Kinh Đại Bát Niết-bàn (bộ kinh nói về sự nhập diệt lớn lao, trọn vẹn và rốt ráo của Phật; kinh dạy rằng thân Phật thường còn và mọi chúng sinh đều có Phật tính), phẩm Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) thứ mười sáu.
Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Ánh sáng mặt trời, mặt trăng là bậc nhất trong các thứ ánh sáng, mọi ánh sáng khác đều không bì kịp. Ánh sáng của Đại Niết-bàn cũng như thế. Trong ánh sáng tam-muội (trạng thái tâm lắng đọng, chuyên chú vào một đối tượng) của các khế kinh (kinh điển do Phật nói, hợp với chân lý và hợp với khả năng người nghe), nó là thù thắng nhất, ánh sáng tam-muội của mọi kinh khác đều không bì kịp. Vì sao vậy? Vì ánh sáng Đại Niết-bàn đi vào được các lỗ chân lông của chúng sinh. Chúng sinh dù không có tâm Bồ-đề (tâm phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật), nó vẫn có thể làm nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện giúp cho thành tựu) cho Bồ-đề (sự giác ngộ). Vì thế lại gọi là Đại Bát Niết-bàn.
Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Như lời Phật dạy, ánh sáng Đại Niết-bàn đi vào lỗ chân lông của mọi chúng sinh, chúng sinh dù không có tâm Bồ-đề vẫn được nó làm nhân cho Bồ-đề. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, kẻ phạm tứ trọng cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng quả thánh), kẻ làm ngũ nghịch (năm tội đại nghịch: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn) và kẻ nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả, không còn lòng tin vào chính pháp), nếu ánh sáng vào thân mà làm nhân Bồ-đề cho họ, thì những hạng người ấy với người giữ giới trong sạch, tu tập các điều lành có gì khác nhau? Nếu không khác nhau, sao Như Lai lại nói nghĩa Tứ y (bốn hạng người mà chúng sinh có thể nương tựa, đã giảng ở phẩm trước)?
Bạch Thế Tôn, lại như Phật nói: nếu có chúng sinh nghe kinh Đại Niết-bàn lọt qua tai một lần thì dứt trừ được các phiền não (những tâm xấu như tham lam, giận dữ, mê muội làm rối loạn thân tâm). Vậy sao trước đây Như Lai lại nói có người đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Phật nhiều như cát sông Hằng, nghe Đại Niết-bàn mà không hiểu nghĩa? Nếu không hiểu nghĩa thì làm sao dứt được hết phiền não?”
Phật dạy: “Này thiện nam tử! Trừ kẻ nhất-xiển-đề, các chúng sinh khác nghe kinh này rồi đều có thể lấy đó làm nhân duyên Bồ-đề. Tiếng pháp và ánh sáng đã vào lỗ chân lông thì nhất định sẽ đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp của Phật). Vì sao vậy? Người nào cúng dường, cung kính vô lượng chư Phật thì mới được nghe kinh Đại Niết-bàn; người ít phước thì không được nghe. Vì sao thế? Người có đức lớn mới được nghe việc lớn như vậy; kẻ phàm phu thấp kém thì không được nghe. Thế nào là lớn? Đó là kho tàng bí mật rất sâu của chư Phật, tức là Như Lai tính (bản tính Phật vốn có trong chúng sinh). Vì nghĩa ấy nên gọi là việc lớn.”
Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Người chưa phát tâm Bồ-đề làm sao có được nhân Bồ-đề?” Phật bảo Ca-diếp: “Nếu có người nghe kinh Đại Niết-bàn này mà nói: ‘Ta không cần phát tâm Bồ-đề’, rồi phỉ báng chính pháp, thì người ấy liền trong giấc mộng thấy hình La-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), trong lòng hoảng sợ. La-sát nói: ‘Này thiện nam tử! Nay nếu ngươi không phát tâm Bồ-đề, ta sẽ lấy mạng ngươi.’ Người ấy kinh sợ, tỉnh dậy liền phát tâm Bồ-đề. Người ấy khi chết, dù ở trong tam thú (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) hay ở cõi người, cõi trời, vẫn tiếp tục nhớ nghĩ đến tâm Bồ-đề. Phải biết người ấy là đại Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành cao). Vì nghĩa ấy, sức uy thần của Đại Niết-bàn có thể khiến người chưa phát tâm Bồ-đề tạo được nhân Bồ-đề. Này thiện nam tử! Đó gọi là nhân duyên phát tâm của Bồ-tát, không phải không có nhân duyên. Vì nghĩa ấy, bộ kinh Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp cứu độ cho tất cả mọi người cùng thành Phật) nhiệm mầu này đúng thật là do Phật nói.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như giữa hư không nổi mây lớn, đổ mưa xuống mặt đất: cây khô, núi đá, cao nguyên, gò đống thì nước không đọng lại, mà chảy xuống ruộng thấp, ao hồ đều đầy, làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh. Bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như thế, rưới cơn mưa pháp lớn thấm nhuần khắp chúng sinh; chỉ riêng kẻ nhất-xiển-đề phát được tâm Bồ-đề là điều không thể có.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như hạt giống đã cháy, dù gặp mưa lành trải trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không bao giờ nảy mầm; nếu nảy mầm thì là điều không thể có. Hạng nhất-xiển-đề cũng như thế, dù nghe bộ kinh vi diệu Đại Bát Niết-bàn như vầy, rốt cuộc cũng không thể nảy mầm tâm Bồ-đề; nếu phát được thì là điều không thể có. Vì sao vậy? Vì kẻ ấy đã dứt sạch mọi căn lành (gốc rễ của điều thiện trong tâm), như hạt giống cháy kia, không thể sinh lại rễ mầm Bồ-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như viên ngọc sáng đặt vào nước đục, nhờ uy lực của ngọc mà nước liền trong; nhưng ném vào bùn nhão thì không làm cho trong được. Bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như thế: đặt vào trong nước đục của các chúng sinh khác — những kẻ mang năm tội vô gián (năm tội đọa vào địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ không gián đoạn) hay phạm bốn giới nặng — vẫn còn làm cho lắng trong mà phát tâm Bồ-đề được; còn ném vào trong bùn nhão của kẻ nhất-xiển-đề thì trăm nghìn vạn năm cũng không làm cho trong được để khởi tâm Bồ-đề. Vì sao vậy? Vì kẻ nhất-xiển-đề này đã diệt hết căn lành, không phải là cái đồ chứa (người có khả năng tiếp nhận) pháp. Giả sử người ấy trăm nghìn vạn năm nghe nhận kinh Đại Niết-bàn như vầy, rốt cuộc cũng không thể phát tâm Bồ-đề. Vì sao thế? Vì không có tâm lành.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có cây thuốc tên là Dược Vương (vua các vị thuốc), thù thắng nhất trong các thứ thuốc. Hoặc hòa với sữa, với lạc (sữa đông, sữa chua), với mật, với tô (váng sữa, bơ), với nước, với nước cốt; hoặc tán bột, hoặc vo viên, hoặc dùng bôi mụn nhọt, xông thân, bôi mắt, hoặc chỉ nhìn thấy, ngửi thấy, đều diệt được mọi bệnh của chúng sinh. Cây thuốc ấy không nghĩ rằng: “Mọi chúng sinh nếu lấy rễ ta thì không được lấy lá; nếu lấy lá thì không được lấy rễ; nếu lấy thân thì không được lấy vỏ; nếu lấy vỏ thì không được lấy thân.” Cây ấy tuy không khởi ý nghĩ ấy, nhưng vẫn trừ diệt được mọi bệnh khổ.
