Thiên 3 — Ngũ tương loại và lời tự thuật của tác giả

 Sách *Tham Đồng Khế* (sách đem ba điều — đạo Kinh Dịch, đạo Hoàng Lão và việc lò lửa luyện đan — hợp lại làm một, khớp với nhau như hai nửa tấm thẻ làm tin) trước đây chỉ bày ra những nét đại cương. Lời lẽ chưa được thuần nhất, nói tràn lan, chỗ tinh vi còn chưa đủ, phần sơ lược thì chỉ phảng phất mơ hồ. Nay tôi soạn chép thêm để bổ sung chỗ còn sót, trau chuốt những chỗ sâu kín, móc nối các phần cho liền với nhau. Nhờ vậy ý chỉ được đều đặn, chỗ hướng tới không trái nhau. Vì thế tôi viết thêm thiên này, đặt tên là *Ngũ Tương Loại* (năm điều cùng loại, đối chiếu lẫn nhau). Đến đây thì tính tình của Đại Dịch (Kinh Dịch, sách nói về lẽ biến hoá của trời đất) đã được nói hết.

 Tính tình của Đại Dịch, mỗi điều đều theo đúng mức độ của nó. Đạo Hoàng Lão (học thuyết của Hoàng Đế và Lão Tử, chú trọng thuận theo tự nhiên, nuôi dưỡng thân tâm để sống lâu) dùng đó mà xét cho đến tận cùng, so sánh rõ ràng thì có thể nắm giữ mà làm theo. Việc lò lửa (luyện đan bằng lò và lửa) thật sự có căn cứ. Ba đường ấy — Dịch, Hoàng Lão, lò lửa — đều từ một gốc mà ra, cùng đi ra từ một lối.

 Cành, thân, hoa, lá, quả trái rủ xuống bày khắp, gốc rễ đều nằm ở thân cây, không mất bản chất vốn có. Đây là lời nói ra từ lòng thành, đã xét kỹ nên không sai.

 Hãy lấy hình ảnh tiết tháng giữa mùa đông (tháng mười một âm lịch, có tiết Đông chí, lúc khí âm cực thịnh và khí dương vừa nhen nhóm trở lại): tre cây đều bị giá rét làm tổn hại. Để giúp khí dương còn non, người ta cấm khách buôn đi lại, bậc vua chúa cũng ẩn mình thật kín. Làm theo thời, thuận theo tiết lệnh, ngậm miệng không nói năng.

 Đạo trời rộng lớn mênh mông. Thái Huyền (cái huyền diệu tối cao, gốc của muôn vật) không có hình dáng, trống rỗng lặng lẽ, không thể nhìn thấy. Khung viền bên ngoài (?) cũng tan biến mất. Nếu làm sai lầm thì mất đầu mối công việc, lời nói ra quay lại tự làm hại mình. Vì vậy tôi trình bày riêng bốn hình tượng này để chỉ dạy cho những người đời sau còn mù tối.

 Kẻ quê mùa ở đất Cối Kê (nay thuộc vùng Chiết Giang, Trung Quốc), một học trò mục nát trong hang sâu, ôm giữ lòng chất phác, không thích vui sướng vinh hoa. Sống lui về chốn hẻo lánh quê mùa, xem nhẹ lợi lộc và danh tiếng, giữ lòng điềm đạm, mong thời thế yên bình. Nhân lúc thong thả ở nhà nhàn rỗi, tôi soạn ra bài văn này để ca ngợi và trình bày Đại Dịch cùng lời để lại của ba bậc thánh (Phục Hy, Văn Vương, Khổng Tử — những người làm ra và giải thích Kinh Dịch). Xét ý chỉ của các ngài thì đều thống nhất, cùng một lẽ.

 Cốt yếu là thuận theo lẽ phải, làm sáng rỡ tinh thần. Sự biến hoá thần diệu lưu thông khắp nơi thì bốn biển hoà bình. Đem ra làm phép lịch thì muôn đời có thể noi theo. Sắp xếp để cai trị việc nước thì thi hành không rườm rà.

 Hướng vào bên trong để nuôi dưỡng tính mình, theo lẽ tự nhiên của đạo Hoàng Lão. Ôm giữ đức dày, trở về cội rễ, quay về nguồn gốc ban đầu. Điều đó ở ngay gần, trong lòng mình, không rời khỏi thân mình. Ôm giữ cái Một (giữ tinh thần chuyên nhất, hợp với Đạo) không buông bỏ thì có thể sống lâu mãi.

 Kèm thêm việc phục thực (uống các thứ thuốc, đan dược luyện ra để kéo dài tuổi thọ), thì phải bày đặt đúng phần đực và phần cái (hai loại thuốc mang tính dương và tính âm phối hợp với nhau). Loại bỏ hùng hoàng đất Vũ Đô (khoáng chất màu vàng đỏ có độc, nổi tiếng ở vùng Vũ Đô), vứt bỏ tám loại đá (tám thứ khoáng chất mà các nhà luyện đan thường dùng như chu sa, hùng hoàng, thư hoàng, lưu huỳnh, vân mẫu…).

 Xét kỹ những thứ dùng để làm nên vật quý mà người đời xem trọng, tôi bày ra ba đường — Dịch, Hoàng Lão, lò lửa — như cành và thân liền nhau, cùng một gốc mà khác tên, đều do một cửa mà ra. Đây không phải chỉ chất chồng câu chữ, sắp cho đối nhau để thành văn. Điều nói ra quả có thật, rõ ràng có thể xem xét. Nếu tôi bày điều giả dối thì sẽ phải chịu tội lỗi.

 Đặt tên sách là *Tham Đồng Khế*, chỉ hé cho thấy đầu mối. Lời ít mà ý lớn, người đời sau nên tuân theo.

 (Những câu sau là lối chơi chữ, ghép và tách nét chữ để giấu tên tác giả là Ngụy Bá Dương.)

 Bỏ thời thế, lánh tai hoạ, nương mình nơi gò núi, dạo chơi chốn bao la trống trải, làm hàng xóm với quỷ. Biến đổi hình hài mà thành tiên, chìm vào cõi lặng lẽ không tiếng động. (Chữ "ủy" là bỏ, ghép với chữ "quỷ" thành chữ "Ngụy".)

 Trăm đời bớt đi một, rong chơi ở cõi người. (Chữ "bách" là trăm, bớt một nét thành chữ "bạch", ghép với chữ "nhân" là người thành chữ "Bá".)

 Giương bày đôi cánh, nghiêng về đông, tây, nam (?). Nước canh nóng gặp lúc khốn ách, nước và hạn hán cách nhau mà cùng có (chữ "thang" là nước nóng bỏ bộ "thủy" là nước, thêm bộ khác thành chữ "Dương") (?). Cành lá héo vàng, mất vẻ tươi tốt của hoa (?).

 Người hiền lành tốt lành nương tựa giúp đỡ lẫn nhau (?), được yên ổn thì có thể sống lâu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video