# Kinh Vô Sở Hữu Bồ Tát
Kinh Vô Sở Hữu Bồ Tát
Đời Tùy, ngài Xà-na-quật-đa cùng những người khác dịch.
Kinh Vô Sở Hữu Bồ Tát, quyển thứ nhất.
Đời Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa cùng những người khác dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, đức Bà-già-bà (một tôn hiệu của Phật, nghĩa là bậc có đủ phúc đức, được cả thế gian tôn kính) ở trong núi Tỳ-phú-la gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Ngài ở cùng đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) đủ một trăm nghìn người. Lại có trăm nghìn vị Bồ Tát (người phát nguyện cầu thành Phật, vừa tự tu vừa cứu giúp mọi chúng sinh). Lại có các tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), các ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y Phật) và ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia đã quy y Phật). Lại có các loài trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), khẩn-na-la (thần ca múa của cõi trời, hình gần giống người mà trên đầu có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng). Lại có các thiên tử (các vị trời) ở cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, sắc dục, gồm loài người và các tầng trời thấp), và các thiên tử ở các tầng trời Tịnh Cư thuộc cõi Sắc (cõi Sắc là cõi trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế; Tịnh Cư là các tầng trời trong sạch, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục). Họ vây quanh phía trước, và Phật thuyết pháp cho họ nghe.
Lúc ấy trong đại chúng có một vị Bồ Tát tên là Vô Sở Hữu (nghĩa là "Không có gì cả"), đang ngồi trong hội. Trong chúng ấy có những vị Bồ Tát lòng mang nghi ngờ, có người hối hận vì đã làm điều ác, có người đang ở trong điên đảo (thấy trái với sự thật, như cho cái vô thường là thường còn, cái khổ là vui), có người có nghiệp chướng (chướng ngại do những việc ác đã làm từ trước gây ra), có người có pháp chướng (chướng ngại khiến không nghe hiểu được giáo pháp), và có những chúng sinh bị chướng ngại che lấp nên không thể hỏi Phật. Ngài Vô Sở Hữu muốn vì các chúng sinh ấy mà làm sạch nghiệp chướng, nên muốn thưa hỏi đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức là Phật).
Ngài quan sát đại chúng, thấy có nhiều Bồ Tát muốn sám hối những điều ác trước kia, mà lòng nóng nảy phiền muộn, không thể nghe pháp. Lại thấy có những Bồ Tát lòng không hối hận phiền muộn, có thể một lòng lắng nghe. Ngài quan sát hoạt động trong tâm của họ, thấy nhiều khổ não, nhiều lo âu hoạn nạn, nhiều nhơ nhớp lẫn lộn, nhiều cái khổ của sinh, già, chết, lo buồn, khổ não, nhiều cảnh phải gặp người mình oán ghét, nhiều cảnh phải xa lìa người mình thương yêu. Ngài nghĩ: "Muốn thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp, tức là quả vị Phật), mà bị vô lượng ràng buộc như thế, thì làm sao có thể trải qua a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) để thực hành hạnh Bồ Tát? Chính mình đã bị trói buộc, thì làm sao cởi trói cho chúng sinh?"
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghĩ như vậy rồi, lại tự suy xét: "Nếu đức Thế Tôn dạy bảo, cho phép ta thưa hỏi, thì đó là để giúp tất cả chúng sinh trong hội này xa lìa việc ác, nghi ngờ và hối hận."
Lúc ấy đức Thế Tôn biết điều mà Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn) Vô Sở Hữu và các vị Bồ Tát kia đang nghĩ trong lòng, bèn bảo Bồ Tát Ma-ha-tát Vô Sở Hữu rằng:
"Này Vô Sở Hữu, ta cũng không nói với các Bồ Tát rằng có nhiễm ô, có chấp trước, có trói, có buộc, có phạm lỗi và chỗ phạm lỗi. Vì sao vậy? Mọi chỗ chấp trước, mọi chỗ nhiễm ô, mọi chỗ trói buộc, mọi chỗ chướng ngại, mọi chỗ phạm lỗi — là muốn khiến người ta vượt qua, xa lìa các tướng (những hình tướng, dấu hiệu bên ngoài mà tâm bám vào), hành động không dính mắc kết hợp, các pháp không xen tạp, vì chúng đều không thể nắm bắt được, nên chứng được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Như vậy, tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không bị trói, các pháp không nhiễm, các pháp không chấp, không buộc, không chướng, không phạm, không thể nắm được. Vì thế sẽ thành tựu Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi mặt của tất cả sự vật).
Này thiện nam tử (người con trai hiền lành — cách Phật gọi người nghe pháp), nơi phát tâm cầu Nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả) thì không thấy có chúng sinh; ở nơi ấy không có pháp nào có thể bị trói, bị nhiễm, bị chấp, bị buộc, bị chướng, bị phạm, có thể nắm được, hay có chỗ nơi để biết được.
Này Vô Sở Hữu, ông nên vì các Bồ Tát mà hỏi: làm thế nào để các Bồ Tát Ma-ha-tát không mỏi mệt, không nhơ nhiễm, không chấp, không trói, không chướng ngại, như hư không, lại lìa cả ý tưởng về hư không, không có gì cản trở, để mau thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề — ở mọi nơi đều nên khai bày cho rõ."
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu đã được đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) dạy bảo, mời hỏi và gia trì (dùng sức thần thông hộ trì, tiếp thêm sức), cùng với sức trí tuệ của chính mình; lại vì đã gieo căn lành (gốc rễ của điều thiện) ở chỗ rất nhiều đức Phật, nên đối với Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt tính Không, đưa người sang bờ giải thoát) không còn nghi ngờ, có thể ẩn thân không hiện mà không chấp trước.
Ngài muốn nhiếp hóa (thu nhận và dạy dỗ) các Bồ Tát, lại muốn bày rõ các phúc đức; lại vì các chúng sinh có tâm chấp trước, bị sự bám giữ che lấp, hành động dựa vào hình tướng, xa lìa thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn đường tu tập) mà bị ác tri thức (bạn xấu, thầy tà) lôi kéo; và vì các Bồ Tát biết rằng tất cả pháp đều không thể nắm bắt, ngài muốn khiến họ không chấp trước, muốn khiến họ giác ngộ. Ngài liền lấy vô lượng các thứ hoa quý, hoặc hoa mọc dưới nước, hoặc hoa mọc trên cạn, hoặc hoa bằng vàng bạc, rải khắp lên Phật, với tấm lòng chí thành, vui mừng, tốt đẹp nhiệm mầu, không chút thiếu sót. Để khiến chúng sinh sinh lòng vui mừng, ngài ca ngợi đức Thế Tôn, rồi dùng kệ (lời văn vần trong kinh) hỏi rằng:
Bồ Tát dạo chơi nơi đâu? / Ai là cha mẹ của Bồ Tát?