Này thiện nam tử! Bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như thế, trừ được ác nghiệp (những việc ác đã làm và hậu quả của chúng) của mọi chúng sinh, bốn tội ba-la-di (bốn tội nặng nhất khiến người xuất gia bị loại khỏi Tăng đoàn: dâm, trộm, giết người, nói dối đã chứng thánh), năm tội vô gián, mọi điều ác dù ở trong hay ở ngoài. Những ai chưa phát tâm Bồ-đề, nhờ kinh này liền phát được tâm Bồ-đề. Vì sao vậy? Bộ kinh nhiệm mầu này là vua trong các kinh, như cây thuốc kia là vua trong các thứ thuốc. Dù có tu tập Đại Niết-bàn này hay không tu tập, chỉ cần nghe đến tên kinh này, nghe rồi kính tin, thì mọi bệnh nặng phiền não đều được trừ diệt. Chỉ không thể khiến hạng nhất-xiển-đề an trụ nơi A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; như thuốc hay kia tuy chữa lành được nhiều bệnh nặng nhưng không chữa được người tất phải chết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như người trên tay có vết lở mà cầm thuốc độc thì chất độc liền theo vào; nếu không có vết lở thì chất độc không vào được. Hạng nhất-xiển-đề cũng như thế: không có nhân Bồ-đề, như người không có vết lở, chất độc không vào được. Vết lở ở đây tức là nhân duyên của Bồ-đề vô thượng; chất độc tức là thuốc hay bậc nhất; người hoàn toàn không có vết lở là kẻ nhất-xiển-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như kim cương, không gì phá nổi mà lại phá được mọi vật, chỉ trừ mai rùa và sừng dê trắng. Bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như thế, có thể đặt yên vô lượng chúng sinh vào đường Bồ-đề, chỉ không thể khiến hạng nhất-xiển-đề gây dựng được nhân Bồ-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như cỏ mã xỉ (cỏ răng ngựa), cây Sa-la-sí, cây Ni-ca-la, dù bị chặt cành thân vẫn mọc lại như cũ; không như cây Đa-la (một loài cọ cao), chặt rồi thì không mọc lại. Các chúng sinh này cũng như thế: nếu được nghe kinh Đại Niết-bàn này, dù phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián, vẫn còn sinh được nhân duyên Bồ-đề. Hạng nhất-xiển-đề thì không như vậy, dù được nghe nhận kinh nhiệm mầu này cũng không sinh được nhân của đạo Bồ-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như cây Khư-đà-la, cây Trấn-đầu-ca, chặt rồi thì không mọc lại; hạng nhất-xiển-đề cũng như thế, dù được nghe kinh Đại Niết-bàn này cũng không phát được nhân duyên Bồ-đề. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mưa lớn không bao giờ đọng lại giữa hư không. Bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như thế, rưới khắp mưa pháp nhưng nơi kẻ nhất-xiển-đề thì không đọng lại được. Kẻ nhất-xiển-đề toàn thân kín đặc, như kim cương, không dung chứa vật gì từ ngoài vào.
Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Như Phật có nói bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo pháp):
Không thấy điều lành, không làm;
Chỉ thấy điều ác, có thể làm;
Chỗ ấy thật đáng kinh sợ,
Như con đường hiểm ác.
Bạch Thế Tôn! Lời nói như vậy có nghĩa thế nào?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! ‘Không thấy’ là không thấy Phật tính (bản tính có thể thành Phật vốn có trong mỗi chúng sinh). ‘Điều lành’ chính là A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. ‘Không làm’ là không chịu gần gũi bạn lành (người hiền tri thức dẫn dắt mình tu tập). ‘Chỉ thấy’ là thấy không có nhân quả. ‘Điều ác’ là phỉ báng các kinh điển Đại thừa phương đẳng (các kinh Đại thừa nói giáo lý rộng lớn, bình đẳng cho mọi người). ‘Có thể làm’ là kẻ nhất-xiển-đề nói rằng không có kinh phương đẳng. Vì nghĩa ấy, hạng nhất-xiển-đề không có lòng hướng về pháp lành trong sạch. Pháp lành gì? Đó là Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử). Hướng về Niết-bàn là có thể tu tập những hạnh hiền thiện; mà kẻ nhất-xiển-đề không có hạnh hiền thiện, vì thế không thể hướng về Niết-bàn. ‘Chỗ ấy đáng sợ’ là phỉ báng chính pháp. Ai nên sợ? Đó là người trí. Vì sao vậy? Vì kẻ phỉ báng pháp không có tâm lành và cũng không có phương tiện (cách thức khéo léo để tu tập, thoát khổ). ‘Con đường hiểm ác’ là chỉ các hành (mọi việc, mọi pháp do nhân duyên tạo tác nên, luôn biến đổi, không bền).”
Ca-diếp lại thưa: “Như Phật có nói:
Thế nào là thấy việc mình làm?
Thế nào là được pháp lành?
Chỗ nào không còn sợ hãi,
Như con đường bằng phẳng của vua?
Nghĩa ấy là thế nào?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! ‘Thấy việc mình làm’ là bày tỏ sám hối các điều ác, những điều ác đã làm từ thuở trong vòng sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt), đều bày tỏ hết, cho đến chỗ không còn gì nữa. Vì nghĩa ấy nên chỗ ấy không còn sợ hãi. Ví như con đường lớn vua đi qua, bọn trộm cướp trong đó đều trốn chạy hết; cũng vậy, bày tỏ mọi điều ác thì mọi ác đều tiêu diệt không sót.
Lại nữa, ‘không thấy việc mình làm’ là kẻ nhất-xiển-đề làm bao điều ác mà tự mình không thấy. Kẻ nhất-xiển-đề vì lòng kiêu mạn, dù làm nhiều điều ác cũng chẳng hề sợ hãi về những việc ấy. Vì nghĩa ấy nên không được Niết-bàn, ví như con khỉ vớt trăng dưới nước (làm việc vô ích, không bao giờ đạt được). Này thiện nam tử! Giả sử tất cả vô lượng chúng sinh cùng một lúc thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề rồi, thì các đức Như Lai ấy cũng vẫn không thấy kẻ nhất-xiển-đề kia thành được Bồ-đề. Vì nghĩa ấy gọi là ‘không thấy việc làm’.
Lại nữa, không thấy việc làm của ai? Đó là không thấy việc làm của Như Lai. Phật vì chúng sinh nói rằng có Phật tính, hạng nhất-xiển-đề trôi lăn trong sinh tử nên không thể biết thấy. Vì nghĩa ấy gọi là ‘không thấy việc làm của Như Lai’. Lại nữa, kẻ nhất-xiển-đề thấy Như Lai nhập Niết-bàn rốt ráo thì cho là thật sự vô thường (không còn mãi, rồi sẽ mất), như ngọn đèn tắt, dầu bấc đều hết. Vì sao vậy? Vì nghiệp ác của người ấy không hề giảm bớt. Khi có Bồ-tát đem nghiệp lành mình làm hồi hướng (chuyển công đức về một mục đích) về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, hạng nhất-xiển-đề dù chê bai, phá hoại, không tin, các Bồ-tát vẫn cứ ban cho họ, mong cùng họ thành tựu đạo vô thượng. Vì sao vậy? Vì pháp của chư Phật vốn là như thế.
Làm ác không chịu quả ngay,
Như sữa phải đợi mới thành lạc;
Như tro phủ trên lửa,
Kẻ ngu xem nhẹ mà giẫm lên.
