Thiên 16 — Phẩm 15 – Ví dụ mặt trăng

 Phẩm thứ mười lăm: Ví dụ về mặt trăng.

 Phật bảo Bồ-tát (người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) Ca-diếp, vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi Phật trong kinh này: “Ví như có người thấy mặt trăng không hiện ra, ai cũng nói trăng đã lặn và nghĩ là trăng lặn, nhưng bản thân mặt trăng thật ra không hề lặn. Trăng chuyển sang hiện ở phương khác, chúng sinh ở nơi ấy lại cho là trăng mọc, nhưng bản thân mặt trăng thật ra không hề mọc. Vì sao? Vì bị núi Tu-di (ngọn núi rất lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) che khuất nên không hiện ra. Mặt trăng ấy vẫn luôn có mặt, bản tính không có mọc hay lặn.

 Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường; Chính Biến Tri là bậc hiểu biết chân chính, khắp cả) cũng như vậy. Ngài xuất hiện trong tam thiên đại thiên thế giới (cả một hệ thống gồm một nghìn triệu thế giới, theo vũ trụ quan Phật giáo). Có khi ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục mà loài người chúng ta sinh sống) Ngài tỏ ra có cha mẹ, chúng sinh đều cho là Ngài sinh ra ở Diêm-phù-đề. Có khi ở Diêm-phù-đề Ngài hiện ra nhập Niết-bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não và sinh tử; ở đây chỉ việc Phật qua đời), nhưng bản tính của Như Lai thật ra không có Niết-bàn, thế mà các chúng sinh đều cho rằng Như Lai thật sự đã nhập Niết-bàn, giống như mặt trăng lặn.

 Này thiện nam tử (người nam có lòng lành, lời Phật dùng để gọi người nghe)! Bản tính của Như Lai thật ra không có sinh diệt; chỉ vì để giáo hóa chúng sinh mà tỏ ra có sinh diệt. Này thiện nam tử! Như trăng tròn ở chỗ này, thì phương khác lại thấy là nửa vầng; trăng nửa vầng ở chỗ này, thì phương khác lại thấy tròn đầy. Người ở Diêm-phù-đề nếu thấy trăng non thì đều cho là ngày mồng một và nghĩ là trăng mới; thấy trăng tròn đầy thì cho là ngày rằm và nghĩ là trăng đầy. Nhưng bản thân mặt trăng thật ra không có khuyết hay đầy, chỉ vì núi Tu-di mà có thêm bớt.

 Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy. Ở Diêm-phù-đề, có khi Ngài hiện ra mới sinh, có khi hiện ra nhập Niết-bàn. Lúc hiện ra mới sinh thì như trăng non. Mọi người đều thấy đứa trẻ mới sinh đi bảy bước, giống như trăng mồng hai. Có khi Ngài lại hiện ra vào trường học chữ, giống như trăng mồng ba. Hiện ra xuất gia thì như trăng mồng tám. Phóng ra ánh sáng vi diệu của trí tuệ lớn, có thể phá tan vô lượng bọn ma (những thế lực ngăn trở người tu hành) của chúng sinh, thì như trăng ngày rằm tròn đầy. Có khi Ngài lại hiện ra ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hình dáng đặc biệt của thân Phật) để trang nghiêm thân mình. Còn hiện ra nhập Niết-bàn thì ví như nguyệt thực. Như vậy, chúng sinh thấy không giống nhau: có người thấy nửa vầng trăng, có người thấy trăng tròn, có người thấy nguyệt thực. Nhưng bản thân mặt trăng thật ra không có thêm bớt hay bị ăn mất, lúc nào cũng là trăng tròn. Thân Như Lai cũng như vậy, vì thế gọi là thường còn không đổi.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như trăng tròn thì hiện ra ở khắp nơi: nơi nơi chốn chốn, thành ấp, xóm làng, núi non, đầm hồ, trong nước, dù là giếng hay ao, cho đến các đồ đựng nước, đều thấy trăng hiện ra. Có những chúng sinh đi trăm do-tuần, trăm nghìn do-tuần (do-tuần là đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), thấy mặt trăng luôn đi theo mình. Kẻ phàm phu ngu muội nghĩ bậy rằng: ‘Trước đây ta ở nhà trong thành ấp thấy mặt trăng như thế, nay lại thấy nó ở chốn đầm vắng này; đây là mặt trăng cũ hay là khác với mặt trăng cũ?’ Ai nấy đều nghĩ như vậy. Về hình dáng lớn nhỏ của mặt trăng, có người nói như miệng nồi, có người nói như bánh xe, có người nói rộng bốn mươi chín do-tuần. Mọi người đều thấy ánh sáng của mặt trăng, có người thấy nó tròn trịa như cái mâm vàng. Mặt trăng ấy chỉ có một, mà các chúng sinh khác nhau lại mỗi người thấy một hình tướng khác.

 Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy, khi xuất hiện ở đời, có người và trời (chư thiên, các vị thần sống ở cõi trời) nghĩ rằng: ‘Như Lai nay đang ở trước mặt ta.’ Lại có loài súc sinh cũng nghĩ rằng: ‘Như Lai nay đang ở trước mặt ta.’ Có người điếc câm thì lại thấy Như Lai cũng có dáng điếc câm. Chúng sinh đủ loại, tiếng nói mỗi loài một khác, đều cho rằng Như Lai nói giống tiếng của mình, lại ai cũng nghĩ: ‘Ngài đang ở nhà ta nhận sự cúng dường của ta.’ Có chúng sinh thấy thân Như Lai rộng lớn vô cùng, có người lại thấy nhỏ bé. Có người thấy Phật mang hình dáng một vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến tự giải thoát cho mình), có người lại thấy mang hình dáng một vị Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ). Có những người theo ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài Phật giáo) lại mỗi người nghĩ rằng: ‘Như Lai nay đã xuất gia học đạo trong giáo pháp của ta.’ Có chúng sinh lại nghĩ: ‘Như Lai nay chỉ vì riêng mình ta mà xuất hiện ở đời.’ Bản tính chân thật của Như Lai ví như mặt trăng kia, tức là pháp thân (thân chân lý, bản thể chân thật thường còn của Phật), là thân không có sinh. Còn thân phương tiện (thân Phật hiện ra theo cách khéo léo để giáo hóa) thì thuận theo thế gian, hiện ra vô lượng nhân duyên về những việc làm đời trước, ở khắp mọi nơi đều hiện ra có sinh, giống như mặt trăng kia. Vì lẽ ấy, Như Lai thường còn, không có thay đổi.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như vua A-tu-la (một loài thần hung dữ, hay gây chiến với chư thiên) tên La-hầu-la lấy tay che mặt trăng, người đời đều cho là nguyệt thực; nhưng vua A-tu-la thật ra không thể ăn mất mặt trăng, chỉ vì vua A-tu-la che mất ánh sáng của nó thôi. Mặt trăng ấy vẫn tròn trịa, không hề sứt mẻ, chỉ do bị tay che nên không hiện ra. Khi rút tay về, người đời đều cho là mặt trăng sinh lại, ai cũng nói mặt trăng này chịu nhiều khổ não; nhưng dù có trăm nghìn vua A-tu-la cũng không làm hại được nó.

