng theo trời mà ban bố.
Huyền diệu, u sâu, xa thẳm, cách trở mà vẫn nối liền. Ứng theo độ số mà nuôi giống, là gốc của âm dương. Mênh mông mờ mịt, không biết đầu mối ở đâu. Trước thì mê mà lạc đường, sau thì làm chủ. Không có chỗ bằng nào mà không nghiêng, đó là đạo tự nhiên. Biến đổi thay nhau thịnh, vơi đầy nương nhau. Hết Khôn thì bắt đầu Phục, quay vòng như chuỗi vòng nối liền. Bậc đế vương nối theo mà trị, nghìn năm vẫn còn mãi.
Muốn nuôi dưỡng tính, kéo dài mạng sống, đẩy lùi hạn chết, thì phải xét nghĩ về cuối, nên lo từ đầu. Thân thể người nhận được, vốn gốc là một cái không. Nguyên tinh bày ra như mây, nhờ khí mà gửi vào buổi đầu.
Âm dương làm độ, là chỗ hồn phách ở. Thần dương là hồn, thuộc mặt trời; thần âm là phách, thuộc mặt trăng. Hồn với phách làm nhà cho nhau. Tính chủ ở bên trong, dựng nên ngân ngạc. Tình chủ lo bên ngoài, đắp tường thành, xây thành quách. Thành quách trọn vẹn thì người và vật mới yên. Vào lúc ấy, tình hợp với Càn Khôn. Càn động mà thẳng, khí bày ra, tinh chảy đi. Khôn tĩnh mà khép lại, làm nhà cửa cho đạo. Cái cứng ban ra rồi lui, cái mềm hóa sinh mà nuôi lớn. Chín trở lại, bảy quay về, tám trở về, sáu ở yên (số thành của ngũ hành: chín là Kim, bảy là Hỏa, tám là Mộc, sáu là Thủy). Nam trắng, nữ đỏ; kim và lửa ràng buộc nhau. Thì nước định được lửa, là khởi đầu của ngũ hành. Điều thiện cao nhất giống như nước, trong mà không vết. Hình tượng của đạo là cái Chân nhất (cái Một chân thật), khó mà vẽ ra. Biến đổi mà chia bày, mỗi thứ ở riêng một chỗ.
Giống như quả trứng gà, trắng đen khớp nhau. Dọc ngang một tấc, làm buổi ban đầu. Rồi tứ chi, ngũ tạng, gân xương đều đủ. Trải qua mười tháng, thoát ra khỏi bọc. Xương mềm có thể cuộn lại, thịt trơn như chì.
Dương toại (gương lõm bằng đồng hứng nắng lấy lửa), không có mặt trời thì không sinh được ánh lửa. Phương chư (chậu, gương bằng đồng đặt dưới trăng hứng sương lấy nước), không có sao trăng thì sao có được nước? Hai khí ấy sâu xa cách trở mà cảm hóa còn thông được với nhau, huống chi cái gần ở ngay trong thân, sát nơi lòng ngực. Âm dương phối với mặt trời mặt trăng, nước và lửa làm dấu hiệu chứng nghiệm.
Tai, mắt, miệng là ba của báu, phải bít kín, chớ để phát tán ra. Chân nhân lặn ở vực sâu, nổi trôi mà giữ trong khuôn giữa. Xoay vào trong mà nhìn nghe, mở đóng đều hợp nhất. Làm then chốt cho chính mình, động tĩnh không cạn kiệt. Khí Ly (mắt) giữ gìn bên trong; Khảm (tai) thì không dùng để nghe ngóng; Đoài (miệng) khép lại không dùng để nói năng; ít lời mà thuận theo hồng mông. Ba thứ ấy đã đóng then cài, thả lỏng thân thể ở trong phòng trống. Gửi chí về hư vô, lấy sự không vướng ý niệm làm thường. Chứng nghiệm khó mà dời đổi (?), lòng chuyên nhất không tán loạn. Khi ngủ thì thần ôm giữ lấy nhau, khi tỉnh thì canh xem còn hay mất. Nét mặt dần tươi nhuận, xương khớp càng cứng mạnh. Đẩy lùi mọi khí âm tà, rồi mới lập được chính dương. Tu luyện không ngừng nghỉ, thì các khí đi như mây mưa. Đầm đìa như đầm nước mùa xuân, rỉ rả như băng tan. Từ đầu chảy xuống tới chân, đến cùng lại dâng lên. Qua lại thông suốt không cùng, phơi phới phủ khắp trong thân (?). Quay trở lại là chứng nghiệm của đạo, mềm yếu là cán chuôi của đức. Cày cuốc sạch những dơ bẩn cũ, chỗ nhỏ nhặt đều được điều hòa thông suốt. Đục là con đường dẫn tới trong; tối lâu thì sẽ sáng.