Kẻ nhất-xiển-đề gọi là kẻ không có mắt, vì thế không thấy đạo A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Như A-la-hán không đi trên con đường hiểm ác của sinh tử, (còn kẻ ấy) vì không có mắt nên phỉ báng kinh phương đẳng, không muốn tu tập. Như A-la-hán siêng tu lòng từ, hạng nhất-xiển-đề thì không tu kinh phương đẳng, cũng như thế (?).
Nếu có người nói rằng: “Nay ta không tin kinh điển Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự mình giải thoát), ta tin nhận Đại thừa, đọc tụng, giảng giải, vì thế nay ta chính là Bồ-tát. Mọi chúng sinh đều có Phật tính. Vì có Phật tính nên trong thân chúng sinh có sẵn thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ. Điều ta nói không khác lời Phật. Nay ngươi cùng ta phá vô lượng phiền não ác như đập vỡ bình nước. Vì phá được kết (phiền não trói buộc chúng sinh vào sinh tử) nên liền thấy được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.” Người ấy tuy diễn nói như vậy, nhưng trong lòng thật không tin có Phật tính, chỉ vì lợi lộc, cúng dường mà theo chữ nghĩa mà nói. Kẻ nói như thế gọi là người ác. Người ác như thế không chịu quả báo ngay, như sữa phải đợi mới thành lạc.
Ví như sứ giả của vua, giỏi đàm luận, khéo léo phương tiện, vâng mệnh sang nước khác, thà mất thân mạng chứ không bao giờ giấu lời dạy của vua. Người trí cũng thế, ở giữa đám phàm phu, không tiếc thân mạng, nhất định phải tuyên nói kho tàng bí mật của Như Lai trong kinh Đại thừa phương đẳng: mọi chúng sinh đều có Phật tính.
Này thiện nam tử! Có kẻ nhất-xiển-đề đóng vai A-la-hán, ở nơi vắng vẻ, phỉ báng kinh điển Đại thừa phương đẳng. Người phàm thấy vậy đều cho rằng đó là A-la-hán thật, là đại Bồ-tát Ma-ha-tát. Bọn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) ác nhất-xiển-đề ấy ở nơi a-lan-nhã (chỗ vắng lặng xa làng xóm để tu hành) mà phá hoại phép tắc a-lan-nhã. Thấy người khác được lợi thì sinh lòng ganh ghét, nói rằng: “Mọi kinh điển Đại thừa phương đẳng đều do Thiên ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời, chuyên phá người tu) nói ra.” Lại nói Như Lai là pháp vô thường, hủy diệt chính pháp, phá hoại chúng Tăng (đoàn thể người xuất gia). Lại nói rằng: “Lời Ba-tuần nói không phải là lời lành thuận lý”, rồi tuyên nói như vậy những pháp tà ác. Người ấy làm ác không chịu quả báo ngay, như sữa phải đợi mới thành lạc, như tro phủ trên lửa, kẻ ngu xem nhẹ mà giẫm lên. Người như thế gọi là nhất-xiển-đề.
Vì thế nên biết kinh điển vi diệu Đại thừa phương đẳng nhất định là trong sạch. Như ngọc ma-ni (ngọc báu quý, có thể làm nước trong) ném vào nước đục, nước liền trong; kinh điển Đại thừa cũng như thế. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như hoa sen được mặt trời chiếu thì không đóa nào không nở. Mọi chúng sinh cũng như thế, nếu được thấy nghe mặt trời Đại Niết-bàn, người chưa phát tâm đều phát tâm, làm nhân cho Bồ-đề. Vì thế ta nói ánh sáng Đại Niết-bàn đi vào lỗ chân lông thì nhất định thành nhân nhiệm mầu. Kẻ nhất-xiển-đề kia tuy có Phật tính, nhưng bị vô lượng tội lỗi nhơ bẩn quấn chặt, không ra được, như con tằm nằm trong kén. Do nghiệp duyên ấy nên không sinh được nhân nhiệm mầu của Bồ-đề, trôi lăn trong sinh tử không bao giờ dứt.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như hoa Ưu-bát-la (sen xanh), hoa Bát-đầu-ma (sen đỏ), hoa Câu-vật-đầu (sen vàng, loài súng), hoa Phân-đà-lợi (sen trắng) mọc trong bùn mà không bị bùn làm nhơ. Chúng sinh nào tu kinh vi diệu Đại Niết-bàn cũng như thế, tuy có phiền não mà không bao giờ bị phiền não làm nhơ. Vì sao vậy? Vì biết được sức mạnh của tính và tướng Như Lai. Này thiện nam tử! Ví như có nước nọ nhiều gió mát, nếu chạm vào các lỗ chân lông trên thân chúng sinh thì trừ được mọi khó chịu oi nồng. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, đi vào khắp lỗ chân lông của mọi chúng sinh, làm nhân duyên nhiệm mầu cho Bồ-đề, trừ kẻ nhất-xiển-đề. Vì sao vậy? Vì kẻ ấy không phải là cái đồ chứa pháp.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi hiểu tám loại thuốc, diệt được mọi bệnh, chỉ không trừ được bệnh a-tát-xà (bệnh không thể chữa khỏi). Mọi khế kinh, thiền định (phép tu lắng tâm, tập trung tư tưởng), tam-muội cũng như thế, chữa được mọi bệnh phiền não tham lam, giận dữ, ngu si, nhổ được những mũi tên tẩm độc gai góc của phiền não, nhưng không chữa được kẻ phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián. Này thiện nam tử! Lại có thầy thuốc giỏi vượt hơn tám khoa y thuật, trừ được mọi bệnh khổ của chúng sinh, chỉ không chữa được bệnh tất phải chết. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, trừ được mọi phiền não của chúng sinh, khiến an trụ nơi nhân nhiệm mầu trong sạch của Như Lai, người chưa phát tâm thì khiến phát tâm, chỉ trừ hạng nhất-xiển-đề tất phải chết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi dùng thuốc hay chữa cho người mù, khiến thấy được mặt trời, mặt trăng, các vì sao, mọi thứ ánh sáng và mọi hình sắc, chỉ không chữa được người mù bẩm sinh. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, có thể mở tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy rõ chân lý) cho người Thanh văn và Duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ cầu tự thoát), khiến họ an trụ trong vô lượng vô biên kinh điển Đại thừa. Người chưa phát tâm, tức kẻ phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián, đều có thể khiến họ phát tâm Bồ-đề, chỉ trừ hạng nhất-xiển-đề mù bẩm sinh.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi thông thạo tám khoa y thuật, để chữa mọi bệnh khổ của chúng sinh, tùy bệnh mà cho các phương thuốc: nào là cho nôn, cho xổ, bôi thân, nhỏ mũi, xông, rửa, thuốc viên, thuốc bột, đủ mọi thứ thuốc. Có kẻ nghèo khó ngu muội không chịu uống, thầy thuốc thương xót bèn đưa người ấy về nhà mình, ép cho uống; nhờ sức thuốc mà bệnh khỏi. Đàn bà sinh khó, nhau thai không ra, nếu uống thuốc này thì nhau liền ra, lại khiến đứa trẻ yên ổn không bệnh tật. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, đến chỗ nào, vào nhà nào, đều trừ được vô lượng phiền não của chúng sinh, cả tội phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián; người chưa phát tâm đều khiến phát tâm, trừ kẻ nhất-xiển-đề.
Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián gọi là ác cực nặng, ví như chặt ngọn cây Đa-la thì không mọc lại nữa. Những kẻ ấy chưa phát tâm Bồ-đề, làm sao có thể làm nhân Bồ-đề cho họ?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Những chúng sinh ấy, nếu trong mộng thấy mình đọa địa ngục chịu mọi khổ não, liền sinh lòng hối hận: ‘Thương thay! Chúng ta tự chuốc lấy tội này. Nếu nay ta thoát được tội này, nhất định sẽ phát tâm Bồ-đề. Điều ta thấy hôm nay thật là cực ác.’ Từ đó tỉnh dậy, liền biết chính pháp có quả báo lớn. Như đứa trẻ kia lớn dần lên, thường nghĩ rằng: ‘Vị thầy thuốc ấy giỏi nhất, thông thạo phương thuốc. Khi ta còn trong thai, ông cho mẹ ta uống thuốc; nhờ thuốc mà mẹ ta thân thể yên ổn, nhờ nhân duyên ấy mà mạng ta được vẹn toàn. Lạ thay, mẹ ta chịu bao khổ não, đủ mười tháng mang nặng thân ta. Sinh ra rồi, mẹ nhường chỗ khô cho con, nằm chỗ ướt, lau rửa những thứ dơ bẩn phân nước tiểu, cho bú mớm nuôi lớn, che chở thân ta. Vì lẽ ấy, ta phải đền ơn mẹ, vui vẻ phụng dưỡng, hầu hạ bảo vệ, thuận theo mà cúng dường.’ Kẻ phạm bốn giới nặng và tội vô gián, lúc sắp chết mà nhớ đến kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này, thì dù có đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói khát), hay sinh lên cõi trời, cõi người, kinh này cũng làm nhân Bồ-đề cho người ấy, trừ kẻ nhất-xiển-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi và con của thầy thuốc giỏi, hiểu biết sâu xa vượt hơn các thầy thuốc khác, giỏi biết những chú thuật (lời thần chú có năng lực) bậc nhất để trừ độc. Dù là rắn độc dữ, rồng hay rắn hổ mang, họ đều dùng chú thuật trì vào thuốc khiến thuốc thành tốt; đem thuốc tốt ấy bôi lên giày da, dùng giày da ấy chạm vào các loài trùng độc thì chất độc liền tiêu, chỉ trừ một thứ độc tên là Đại long (rồng lớn). Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế: chúng sinh nào phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián, đều có thể tiêu diệt tội ấy, khiến họ trụ nơi Bồ-đề, như giày da tẩm thuốc tiêu được các thứ độc; người chưa phát tâm thì khiến phát tâm, an trụ nơi đạo Bồ-đề vô thượng. Đó là nhờ thuốc uy thần của kinh Đại thừa Đại Niết-bàn ấy mà chúng sinh được an vui, chỉ trừ hạng nhất-xiển-đề như con rồng lớn.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có người lấy các thứ thuốc độc trộn lại bôi lên cái trống lớn, rồi đánh trống vang lên giữa đám đông; dù không cố ý muốn nghe, nhưng ai nghe thấy đều chết, chỉ trừ một người không chết oan. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, ở bất cứ nơi đâu, giữa các chúng hội, ai nghe được tiếng kinh thì mọi tham dục, giận dữ, ngu si đều tiêu diệt hết. Trong số ấy dù có người không cố ý nhớ nghĩ, nhưng nhờ sức nhân duyên của Đại Niết-bàn này mà diệt được phiền não, các kết tự tiêu. Kẻ phạm bốn giới nặng và năm tội vô gián nghe kinh này rồi cũng tạo được nhân duyên Bồ-đề vô thượng, dần dần dứt phiền não, trừ hạng nhất-xiển-đề không chết oan.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như đêm tối thì mọi việc làm đều ngưng nghỉ, việc gì chưa xong phải đợi trời sáng. Người học Đại thừa tuy tu mọi khế kinh và mọi phép định, vẫn phải đợi mặt trời Đại thừa Đại Niết-bàn, nghe được lời dạy vi diệu kín nhiệm này của Như Lai, rồi sau mới tạo nghiệp Bồ-đề, an trụ nơi chính pháp. Như trời mưa thấm nhuần, làm tăng trưởng mọi hạt giống, kết thành quả thật, trừ hết đói kém, được nhiều sung túc vui vẻ; vô lượng mưa pháp của kho tàng bí mật Như Lai cũng như thế, trừ diệt được tám thứ bệnh nóng sốt. Kinh này ra đời như những quả thật kia, làm nhiều lợi ích, đem an vui cho tất cả, khiến chúng sinh thấy được Như Lai tính; như trong kinh Pháp Hoa, tám nghìn vị Thanh văn được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật), thành tựu quả thật lớn, như mùa thu gặt mùa đông cất, không còn việc gì phải làm nữa. Hạng nhất-xiển-đề cũng như thế, đối với các pháp lành không làm được việc gì.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi nghe con nhà người khác bị loài phi nhân (quỷ thần, loài không phải người) ám, liền đưa thuốc hay và sai một người đi, dặn sứ giả rằng: “Anh mang thuốc này mau đến đưa cho người ấy. Người ấy nếu gặp các ác quỷ thần, nhờ sức thuốc mà chúng đều sẽ bỏ đi xa. Nếu anh chậm trễ, ta sẽ tự đi, nhất định không để người ấy chết oan uổng. Nếu người bệnh ấy được thấy sứ giả và uy đức của ta, mọi khổ sẽ được trừ, được yên ổn vui vẻ.” Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế. Nếu tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới, quy y Tam bảo), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) và những người ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật pháp) mà có thể thọ trì kinh điển này, đọc tụng thông thạo, lại vì người khác phân tích giảng rộng, tự mình chép hay khiến người khác chép, thì những người ấy đều tạo được nhân duyên Bồ-đề. Kẻ phạm bốn giới nặng và năm tội nghịch, hoặc kẻ bị tà quỷ độc ác ám, nghe kinh điển này thì mọi điều ác đều tiêu diệt, như thấy thầy thuốc giỏi thì ác quỷ bỏ đi xa. Phải biết người ấy là chân Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì sao vậy? Vì được tạm nghe Đại Niết-bàn này, lại sinh ý nghĩ rằng Như Lai thường còn. Tạm nghe mà còn được như vậy, huống chi là biên chép, thọ trì, đọc tụng. Trừ kẻ nhất-xiển-đề, những người khác đều là Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như người điếc không nghe được âm thanh; hạng nhất-xiển-đề cũng như thế, dù muốn nghe kinh nhiệm mầu này cũng không nghe được. Vì sao thế? Vì không có nhân duyên.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi thông suốt mọi phương thuốc, lại biết rộng vô lượng chú thuật. Thầy thuốc ấy gặp vua, nói rằng: “Đại vương nay có bệnh tất phải chết.” Vua đáp: “Ông không thấy được việc trong bụng ta, sao lại nói ta nhất định có bệnh chết?” Thầy thuốc đáp: “Nếu không tin, xin hãy uống thuốc xổ; xổ xong, đại vương tự kiểm nghiệm.” Vua không chịu uống. Bấy giờ thầy thuốc dùng sức chú thuật khiến chỗ kín của vua mọc khắp mụn nhọt, lại bị kiết lỵ (?), giun sán với máu lẫn lộn tuôn ra. Vua thấy vậy rất hoảng sợ, khen thầy thuốc: “Hay thay, hay thay! Điều ông thưa trước đây ta không nghe theo, nay mới biết ông làm lợi ích lớn cho thân ta.” Vua cung kính thầy thuốc ấy như cha mẹ. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, đối với chúng sinh, dù họ muốn hay không muốn, đều có thể khiến phiền não của họ sụp đổ rơi rụng. Những chúng sinh ấy cho đến trong giấc mộng cũng mộng thấy kinh này mà cung kính cúng dường, ví như đại vương cung kính thầy thuốc giỏi. Vị đại lương y ấy biết ai tất phải chết thì không bao giờ chữa; kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, không bao giờ chữa được hạng nhất-xiển-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi thông thạo tám khoa, chữa được mọi bệnh, chỉ không chữa được người tất phải chết. Chư Phật, Bồ-tát cũng như thế, cứu chữa được mọi kẻ có tội, chỉ không chữa được hạng nhất-xiển-đề tất phải chết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như thầy thuốc giỏi thông thạo tám khoa y thuật vi diệu, lại hiểu biết rộng vượt hơn tám khoa ấy, đem điều mình biết trước hết dạy cho con: các loại cây thuốc ở dưới nước, trên đất liền, trong núi, trong hang, đều khiến con nhận biết. Dạy dần dần như vậy xong tám điều, rồi mới dạy các thuật khác cao diệu nhất. Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, hiểu biết chân chính trọn khắp) cũng như thế, trước hết dạy các con của mình là các tỳ-kheo, dùng phương tiện trừ diệt mọi phiền não, tu học quán thân này là không trong sạch, không bền chắc; đó là dưới nước, đất liền, núi, hang. ‘Dưới nước’ ví thân chịu khổ như bọt nước. ‘Đất liền’ ví thân không bền chắc như cây chuối. ‘Núi, hang’ ví trong phiền não mà tu quán vô ngã (không có một cái ‘tôi’ thường còn, độc lập). Vì nghĩa ấy nên thân gọi là vô ngã. Như Lai như vậy đối với các đệ tử, dần dần dạy học pháp chín bộ kinh (chín thể loại kinh điển mà Phật dạy cho người mới học), khiến thông thạo, rồi sau mới dạy kho tàng bí mật của Như Lai, vì các con mà nói Như Lai thường còn. Như Lai như vậy nói kinh Đại thừa Đại Niết-bàn, làm nhân Bồ-đề cho chúng sinh đã phát tâm và chưa phát tâm, trừ kẻ nhất-xiển-đề. Như vậy, này thiện nam tử, kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này là điều vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn, xưa nay chưa từng có. Nên biết đó chính là vị lương y vô thượng, là vua của các kinh, tôn quý nhất, thù thắng nhất.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như chiếc thuyền lớn từ bờ biển bên này sang bờ bên kia, lại từ bờ bên kia trở về bờ bên này. Như Lai Chánh Giác cũng như thế, cưỡi thuyền báu Đại thừa Đại Niết-bàn, qua lại xoay vần đưa chúng sinh qua sông. Bất cứ nơi đâu có người đáng được cứu độ, đều khiến họ được thấy thân Như Lai. Vì nghĩa ấy, Như Lai được gọi là vị lái thuyền vô thượng. Ví như có thuyền thì có người lái thuyền; vì có người lái thuyền nên có chúng sinh vượt qua biển lớn. Như Lai thường còn để giáo hóa cứu độ chúng sinh cũng như thế.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có người ở giữa biển lớn đi thuyền muốn qua, nếu được gió thuận thì trong chốc lát đi được vô lượng do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng vài chục dặm); nếu không được gió thì dù ở lâu trải vô lượng năm cũng không rời chỗ cũ, có khi thuyền vỡ, chìm nước mà chết. Chúng sinh cũng thế, ở trong biển lớn sinh tử ngu si, cưỡi thuyền các hành; nếu gặp được ngọn gió mạnh mẽ của Đại Bát Niết-bàn thì mau đến bờ đạo vô thượng; nếu không gặp thì sẽ trôi lăn lâu dài trong vô lượng sinh tử, có lúc vỡ nát mà đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có người không gặp gió lớn, ở lâu giữa biển, nghĩ rằng: “Bọn ta nay chắc phải chết ở đây.” Đang nghĩ như thế, bỗng gặp gió mạnh thuận chiều mà vượt qua biển, lại nói: “Sướng thay! Ngọn gió này chưa từng có, khiến bọn ta yên ổn qua được nạn biển lớn.” Chúng sinh cũng thế, ở lâu trong biển lớn sinh tử ngu si, khốn khổ cùng quẫn tiều tụy, chưa gặp ngọn gió Đại Niết-bàn như vầy, thì nghĩ rằng: “Chúng ta nhất định sẽ đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ.” Khi các chúng sinh ấy đang nghĩ như thế, bỗng gặp ngọn gió Đại thừa Đại Niết-bàn, thuận chiều thổi đưa vào A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, mới biết là chân thật, sinh lòng thấy lạ lùng đặc biệt, khen rằng: “Sướng thay! Từ xưa đến nay ta chưa từng thấy nghe kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai như thế này.” Lúc ấy mới đối với kinh Đại Niết-bàn này sinh lòng tin trong sạch.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như con rắn lột da, có phải là chết mất không?” – “Bạch Thế Tôn, không phải.” – “Này thiện nam tử! Như Lai cũng thế, dùng phương tiện thị hiện (hiện ra cho thấy) bỏ thân độc này, có thể nói Như Lai vô thường, diệt mất được không?” – “Bạch Thế Tôn, không thể. Như Lai ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người đang ở) này dùng phương tiện bỏ thân, như con rắn độc kia bỏ lớp da cũ. Vì thế Như Lai được gọi là thường còn.”
“Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như người thợ vàng được vàng ròng tốt, tùy ý làm ra đủ thứ đồ vật. Như Lai cũng thế, ở trong hai mươi lăm cõi tồn tại (hai mươi lăm loại cảnh giới sống chết trong vòng luân hồi) đều có thể thị hiện đủ loại thân hình, để giáo hóa chúng sinh, nhổ bỏ sinh tử cho họ. Vì thế Như Lai gọi là thân vô biên. Tuy thị hiện đủ loại thân, nhưng vẫn gọi là thường còn, không hề biến đổi.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như cây Am-la (cây xoài) và cây Diêm-phù, một năm biến đổi ba lần: có lúc ra hoa, màu sắc tươi thắm; có lúc ra lá, um tùm rậm rạp; có lúc tàn rụng, trông như chết khô. Này thiện nam tử! Ý ông nghĩ sao? Cây ấy có thật là chết khô không?” – “Bạch Thế Tôn, không phải.” – “Này thiện nam tử! Như Lai cũng thế, ở trong tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục có ham muốn, cõi Sắc chỉ còn hình sắc, cõi Vô sắc không còn hình sắc) thị hiện ba loại thân: có lúc mới sinh, có lúc lớn lên, có lúc nhập Niết-bàn, nhưng thân Như Lai thật không phải vô thường.” Bồ-tát Ca-diếp khen: “Hay thay! Đúng như lời dạy của bậc thánh, Như Lai thường còn, không hề biến đổi.”
“Này thiện nam tử! Lời kín của Như Lai rất sâu, khó hiểu. Ví như đại vương bảo các quần thần: ‘Đem tiên-đà-bà lại đây!’ Tiên-đà-bà là một tên gọi mà có bốn vật thật: một là muối, hai là đồ đựng, ba là nước, bốn là ngựa. Bốn vật như vậy chung một tên. Bề tôi có trí khéo biết tên này: nếu vua lúc tắm rửa mà đòi tiên-đà-bà thì dâng nước; lúc vua ăn mà đòi tiên-đà-bà thì dâng muối; ăn xong vua muốn uống nước mà đòi tiên-đà-bà thì dâng đồ đựng; lúc vua đi dạo mà đòi tiên-đà-bà thì dâng ngựa. Bề tôi có trí như vậy khéo hiểu bốn thứ lời kín của đại vương.
