Kinh Bồ-tát Vô Sở Hữu, quyển thứ tư. (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; "Vô Sở Hữu" nghĩa là "Không Có Gì", tên của vị Bồ-tát chính trong kinh.)
Đời Tùy (triều đại Trung Hoa, năm 581–618), Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa cùng những người khác dịch.
Bấy giờ, trong thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-già-đà ở Ấn Độ xưa), vua Tần-bà-sa-la có một người con gái muốn ra ngoài dạo chơi. Vua Tần-bà-sa-la ra lệnh cho các thị nữ, gồm một nghìn người: "Các ngươi nay đã là người hầu cận của con gái ta, hãy cùng nhau vây quanh nó ở nơi ấy. Thức ăn của vua thì các ngươi thường được ăn, thức uống của vua thì các ngươi thường được uống."
Trong thành Vương Xá có nhiều phụ nữ, gồm một nghìn người; nghe lời ấy rồi, họ dùng đủ loại anh lạc (chuỗi ngọc đeo trang sức) trang điểm thân mình. Các phụ nữ ấy thấy những bông hoa hiếm có, đáng yêu, thân tâm vui sướng không kìm được. Họ muốn hái hoa nhưng không hái được, mà cũng không thể rời xa. Đưa tay ra muốn hái thì hoa vẫn cách một thước, không với tới. Họ thấy những bông hoa ấy đều trôi về phía núi Tỳ-phúc-la, không dừng lại.
Bấy giờ, mọi người cùng một nghìn phụ nữ và con gái vua Tần-bà-sa-la lần lượt ra khỏi thành Vương Xá. Những bông hoa ấy đi chầm chậm phía trước mọi người, mà mọi người cũng không biết hoa đang đi hay đứng yên. Đám đông nghĩ thầm: "Hoa này ở sát tay mà không hái được." Lúc ấy, tất cả những bông hoa đều bay lên núi Tỳ-phúc-la; đám đàn ông, đàn bà ấy cũng leo lên núi. Lên núi rồi, họ thấy đức Như Lai A-la-ha Tam-miệu-tam-Phật-đà (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý; A-la-ha: bậc đáng được cúng dường; Tam-miệu-tam-Phật-đà: bậc giác ngộ hoàn toàn đúng đắn) đang được vô số trăm nghìn đại chúng vây quanh và Ngài đang thuyết pháp (giảng giáo lý).
Bấy giờ, hai mươi tám chị em gái chắp tay trước Phật, thỉnh cầu Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính). Lúc ấy, con gái vua Tần-bà-sa-la thấy tất cả những người nữ ấy, lại thấy các chị em ấy đang thỉnh cầu Thế Tôn, bèn nói: "Những phụ nữ này vì sao chắp tay trước Thế Tôn? Họ cầu xin điều gì, mong ước điều gì?" Liền nghe trên không trung có tiếng nói rằng: "Những người này muốn thấy thân của Bồ-tát Vô Sở Hữu. Trừ thân Phật ra, trong tam giới (ba cõi mà chúng sinh luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) không ai hơn được thân ấy."
Họ đồng thanh nói: "Chúng tôi mong được thấy thân của vị Bồ-tát ấy." Nói xong, những bông hoa kia liền nằm trong tay mọi người. Họ liền đem hoa ấy rải lên đức Như Lai và thưa: "Kính mong Thế Tôn chỉ cho chúng con thấy thân của Bồ-tát Vô Sở Hữu."
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Bồ-tát Vô Sở Hữu: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu), ông hãy hiện trọn vẹn thân mình, để nhiều chúng sinh thấy thân ông rồi gieo nhân bồ-đề (hạt giống dẫn đến giác ngộ), và cũng như ông, sẽ gieo căn lành (gốc rễ của điều thiện, tạo phúc về sau) ở chỗ nhiều trăm nghìn đức Như Lai."
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu liền hiện thân. Lúc ấy, cả mặt đất đều rung chuyển, nhưng êm ả, dịu dàng, không chúng sinh nào sợ hãi đến dựng tóc gáy. Mọi nhạc cụ không ai tấu mà tự vang lên. Trên không trung mưa xuống các loại hoa trời. Khắp mọi nơi, hương của cõi trời và hương của cõi người đều tự nhiên bốc cháy tỏa thơm.
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu hiện ra sắc thân (thân có hình tướng) đầy đủ như vậy. Khi ngài hiện thân, các phụ nữ đều sinh lòng yêu thích. Mỗi người phụ nữ đều nghĩ: "Bồ-tát Vô Sở Hữu này chỉ cùng vui chơi với một mình ta." Ngài hiện ra trước mặt từng người, mà họ cũng không biết đó là phép thần thông (năng lực siêu phàm) biến hóa của ngài; ai nấy đều được toại nguyện. Dưới những gốc cây trong rừng trên núi Tỳ-phúc-la, họ nghĩ: "Ta ở nơi này vui sướng hưởng lạc. Chúng ta chưa từng được nghe những âm thanh tuyệt diệu như thế, chưa từng thấy những sắc màu, ngửi những hương thơm như thế. Nay chúng ta được nhờ ơn Thế Tôn."
Các phụ nữ ấy mỗi người ở dưới một gốc cây, có xe kiệu (?) bằng bảy thứ báu, mọi quả báo (phần hưởng do việc làm đời trước đem lại) đều đầy đủ, vui sướng hưởng lạc. Mọi thứ cần dùng đều sẵn đủ, không còn nghĩ đến chuyện trở về nhà. Họ hưởng niềm vui như thế suốt bảy ngày bảy đêm.
Bấy giờ, Thế Tôn lại vì chúng sinh nói những điều cốt yếu của giáo pháp: "Ai không thấy được thân vị Bồ-tát ấy là vì căn lành chưa chín muồi; dù mong muốn được thấy cũng không thể nào thấy, mà cũng chẳng biết vì sao."
Những người đã thấy, sau bảy ngày, thấy thân vị Bồ-tát ấy dần dần hư hoại, không còn ánh sáng; những quả báo đang hưởng đều biến mất, chỉ còn thấy một cái cây. Những vị Bồ-tát kia dần dần không hiện ra nữa, cũng không còn chỗ ở. Họ liền nghe tiếng trên không trung nói: "Các thiện nam tử, đây là bản chất thật của chư hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn đổi thay). Các người không nên nghĩ rằng chúng là thường còn. Các người hãy bỏ ý nghĩ về thân nữ, nên cầu mong thân trượng phu (thân nam giới), cái thân không gì sánh bằng, tức thân của chư Phật. Các người hãy phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật) để nhận thân trượng phu."