 Như Lai cũng vậy, Ngài tỏ ra có những chúng sinh đối với Như Lai khởi lòng thô ác, làm cho thân Phật chảy máu, phạm năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng đoàn), cho đến trở thành nhất-xiển-đề (kẻ dứt hết căn lành, không tin nhân quả, rất khó được cứu độ). Vì chúng sinh ở đời sau mà Ngài tỏ ra như thế: phá hoại tăng đoàn, cắt đứt chính pháp, gây trở ngại. Nhưng dù có vô lượng trăm nghìn ma cũng không thể xâm hại làm thân Như Lai chảy máu. Tại sao vậy? Vì thân Như Lai không có máu thịt, gân mạch, xương tủy. Như Lai thật sự không thể bị làm hại hay hủy hoại. Chúng sinh đều cho rằng Pháp và Tăng đã bị hủy hoại, Như Lai đã diệt mất, nhưng bản tính của Như Lai thật ra không thay đổi, không bị phá hoại; chỉ thuận theo thế gian mà tỏ ra như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như hai người đánh nhau, nếu lấy dao gậy làm bị thương, chảy máu, dù đến mức chết người mà không có ý định giết, thì nghiệp (hành động và hậu quả do nó để lại) ấy nhẹ chứ không nặng. Đối với Như Lai, vốn không có lòng muốn giết, thì dù làm thân Ngài chảy máu, nghiệp ấy cũng nhẹ chứ không nặng. Như Lai như thế, vì để giáo hóa chúng sinh ở đời sau mà tỏ ra có quả báo của nghiệp.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như một thầy thuốc giỏi chăm chỉ dạy con mình những điều căn bản của nghề thuốc: ‘Đây là thuốc làm từ rễ, đây là thuốc làm từ thân cây, đây là thuốc phân theo màu sắc (?). Các loại hình dạng khác nhau, con phải biết cho rõ.’ Người con kính vâng lời cha dạy, chăm chỉ học tập, hiểu rõ các thứ thuốc. Về sau người thầy thuốc ấy hết tuổi thọ mà qua đời, người con khóc lóc thương nhớ, nói rằng: ‘Cha ta trước kia dạy ta: thuốc rễ như thế này, thuốc thân cây như thế này, thuốc hoa như thế này, màu sắc như thế này.’ Như Lai cũng vậy, vì để giáo hóa chúng sinh mà tỏ ra đặt ra giới luật, dạy rằng phải giữ gìn như thế này, chớ phạm năm tội nghịch, chớ phỉ báng chính pháp và chớ làm nhất-xiển-đề. Vì ở đời sau sẽ có người làm những việc ấy nên Ngài tỏ ra như vậy, muốn cho các tỳ-kheo (người nam xuất gia tu hành) sau khi Phật diệt độ biết được rằng: ‘Đây là nghĩa lý sâu xa của khế kinh (kinh điển hợp với chân lý và hợp với căn cơ người nghe); đây là các mức nặng nhẹ của giới luật; đây là A-tì-đàm (phần luận giải, phân tích tỉ mỉ giáo lý) phân tích các câu pháp’, giống như người con của thầy thuốc kia.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như người đời thấy cứ sáu tháng mặt trăng mới bị thực một lần, còn chư thiên ở cõi trên thì chỉ trong chốc lát đã thấy nguyệt thực. Vì sao? Vì ngày ở cõi trời dài còn ở cõi người thì ngắn. Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy, trời và người đều cho rằng Như Lai thọ mạng ngắn ngủi, giống như chư thiên kia trong chốc lát đã nhiều lần thấy nguyệt thực. Như Lai lại trong chốc lát hiện ra trăm nghìn vạn ức lần nhập Niết-bàn, dứt trừ phiền não ma, ấm ma và tử ma (ba loại ma: phiền não ma là các phiền não như tham, giận, mê muội làm hại người tu; ấm ma là thân tâm do năm nhóm yếu tố hợp thành, gây ra khổ; tử ma là cái chết cắt đứt mạng sống). Vì thế trăm nghìn vạn ức thiên ma (ma vương và quyến thuộc ở cõi trời, chuyên ngăn trở người tu) đều biết Như Lai đã nhập Bát Niết-bàn. Ngài lại hiện ra vô lượng trăm nghìn nhân duyên về nghiệp đời trước, vì thuận theo đủ mọi bản tính khác nhau của thế gian mà hiện ra như thế, vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn. Vì thế Như Lai thường còn, không thay đổi.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mặt trăng sáng được chúng sinh thích ngắm, vì thế mặt trăng được gọi là ‘Đáng ưa nhìn’. Chúng sinh nếu còn tham lam, giận dữ, mê muội thì không thể gọi là đáng ưa nhìn. Như Lai cũng thế, bản tính thuần thiện, trong sạch, không chút nhơ bẩn, mới thật là đáng gọi là ‘Đáng ưa nhìn’. Chúng sinh ưa thích chính pháp nhìn Ngài không biết chán, còn người có lòng xấu ác thì không thích ngắm nhìn. Vì lẽ ấy nên nói Như Lai ví như mặt trăng sáng.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mặt trời mọc có ba mùa khác nhau là mùa xuân, mùa hạ và mùa đông. Ngày mùa đông ngắn, ngày mùa xuân vừa phải, ngày mùa hạ dài nhất. Như Lai cũng vậy, trong tam thiên đại thiên thế giới này, với những người thọ mạng ngắn và các vị Thanh văn, Ngài hiện ra thọ mạng ngắn; những người ấy thấy rồi đều cho rằng thọ mạng của Như Lai ngắn ngủi, ví như ngày mùa đông. Với các vị Bồ-tát, Ngài hiện ra thọ mạng vừa phải, hoặc đến một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc chưa đủ một kiếp, ví như ngày mùa xuân. Chỉ có Phật nhìn Phật mới thấy thọ mạng của Ngài là vô lượng, ví như ngày mùa hạ.