Người đời ưa thuật nhỏ, không xét đạo nông hay sâu. Bỏ lối chính theo lối tà, muốn nhanh mà lại bế tắc không thông. Như người mù không dùng gậy, như người điếc nghe nhạc cung thương; như lặn xuống nước bắt chim trĩ, thỏ, như lên núi tìm cá, rồng; như trồng lúa mạch mà mong gặt lúa kê, như quay compa mà mong được hình vuông. Dốc hết sức, nhọc tinh thần, suốt năm không thấy công hiệu. Muốn biết phép uống thuốc đan, thì việc gọn mà không rườm.
Lưu châu của thái dương (thủy ngân) thường muốn rời bỏ người. Chợt gặp được kim hoa (hoa vàng, tinh chất quý từ chì), thì xoay lại nương vào nhau. Hóa thành chất dịch trắng, đông lại rất cứng. Kim hoa xướng trước; trong giây lát, tan hóa thành nước, lởm chởm như răng ngựa (?). Dương bèn đến họa theo; tình tính tự nhiên như vậy. Ép gấp vào lúc âm, giam giữ ở cửa cấm. Mẹ hiền nuôi nấng, con hiếu đền ơn; cha nghiêm ra lệnh, dạy bảo con cháu. Ngũ hành thay nhau vượng, dựa vào nhau mà sinh. Tính lửa nung chảy kim, kim chặt cây mà cây lại tươi tốt. Ba, năm và một là tinh tột bậc của trời đất; có thể truyền bằng khẩu quyết (lời dạy truyền miệng), khó truyền bằng sách vở.
Tý nên xoay sang phải, Ngọ thì quay về đông. Mão Dậu ngăn cách ở giữa, chủ định hai tên. Rồng gọi hổ, hổ hút tinh của rồng. Hai bên ăn uống lẫn nhau, cùng tham muốn nhau. Bèn ngậm nuốt lấy nhau, nhai nuốt lẫn nhau. Sao Huỳnh hoặc (Hỏa tinh) giữ phía tây, sao Thái bạch (Kim tinh) đi ngang trời (?). Khí sát phạt đến đâu, có gì mà không đổ? Như mèo chó canh chuột, như chim sẻ sợ chim cắt; mỗi bên được công dụng của mình, đâu dám lên tiếng.
Không nắm được lẽ ấy thì khó mà nói bừa. Có người tiêu sạch gia sản, vợ con đói nghèo. Từ xưa đến nay, người ham thích kể đến ức vạn, rốt cuộc không gặp được, hiếm ai làm nên. Tìm khắp các thứ thuốc có tiếng, đều trái khác với đạo. Nếu thật gặp được, thấy được đầu mối, thì lấy cùng loại mà so sánh, đo xét đầu cuối của vật.