Bồ Tát dừng ở chốn nào? / Những ai là quyến thuộc (người thân thuộc)?
Lúc ấy đức Thế Tôn liền dùng kệ đáp lời Bồ Tát Vô Sở Hữu:
Bậc dũng mãnh dạo chơi trong tính Không (sự trống rỗng, không có thực thể cố định của mọi vật), / Bát-nhã là mẹ, Phật là cha;
Tháp Phật là nơi ở, / Các Bồ Tát là quyến thuộc.
Dạo chơi trong sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), / Tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) là cha mẹ;
Tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú một chỗ không tán loạn) là nơi ở, / Các phúc đức là quyến thuộc.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe đức Phật Thế Tôn nói kệ này rồi, vui mừng thuận theo, lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói được lời này, / Bậc trí biết tất cả, không gì ngăn ngại.
Con tùy hỷ (vui mừng theo) lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Lấy gì làm nhân duyên? / Dùng trí phương tiện (cách khéo léo thích hợp) nào?
Chạm đến và chứng ngộ pháp gì? / Phải giác biết như thế nào?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp Bồ Tát Vô Sở Hữu:
Bậc dũng mãnh lấy bồ-đề (sự giác ngộ) làm duyên, / Dùng phương tiện để nhiếp thọ (thu nhận, che chở) chúng sinh;
Đã chứng biết các pháp đều Không, / Bậc trí liền giác ngộ bồ-đề.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe kệ này rồi, vui mừng thuận theo, dùng kệ ca ngợi rồi lại hỏi:
Ngài khéo nói được lời này, / Bậc trí biết tất cả, không gì ngăn ngại.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Vì sao không rơi vào đường ác, / Chốn lửa cháy dữ dội đáng sợ?
Làm sao bỏ hết mọi chốn ác, / Mau đến được nơi lành?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Không tạo mọi tội lỗi, / Cho nên bỏ được chốn ác;
Luôn luôn sống theo pháp, / Cho nên đến được nơi lành.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe kệ này rồi, vui mừng ca ngợi, lại hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc trí biết tất cả, không gì ngăn ngại.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao bao nhiêu tội lỗi, / Tạo ra lúc ngu tối không trí,
Đều có thể mau diệt, / Diệt hết không còn sót?
Lúc ấy đức Thế Tôn lại dùng kệ đáp Bồ Tát Vô Sở Hữu:
Chúng sinh cầu giải thoát, / Những người ấy nguyện được bồ-đề;
Vì bồ-đề không thể nắm bắt, / Nên mọi tội đều diệt hết.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe kệ này rồi, vui mừng thuận theo, lại dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói được lời này, / Bậc trí biết tất cả, không gì ngăn ngại.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao mọi thứ ái chấp (lòng yêu thích bám víu), / Phiền não, khổ đau trôi lăn trong luân hồi,
Đến khi thành tựu bồ-đề, / Đều hết sạch không còn?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Chỗ cho là thường, lạc, ngã, tịnh (cho rằng thân tâm là thường còn, là vui sướng, là có cái ta thật, là trong sạch), / Là điên đảo, bám lấy hư không;
Khi đã giác ngộ đúng như thật, / Khát ái (lòng tham muốn như cơn khát) đều sẽ hết.
Không ngã mạn (kiêu căng vì chấp có cái ta), không khát ái, / Mọi sự bám giữ đều như hư không;
Không trụ ở trong cũng không trụ ở ngoài, / Những thứ ấy không có chỗ nào để nắm.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu tùy hỷ bài kệ này, lại ca ngợi và dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói được lời này, / Bậc trí biết tất cả, không gì ngăn ngại.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Phải làm nghiệp gì, / Gieo hạt giống ra sao,
Mà người ấy có nhiều của cải, / Luôn luôn không cạn hết,
Lại có thể bố thí tất cả, / Buông xả không keo kiệt,
Cả thân, thịt, của cải, cho đến cái đầu, / Đều có thể bỏ ra hết?
Lúc ấy đức Thế Tôn nghe hỏi như vậy, liền vì Vô Sở Hữu mà giải thích, lại nói kệ:
Luôn luôn đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp là giáo pháp; Tăng là đoàn thể người xuất gia tu hành), / Cúng dường (dâng lễ vật với lòng cung kính) không mỏi mệt;
Nếu lại dứt bỏ (lòng ham) thế gian (?), / Bậc trí ấy mà cúng dường;
Tâm bồ-đề đã phát ra, / Là vì muốn đem vui cho chúng sinh;
Người ấy gánh vác bồ-đề, / Vì người khác mà nói cách thọ dụng (đón nhận và sử dụng);
Đem tất cả Nhất thiết trí, / Nói ra cho chúng sinh;
Cho nên người ấy có của cải, / Mọi lúc không cạn hết.
Đã làm nghiệp như thế, / Đã gieo hạt giống như thế,
Thì mọi nơi sinh ra, / Phúc dồi dào, nhiều của cải.
Thức ăn dù thô hay ngon, / Ăn uống đều trong sạch, đúng phép;
Nếu được áo mới, / Trước cho người, sau mình mới mặc.
Cho nên đời đời kiếp kiếp, / Mọi thứ đều đầy đủ, hơn người;
Không cần phải ra sức, / Mà được của cải vô tận.
Cho nên bố thí tất cả, / Buông xả không keo kiệt;
Thân, thịt và cả cái đầu, / Không gì là không đem cho.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe kệ này rồi, vui mừng ca ngợi, lại dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao lìa được nóng bức phiền não, / Nơi thân, miệng và ý?
Làm sao có được sắc tướng cao đẹp nhất, / Không nhơ, trong sạch nhất?
Lúc ấy đức Thế Tôn lại vì đó mà giảng giải, nói kệ:
Thọ trai giới (giữ giới và ăn chay đúng giờ) không thiếu sót, / Thường giảng về tính Không không thiếu;
Biết tất cả đều là Không, / Nhẫn chịu mọi sự đánh đập, mắng chửi, nhục mạ;
Cho nên thân, miệng và ý, / Không có nóng bức phiền não;
Sẽ được sắc tướng cao đẹp nhất, / Được mọi chúng sinh yêu mến.