Kinh Đại thừa này cũng như thế, có bốn (cách nói về) vô thường (?), bề tôi có trí của Đại thừa phải khéo biết. Nếu Phật ra đời vì chúng sinh nói Như Lai nhập Niết-bàn, bề tôi có trí nên biết: đó là Như Lai vì kẻ chấp là thường còn mà nói tướng vô thường, muốn cho tỳ-kheo tu quán vô thường. Hoặc lại nói chính pháp sẽ diệt, bề tôi có trí nên biết: đó là Như Lai vì kẻ chấp là vui mà nói tướng khổ, muốn cho tỳ-kheo tu nhiều quán khổ. Hoặc lại nói: ‘Nay ta bệnh khổ, chúng Tăng bị phá hoại’, bề tôi có trí nên biết: đó là Như Lai vì kẻ chấp có ngã mà nói tướng vô ngã, muốn cho tỳ-kheo tu quán vô ngã. Hoặc lại nói: ‘Cái gọi là không, chính là giải thoát chân chính (sự thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử)’, bề tôi có trí nên biết: đó là Như Lai nói giải thoát chân chính là không còn hai mươi lăm cõi tồn tại, muốn cho tỳ-kheo tu học quán không. Vì nghĩa ấy, giải thoát chân chính gọi là không, cũng gọi là bất động. Gọi là bất động vì trong giải thoát không có khổ, vì thế là bất động. Giải thoát chân chính ấy là không có tướng. Gọi là vô tướng vì không có sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm v.v., nên gọi là vô tướng. Giải thoát chân chính ấy thường còn, không biến đổi; trong giải thoát ấy không có vô thường, nóng bức phiền não và biến đổi; vì thế giải thoát gọi là thường còn, không biến đổi, mát mẻ. Hoặc lại nói: ‘Mọi chúng sinh đều có Như Lai tính’, bề tôi có trí nên biết: đó là Như Lai nói về pháp thường còn, muốn cho tỳ-kheo tu pháp thường chân chính.
Các tỳ-kheo ấy nếu có thể thuận theo mà học như vậy, nên biết người ấy thật là đệ tử của ta, khéo biết kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai, như bề tôi có trí của đại vương kia khéo biết ý vua. Này thiện nam tử! Đại vương như thế còn có phép nói lời kín như vậy, huống chi Như Lai lại không có sao? Này thiện nam tử! Vì thế lời dạy vi diệu kín nhiệm của Như Lai khó mà biết được; chỉ người có trí mới hiểu được Phật pháp rất sâu của ta, không phải hạng phàm phu thế gian có thể tin được.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như cây Ba-la-xa, cây Ca-ni-ca, cây A-thúc-ca, gặp trời hạn hán thì không ra hoa trái; cùng những vật khác sinh ở dưới nước, trên cạn đều khô héo, không có chút ẩm ướt, không thể lớn lên; mọi thứ thuốc đều không còn hiệu lực. Này thiện nam tử! Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế. Sau khi ta diệt độ, có những chúng sinh không biết cung kính, (kinh ở nơi họ) không có uy đức. Vì sao vậy? Vì những chúng sinh ấy không biết kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai. Vì sao thế? Vì những chúng sinh ấy ít phước đức.
Lại nữa, này thiện nam tử! Khi chính pháp của Như Lai sắp diệt hết, bấy giờ có nhiều tỳ-kheo làm ác, không biết kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai, lười biếng trễ nải, không thể đọc tụng, tuyên dương, phân tích chính pháp của Như Lai; ví như tên giặc ngu vứt bỏ của báu thật mà gánh vác cỏ cây. Vì không hiểu kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai nên đối với kinh này lười biếng không siêng. Thương thay, rất nguy hiểm! Đời sau thật đáng kinh sợ. Khổ thay chúng sinh không siêng năng nghe nhận kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này! Chỉ có các Bồ-tát Ma-ha-tát mới có thể ở trong kinh này nắm lấy nghĩa chân thật, không chấp vào chữ nghĩa, thuận theo không trái mà vì chúng sinh giảng nói.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như người con gái chăn bò muốn bán sữa, vì tham lời nhiều nên pha thêm hai phần nước rồi bán lại cho người con gái chăn bò khác. Người kia được rồi lại pha thêm hai phần, bán lại cho người đàn bà ở gần thành. Người ấy được rồi lại pha thêm hai phần, bán lại cho người đàn bà trong thành. Người ấy được rồi lại pha thêm hai phần, đem ra chợ bán. Khi ấy có một người cưới vợ cho con, đang cần gấp sữa tốt để đãi khách, đến chợ muốn mua. Người bán sữa đòi giá cao. Người ấy nói: “Sữa này nhiều nước, thật không đáng giá ấy; nhưng vì hôm nay tôi phải tiếp đãi khách nên đành mua.” Mua về nhà nấu làm cháo, không còn vị sữa nữa. Tuy không có vị sữa, nhưng so với các vị đắng thì vẫn hơn nghìn lần. Vì sao vậy? Vì vị của sữa là bậc nhất trong các vị.
Này thiện nam tử! Sau khi ta nhập Niết-bàn, khi chính pháp chưa diệt, còn tám mươi năm, bấy giờ kinh này sẽ được lưu truyền rộng khắp cõi Diêm-phù-đề. Lúc ấy sẽ có những tỳ-kheo ác trích lược kinh này, chia làm nhiều phần, làm mất màu sắc, mùi thơm, vị ngon của chính pháp. Những kẻ ác ấy tuy cũng đọc tụng kinh điển này, nhưng trừ bỏ nghĩa cốt yếu sâu kín của Như Lai, đặt vào những lời trang sức văn vẻ vô nghĩa của thế gian; trích đoạn trước đặt ra sau, trích đoạn sau đặt lên trước, đem trước sau đặt vào giữa, đem giữa đặt ra trước sau. Nên biết những tỳ-kheo ác như thế là bè bạn của ma. Chúng nhận và cất giữ mọi thứ vật không trong sạch (những vật người xuất gia không được giữ), mà nói rằng Như Lai cho phép ta giữ hết. Như người con gái chăn bò pha nhiều nước vào sữa, những tỳ-kheo ác cũng như thế, xen lẫn lời thế tục, sắp đặt sai lệch kinh này, khiến nhiều chúng sinh không được nói đúng, chép đúng, tiếp nhận đúng, tôn trọng, khen ngợi, cúng dường, cung kính. Tỳ-kheo ác ấy vì lợi lộc cúng dường nên không thể tuyên truyền rộng kinh này; phần được truyền bá thì ít ỏi không đáng kể. Như người con gái chăn bò nghèo khó kia bán sữa qua tay nhau, cho đến khi nấu cháo thì không còn vị sữa; kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, qua tay nhau thành loãng nhạt, không còn hương vị. Tuy không còn hương vị nhưng vẫn hơn các kinh khác gấp nghìn lần, như vị sữa kia so với các vị đắng thì hơn nghìn lần. Vì sao vậy? Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này so với các kinh Thanh văn là đứng đầu, ví như sữa bò là vị thù thắng nhất trong các vị. Vì nghĩa ấy gọi là Đại Niết-bàn.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thiện nam tử, thiện nữ nhân không ai là không cầu được thân nam tử. Vì sao vậy? Vì mọi người nữ đều là chỗ trú ngụ của các điều ác. Lại nữa, này thiện nam tử! Như nước dính trên con muỗi không thể làm cho mặt đất này thấm ướt; dâm dục của người nữ khó làm cho thỏa mãn cũng như thế. Ví như đem cả mặt đất vo thành viên nhỏ như hạt cải, số người nam nhiều như thế cùng một người nữ làm chuyện dục cũng vẫn không đủ. Giả sử người nam nhiều như cát sông Hằng cùng một người nữ làm chuyện dục cũng vẫn không đủ. Này thiện nam tử! Ví như biển lớn, mọi nước mưa trời và trăm sông muôn dòng đều đổ về, mà biển ấy chưa từng đầy đủ; tính của người nữ cũng như thế, giả sử tất cả đều là người nam, cùng một người nữ làm chuyện dục cũng vẫn không đủ.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như cây A-thúc-ca, cây Ba-tra-la, cây Ca-ni-ca, mùa xuân hoa nở, đàn ong đến hút lấy màu, hương và vị nhỏ nhiệm mà không biết chán đủ; người nữ ham muốn người nam cũng như thế, không biết chán đủ. Này thiện nam tử! Vì nghĩa ấy, các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này phải thường quở trách tướng nữ nhân mà cầu làm thân nam tử. Vì sao vậy? Vì kinh Đại thừa này có tướng trượng phu (tướng của bậc nam nhi mạnh mẽ), đó là Phật tính. Nếu người không biết Phật tính này thì không có tướng nam nhi. Vì sao thế? Vì không tự biết mình có Phật tính. Ai không biết Phật tính, ta gọi những người ấy là nữ nhân. Ai tự biết mình có Phật tính, ta gọi người ấy là bậc đại trượng phu. Nếu có người nữ biết tự thân mình nhất định có Phật tính, nên biết những người ấy chính là nam tử.