Các phụ nữ ấy nghe tiếng nói rồi, trong khoảnh khắc tâm lắng xuống yên tĩnh, thấy hình tượng Như Lai đầy đủ ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật). Thấy rồi, họ đều nói: "Mong con sẽ được thân tuyệt diệu như thế, không vướng mắc, không có chỗ để vướng mắc, như thân Phật này yên tĩnh không phiền não." Khi các phụ nữ ấy nói lời này, họ đều chuyển thân nữ thành thân nam. Chỉ trừ những người xưa kia đã phát nguyện cúng dường (dâng lễ vật tôn kính) Bồ-tát Vô Sở Hữu rằng: "Cho đến khi ngài lên đạo tràng (nơi thành đạo Phật), bấy giờ con mới chuyển thân nữ." Vì lý do đó, họ không chuyển thân nữ. Những người đã chuyển thân thành thân nam đều đẹp đẽ dễ mến, trời và người trong thế gian đều yêu mến kính trọng.
Bấy giờ, hình tượng Phật bỗng không hiện nữa, chỉ còn thấy đức Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni. Lúc ấy, những người nữ đã được thân nam thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Thật lạ lùng đặc biệt! Lại có trò huyễn hóa như thế này, xưa nay chưa từng nghe. Tâm ý của phàm phu (người thường chưa tu chứng) mê lầm, chưa từng yên định, quay cuồng như bánh xe ép dầu. Họ không thể ở gần thiện tri thức (người bạn, người thầy hiền thiện dẫn dắt mình theo đường chính).
Bạch Thế Tôn, nếu ai gần gũi thiện tri thức, cúng dường và phụng sự, thì nhờ sức oai thần của thiện tri thức, như con hôm nay đã rời bỏ thân nữ, được năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, biến hóa tự tại). Bạch Thế Tôn, nay con nhớ lại xưa kia ở chỗ nhiều nghìn đức Phật, con đã cùng thiện tri thức gieo căn lành. Vị ấy đã tự xả bỏ thân mạng để giúp chúng con sinh ra căn lành; lại chỉ cho chúng con thấy chư Phật Thế Tôn, nói cho chúng con biết những tai hại của đời sống tại gia, khéo léo ca ngợi công đức và những điều tốt đẹp thù thắng của việc xuất gia.
Chúng con đã gần thiện tri thức trong thời gian lâu như thế, từ đó đến nay chưa từng sinh lại vào các ác thú (những cõi xấu khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Trong quá khứ, vì chưa gặp bậc thầy chỉ dạy, con cứ mãi trôi lăn trong cõi người, cõi trời, rong ruổi chạy theo và chịu đủ mọi khổ não.
Bạch Thế Tôn, nay giả sử con có thể đem bảy thứ báu chất đầy các thế giới nhiều như số cát sông Hằng, hoặc đem toàn thân mình dâng cho thiện tri thức, dù làm như vậy vẫn chưa đền đáp được ơn thiện tri thức. Vì sao? Vì nhờ sức thần ấy mà chúng con sẽ được thành Phật ở thế gian, và cõi Phật của chúng con được mở bày, thành tựu, đều là nhờ những thiện tri thức này. Các vị dạy chúng con đến chỗ chư Phật gieo căn lành, dạy thực hành đủ loại phương tiện (cách thức khéo léo) mau lẹ, lợi ích, dạy chúng con đi vào hạnh pháp sâu xa. Có lúc nói lời yêu thương, có lúc quở trách, có lúc nói lời mát dịu, có lúc nói lời nóng nảy khiến khổ sở, có lúc thúc ép — các vị dạy dỗ như thế. Mọi đồ vui thích, mọi lợi lộc các vị đều đã bỏ hết. Những bậc như thế thật khó gặp. Chúng con chưa phân biệt được điều gì (?). Nếu không có được thiện tri thức này, thì trừ Như Lai ra, chúng con không có thiện tri thức nào khác như Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) Vô Sở Hữu."
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Hữu bảo những người nữ đã chuyển thành thân nam: "Này các thiện nam tử, nay ta không chỉ làm thiện tri thức cho riêng các người, mà ta cũng làm thiện tri thức cho hết thảy chúng sinh. Này các thiện nam tử, nếu chúng sinh nào biết được Bồ-tát Vô Sở Hữu làm lợi ích, giúp chúng sinh thành tựu, thì những chúng sinh ấy không còn phụng sự các thầy bạn khác. Họ quên cả ăn uống, không sinh nghi ngờ thối chí, không có tham dục, ngày đêm gần gũi ta.
Vì sao? Vì ta dạy hết thảy chúng sinh gom hợp căn lành, khiến họ an trụ trong mọi việc đầy đủ của thế gian và xuất thế gian (vượt khỏi thế gian), khiến họ đi vào vô số ba-la-mật (các hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục…), khiến họ đi vào mọi công đức, khiến họ an trụ ở nơi trong sạch không vẩn đục, không chướng ngại, không điên đảo (không thấy sai lệch); không hiện ra trong mọi tướng của các cõi có, mà trụ ở chỗ không tạo tác; ưa tu tập giáo pháp đầy đủ, được thân tâm thấm nhuần. Ta đã từng khiến vô lượng chúng sinh an trụ trong trí khéo léo về giáo pháp như thế. Ta nay nói lời thật, không có lời khác; chính Phật biết rõ, chư thiên và người đời làm chứng."
Phật nói: "Này thiện nam tử, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói." Bấy giờ, đại chúng nhờ sức thần của Phật liền thấy ở phương đông, nam, tây, bắc có một nghìn đức Phật.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo đại chúng: "Này các thiện nam tử, nay các người có thấy các đức Phật này không?" Họ thưa: "Bạch Thế Tôn, chúng con đều thấy." Phật lại bảo: "Các vị ấy đã khiến thiện nam tử này thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề như thế."
Họ lại càng vui mừng hớn hở, thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, ngay trong đời này chúng con đã chuyển thân nữ được thân nam. Bạch Thế Tôn, vì thế nay con tin sâu việc này, hiểu rõ việc này, ghi nhớ việc này, không chút nghi ngờ. Bạch Thế Tôn, nay con đã được đi vào đại thần thông của Phật, dần dần được một phần nhỏ, đều là nhờ sức thần thông của Bồ-tát Vô Sở Hữu này. Mong con sẽ được thần thông của chư Phật đều mở bày; mong được cùng vị này gieo các căn lành ở chỗ chư Phật, sẽ được đầy đủ mọi công đức."
Bấy giờ, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trong lòng nghĩ: "Cái gọi là thân là do năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm nhận, tưởng là hình dung nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) tụ hợp, không thể nắm bắt bằng tên gọi để nói ra mà nghe được. Vậy chúng ta làm sao có thể cùng vị ấy gieo căn lành?"