Xin tóm lại, trong mọi lời hay, / Trong mọi lời giải đáp các câu hỏi:
Những người ấy làm sao tinh tấn vững bền, / Ở mọi nơi đều không trái ngược?
Họ làm sao có được các thừa (các "cỗ xe", tức các con đường tu tập đưa người đến giải thoát), / Cả trong thế gian lẫn ngoài thế gian?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Làm việc không nhút nhát, / Trong việc phân biệt các hoạt động của tâm;
Cho nên tinh tấn và trí tuệ, / Đời sinh ra nào cũng thường có.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Người ấy làm sao có trí, / Quyết đoán vững vàng trong thế gian?
Người ấy làm sao có sức mạnh, / Mà chúng sinh không ai khuất phục nổi?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Thường hỏi han các pháp Phật, / Không chê bai các pháp,
Tìm cầu các phương tiện khéo léo, / Cho nên người ấy có trí cao.
Thường bố thí năm thứ vị ngon, / Ban cho chúng sinh sự không sợ hãi;
Cho nên người ấy có sức mạnh, / Mà chúng sinh không ai khuất phục nổi.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Người ấy làm sao có sắc tướng đẹp đẽ, / Bậc nhất trong thế gian?
Làm sao được sống lâu, / Đến nhiều trăm ức năm?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Nếu nghe lỗi của ai, dù thật hay không thật, / Không truyền lại nói cho người khác;
Thường ca ngợi Tam bảo, / Thì tiếng tốt vang khắp mười phương.
Không làm khổ chúng sinh, / Không vui theo kẻ giết hại;
Cho nên được sống lâu, / Đến nhiều trăm ức năm.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao được phạm âm (giọng nói trong trẻo, thanh tịnh như giọng trời Phạm Thiên), / Tiếng như chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót hay tuyệt vời, thường dùng để ví giọng nói của Phật),
Mà ai được nghe thấy, / Nghe rồi đều vui mừng?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Khi thuyết pháp thì khen ngợi, / Không còn lời chê bai;
Không phá hoại sự hòa hợp, / Cho nên được giọng hay bậc nhất.
Giữ gìn bốn lỗi của miệng (nói dối, nói hai lưỡi gây chia rẽ, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô ích), / Thường nói lời lợi ích;
Lỗi mình thì tự nói ra được, / Cho nên được giọng hay bậc nhất.
Tiếng tù và ốc, tiếng trống..., / Hòa cùng các thứ nhạc,
Đem cúng dường các Phật, / Cho nên được giọng hay bậc nhất.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao thân và bụng người ấy, / Được bằng phẳng ngay ngắn?
Mọi quyến thuộc, / Đều được thuận theo nhau?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Thuốc độc và những thứ chẳng phải thuốc, / Không đưa cho, cũng không bảo người khác đưa;
Đúng bệnh mà cho thuốc thang, / Cho nên bụng bằng phẳng.
Bạn lành và kẻ oán thù, / Đều đối xử bình đẳng như ánh sáng (chiếu đều cho tất cả);
Đối với họ đã có tâm bình đẳng, / Cho nên bụng bằng phẳng.
Tất cả các loài chúng sinh, / Nhiều không đếm xuể,
Đều thương nghĩ như chính thân mình, / Cho nên bụng bằng phẳng.
Như cha mẹ với đứa con một, / Luôn khởi lòng thương xót;
Đối với chúng sinh cũng như vậy, / Nên được bụng bằng phẳng.
Đối với Bồ Tát và cha mẹ, / Cúng dường không mỏi mệt;
Cho nên quyến thuộc người ấy, / Luôn thuận theo như chính thân mình.
Đức Thế Tôn, các bậc trưởng lão, / Và những bậc đáng tôn kính;
Nếu phụng sự những vị ấy, / Với tâm hiền hòa, khiêm nhường;
Cho nên quyến thuộc người ấy, / Thuận theo như chính thân mình.
Người ấy không phân biệt, / Có tâm bình đẳng với tất cả;
Dùng bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc có lợi cho người, cùng làm việc với người) để thu phục người khác, / Thu phục được nhiều chúng sinh;
Cho nên quyến thuộc người ấy, / Sẽ được như chính thân mình.
Dạy làm các điều lành có lợi ích, / Cho vô số chúng sinh không thể nghĩ bàn;
Cho nên quyến thuộc người ấy, / Thuận theo như chính thân mình.
Đem tâm bồ-đề hòa hợp, / Với vô số chúng sinh không thể nghĩ bàn;
Cho nên quyến thuộc người ấy, / Thuận theo như chính thân mình.
Người ấy không gì là không bỏ ra, / Cho các chúng sinh;
Nên quyến thuộc người ấy, / Thuận theo như chính thân mình.
Đối với các chúng sinh, / Cùng nhau làm chung một việc;
Cho nên các chúng sinh, / Luôn cùng làm quyến thuộc.
Vật yêu quý của mình, / Có thể đem cho người khác;
Không nghĩ đến mất mát, không so đo phân biệt, / Cho nên có nhiều quyến thuộc.
Lúc ấy Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao người ấy có niệm trong sạch, / Sẽ có hướng đi không bờ bến (?)
Làm sao người ấy ưa thích pháp, / Lại không lìa chánh pháp (giáo pháp chân chính)?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Người ưa pháp thì vì họ mà nói, / Người quên mất pháp thì khiến họ nhớ lại;
Không làm khổ chúng sinh, / Nên người ấy thực hành chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn, tâm luôn tỉnh sáng).
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao nghe pháp rồi, / Luôn không có nghi ngờ?
Nếu đã được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại), / Làm sao để không bị mất?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Khiến chúng sinh không còn nghi hoặc, / Đối với Phật pháp cao nhất;
Thì người ấy nghe không ngờ vực, / Sẽ được thần thông không mất.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Làm sao các Bồ Tát, / Luôn ở trước các Phật,
Mà mọi thứ tham lam, giận dữ, / Cũng không khuất phục được?
Phiền não sinh ra thế nào, / Nương vào đâu mà trị nó?
Lại có được lòng hổ thẹn, / Sinh ra rồi lại có thể lắng yên?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Luôn luôn nhớ nghĩ các Phật, / Mà cũng không có gì để nhớ nghĩ;
Không thấy có chúng sinh, / Những điều ấy gọi là bồ-đề.