Này thiện nam tử! Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này là kho công đức vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Vì nói kho tàng bí mật của Như Lai. Vì thế, thiện nam tử, thiện nữ nhân nếu muốn mau biết kho tàng kín của Như Lai, nên dùng phương tiện siêng tu kinh này.” Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Đúng vậy, đúng vậy, như lời Phật dạy. Nay con đã có tướng trượng phu, vì được vào kho tàng vi diệu kín nhiệm của Như Lai. Hôm nay Như Lai mới làm cho con giác ngộ, nhờ đó con liền được thông suốt quyết định.” Phật dạy: “Hay thay, hay thay, thiện nam tử! Nay ông thuận theo pháp thế gian mà nói như vậy.” Ca-diếp lại thưa: “Con không thuận theo pháp thế gian.” Phật khen Ca-diếp: “Hay thay, hay thay! Điều ông biết nay là vị pháp vô thượng, rất sâu khó biết, mà ông lại biết được; như con ong hút vị hoa, ông cũng như thế.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như nước dính trên con muỗi không thể làm mặt đất này thấm ướt; đời sau kinh này lưu truyền cũng như thế, như nước dính trên con muỗi kia. Khi chính pháp sắp diệt, kinh này sẽ mất đi ở đất này trước tiên; nên biết đó là tướng chính pháp suy tàn. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như qua hết mùa hạ, tháng đầu gọi là mùa thu, mưa thu tuôn liên tiếp. Kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này cũng như thế, vì các Bồ-tát ở phương nam mà sẽ được lưu truyền rộng rãi, tuôn mưa pháp tràn đầy nơi ấy. Khi chính pháp sắp diệt, kinh sẽ đến Kế Tân (vùng Kashmir ở tây bắc Ấn Độ), đầy đủ không thiếu, rồi chìm ẩn vào trong lòng đất. Hoặc có người tin, hoặc có người không tin, vị pháp cam lộ (nước ngọt bất tử, ví giáo pháp đem lại sự sống an lành) của kinh điển Đại thừa phương đẳng như vậy đều chìm mất trong đất. Kinh này mất rồi thì mọi kinh điển Đại thừa khác đều diệt mất hết. Nếu ai có được kinh này đầy đủ không thiếu, đó là voi chúa trong loài người (bậc cao quý nhất). Các Bồ-tát nên biết: chính pháp vô thượng của Như Lai sắp diệt không còn lâu nữa.”
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Nay Thuần-đà (người thợ đã dâng bữa cúng dường cuối cùng cho Phật) vẫn còn lòng nghi, xin Như Lai phân tích lại một lần nữa để ông ấy dứt được nghi.” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Lòng nghi thế nào, ông hãy nói ra, ta sẽ vì ông dứt trừ.” Văn-thù-sư-lợi thưa: “Thuần-đà nghi rằng Như Lai thường còn là do sức thấy biết được Phật tính. Nếu thấy Phật tính mà thành thường còn, thì lúc trước chưa thấy hẳn là vô thường. Nếu trước là vô thường thì sau cũng phải như vậy. Vì sao vậy? Như vật trong thế gian, trước không mà nay có, đã có rồi lại thành không; những vật như thế đều là vô thường. Vì nghĩa ấy, chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác không có gì khác nhau.” Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ:
Vốn có mà nay không, vốn không mà nay có,
Ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) có pháp (như vậy),
Là điều không thể có.
“Này thiện nam tử! Vì nghĩa ấy, chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác vừa có khác nhau, vừa không khác nhau.” Văn-thù-sư-lợi khen: “Hay thay! Đúng như lời dạy của bậc thánh. Nay con mới hiểu chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác vừa có khác nhau, vừa không khác nhau.” Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Như lời Phật dạy, tính của chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác không khác nhau. Xin Như Lai phân tích giảng rộng, để làm lợi ích an vui cho mọi chúng sinh.” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Hãy lắng nghe, lắng nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói.
Này thiện nam tử! Ví như trưởng giả (người giàu có, có địa vị) nuôi nhiều bò sữa đủ các màu lông, thường sai một người trông nom chăm nuôi. Có lúc người ấy vì việc cúng tế, vắt hết sữa các con bò vào chung một đồ đựng, thấy sữa các bò cùng một màu trắng, liền lấy làm lạ: bò màu lông khác nhau, sao sữa lại cùng một màu? Người ấy suy nghĩ: tất cả điều này đều do nhân duyên nghiệp báo của chúng sinh mà sữa cùng một màu. Này thiện nam tử! Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát cũng thế, cùng một Phật tính như sữa kia. Vì sao thế? Vì cùng dứt hết lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm hao mất). Thế nhưng các chúng sinh nói Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác có khác nhau. Có những hàng Thanh văn và người phàm nghi ngờ ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) sao lại không khác. Những chúng sinh ấy lâu sau sẽ tự hiểu rằng cả ba thừa đều cùng một Phật tính, như người kia hiểu ra tướng của sữa là do nhân duyên của nghiệp.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như quặng vàng, đãi lọc tôi luyện bỏ cặn bã, rồi nấu chảy, thành vàng rồi thì giá trị vô lượng. Này thiện nam tử! Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát cũng thế, đều thành tựu cùng một Phật tính. Vì sao vậy? Vì trừ được phiền não, như quặng vàng kia trừ bỏ cặn bã. Vì nghĩa ấy, mọi chúng sinh cùng một Phật tính, không có khác nhau. Vì trước đã nghe kho tàng kín của Như Lai, nên sau khi thành Phật tự nhiên biết được, như vị trưởng giả kia biết sữa cùng một tướng. Vì sao vậy? Vì đã dứt vô lượng ức phiền não.”