Ngũ hành khắc chế lẫn nhau, lại thay nhau làm cha mẹ. Mẹ ngậm chứa nhựa dịch, cha chủ việc ban cho. Tinh ngưng lại thì hình chảy ra, kim đá không mục nát. Xét kỹ, chuyên nhất, không để tiết lộ, thì được thành đạo. Dựng cây sào thì thấy bóng, gọi vào hang thì vọng tiếng; há chẳng linh nghiệm sao, đó là hình tượng tột bậc của trời đất. Nếu lấy một tấc dã cát (lá ngón, loài cây độc), một lạng ba đậu (hạt ba đậu, vị thuốc tẩy độc mạnh), vào họng là cứng đờ, không cúi ngửa được nữa. Lúc ấy, dù Chu Văn Vương bói cỏ thi, Khổng Tử xem tượng quẻ, Biển Thước (danh y thời Xuân Thu) cầm kim châm, Vu Hàm (thầy cúng nổi tiếng đời xưa) gõ trống, cũng sao làm cho tỉnh lại, đứng dậy chạy nhảy được?
Cô gái đẹp trên sông (tên ẩn chỉ thủy ngân), linh thiêng mà rất thần diệu. Gặp lửa thì bay đi, không thấy chút bụi. Như quỷ ẩn rồng nấp, không biết ở đâu. Muốn chế ngự nó, phải lấy hoàng nha làm gốc.
Vật mà không có âm dương thì trái trời, ngược gốc (?). Gà mái tự đẻ trứng thì gà con không toàn vẹn. Vì sao vậy? Vì phối hợp chưa vận hành, ba và năm không giao nhau, cứng mềm chia lìa. Tinh khí ban phát hóa sinh là lẽ tự nhiên của trời đất; như lửa cháy thì bốc lên, nước chảy thì thấm xuống, chẳng có thầy nào dạy mà khiến được như thế. Gốc ban đầu nắm giữ việc ấy, không thể đổi lại được. Xem con đực con cái lúc giao hợp, cứng mềm kết lấy nhau mà không thể gỡ ra; đó là được đúng tiết đúng phù, chứ không có sự khéo léo nào chế ngự cả. Như con trai sinh ra thì nằm sấp, con gái thì nằm ngửa; là bẩm thụ từ trong bào thai, nhận khí từ buổi ban đầu. Không chỉ lúc sinh ra mới thấy rõ, mà đến lúc chết cũng lại như thế. Đó không phải cha mẹ dạy bảo khiến như vậy, mà gốc ở lúc giao hợp, đã định đặt từ ban đầu.
Khảm là nam, là mặt trăng; Ly là nữ, là mặt trời. Mặt trời ban đức, mặt trăng tỏa sáng. Mặt trăng nhận sự hóa sinh của mặt trời, thể không bị vơi tổn. Nếu dương mất sự ăn khớp, thì âm lấn ánh sáng của nó; vào khoảng cuối tháng đầu tháng xảy ra nhật thực nguyệt thực, che lấp lẫn nhau. Dương tiêu mòn hình, âm lấn át thì tai họa sinh ra. Nam nữ cần nhau, ngậm vào nhả ra để nuôi nhau. Đực cái xen lẫn, theo cùng loại mà tìm nhau.
Kim hóa thành nước, tính nước chạy tản khắp nơi. Lửa hóa thành đất, nước không chảy đi được. Cho nên nam động mà ban ra ngoài, nữ tĩnh mà giữ ở trong. Vượt quá độ, quá tiết thì bị nữ ràng giữ. Phách dùng để khóa giữ hồn, không cho buông tuồng phóng túng. Không lạnh không nóng, tiến lui hợp thời; mỗi bên được hòa hợp, đều nhả ra dấu hiệu chứng nghiệm.
Đan sa (chu sa) là tinh của Mộc, gặp kim thì cùng hợp. Kim và thủy ở chung một chỗ, mộc và hỏa làm bạn với nhau. Bốn thứ hỗn hợp, bày thành rồng và hổ. Rồng là dương, số lẻ; hổ là âm, số chẵn. Gan màu xanh làm cha, phổi màu trắng làm mẹ, thận màu đen làm con, tỳ màu vàng làm tổ. Con là khởi đầu của ngũ hành. Ba vật là một nhà, đều quy về Mậu Kỷ.