Cho nên gọi là Bồ Tát, / Luôn luôn ở trước Phật;
Cũng không phá hoại phiền não, / Cũng không lìa các Phật.
Giống như người có trí, / Ngửa nhìn lên hư không;
Trong đó không có thân tâm, / Người ấy không có chỗ nào khác.
Khi nào người trí ấy, / Ngước nhìn lên hư không,
Khi ấy không có ý niệm gì khác, / Dù trong thân hay trong tâm.
Giữ gìn bồ-đề như thế, / Người ấy ở nơi các Phật,
Không lay động thân tâm, / Cũng không xa các Phật.
Không có vật gì mà vọng tưởng phân biệt, / Nên khởi lên các tai họa như tham dục;
Đã biết không có vật gì thì không phân biệt, / Cho nên không thể bị phá hoại.
Có ý niệm thì (phiền não) hiện ra trước mắt mà sinh, / Không có ý niệm nên không có chướng ngại;
Buông bỏ vì chúng không có thật, / Giác ngộ rồi thì bỏ hết những thứ ấy.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà được hóa sinh (sinh ra một cách tự nhiên, không qua thai mẹ), / Bồ Tát luôn an vui,
Khi các Phật thuyết pháp, / Thì sinh ra trong các hoa sen?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Nhờ có mọi công đức, / Nên ở trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt) vẫn có niềm vui;
Chúng sinh sinh ra trong đó, / Thì dạy họ trong Phật pháp.
Mọi ba-la-mật, / Đều đem dạy cho họ trong đó;
Pháp thế gian và pháp ra khỏi thế gian, / Khiến họ giác ngộ mọi pháp.
Tướng của mọi pháp, / Là không có tướng, không có ai nắm giữ;
Các pháp an trụ như thế, / Trong đó mà dạy chúng sinh.
Về Không và Vô tướng (không có hình tướng cố định), / Về Vô sinh (không thật có sinh ra) cũng vậy;
Thế gian không có chỗ để đi, / Trong đó mà dạy chúng sinh.
Cho nên người ấy được hóa sinh, / Bồ Tát luôn an vui,
Khi các Phật thuyết pháp, / Thì sinh ra trong các hoa sen.
Tu công đức như thế, / Bồ Tát không bị hủy hoại;
Đối với họ không có gì là khó, / Các niềm vui không thể nghĩ bàn.
Tu công đức ấy rồi, / Không ai hủy hoại được Bồ Tát;
Có trí khéo léo trong các pháp, / Người ấy không gì không biết.
Tự tại đối với các pháp, / Thấy rõ quyết định, không nghi;
Vì chúng sinh mà nói, / Để nhiếp thọ chúng sinh.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe kệ này rồi, tùy hỷ lời ấy, ca ngợi đức Thế Tôn, rồi dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà người nữ trông thấy, / Liền chuyển thân thành nam giới,
Đoan chính, ai cũng thích nhìn, / Chúng sinh đều yêu mến?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Mọi ý nghĩ của người nữ, / Những chỗ người nữ bám víu,
Tiếng hát ca của người nữ, / Đều không cùng sống chung với những thứ ấy;
Đều không thích thấy, không thích nghe, / Không chạm vào như tránh đồ đựng thuốc độc;
Xa lánh như tránh rắn độc, / Luôn dè sợ người nữ;
Không chạm vào các người nữ, / Không khuyên ai nhận lấy thân nữ;
Vì dạy người chuyển thân nữ, / Nên người nữ trông thấy liền thành thân nam.
Thực hành hạnh như thế rồi, / An trụ đúng đắn trong hạnh này;
Cho nên người nữ trông thấy, / Liền chuyển thân thành nam.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu nghe nói như vậy, tùy hỷ lời ấy, lại dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà chúng sinh trông thấy, / Liền phát được tâm bồ-đề,
Lại được không còn thối lui, / Cho đến tận tòa bồ-đề (chỗ ngồi nơi thành Phật)?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Không nói về những điều nhỏ hẹp, / Chỉ nói về bồ-đề cao trổi;
Cho nên chúng sinh trông thấy, / Liền phát tâm bồ-đề.
Những nỗi khổ dù chỉ chút ít, / Có trong tưởng (sự hình dung, khái niệm của tâm) và hành (sự tạo tác, chuyển động của tâm),
Đúng như thật thì không có chỗ nào cả, / Vì các chúng sinh mà nói như vậy.
Lúc ấy Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà thấy người bệnh, / Liền đối với họ phát lòng từ?
Lúc ấy đức Thế Tôn lại dùng kệ đáp:
Quán xét thân này là hư dối, / Trong đó không chấp trước;
Đó là thuốc của thế gian, / Cho nên thoát mọi bệnh hoạn.
Nhờ vậy người bệnh trông thấy, / Trong chốc lát liền được khỏi;
Đối với họ khởi lòng từ, / Cho nên trừ được mọi bệnh hoạn.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại hỏi đức Thế Tôn, nói kệ rằng:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà chúng sinh trông thấy, / Thì mọi cơn đói khát
Đều được tiêu trừ, / No đủ, thân thể khoan khoái?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Thường bố thí nhiều đồ ăn thức uống, / Lại vì họ nói pháp cao;
Cho nên chúng sinh trông thấy, / Đói khát tự nhiên hết.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại hỏi đức Thế Tôn, dùng kệ rằng:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì lìa được chấp trước, / Như chấp đoạn diệt (cho rằng chết là hết) và chấp thường còn (cho rằng có cái ta tồn tại mãi)...,
Người ấy dù ở giữa hay ở hai bên, / Cũng không nương tựa, không dừng trụ?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Không bám víu, không phân biệt, / Vượt lên trên lời nói thế gian;
Biết các pháp đều bình đẳng, / Người ấy được không nhiễm chấp.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà thấy rõ việc làm ác, / Vốn trói buộc thế gian này,
Bỏ hết mọi nẻo tái sinh, / Làm sạch được quả báo của nghiệp và ý nghĩ?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Nên gần gũi thiện tri thức, / Nếu đã phát tâm bồ-đề;
Cho nên lìa được việc ác, / Sẽ làm trong sạch trí tuệ của Phật.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu lại dùng kệ ca ngợi và hỏi đức Thế Tôn:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì mà tưởng, hành và trí, / Tất cả đều không còn,
Trong pháp Không chân thật, / Người ấy sẽ không nghi ngờ?