Bấy giờ, Thế Tôn biết ý nghĩ trong lòng các Bồ-tát ấy, bèn bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Hữu: "Này thiện nam tử, nay ông hãy vì các Bồ-tát Ma-ha-tát này nói về cái thân do năm ấm tụ hợp mà thành. Ông hãy vì các Bồ-tát này chỉ rõ cái thân do năm ấm hòa hợp. Họ nghe rồi sẽ phá được ngã kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có một cái "tôi" thật sự, thường còn), lại càng gần với bồ-đề (giác ngộ) của Phật."
Bấy giờ, trong chúng có một vị Bồ-tát tên Ái Ngữ (Lời Yêu Thương) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nay vì thấy việc gì mà đức Như Lai A-la-ha Tam-miệu-tam-Phật-đà không tự giảng giải, lại khuyên Bồ-tát Vô Sở Hữu giảng giải?" Phật nói: "Này thiện nam tử, chúng hội này từ lâu, suốt đêm dài, đã thuận theo, hướng về Vô Sở Hữu như dòng nước chảy về. Vì thế nay ta khuyên vị Bồ-tát Ma-ha-tát này nói."
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn nói theo điều con thấy. Sắc (thân xác, hình tướng vật chất) của Phật là không, thì sắc của con cũng vậy. Sắc của Phật thế nào, thì sắc của mọi chúng sinh cũng vậy. Sắc của chúng sinh thế nào, thì sắc của mọi cây rừng, cỏ thuốc cũng vậy. Sắc của mọi cây rừng, cỏ thuốc thế nào, thì sắc tụ hợp của mọi giới (mọi thành phần cấu tạo nên thế giới) cũng vậy.
Sắc của hư không và sắc của con, sắc của Như Lai, sắc của mọi chúng sinh, sắc của mọi cây rừng cỏ thuốc, sắc tụ hợp của mọi giới — đều không có hai tướng; không biết, không động, không sinh; không có gì ngang bằng, cũng không có gì ngang bằng với cái không gì sánh được; không tạo tác, không lời nói; chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp; không thuộc về pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, sự vật), cũng không thuộc về cái chẳng phải pháp giới; chẳng phải không, chẳng phải chẳng không.
Chúng sinh ngu si, không biết không hay, tham đắm vào cái hư dối, keo kiệt ghen ghét, không thể nhổ được mũi tên độc của sự hư dối. Trong keo kiệt và ghen ghét, họ quên mất ơn nghĩa; bị lưới vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý) che phủ, xa lìa thiện tri thức, nhiều nghi ngờ. Đối với giáo pháp như thế, họ không thể lắng nghe tiếp nhận mà còn gây chướng ngại; không thể thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, tu hành để tự mình chạm đến và chứng ngộ.
Có những vị Bồ-tát trí tuệ khéo léo, như hư không chẳng vướng vào đâu, đối với mọi pháp trong thế gian không khởi ý tưởng về pháp, huống chi những ý tưởng khác; các vị ấy có thể đi vào hạnh pháp này. Những người ít trí thì ở trong cái không có sắc lại khởi ý tưởng, mong muốn đi vào hạnh pháp này; ở trong cái không có sắc mà khởi sai lầm ý tưởng về tu hành.
Nói tóm lại, cho đến thọ, tưởng, hành, thức cũng đều như cách đã nói về sắc. Thức của hư không thế nào, thì thức của con cũng vậy. Thức ấy thế nào, thì thức của Như Lai cũng vậy. Thức của Như Lai thế nào, thì thức của mọi chúng sinh cũng vậy. Thức của mọi chúng sinh thế nào, thì thức của mọi cây rừng cỏ thuốc cũng vậy. Thức của mọi cây rừng cỏ thuốc thế nào, thì thức hòa hợp của mọi giới cũng vậy.
Thức của hư không và thức của con, thức của Như Lai, thức của mọi chúng sinh, thức của mọi cây rừng cỏ thuốc, thức hòa hợp của mọi giới — đều không có hai tướng, không thể biết, không thể phân biệt, không sinh, không có gì ngang bằng với cái không gì sánh được, không tạo tác, không thể đặt tên; chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp; không thuộc về pháp giới, cũng không thuộc về cái chẳng phải pháp giới; chẳng phải hư không, chẳng phải chẳng hư không.
Chúng sinh ngu si không hay không biết, không có trí hoặc ít trí, ít nghe học, ghen ghét, keo kiệt, tham lam hoặc đắm chấp, bị trói buộc bởi ghen ghét, bị lưới vô minh che phủ, bị bạn ác nắm giữ, ai nấy đều mê lầm. Muốn nghe pháp này mà lại gây chướng ngại, không thể thọ trì, đọc tụng, tu hành để hiểu và chứng ngộ.
Có những vị Bồ-tát trí tuệ khéo léo, không trụ vào đâu, không vướng mắc, đối với mọi pháp không khởi ý tưởng về pháp, huống chi những ý tưởng khác; các vị ấy có thể tu hành trong hạnh này. Còn những kẻ ít trí thì không thể biết được hạnh pháp này."
Khi ngài nói rằng năm thứ ấy — sắc v.v. — là bình đẳng, ra khỏi mọi tạo tác, không hư hoại tan rã, không có pháp riêng biệt, thì mặt đất rung chuyển, trên không trung mưa hoa.
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Nan Điều (Khó Điều Phục) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, do nhân gì, duyên gì mà mặt đất rung chuyển, không trung mưa hoa?" Phật bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Nan Điều: "Này thiện nam tử, đó là vì vị kia đã nói năm ấm là không, không hai, không khác, không có chỗ trụ, không thể nói ra, không có tích chứa, không có tan hoại, không có giới hạn, không ưa điên đảo.
Khi nói về chỗ tự tại của chư Phật ấy, có trăm nghìn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) chư thiên đều được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ thấu suốt và an nhận chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Trong chúng hội này, năm nghìn tỳ-kheo (tăng nam), tỳ-kheo-ni (tăng nữ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) cũng đều được vô sinh pháp nhẫn. Đời vị lai họ sẽ thành Phật, hiệu là Bất Khả Thuyết Ấm Tụ Sở Sinh (Sinh Ra Từ Tập Hợp Ấm Không Thể Nói) Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp), sẽ xuất hiện ở đời; kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) tên là Vô Trụ. Vì nhân duyên ấy mà mặt đất rung chuyển và mưa các thứ hoa."
Bấy giờ, những người nữ đã được thân nam cùng đồng thanh nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
Hư dối, chẳng hư dối, / hư dối là ưa thích cái hư dối;
Biết đúng như thật những điều ấy, / vì thế đều được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật).
Chúng con biết như vậy: / hết thảy đều hư dối.
Nay được thân trượng phu, / chúng con đều đầy đủ.
Con nghe về hư dối rồi, / hiểu biết, không sinh nghi.
Như thế lại là hư dối, / thật không có gì để biết, để nói.