Cứng mềm thay nhau nổi lên, lần lượt trải qua các phần. Rồng ở tây, hổ ở đông, dựng đường ngang theo Mão Dậu. Hình và đức cùng hội, gặp nhau vui mừng. Hình chủ việc ẩn giết, đức chủ việc sinh dậy. Tháng hai quả du rụng, sao Khôi chỉ vào Mão; tháng tám lúa mạch mọc, sao Thiên cương chỉ vào Dậu. Tý ở nam, Ngọ ở bắc, làm giềng mối cho nhau. Số một và chín, hết rồi lại bắt đầu. Ngậm khí gốc ở sao Hư, sao Nguy (hai chòm sao phương bắc), gieo tinh ở Tý.
"Quan quan tiếng chim thư cưu, trên bãi giữa sông; người con gái dịu dàng hiền thục, là bạn tốt của người quân tử" (thơ Quan Thư trong Kinh Thi). Con đực không ở một mình, con cái không ở lẻ loi. Huyền vũ (thần phương bắc, hình rùa và rắn quấn nhau) gồm rùa và rắn cuộn quấn đỡ nhau, để làm rõ rằng đực cái rốt cuộc phải cần đến nhau. Giả sử hai cô gái ở chung một phòng, nhan sắc đều rất đẹp, sai Tô Tần nói giúp, Trương Nghi làm mối (hai nhà du thuyết giỏi biện luận thời Chiến Quốc), uốn lưỡi lanh lợi, tung lời hoa mỹ, dốc lòng hòa giải, cho hợp làm vợ chồng, thì đến khi tóc rụng răng mục cũng rốt cuộc không thành đôi được. Nếu dược vật không đúng giống, tên loại khác nhau, phân lượng sai lệch, mất giềng mối, thì dù Hoàng Đế đứng lò, Thái Nhất giữ lửa, Bát công (tám vị tiên khách của Hoài Nam vương) giã luyện, Hoài Nam vương điều hợp; dựng nhà đắp đàn cao, lấy ngọc làm bậc thềm; dâng nem thịt kỳ lân, thịt khô chim phượng, cầm sách quỳ lâu, khấn cầu thần trời thần đất, xin các quỷ thương xót; tắm gội trai giới (kiêng khem giữ mình sạch sẽ), mong có điều trông đợi, thì cũng như hòa keo mà vá nồi, lấy (chữ thiếu) (?) mà bôi mụn nhọt, trừ lạnh mà lại thêm băng, trừ nóng mà lại dùng nước sôi, như mong rùa bay rắn múa, càng thấy trái ngược.
Xưa kia các bậc thánh hiền ôm giữ cái huyền diệu chân thật, uống thuốc luyện từ cửu đỉnh (chín lò vạc luyện đan), hóa đi dấu vết mà ẩn mất. Ngậm tinh nuôi thần, đức thông với ba nguồn sáng. Tân dịch (nước bọt và các chất dịch quý trong thân) thấm khắp thớ da, gân xương rất cứng chắc. Mọi khí tà bị trừ bỏ, chính khí thường còn. Tích lũy lâu dài thì đổi hình mà thành tiên. Các ngài lo thương người đời sau, những kẻ ham đạo, nên theo phong thái của mình, chỉ vạch văn cổ, viết thành sách và đồ, mở bày cho con cháu đời sau. Nhưng chỉ lộ cành nhánh, giấu kín gốc rễ; mượn tên các thứ đá, viết văn che giấu, làm lệch lạc. Người học có được thì cất trong rương suốt đời; con nối nghiệp cha, cháu theo gót ông, truyền đời mê muội, rốt cuộc không thấy không hiểu. Bèn khiến người làm quan bỏ việc quan, nông phu bỏ cày cuốc, lái buôn bỏ hàng hóa, kẻ có chí thì nhà nghèo. Ta rất thương xót, nên định chép ra bài văn này. Chữ gọn dễ suy nghĩ, việc giản không rườm. Bày rõ từng điều, xét thực có thể xem được. Phân lạng có số định, nhân đó mà noi theo. Cho nên viết thành lời lộn xộn, chừa lỗ hổng ở cửa ngõ; người trí hãy xét kỹ, dùng ý mình mà tham khảo.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video