Do nhân duyên gì được biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát), / Phân biệt được các câu chữ,
Biết được tâm hành của chúng sinh, / Mà theo đó thuyết pháp?
Làm sao trong bốn bánh xe (bốn điều kiện tốt đẹp như bánh xe chở người đến đạo: ở nơi thích hợp, nương người lành, tự giữ chí nguyện đúng đắn, có phúc lành từ đời trước), / Luôn được an trụ trong đó?
Người ấy không rơi vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa xa xôi, đui điếc câm ngọng, theo tà kiến mà tự cho là thông minh, sinh vào lúc trước hoặc sau khi có Phật), / Mà được chốn thong thả (để tu tập) này?
Nên giữ hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh để rũ bỏ phiền não, như đi xin ăn, ở nơi vắng vẻ, ăn ít, ngủ ít) nào, / Nên làm khổ hạnh gì,
Để người ấy không có hối hận về việc ác, / Lại không có phiền não?
Lúc ấy đức Thế Tôn dùng kệ đáp:
Chúng sinh chấp vào tưởng và hành, / Thì nói cho họ nghĩa "như dương diễm" (ánh nắng bốc lên trông như mặt nước, thật ra không có nước);
Giác ngộ tính Không và vô ngã (không có cái ta thật) rồi, / Sẽ thông hiểu các biện tài.
Giác ngộ nghĩa chân thật cao tột, / Người ấy sẽ lìa tám nạn;
Sẽ đầy đủ bốn bánh xe, / Bồ Tát có trí khéo léo.
Rũ bỏ mọi điều cho là đạt được, / Không đạt được gì là khổ hạnh cao nhất;
Biết cái ta của mình là Không, / Không còn nghi ngờ hối hận.
Các pháp như hư không, / Biết rồi không chấp vào thế gian;
Giác ngộ nghĩa của điên đảo rồi, / Sẽ thành bồ-đề của Phật.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu tùy hỷ lời ấy, lại hỏi đức Thế Tôn, dùng kệ rằng:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Nghe rồi đến chốn vắng vẻ, / Sẽ không có chỗ nào để dừng trụ;
Làm sao phát tâm bồ-đề, / Mà được gọi là cao nhất?
Lúc ấy đức Thế Tôn lại vì đó mà giải thích, nói kệ:
Nghe như thế rồi phát tâm, / Phát tâm rồi mà không dừng trụ;
Chúng sinh cao trổi bậc trên ấy, / Sẽ thực hành bồ-đề cao trổi.
Nếu thực hành hạnh như thế, / Người ấy không có chỗ nào để trụ;
Sẽ mau giác ngộ bồ-đề, / Như người bắn mũi tên lên không.
Đây là lời nói về ba hạnh (?), / Nếu giác ngộ đúng như thật,
Như bản tính vốn vắng lặng, / Thì người ấy không (thấy mình) hành bồ-đề.
Nếu trong âm thanh hữu vi (thuộc về các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), / Những gì được nói ra trong thế gian,
Vì mọi âm thanh đều không thật có, / Nên biết chúng chẳng phải là thật.
Trong cái không thật thì không có phát tâm, / Hạnh cũng không thể nắm được;
Nếu biết được như thế, / Người ấy mới hành hạnh bồ-đề.
Không có hạnh mà lại lấy hạnh để nắm, / Cũng không nông cạn mà mở bày (?);
Không còn gì để giác biết, / Thì hạnh của người ấy không thể nắm được.
Lúc ấy Bồ Tát Vô Sở Hữu dùng kệ hỏi:
Ngài khéo nói lời này, / Bậc có đủ mọi trí tuệ.
Con tùy hỷ lời này, / Lại hỏi bậc cao nhất trong loài người:
Do nhân duyên gì khi bỏ thân, / Sẽ không có mọi khổ đau,
Bình đẳng đến được các cõi, / Khi buông bỏ thọ mạng?
Hoặc nằm nghiêng bên phải, / Hoặc ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi),
Hoặc lại đứng dậy, / Hoặc lại chắp tay,
Khi giảng nói pháp rất sâu, / Là Bát-nhã ba-la-mật,
Cùng mọi pháp của Phật, / Không dừng trụ nơi các pháp vắng lặng (?);
Hoặc thấy lúc thành Phật, / Hoặc ca ngợi các pháp;
Mọi lời giảng nói các pháp, / Đều định tâm lắng nghe;
Sẽ bỏ thân cũ, / Về sau sinh thân mới;
Từ nhà này sang nhà khác, / Sinh ra liền phát tâm bồ-đề;
Không mê mờ ý niệm điều phục (chế ngự thân tâm), / Một niệm an trụ trong chánh định (tâm định đúng đắn);
Làm sao lúc bỏ mạng, / Lại hiện được thần thông?
Xin giải đáp câu hỏi này cho con, / Bậc gom chứa trí tuệ không bờ bến.
Trong đó xin tóm lược cho biết, / Như điều đã nói trong phần điều phục (?);
Mọi công đức, / Vô lượng không thể nghĩ bàn,
Mọi điều cao trổi đầy đủ, / Những người ấy sẽ thành tựu.
Xin Thầy nói cho con, / Đúng như thật, đúng như tướng thật;
Nếu nghe được công đức này, / Tất cả sẽ cúng dường.
Phải giữ mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) rồi, / Không nghi ngờ đối với pháp Không;
Đầy đủ bốn phạm hạnh (bốn tâm rộng lớn, trong sạch: thương yêu, xót thương, vui theo điều tốt của người, buông xả không thiên vị), / Thì tất cả đều thành tựu.
Không nắm bắt sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), / Và cả ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc — toàn bộ thế giới chúng sinh luân hồi),
Thì được tự tại trong tất cả, / Điều gì nghe cũng không sinh nghi.
Mọi pháp hữu vi, / Nên biết đều như cái bóng;
Nên biết như vậy, / Cái bóng ấy không phải hữu vi.
Không có hữu vi, không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt,
Không có nghĩ, không có lời, / Không có keo kiệt, không có bố thí.
Trong vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt;
Trong không nghĩ, không lời, / Không có giữ giới, không có phạm giới.
Trong vô vi, không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt;
Trong không nghĩ, không lời, / Không có tranh cãi, không có người nhẫn nhục.