Không thật ở trong cái không thật, / lừa dối các chúng sinh.
Vì không biết rằng chẳng có gì thật, / nên có lời dạy về "không có gì".
Trong đó không có gì giảm bớt, / cũng không có gì tăng thêm.
Trong đó không có gì hiện ra, / chỉ dùng tên gọi giả tạm mà nói.
Bình đẳng, không hiểm nguy, / nói rằng không có chỗ tan rã.
Đã không có gì ngang bằng, / huống chi có cái hơn.
Sắc ấy giống như hình tướng của sắc, / sắc ấy vì mang tính sắc nên gọi là sắc (?).
Nếu biết sắc là hư dối, / thì không có gì là thật.
Thọ giống như hình tướng của xúc (sự tiếp chạm của giác quan với đối tượng), / vì là cảm nhận nên gọi là thọ.
Biết thọ là hư dối rồi, / nơi ấy không có gì thật.
Tưởng là cái muốn hình dung, / sự hay biết hiện ra nhờ tưởng.
Biết tưởng là hư dối rồi, / nơi ấy không có chỗ chân thật.
Các hành không tự chủ, / dùng tên giả mà hiện ra hành.
Biết các hành là hư dối, / nơi ấy không có gì chân thật.
Thức mang nghĩa biết rõ, / vì thế hiện ra thức.
Nếu biết thức là hư dối, / thì luôn luôn như hư không.
Như thế đều hư dối, / mọi sầu lo ở đời.
Những kẻ ngu kia không biết, / vì họ ở trong ngã kiến.
Họ không có chỗ yên, / họ không có gì để buông bỏ.
Nó không có chỗ trụ, / mà kẻ ngu không biết.
Pháp này không dễ biết, / lời về tịch diệt (sự lặng yên dứt sạch phiền não) khó hiểu.
Ở trong lười biếng và ý tưởng về "tôi", / bị việc ác che lấp,
Không thấy "không có gì", / không nghe điều ngài nói.
Không có chỗ để nói, / trong đó không có gì để đặt để.
Bấy giờ, những người nữ đã chuyển thành thân nam nói kệ ấy xong, để cúng dường Phật, liền gieo năm vóc (hai gối, hai tay và đầu) sát đất, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi nói kệ rằng:
Nam-mô (xin quy kính) bậc sức mạnh lớn nhất, / cao tột trong mọi thế gian.
Thế Tôn có ơn lớn, / bình đẳng, không vướng mắc (?).
Nói kệ xong, họ lễ kính Thế Tôn rồi chắp tay đứng. Bấy giờ, Thế Tôn bảo trưởng lão A-nan (vị đệ tử thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhớ nhiều nhất): "Ông hãy thọ trì kinh 'Điều Vô Sở Hữu hỏi' này. Nay ta thuyết pháp, ông hãy rộng nói cho mọi người, làm sáng tỏ pháp này.
Này A-nan, ông khiến những chúng sinh nào được nghe bản kinh pháp này, thì họ nghe rồi có thể hiểu rộng ý nghĩa và câu chữ trang nghiêm; họ đều sẽ chắc chắn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề. Nếu có người tuy được nghe mà không hiểu nghĩa, thì về sau dần dần cũng sẽ như vậy, hiểu ý nghĩa, tu hành, chạm đến và chứng ngộ, gieo các căn lành ở chỗ nhiều trăm nghìn na-do-tha đức Như Lai. Vì sao? Vì Bồ-tát Vô Sở Hữu có nguyện như thế."
Bấy giờ, trong chúng có những người nữ an trụ trong Đại thừa (con đường tu hướng đến thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh), thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, cần gì phải khuyên A-nan thọ trì pháp này? Vì sao? Vì nay con đã tiếp nhận bản kinh pháp này, tập tụng thông thạo. Bạch Thế Tôn, nay con nghe bản kinh pháp này, đời vị lai sẽ nói lại cho người khác, trong a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm) trăm nghìn na-do-tha kiếp sẽ làm sáng tỏ pháp này."
Bấy giờ, trong chúng có một trăm tỳ-kheo, sáu trăm tỳ-kheo-ni, hai trăm ưu-bà-tắc và ưu-bà-di, lại có na-do-tha thiên tử (con trai cõi trời), đem các thứ hoa rải lên Thế Tôn, rồi thưa: "Bạch Thế Tôn, tu-đa-la (kinh) này có thể soi sáng, chỉ bày mọi pháp đúng như thật. Bạch Thế Tôn, nay con được nghe bản kinh pháp này, liền có thể thọ trì, đọc tụng thông thạo, như soi gương sáng thấy rõ khuôn mặt mình. Đúng như vậy, chúng con đã thọ trì bản kinh pháp này.
Vì thế, bạch Thế Tôn, chúng con từ nay và trong đời vị lai, suốt a-tăng-kỳ na-do-tha kiếp, sẽ rộng nói bản kinh pháp này cho mọi người, làm sáng tỏ hạnh này, khiến chúng sinh được chứng ngộ, khiến họ biết những lợi ích như thế của chúng con. Con an trụ trong bồ-đề, sẽ làm gì cho chúng sinh? Ấy là mọi lợi ích, vì đầy đủ Phật pháp.
Bạch Thế Tôn, chúng con không tham lợi lộc và danh tiếng mà tiếp nhận pháp này để nói cho chúng sinh; cũng không vì thân mạng của chính mình; chỉ vì hết thảy chúng sinh, muốn đem các niềm vui đến cho chúng sinh, muốn khiến họ gần với Phật pháp, vì muốn trừ diệt các phiền não đắm chấp cho vô lượng chúng sinh."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, các thiện nam tử! Nay các người đều đã khéo nói pháp này."
Bấy giờ, Hải Tỷ Muội (Chị Em Biển) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Vô Sở Hữu này không khởi lên cũng không nói những điều như thế (?), vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân sẽ nói bản kinh pháp này và làm sáng tỏ nó. Bạch Thế Tôn, những người ấy sẽ thọ trì chánh pháp, và cũng thọ trì mọi hạnh pháp của hết thảy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; họ cũng thọ trì, đọc tụng thông thạo, lại dạy người khác đọc tụng thông thạo, hoặc dạy cho người khác hiểu biết."
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Hữu bảo Hải Tỷ Muội: "Cách đây a-tăng-kỳ trăm nghìn kiếp, thuở ấy có một kiếp tên là Pháp Bảo Khai Phu (Báu Pháp Nở Rộ). Trong kiếp ấy có tròn đủ năm trăm đức Phật ra đời. Khi ấy có một đức Phật ra đời đầu tiên, hiệu là Nan Hàng Tràng (Ngọn Cờ Khó Hàng Phục) Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết đúng và trọn khắp), Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được đời tôn kính).