Bồ-tát Ca-diếp thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Nếu mọi chúng sinh đều có Phật tính, thì Phật với chúng sinh có gì khác nhau? Nói như vậy có nhiều lỗi. Nếu chúng sinh đều có Phật tính, vì nhân duyên gì mà các vị Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) v.v. lại nhập diệt bằng tiểu Niết-bàn, người Duyên giác nhập diệt bằng trung Niết-bàn, người Bồ-tát nhập diệt bằng Đại Niết-bàn? Những người như thế nếu cùng một Phật tính, sao không cùng nhập diệt bằng Niết-bàn như Như Lai?” – “Này thiện nam tử! Niết-bàn mà chư Phật Thế Tôn đạt được không phải là Niết-bàn mà Thanh văn, Duyên giác đạt được. Vì nghĩa ấy, Đại Bát Niết-bàn gọi là ‘thiện hữu’ (cái có tốt lành, chân thật) (?). Đời nếu không có Phật, không phải là không có hai thừa (Thanh văn và Duyên giác) đạt được hai thứ Niết-bàn (?).” Ca-diếp lại thưa: “Nghĩa ấy thế nào?” Phật dạy: “Trải qua vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được) mới có một đức Phật ra đời, mở bày ba thừa. Này thiện nam tử! Như ông nói Bồ-tát và hai thừa không khác nhau, ta trước đây trong kho tàng kín của Như Lai là Đại Niết-bàn này đã nói nghĩa ấy rồi. Các A-la-hán không có ‘thiện hữu’ (?). Vì sao vậy? Vì các A-la-hán đều sẽ đạt được Đại Niết-bàn này. Vì nghĩa ấy, Đại Bát Niết-bàn có niềm vui rốt ráo, vì thế gọi là Đại Bát Niết-bàn.”
Ca-diếp thưa: “Như Phật dạy, nay con mới biết nghĩa khác nhau và nghĩa không khác nhau. Vì sao vậy? Mọi Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác ở đời vị lai đều sẽ quy về Đại Bát Niết-bàn, ví như các dòng sông đều đổ về biển lớn. Vì thế người Thanh văn, Duyên giác đều gọi là thường còn, không phải vô thường. Vì nghĩa ấy, vừa có khác nhau, vừa không khác nhau.” Ca-diếp thưa: “Thế nào là tính khác nhau?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Thanh văn như sữa, Duyên giác như lạc, người Bồ-tát như tô sống, tô chín, chư Phật Thế Tôn như đề-hồ (tinh chất tốt nhất được luyện từ sữa, vị ngon nhất trong năm vị sữa). Vì nghĩa ấy, trong Đại Niết-bàn nói bốn loại tính có khác nhau.” Ca-diếp lại thưa: “Tính và tướng của mọi chúng sinh thế nào?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Như con bò mới đẻ, sữa và máu chưa phân biệt; tính của phàm phu lẫn lộn các phiền não cũng như thế.”
Ca-diếp lại thưa: “Ở thành Câu-thi-na (nơi Phật nhập Niết-bàn) có người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất, bị xem là ti tiện trong xã hội Ấn Độ xưa) tên là Hoan Hỷ. Phật thọ ký cho người ấy rằng do một lần phát tâm mà sẽ ở trong số nghìn đức Phật của cõi này mau thành đạo vô thượng chân chính. Vì cớ gì Như Lai không thọ ký cho tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên (đại đệ tử thần thông bậc nhất của Phật) v.v. mau thành Phật đạo?” Phật dạy: “Này thiện nam tử! Có Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát phát thệ nguyện rằng: ‘Ta sẽ hộ trì chính pháp lâu dài rồi sau mới thành Phật đạo vô thượng.’ (Còn người kia) vì phát nguyện mau nên được thọ ký mau.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như người buôn có viên ngọc vô giá, đem ra chợ bán. Kẻ ngu thấy vậy không biết, khinh thường cười cợt. Chủ ngọc rao lên: ‘Viên ngọc này của tôi giá trị vô số.’ Nghe rồi họ lại cười, bảo nhau: ‘Đây không phải ngọc thật, chỉ là ngọc pha-lê.’ Này thiện nam tử! Thanh văn, Duyên giác cũng như thế, nếu nghe thọ ký mau thì liền trễ nải, khinh cười, coi rẻ, như kẻ ngu kia không biết ngọc thật. Ở đời vị lai có những tỳ-kheo không thể siêng năng tu tập pháp lành, nghèo khó khốn khổ, bị đói khát bức bách, nhân đó mà xuất gia để nuôi thân, tâm chí nông nổi, sống bằng tà mạng (kiếm sống bằng cách bất chính), dua nịnh quanh co. Nếu nghe Như Lai thọ ký mau cho các Thanh văn thì sẽ cười lớn, khinh mạn, chê bai. Nên biết những kẻ ấy chính là phá giới, tự nói rằng mình đã chứng được pháp hơn người (quả vị thánh). Vì nghĩa ấy, tùy người phát nguyện mau mà thọ ký mau; người hộ trì chính pháp thì được thọ ký xa.”
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao có được quyến thuộc (người thân, đồ chúng theo mình) không bị phá hoại?” Phật bảo Ca-diếp: “Nếu các Bồ-tát siêng năng tinh tấn, muốn hộ trì chính pháp, do nhân duyên ấy mà quyến thuộc có được không thể bị phá hoại.” Bồ-tát Ca-diếp lại thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà chúng sinh bị môi miệng khô héo?” Phật bảo Ca-diếp: “Nếu ai không biết Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) thường còn, do nhân duyên ấy mà môi miệng khô héo. Như người miệng mất vị giác, không phân biệt được sáu vị ngọt, đắng, cay, chua, mặn, nhạt; mọi chúng sinh ngu si không trí, không biết Tam bảo là pháp thường còn, vì thế gọi là môi miệng khô héo.
Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh không biết Như Lai thường còn, nên biết người ấy là mù bẩm sinh. Nếu biết Như Lai thường còn, người như thế tuy chỉ có nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường), ta gọi họ là có thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được xa và những điều mắt thường không thấy). Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có ai biết Như Lai là thường còn, nên biết người ấy đã tu tập kinh điển như thế này từ lâu, ta cũng gọi họ là có thiên nhãn. Dù có thiên nhãn mà không biết Như Lai là thường còn, ta gọi họ là nhục nhãn. Người ấy cho đến tay chân, các khớp xương của tự thân cũng không nhận biết, cũng không thể khiến người khác nhận biết. Vì nghĩa ấy gọi là nhục nhãn.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai thường làm cha mẹ cho mọi chúng sinh. Vì sao thế? Mọi chúng sinh có đủ loại hình dáng: hai chân, bốn chân, nhiều chân, không chân, Phật chỉ dùng một âm thanh mà nói pháp, các loài khác nhau ấy mỗi loài đều hiểu được, đều khen rằng: “Hôm nay Như Lai nói pháp cho ta.” Vì nghĩa ấy gọi là cha mẹ.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như người sinh con, mới mười sáu tháng, tuy có nói mà chưa rõ ràng; cha mẹ muốn dạy con nói, trước hết nói theo giọng của con, rồi dần dần dạy. Lời của cha mẹ như vậy có thể cho là không đúng chăng?” – “Bạch Thế Tôn, không thể.” – “Này thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như thế, tùy theo đủ loại âm thanh của chúng sinh mà nói pháp; để khiến họ an trụ nơi chính pháp của Phật, tùy chỗ họ nên thấy mà thị hiện đủ loại hình tướng. Như Lai như vậy nói giống ngôn ngữ của họ, có thể cho là không đúng chăng?” – “Bạch Thế Tôn, không thể. Vì sao vậy? Vì lời Như Lai nói như tiếng sư tử rống (lời nói uy dũng, quyết định, không sợ hãi), thuận theo đủ loại âm thanh của thế gian mà vì chúng sinh khuyên nói pháp nhiệm mầu.”
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ chín.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) đời Tống là Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch Kinh Niết-bàn đời trước) mà thêm vào.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video