Trong vô vi, không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt;
Trong không nghĩ, không lời, / Không có lười biếng, không có tinh tấn.
Trong vô vi, không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt;
Trong không nghĩ, không lời, / Không có tán loạn, không có thiền định.
Trong vô vi, không có bóng, / Không có nói, không có phân biệt;
Trong không nghĩ, không lời, / Không có ngu si, không có trí tuệ.
Khi đã không còn bóng, / Thì không còn gì để thấy;
Người ấy đã không thấy gì, / Cho nên gọi là không bóng.
Cũng chẳng phải là không có mắt, / Mắt ấy trong sạch không nhơ;
Trong đó không có vật gì, / Vì không có vật nên như người mù chẳng thấy.
Trong sạch thì sẽ không có vật, / Không có tên gọi, cũng không có cái gọi là trong sạch;
Người có mắt trong sạch như thế, / Trong sạch nên không thấy gì.
Mọi cái bóng đều không có, / Cái "không có" cũng không có.
Cái Không ở trong cái Không, / Đối với các phiền não cũng vậy;
Hiện tại không có, sau này cũng không có, / Nam hay nữ, cả hai;
Nay không có, sau cũng không có, / Những điều này đều như hư không.
Không nghĩ, không phân biệt, / Nếu ai biết được như thế,
Người ấy không chấp trước gì, / Lìa mọi chỗ dừng trụ của thân và sự tồn tại;
Sẽ cầu các pháp Phật, / Như hư không không bờ bến.
Người ấy không có chỗ để trụ, / Không trụ, không bám víu,
Tùy ý muốn đi thì đi, / Bậc Ma-ha-tát như thế,
Sẽ giác ngộ phương tiện này, / Không chấp vào ba cõi.
Sẽ thực hành hạnh bồ-đề, / Bằng tâm cùng với thân và miệng,
Luôn làm vì những chúng sinh / Không biết thân thể mình rỗng không,
Cứ quay vòng như bánh xe ép dầu; / Khi thấy họ hành động như thế,
Không tìm được bờ mé, / Thì khiến họ an trụ trong pháp bất động.
Không có chỗ để trụ, / Nhiều lần thấy chúng sinh
Lúc chịu các khổ não, / Liền đối với họ khởi lòng bi (lòng xót thương muốn cứu khổ).
Sẽ thực hành hạnh bồ-đề, / Vì các chúng sinh mà nói
Tướng chân như (bản chất chân thật, vốn như thế của mọi vật) đúng như thật: / "Các người hãy lìa pháp hữu vi,
Nên giác ngộ điều chân thật." / Vì điên đảo, không có trí,
Không bền chắc mà nghĩ là bền chắc; / Trong thân thể không bền chắc này,
Kẻ ngu si say đắm mùi vị; / Thân này ngày ngày đổi khác (?),
Phải lấy ăn uống mà mua chuộc nó, / Nó chẳng vì mình cũng chẳng vì người,
Chịu mệt nhọc uổng công; / Dù luôn cho nó hưởng vui,
Nó cũng chẳng nhớ ơn; / Không biết ơn mà lại yếu ớt,
Nên mau bỏ nó đi. / Trong sinh tử đã chịu khổ,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trong sinh tử đã uống biết bao,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trong sinh tử đã hưởng vui chơi,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trong sinh tử đã hưởng biết bao niềm vui,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Đã phục dịch thân này,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trong vòng sinh tử trôi lăn,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trong sinh tử đã ngủ biết bao,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Đã làm cho thân này hưởng vui,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Đã làm cho thân này chịu khổ,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Đã nuôi nấng thân này,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Nơi thân này đã khởi ý "cái của ta",
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Trôi lăn theo ái dục...,
Chỗ nơi không bờ bến, / Nay cũng không thể nắm được,
Sau cũng không thể nắm được. / Như cái không thật, không có vật,
Sự điên đảo luôn lừa dối, / Làm mê hoặc các pháp hữu vi;
Thế gian bị lừa, mê muội như thế, / Giống như đứa trẻ ngây dại,
Bị người khác lừa dối; / Ngu muội không trí như thế,
Bị việc hư dối lừa gạt, / Cái không thật lừa kẻ ngu tối;
Vì không biết nó không thật, / Nên phải chịu khổ hư dối.
Ý si mê khởi ý nghĩ độc hại, / Tự nhiên nơi chính thân mình,
Tự nhiên tự chuốc lấy khổ, / Giống như do làm việc ác,
Về sau tự chịu hình phạt (?). / Tâm nghĩ rồi nói ra lời,
Thân làm việc chẳng lành; / Ý nghĩ ấy vốn không có gì,
Lời nói cũng không có thực chất, / Âm thanh không có quá khứ;
Quá khứ cũng lại không có, / Quá khứ thì ta còn nói gì?
Cũng không có tướng thật; / Nếu ai biết được như thế,
Thân tâm chứng chạm được như thế, / Người ấy liền đầy đủ giới hạnh,
Không sinh vào các đường ác. / Bốn câu kệ này,
Thuở xưa ta đã làm mười ức lần, / Trong những đời sống khác thuở trước;
Vì cầu bồ-đề cao trổi, / Ta đã nghe những bài kệ này,
Nên chưa từng rơi vào đường ác, / Được gặp và phụng sự các Phật,
Vô lượng bậc anh hùng trong loài người. / Ta trong quá khứ lần lượt
Gặp được Phật Nhiên Đăng (một vị Phật thời quá khứ, đã báo trước rằng Phật Thích-ca sẽ thành Phật), / Khi ấy đã chứng chạm như thế;
Về sau ta được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật), / Ta vì chúng sinh mà nói.
Về sau an trụ trong trí Phật, / Ta không có gì để nắm lấy.
Ngu si không chịu nghe lời dạy, / Than ôi, chúng sinh chậm lụt,
Mù tối, si mê, không trí; / Pháp có thể dứt hết nhân duyên của khổ,
Trao cho mà không chịu muốn, / Không có trí nên không chịu nhận.
Chúng sinh ưa pháp nhỏ, / Không nhận lấy pháp lớn.
Dù là niềm vui thế gian, / Hay sự giải thoát khỏi thế gian,
Con mắt sáng thường sinh ra cho thế gian, / Trao cho họ mà họ không nhận.
Được nghe bài kệ này, / Nếu an trụ được như thế rồi,
Đối với đời không còn phân biệt; / Ta ở trong thế gian,
Vắng lặng, không chấp trước, / Sẽ thoát mọi khổ đau,
Mà được niềm vui bất động.