Vào thời ấy cũng có rất nhiều chúng sinh sống trong sự vẩn đục của phiền não, bị nghiệp chướng (chướng ngại do việc ác đã làm) che lấp, phiền não tăng mạnh; các phiền não tham dục, sân hận, si mê tăng mạnh, bị độc hại làm khổ não. Này thiện nữ nhân.
Bấy giờ, đối với đức Phật Nan Hàng Tràng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ấy, ta lúc đó cũng hỏi như thế, và đức Phật Như Lai ấy cũng giảng giải như thế, giống như đức Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri hiện nay giảng giải. Này thiện nữ nhân, cứ lần lượt như vậy, ở chỗ năm nghìn đức Phật, ta cũng hỏi về bản kinh pháp này như thế, và các đức Thế Tôn ấy cũng giảng giải cho ta như thế, giống như đức Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni, vua trong dòng họ Thích, hiện nay giảng giải cho ta.
Này chị hiền, nay chị hãy yên lòng. Này chị hiền, từ nay về sau trong đời vị lai, ở chỗ vô lượng a-tăng-kỳ chư Phật Thế Tôn, ta cũng sẽ hỏi về bản kinh pháp này như thế. Trong các cõi Phật như thế cũng có những chúng sinh vẩn đục phiền não, có nơi ít, có nơi gấp bội nhiều người phiền não."
Khi Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Hữu nói lời ấy, trong khoảnh khắc, vua Tần-bà-sa-la, chúa nước Ma-già-đà (một vương quốc lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa), có thế lực lớn, được bốn binh (bốn đạo quân: voi, ngựa, xe, bộ) vây quanh, từ từ tiến bước, lần theo chỗ các người nữ đã đi mà đến chỗ Phật. Đến nơi, vua cúi đầu lễ dưới chân Phật rồi lui đứng một bên. Phật thăm hỏi xong, vua theo chỗ đã trải sẵn mà ngồi; đại chúng cũng đều ngồi.
Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con có đứa con gái nhỏ cùng các thị nữ ra vườn rừng dạo chơi, đã lâu mà không về. Sau đó tìm khắp trong vườn mà không thấy. Lại nghe người ta nói rằng họ đã đến chỗ Thế Tôn, nay trong chúng hội này con cũng không thấy." Phật bảo đại vương: "Ngay trong hội này sẽ thấy." Vua thưa: "Bạch Thế Tôn, nay con chưa thấy." Phật nói: "Đại vương, nay ông có thể hỏi Bồ-tát Vô Sở Hữu, vị ấy sẽ chỉ chỗ cho vua." Vua thưa: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Vô Sở Hữu là ai vậy?" Khi ấy, Thế Tôn bảo Bồ-tát Vô Sở Hữu: "Này Vô Sở Hữu, nay ông hãy trả lời vua Tần-bà-sa-la về chỗ đi lại của các người nữ mà vua hỏi, để chúng hội này biết."
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu không hiện thân, bảo vua Tần-bà-sa-la và đại chúng: "Đại vương nên biết, các người nữ ấy đang ở trong chúng hội này." Vua nói: "Thưa Đại sĩ (bậc người lớn, tôn xưng Bồ-tát), tôi chỉ nghe tiếng mà không thấy hình ngài."
Bồ-tát nói: "Đại vương, vừa rồi tất cả các người nữ nghe tên ta xong, mỗi người đến dưới một gốc cây, đều lấy thân ta để vui chơi tùy ý. Khi đã lấy thân ta, họ đều bỏ thân nữ mà nhận thân trượng phu. Các người nữ ấy đã lấy thân ta mà thành thân trượng phu, vì vậy ta không có thân."
Rồi Bồ-tát Vô Sở Hữu bảo những người nữ đã thành thân trượng phu: "Này các thiện nam tử, mỗi người hãy tự bày ra phẩm đức của mình." Bấy giờ, những người nữ đã được thân nam cùng tụ lại một chỗ, đầy đủ tướng trượng phu, đẹp đẽ dễ mến, nói rằng: "Chúng tôi nay đã bỏ thân nữ, thành thân trượng phu như thế này." Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la và đại chúng sinh nghi, không tin.
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu lại nói: "Vì sao đại vương và mọi người vẫn còn ôm lòng nghi ngờ? Nay vua đối với Phật lẽ nào không thể tin sao? Nếu có thể tin thì Như Lai đang ở ngay trước mặt, nay vua nên hỏi xem lời thiện nam tử này nói như vậy có gì sai khác không."
Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, có đúng vậy chăng, đúng như tiếng nói trên không trung đã nói chăng? Mà con chẳng thấy thân vị ấy." Bấy giờ, Phật bảo vua Tần-bà-sa-la: "Đúng vậy, đúng vậy, đại vương. Mọi điều đều như vị Bồ-tát này đã nói. Đại vương, nay nên tin lời này, đừng sinh nghi ngờ."
Vua nghe lời ấy liền đứng dậy chắp tay, ba lần khen "Lành thay", rồi thưa: "Bạch Thế Tôn, đây là sức thần của ai? Là sức của Bồ-tát Vô Sở Hữu, hay là sức oai thần của Phật?" Phật bảo vua: "Đại vương nên biết, đây là sức nguyện ngày xưa của các người nữ. Xưa kia, ở chỗ nhiều nghìn đức Phật, vị ấy đã dạy các người nữ này gieo các căn lành, phát tâm bồ-đề, được thành tựu trong Phật pháp; vì thế nay ở chỗ ta họ được toại nguyện. Đại vương, trong đời vị lai, những người nữ này cũng sẽ giáo hóa vô lượng người nữ khác được chuyển thân nữ."
Bấy giờ, Phật bảo Bồ-tát Vô Sở Hữu: "Này thiện nam tử, nay ông hãy vì mọi người ở đây mà khiến các người nữ này trở lại thân cũ." Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Hữu nói: "Như lời ta nói thật: ta đã khiến vô lượng vô biên phụ nữ chuyển thân nữ được thân trượng phu, đều là thật; vậy nay những chúng sinh này hãy trở lại thân nữ."
Khi ngài nói lời ấy, có nhiều phụ nữ hiện ra trước những người đàn ông kia, với hình dáng như thế, sắc mặt như thế, dáng đi đứng như thế, trở lại y như lúc trước khi họ mới đến. Họ cùng nhau trò chuyện như trước, không khác. Lúc ấy, các người nữ cùng vua Tần-bà-sa-la và mọi người đều sinh lòng lấy làm lạ: "Sao các người nữ đã chuyển thân nữ rồi, nay lại trở lại thân nữ? Các người nữ này là thân thật hay là do biến hóa mà thành?"