Lúc ấy trong đại chúng có một kẻ hung dữ khó điều phục, là kẻ thù chuyên giết hại người. Hắn ở trong chúng, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (lối mặc áo tỏ lòng cung kính), sửa lại y phục rồi nghĩ thế này: "Ta nên lấy gì cúng dường đức Thế Tôn? Đức Thế Tôn có đủ pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), không thể dùng vật nhỏ nhoi mà cúng dường. Pháp thân với đức lớn đầy đủ là như thế. Còn ta đây, trước kia ở trong thế gian bị bóng tối che lấp. Nay thấy đức Thế Tôn, nghe những điều Bồ Tát Vô Sở Hữu hỏi và đức Thế Tôn giải thích, được nghe điều cốt yếu của pháp, ta đã không còn chướng ngại trong mọi pháp, đã diệt bóng tối, soi sáng thế gian. Nay ta tự thấy mình đã có thiên nhãn (con mắt trời, thấy được những nơi xa xôi, khuất lấp), đã được năm thần thông. Nay ta đã thoát mọi khổ não. Ta thấy y phục trên thân mình đều dính máu nhơ. Nếu nay ta lấy áo này phủ lên đức Thế Tôn, chỉ e không xứng để Như Lai nhận. Nguyện nhờ uy thần của Phật khiến ta được vật tốt hơn để dâng lên cúng dường đức Thế Tôn, dùng để phụng sự pháp thân có đức lớn cao trổi như thế. Chúng sinh được đầy đủ như thế thật khó có."
Kẻ ác tâm khó điều phục, kẻ thù giết người ấy phát nguyện như vậy, muốn tin sâu vào đức lớn và thần thông của Phật Như Lai. Ngay lúc nghĩ thế, trong tay trái hắn tự nhiên có một giỏ hoa trời, mềm mại tươi nhuận hơn cả hoa của các cõi trời; trong tay phải các thứ hương tự bốc cháy; áo trên áo dưới tự nhiên hiện ra. Niềm vui mừng hớn hở tràn khắp thân hắn. Hắn lại càng cầu tin sâu hơn vào đức lớn và thần thông của các Phật. Khi ấy hắn liền thấy các đức Phật ở vô lượng thế giới khắp mười phương đều phóng ánh sáng.
Lúc ấy hắn lại nghĩ: "Ôi, các Phật thật không thể nghĩ bàn! Đức lớn và thần thông không thể cân lường, không gì sánh bằng. Nguyện cho mọi chúng sinh tin vào đức lớn của Phật, khi tự thân chạm đến rồi đều được thành tựu hạnh nguyện." Hắn liền lấy áo trên áo dưới phủ lên Phật, lấy hoa trời ấy rải lên Phật như vậy ba lần. Trên hư không, hoa kết thành một chiếc lọng hoa, cuống ở trên, lá ở dưới. Rồi hắn lại có giỏ hoa thứ hai, lại có bộ áo trên áo dưới thứ hai. Hắn lại vui mừng hớn hở vô cùng, tràn khắp thân, liền nghĩ: "Nếu Phật cho phép ta đem hoa này rải lên vô lượng Phật kia, và đem áo trên áo dưới này phủ lên các Phật, nguyện cho ta sinh lòng tin. Mong các đức Phật Thế Tôn chớ để ta sinh lòng hối tiếc mà việc bố thí không thành."
Liền nghe trên không có tiếng nói: "Này thiện nam tử, ông nên rải khắp lên các đức Như Lai này. Này thiện nam tử, tất cả các Phật cùng chung một pháp thân. Các đức Phật Thế Tôn đối với các pháp, đối với các vật, không có lòng ganh ghét. Này thiện nam tử, các đức Phật Thế Tôn thọ dụng quả báo mà đối với mọi vật không hề nhiễm chấp." Hắn nghĩ: "Nay đức Thế Tôn đã cho phép ta." Liền lấy các hoa và áo trên áo dưới, từ xa rải lên vô lượng đức Phật Thế Tôn. Hắn thấy hoa và áo ấy ở trên các Phật, trong hư không kết thành lọng mà đứng yên, lại thấy áo ấy ở trước các Phật, liền sinh lòng yêu thích, vui mừng hớn hở, gieo bốn chi xuống đất lạy dưới chân Thế Tôn, liếm chân Thế Tôn mà đảnh lễ (cúi đầu lạy sát đất). Hắn lại thấy thân mình đang đảnh lễ các Phật và Phật Thích-ca Mâu-ni (đức Phật đang thuyết kinh này). Lúc ấy các đức Thế Tôn kia và Phật Thích-ca Mâu-ni đều đưa tay phải xoa đầu hắn mà nói: "Hãy đứng dậy, thiện nam tử, nay ông đã sinh ra một khối phúc vô lượng."
Hắn đứng dậy rồi, chỉ còn thấy Như Lai Thích-ca Mâu-ni. Hắn bèn hỏi: "Bạch Thế Tôn, vô lượng các đức Phật Thế Tôn kia nay ở đâu, sao con không còn thấy nữa?" Phật nói: "Này thiện nam tử, đó là pháp thân có đức lớn của các Phật, vì đầy đủ sự không thể nắm bắt. Nay ông nên tin." Hắn nghĩ: "Ôi, các Phật không thể nghĩ bàn, có sắc tướng như thế mà thấy được bản thể của pháp lớn." Hắn đảnh lễ chân Phật, đi quanh Phật về phía bên phải ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), rồi đứng sang một bên, chắp tay hướng về Phật mà thưa:
"Bạch Thế Tôn, con là kẻ ác tâm khó điều phục, kẻ thù giết hại người. Vâng, bạch Thế Tôn, con xin kể những việc con đã làm trước kia để đại chúng này được biết. Bạch Thế Tôn, con vì các chúng sinh này mà nói như vậy, để họ nghe rồi sẽ sinh lòng nhàm chán, xa lìa những điều ác như thế, như sự độc hại dữ dội mà con có trước kia. Chúng sinh nào thấy con cũng đều sợ hãi bỏ chạy. Bạch Thế Tôn, sáng nay con đã bắt mười người đàn ông đáng tội chết (?) mà giết, cắn đứt cổ họ rồi uống máu. Bạch Thế Tôn, lúc ấy con say máu người, ác tâm càng tăng, càng đi tìm người để hại. Khi đi tìm ở thành Vương Xá, con dần dần đi đến phía đông bắc. Lúc ấy con thấy trong thành Vương Xá có rất đông người đi trên đường. Con liền quay lưng đứng ở xa, sợ họ thấy con mà sợ hãi quay về. Bạch Thế Tôn, khi ấy đoàn người ra khỏi thành Vương Xá, cùng đi đến núi Tỳ-phú-la, đến rồi lên núi. Lúc ấy con lại thấy có rất nhiều câu-chi na-do-tha (những đơn vị số cực lớn; câu-chi khoảng mười triệu, na-do-tha còn lớn hơn nhiều) trăm nghìn vị trời đầy khắp, không thấy bờ mé.
Bạch Thế Tôn, lúc ấy con không thấy có một ai có thể hơn được đức Thế Tôn về công đức, ánh sáng, các tướng tốt, các màu sắc, hình dáng cao thấp hay rộng lớn. Bạch Thế Tôn, con tự thấy thân mình hèn hạ nhất. Lúc ấy con liền nghĩ thân mình nhơ bẩn, nghĩ mình nhỏ yếu, nghĩ mình chẳng bằng một vật gì. Lúc ấy con tự sỉ nhục thân mình: 'Nay ta không có ích lợi gì, nay ta sống một đời tồi tệ. Trong đám đông người như thế, ta là kẻ hèn hạ nhất, nhơ nhớp nhất, kém cỏi nhất, hung dữ nhất.' Bạch Thế Tôn, lúc ấy con chán ghét thân mình, hổ thẹn đến mức nếu mặt đất này chịu dung chứa con thì con đã chui xuống.
Vâng, bạch Thế Tôn, lúc ấy con nghe trên không có tiếng nói: 'Này thiện nam tử, chỉ cần tin vào pháp thân có đức lớn của các Phật, ông sẽ được lìa bỏ thân hạ tiện này.' Lúc ấy con suy nghĩ như thế, trong niệm căn (năng lực nhớ nghĩ, giữ tâm đúng đắn) giữ chánh niệm, nhớ nghĩ pháp thân có đức lớn của các Phật. Khi nhớ nghĩ như thế, con lại nghe trên không có tiếng nói: 'Này thiện nam tử, ông chớ chớp mắt, hãy nhìn kỹ đức Thế Tôn. Khi ông quan sát thì sẽ được vào trong thân thể của các Phật. Hãy tin thì sẽ được.'
Bạch Thế Tôn, lúc ấy con chắp tay, không chớp mắt, ngước nhìn đức Thế Tôn, liền thấy từ các lỗ chân lông của đức Thế Tôn mọc ra những hoa sen lớn, làm bằng các thứ báu, có vô lượng màu sắc: màu vàng ròng, màu sắc không bờ bến. Các hoa sen ấy lớn như bánh xe, từ trong thân hiện ra. Trong đài hoa đều có các đức Phật, đầy đủ các tướng tốt như Như Lai Thích-ca, đều ngồi trong đó, đầy khắp hư không, không có chúng sinh nào ngăn ngại được, ánh sáng mặt trời cũng không che lấp được. Bạch Thế Tôn, lúc ấy con liền sinh niềm vui mừng hớn hở tột bậc, nghĩ: 'Đây là sức thần thông của các Phật.' Lúc ấy con sinh lòng trong sạch rồi thấy Phật Thế Tôn.
Khi quan sát như thế, con liền thấy trong mọi thế giới, nơi nào không có Phật ra đời thì (các đức Phật ấy) liền ở nơi đó mà thuyết pháp, nhiếp thọ các Bồ Tát: pháp không chấp trước, không tạo tác, không nóng bức phiền não, rỗng không chẳng có gì, không lời không nói, không có chỗ dừng trụ. Lúc ấy có rất nhiều câu-chi na-do-tha trăm nghìn chúng sinh phát tâm bồ-đề, lìa pháp điên đảo, tin vào tính Không vượt ngoài lời nói, trải qua nhiều ức kiếp an trụ trong bồ-đề. Con biết như vậy, mà cũng không biết ngày, không biết đêm, không biết nửa tháng, một tháng, năm hay mùa. Con biết như vậy.
Lúc ấy con nghe pháp Bát-nhã ba-la-mật, không có chỗ nhiễm chấp, không lời không nói. Lúc ấy con nghe pháp như thế: mọi tướng của pháp đều không nhiễm chấp, không có lời nói. Nghe pháp ấy rồi, con không thấy thân mình, không biết, không được gì, cũng không có chỗ nơi. Ngay lúc ấy có hình tượng Như Lai hiện ra trước con. Trong lúc đó con liền tự thấy thân mình, và thấy các đức Phật trở lại đi vào thân đức Thế Tôn. Con không thấy thân đức Thế Tôn (có gì khác lạ), không thấy thân đức Thế Tôn có thêm hay bớt, không thấy chỗ đức Thế Tôn ở có tối tăm."
Phật bảo hắn: "Này thiện nam tử, đó là sức thần thông lớn của các đức Phật Như Lai kia."
Kẻ khó điều phục ấy thưa Phật: "Vâng, bạch Thế Tôn, nay con đối với sức thần thông lớn của Phật không còn nghi ngờ nữa. Vì con không nghi nên thấy vô lượng các vị Bồ Tát, thân đều màu vàng, có ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật), cầm các thứ nhạc khí, các thứ hương hoa rất đẹp lòng, lễ bái đức Thế Tôn, dâng lên cúng dường. Rải hương hoa ấy lên Phật rồi, nghe xong pháp mà Vô Sở Hữu đã hỏi, các vị ấy vui mừng hớn hở tràn khắp thân, tự khen ngợi, hân hoan mà đi. Bạch Thế Tôn, lúc ấy con nghĩ: 'Đây là sức thần thông của các Phật, không có chúng sinh nào biết được bờ mé.' Lúc ấy con lại trở vào suy nghĩ về thần thông của các Phật. Khi suy xét tìm hiểu như thế, con thấy đại chúng đang nghe pháp này: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), khẩn-na-la, ma-hầu-la-già và tất cả đại chúng." Rồi hắn nói kệ:
Biết sự vắng lặng không gì sánh, / Ở bất cứ nơi đâu cũng không nhiễm chấp,
Sẽ thoát mọi khổ đau, / Mà được niềm vui bất động.
Kinh Vô Sở Hữu Bồ Tát, quyển thứ nhất.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video