Phật nói: "Đại vương, những phụ nữ này chẳng phải thật cũng chẳng phải biến hóa. Vì sao? Đại vương, thiện nam tử này xưa kia có nguyện như thế: 'Nếu phụ nữ nào thấy thân ta, thì khi thấy thân ta liền phát nguyện cầu chuyển thân nữ. Còn những người chồng của các phụ nữ ấy thì lại có được người vợ khác, y như vậy, không hơn không kém thân người vợ trước, đáng yêu, đẹp đẽ, không phải chia lìa nhau' (?)."
Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lại có được thần thông và căn lành như thế. Bạch Thế Tôn, mọi pháp đều không thể nghĩ bàn; quả báo của chúng sinh không thể nghĩ bàn; cảnh giới của người đắc thiền định (trạng thái tâm lắng sâu, tập trung tuyệt đối) không thể nghĩ bàn."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, đại vương. Đúng vậy, đúng vậy, đại vương. Có ba điều không thể nghĩ bàn. Ba điều nào? Huyễn của nghiệp (sự biến hiện như ảo thuật do việc làm tạo ra), huyễn của sự đo lường (?) (bản tiếng Phạn thiếu một câu). Thiện nam tử này đã giác ngộ các huyễn, đã chứng, đã chạm đến. Thiện nam tử này chính là nhà ảo thuật; vì thế những điều này không thể đo lường được."
Bấy giờ, Thế Tôn đem ý nghĩa của pháp hòa hợp "không có gì" giáo hóa, giảng nói cho đại chúng, khiến họ vui mừng, khiến uy lực của họ được tăng trưởng. Khiến họ vui mừng rồi, Phật khuyên: "Các người tự biết thời giờ, hãy trở về nơi của mình." Bấy giờ, mọi người đều trở về chỗ cũ.
Họ đi chưa lâu, có một vị Bồ-tát tên Sinh Nghi (Khởi Lòng Nghi) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Vô Sở Hữu có thể dùng thần thông biến hóa khiến những chúng sinh này trở lại như cũ, không để họ phải chịu cảnh xa lìa người thân yêu. Bạch Thế Tôn, việc này đem lại lợi ích gì?"
Phật bảo Bồ-tát Sinh Nghi: "Này thiện nam tử, ở bất cứ nơi đâu, những người này cùng với các người nữ từng chuyển căn (chuyển đổi giới tính) ấy trò chuyện, ăn uống, vui chơi, đi lại đùa vui, bằng đủ mọi việc, đủ mọi phương tiện; vào lúc ấy, ở nơi ấy, sẽ khiến mọi người phát tâm bồ-đề, gần gũi Phật pháp.
Vì sao vậy? Này thiện nam tử, Bồ-tát Vô Sở Hữu này xưa kia ở chỗ các đức Như Lai đã đem mọi đồ vui thích cúng dường, tôn trọng, gieo đủ các căn lành, và phát nguyện như thế; vì vậy được tròn nguyện, tròn ý muốn. Thiện nam tử này giáo hóa và làm cho chúng sinh thành thục như vậy, dạy họ đi vào ý nghĩa và văn tự, khiến họ đi vào và giác ngộ chỗ bản thể của mọi pháp vốn không sinh, chỗ không có gì thành tựu. Trong lời dạy như thế không để sai sót, để họ được thành tựu Phật pháp.
Này thiện nam tử, trong những chúng sinh được Bồ-tát Vô Sở Hữu giáo hóa, không một chúng sinh nào sẽ rơi vào ác thú; không một chúng sinh nào lại không được sinh vào cõi Phật của bậc thầy dạy dỗ mình trong quá khứ (?). Này thiện nam tử, những chúng sinh ấy rồi cũng sẽ thành tựu bồ-đề như vậy, cũng như điều mà Bồ-tát Vô Sở Hữu hiện nay đã thành tựu."
Bấy giờ, Bồ-tát Sinh Nghi nghe Phật Thế Tôn khéo nói xong, trừ hết các nghi ngờ, bèn nói kệ rằng:
Chúng sinh nghe rồi mà được, / ở trong đó học phương tiện;
Siêng năng tu tập như vậy, / gọi là "Vô Sở Hữu".
Lòng chân thật, ngay thẳng, mềm mỏng, hòa nhã, / ý dịu dàng, không ghen ghét,
Cũng không rụt rè yếu đuối, / gọi là "Vô Sở Hữu".
Nhiều văn tự hòa hợp, / lại nói nghĩa như vầy:
Mọi thứ không thể thấy, / cũng không thể chạm đến;
Không hai, không thể nắm bắt, / không sót lại, không thể thấy;
Không thể nói mà vẫn nói, / giáo pháp không gì sánh.
Bấy giờ, người nữ Xà-na-na-tu-đa nói với Bồ-tát Sinh Nghi: "Này thiện nam tử, ông nhờ sức của ai mà nói được bài kệ này?" Vị ấy liền đáp: "Tôi biết như thế này: tiếng ấy phát ra từ trong thân Bồ-tát Vô Sở Hữu. Này chị hiền nên biết, tiếng kệ vừa rồi không phải phát ra từ thân tôi."
Bấy giờ, người nữ Xà-na-na-tu-đa thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Bồ-tát Vô Sở Hữu này cho đến pháp không thể nghĩ bàn cũng đã đạt được trọn đủ, có thể dùng đủ loại phương tiện mở bày, thuyết pháp ở chỗ 'không có gì' ấy." Phật bảo cô: "Đúng vậy, đúng vậy, thiện nữ nhân, như lời cô nói."
Bấy giờ, Bồ-tát Lưỡng Thời Vô Hữu Xuất Sinh (Hai Thời Không Có Sinh Ra) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con có thể giảng nói kinh 'Điều Vô Sở Hữu hỏi'." Phật nói: "Này Bồ-tát Lưỡng Thời Vô Hữu Xuất Sinh, nay ông hãy giảng nói cảnh giới và cảnh giới rộng lớn của các Bồ-tát Ma-ha-tát — không ngăn ngại, không thể nắm bắt, không bờ bến giới hạn — để khơi dậy sự học rộng và đem lại lợi ích; dùng trí khéo léo, như các Bồ-tát Ma-ha-tát làm tăng trưởng cảnh giới của mình, chỗ không vướng mắc, không thể nắm bắt, chỗ không bờ bến giới hạn, đem lại nhiều lợi ích của sự học rộng; nhằm dạy dỗ, xây dựng, mở bày trong pháp phương tiện khéo léo, để mau thành tựu con đường bồ-đề."
Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Lưỡng Thời Vô Hữu Xuất Sinh nói kệ rằng:
Khéo nói kinh này rồi, / chánh niệm (tâm tỉnh giác, nhớ đúng) đi vào thiền định;
Sẽ giác ngộ mọi pháp, / hiển bày kinh điển này;
Khiến hiểu mọi ý nghĩa, / cùng với văn tự;
Mọi tu-đa-la (kinh) / mà chư Phật đã nói,
Hiển hiện mọi ý nghĩa, / bên này bên kia đều thấy nhau.
Vô lượng, không thể nghĩ bàn, / đều là chỗ kinh khéo nói.
Biết pháp của kinh này rồi, / trang nghiêm nghĩa và văn tự;
Các pháp không thiếu sót, / hết thảy không thể nghĩ bàn.
Ấm, giới, các nhập (năm ấm; mười tám giới là các yếu tố của nhận thức; mười hai nhập là sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), / đều sẽ được trí phương tiện.
Thuận theo mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả khiến chúng sinh sinh tử luân hồi), / mọi âm thanh là một âm thanh,
Một âm thanh là mọi âm thanh, / các âm thanh hòa hợp bình đẳng.
Nhờ kinh này mà giác ngộ / mọi tâm ý,
Những điều chúng sinh suy nghĩ, / những điều người chấp "tôi" suy nghĩ,
Nguyên nhân của mọi tâm ý, / hết thảy đều biết được.
Những suy nghĩ ấy / không có chỗ để nghĩ.
Nhờ kinh này mà giác ngộ, / cũng không có người suy nghĩ.
Về mình và người khác, / hết thảy đều biết được.
Như tâm vận chuyển thế nào, / soi các pháp như tấm gương.
Nói tu-đa-la này, / ở nơi ấy thấy những điều này (?).
Họ lại giác ngộ điều này: / hết thảy chẳng phải là một;
Không thấy riêng khác, không nói nhiều, / lìa bỏ mọi câu chữ.
Nếu thấy được kinh này, / người ấy vì chúng sinh mà nói;
Chúng sinh chẳng phải đây chẳng phải kia, / khiến những chúng sinh ấy giải thoát.
Trụ ở chỗ không lay động, / biết hết thảy là hư dối;
Dùng cái hư dối mà nói, / đã biết là hư dối rồi,
Không vướng vào trong hư dối, / ấy là con đường không có sinh.
Chư Phật thấy hết thảy, / ở đây không gì không giác ngộ.
Người hiểu được kinh này, / mọi chỗ công việc nghề nghiệp,
Trí về chú thuật (thần chú, phép thuật), phương thuốc, / và trí sinh từ sự biết thời vận,
Đều nhờ kinh này giác ngộ, / mọi thứ trí.
Những gì không thể đếm xuể, / mọi thứ tự của chúng,
Nhờ kinh này đều biết rõ, / bỏ hết mọi kiến chấp.
Chỗ chúng sinh mê lầm, / nếu biết kinh này,
Thì không vướng vào danh tự ấy, / chúng sinh nào vướng thì khiến được thoát.
Người bị các tướng che lấp, / nhờ uy lực của kinh này,
Ở trong đó được chứng thật. / Nếu ai học kinh này,
Người ấy được mọi quả báo / trên cõi trời và trong cõi người,
Đầy đủ mọi công đức. / Đây là pháp của bậc thầy,
Đây chính là cha mẹ, / là hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính dạy dỗ người xuất gia), a-xà-lê (thầy mô phạm, chỉ dạy oai nghi phép tắc),
Cũng là thiện tri thức. / Đây là biết đủ, ít ham muốn,
Đầy đủ các hạnh đầu đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ để dứt tham đắm), / đây là của cải để tu hành,
Đều vì người ấy mà làm. / Nếu có bậc đại chúng sinh (bậc chúng sinh lớn, tức Bồ-tát)
Muốn nói nhiều loại pháp, / thì nên học kinh này,
Là chỗ học mọi pháp. / Nếu có bậc đại chúng sinh
Muốn nói nhiều loại pháp, / người ấy nên học kinh này,
Là chỗ gìn giữ mọi pháp. / Sinh ra nơi đâu cũng sẽ được
Ít bệnh, sống lâu, / thường được các thiền định.
Thuận theo kinh này rồi, / thân thường được an vui,
Tâm cũng thường được vui. / Nếu chứng được kinh này,
Khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói) đều đầy đủ; / những pháp sai khác như thế,
Người ấy sẽ được thuận theo. / Nếu chứng được kinh này,
Tức là tổng trì (nắm giữ trọn vẹn, ghi nhớ không quên) các kinh. / Nếu chứng được như vậy,
Như trong kinh này nói, / họ đều biết những kinh
Mà chư Phật đã nói, / mọi văn tự,
Và các pháp đã được nói. / Nếu nghe kinh này
Thì lìa khỏi văn tự; / các pháp lìa văn tự,
Dùng văn tự để nói pháp, / văn tự chẳng phải là pháp,
Văn tự cũng chẳng phải phi pháp. / Họ nhờ kinh này
An trụ trong bồ-đề; / họ ở nơi đây cầu
Danh tiếng bậc nhất thế gian.
Bấy giờ, Bồ-tát Lưỡng Thời Vô Hữu Xuất Sinh nói kệ xong, cúi đầu lễ Thế Tôn, đi vòng quanh bên phải ba vòng, rồi biến mất ngay trước Phật, không hiện ra nữa.
Bấy giờ, trong chúng có một vị Bồ-tát tên Vô Sở Tục (Không Nối Tiếp) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Lưỡng Thời Vô Hữu Xuất Sinh này từ đâu mà đến?" Phật nói: "Đến như cách đã đến, đi lại như thế." Vị Bồ-tát ấy thưa: "Bạch Thế Tôn, vị ấy đến thế nào, đi lại thế nào?"
Phật nói: "Như bóng, như ảo ảnh, như giấc mộng, như ánh nắng dợn (ảo ảnh hơi nóng trông như nước), như tiếng vang, như hư không, cùng với không, vô tướng (không có hình tướng), vô nguyện (không mong cầu), vô tác (không tạo tác), lìa ham muốn, tịch diệt, không thật, không hình bóng — một tụ hợp những phân biệt như thế đã sai khiến vị ấy đến.
Nay ông nói với ta về sự sinh ra trong hết thảy, thì hết thảy chúng sinh, hết thảy Bồ-tát, hết thảy chư Phật cũng như bóng, ảo ảnh, mộng, ánh nắng dợn, tiếng vang, hư không, cùng với không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, lìa ham muốn, tịch diệt, niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), không thật. Mọi quả báo của họ và tên gọi của họ đều là do chúng ta làm ra. Họ và ta, hết thảy chẳng phải một chẳng phải hai, chẳng phải nhiều chẳng phải ít, cũng chẳng phải là vật, không thể nghe, không cùng đầy đủ (?), không có ai thấy được, không có ai biết được, không có ai nghe được.
Vì vậy các ông hãy nghe từ chúng ta, tin hiểu, suy ngẫm, vui mừng, khen lành. Vô lượng a-tăng-kỳ những vị ấy, thực hành cái không thật rồi, đều không thể nắm bắt; các ông cũng không thể nắm bắt. Các ông chớ dùng sự hư dối mà phỉ báng chúng ta, chớ chê bai ta. Chúng ta vốn đã không có, là vật không tướng, không có chỗ chốn; cần gì phải nói cho người khác, chẳng phải không nói còn hơn sao? Nếu có nói thì cái kia vẫn như cái kia, cái này vẫn như cái này; sai đi như cách sai đi, nói như thế rồi thì đến như thế (?)."
Bấy giờ, đại chúng nghe nghĩa của những lời như thế xong, không còn sắc và tâm, không còn hơi thở ra vào, không vướng mắc vào vật gì. Ở chỗ Thế Tôn, mọi đồ vui thích đều tràn khắp đối với họ. Khi được trở lại chánh niệm vốn có, họ nói: "Đây là bản tính, bản thể chân thật: không có gì, không có gì để chứng, không có gì để biết. Biết như vậy rồi, vì không có cái biết, nên như vậy, như vậy. Nó từ đâu mà có? Không thể đặt tên được."
Bấy giờ, trên không trung có châu báu vô giá tràn khắp. Có các vị Bồ-tát tên Diệt và Bồ-tát Vô Xuất Sinh thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, đây là điềm lành gì mà châu báu vô giá tràn khắp không trung như vậy?" Phật nói: "Này các thiện nam tử, có một số vị Bồ-tát nghe pháp môn 'không có gì để chứng' này mà được giải thoát, đều đã được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ thấu suốt và an nhận rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), vì thế hiện ra điềm này."
Bấy giờ, toàn thể đại chúng đều thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Ngài khéo léo, có thể học trí phương tiện khéo léo, vì muốn giải thoát chúng sinh. Bạch Thế Tôn, Ngài biết rằng hết thảy những điều này là không lay động, trống không, không có gì, không có chúng sinh, bản tính vắng lặng. Thế mà nay Như Lai vì chúng sinh giảng nói rằng các pháp đều như bóng, lại có thể siêng năng nhọc nhằn giáo hóa chúng sinh."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, này các thiện nam tử, như lời các ông nói. Này các thiện nam tử, nếu không giảng nói thì làm sao biết được các pháp bóng, ảo ảnh, mộng, ánh nắng dợn, tiếng vang và hư không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, lìa ham muốn, niết-bàn, mà đều là những pháp hư dối như bóng?"
Bấy giờ, nhờ sức oai thần của Phật, trên không trung nghe có tiếng nói: "Bạch Thế Tôn, thế nào là hình bóng ấy làm thành bóng? Bạch Thế Tôn, thế nào là những thứ ấy, cho đến sự hư dối, làm thành hình bóng? Bạch Thế Tôn, mọi sự trang nghiêm này đã đầy đủ, bản kinh pháp vốn không cần nhờ trang hoàng.
Bạch Thế Tôn, ví như người thợ vẽ hoặc đệ tử của thợ vẽ, khéo học nghề, vẽ tượng Như Lai đầy đủ các tướng tốt, không thiếu sót gì; lại có người thợ kim hoàn khéo tay lấy vàng tốt nhất làm vòng hoa vàng đặt lên đỉnh đầu tượng, thì hình tượng ấy càng thêm đẹp gấp bội, mọi người ngắm mãi không chán. Bạch Thế Tôn, đúng như vậy, bản kinh pháp này đầy đủ các tướng, ngắm mãi không chán; nay Thế Tôn lại trang nghiêm cho nó gấp bội."
Nói lời ấy xong, Phật bảo tiếng nói trên không trung: "Ví như một thầy ảo thuật khéo học, hoặc đệ tử của thầy ảo thuật giỏi biến hóa, hóa ra người nam người nữ đẹp đẽ dễ mến, đầy đủ các giác quan, cùng nhau kết hợp, sinh ra con cái, đặt tên cho chúng. Bóng, ảo ảnh, mộng, ánh nắng dợn, tiếng vang, hư không lớn lao v.v. đều không tự chủ (?); vô tướng, vô nguyện, vô tác, lìa ham muốn, tịch diệt, niết-bàn — những thứ hư dối ấy tăng trưởng thành tựu.
Ví như khi làm việc gì đó, đi vào hang núi sâu, có nhiều người mỗi người cất tiếng lớn, gọi tên các thứ bóng cho đến hư không. Tiếng phát ra rồi liền mất, không còn hiện ra; trong hang trống ấy không có gì vướng lại. Khi ấy mọi người đi tìm chỗ phát ra tiếng, hoàn toàn không tìm thấy. Cũng như vậy, mọi phiền não, nếu tìm đúng như thật thì cũng không thể tìm thấy. Như ánh nắng dợn kia lay động giống như nước mà không uống được; cũng như vậy, tiếng vang và ánh nắng dợn đều không có hình tượng."
Bấy giờ, những người trong chúng chưa chứng pháp, nghe lời ấy xong đều được chứng pháp. Có hai mươi ức na-do-tha chư thiên và người đều đạt được sự không vướng mắc trong mọi pháp.
Bấy giờ, trên không trung lại phát ra tiếng, chư thiên và loài người đều thấy và nghe: "Đây chỉ là tên gọi, tức là cái gọi là bóng v.v., cho đến những hình bóng hư dối v.v. Về bóng và ảo hóa, những điều đã được hỏi, Như Lai đã giảng giải và trước đó đã làm chứng." Có hai mươi ức chư thiên và người nghe pháp này xong, đều chắc chắn an trụ trong A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề, và sẽ làm bạn của chúng sinh để giúp họ thành thục.
Bấy giờ, Bồ-tát Văn Trì (Nghe Mà Gìn Giữ) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, bản kinh pháp này nên gọi tên là gì? Chúng con thọ trì như thế nào?" Phật nói: "Bản kinh pháp này tên là 'Các tội không tướng, không bỏ' (?), hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Như Lai tự tại', hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Điều Bồ-tát Vô Sở Hữu hỏi', hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Nói về đại thần thông của Phật', hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Kẻ ác tâm khó điều phục, kẻ oán thù sám hối', hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Pháp không có gì có thể chỉ bày', hãy thọ trì như thế. Cũng gọi là 'Chẳng phải không thấy mọi pháp', hãy thọ trì như thế."
Khi Phật nói kinh này xong, Bồ-tát Vô Sở Hữu cùng Nan Điều kẻ oán thù, Bồ-tát Văn Trì và đại chúng, chư thiên, loài người, a-tu-la (loài thần hiếu chiến, có phúc lớn nhưng hay sân hận), càn-thát-bà (loài thần nhạc ở cõi trời) v.v., nghe Phật nói đều vui mừng, vâng làm theo.
Kinh Bồ-tát Vô Sở Hữu, quyển thứ tư.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video