 Này thiện nam tử! Giáo lý kín nhiệm của Đại thừa phương đẳng (giáo pháp “cỗ xe lớn”, hướng đến cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật; “phương đẳng” nghĩa là rộng lớn, bình đẳng) do Như Lai giảng nói, hiện ra ở thế gian như cơn mưa pháp lớn (giáo pháp thấm nhuần chúng sinh như mưa thấm cây cỏ). Ở đời sau, nếu có người giữ gìn được kinh điển này, mở bày, giảng giải, đem lại lợi ích cho chúng sinh, thì nên biết những người ấy là Bồ-tát chân thật, ví như giữa mùa hạ trời đổ mưa lành. Nếu có người Thanh văn, Duyên giác nghe giáo lý kín nhiệm của Phật Như Lai, thì ví như ngày mùa đông gặp nhiều nỗi khổ vì lạnh. Còn người Bồ-tát nếu nghe được lời dạy kín nhiệm như thế, rằng Như Lai thường còn, bản tính không thay đổi, thì ví như ngày mùa xuân, mầm nhú hoa nở. Nhưng bản tính của Như Lai thật ra không có dài ngắn; vì thế gian mà hiện ra như vậy. Đó chính là bản tính chân thật của các pháp nơi chư Phật.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như các vì sao, ban ngày thì không hiện ra, người ta đều cho rằng ban ngày sao đã tắt mất, nhưng thật ra chúng không mất; sở dĩ không hiện là vì ánh mặt trời che lấp. Như Lai cũng vậy, các vị Thanh văn, Duyên giác không thể thấy được Ngài, giống như người đời không thấy sao ban ngày.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như trời u ám, mặt trời mặt trăng không hiện ra, kẻ ngu nói rằng mặt trời mặt trăng đã mất, nhưng mặt trời mặt trăng thật ra không hề mất. Lúc chính pháp của Như Lai diệt hết, Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp là giáo lý, và Tăng là đoàn thể người xuất gia) hiện ra như mất đi cũng như vậy, chứ không phải diệt mất vĩnh viễn. Vì thế nên biết Như Lai thường còn, không có thay đổi. Vì sao? Vì bản tính chân thật của Tam bảo không bị các thứ nhơ bẩn làm vấy nhiễm.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như vào những đêm của kỳ trăng tối (nửa tháng trăng khuyết dần, đêm không trăng), sao chổi hiện ra, ánh sáng rực rỡ, thoáng hiện rồi lại mất; chúng sinh thấy vậy thì nghĩ là điềm chẳng lành. Các vị Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ ở thời không có Phật ra đời, tức Duyên giác) cũng như vậy, xuất hiện ở thời không có Phật; chúng sinh thấy vậy đều cho rằng Như Lai thật sự đã diệt độ (qua đời, vào Niết-bàn) và sinh lòng buồn lo đau xót. Nhưng thân Như Lai thật ra không diệt độ, giống như mặt trời mặt trăng kia không hề mất.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mặt trời mọc thì mọi màn sương mù đều tan hết. Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như vậy, khi xuất hiện ở đời, nếu có chúng sinh nào chỉ một lần được nghe lọt vào tai, thì đều có thể diệt trừ tất cả các điều ác và tội nghiệp vô gián (những tội cực nặng khiến phải đọa vào địa ngục Vô gián, chịu khổ liên tục không ngừng). Cảnh giới sâu xa của Đại Niết-bàn này không thể nghĩ bàn, khéo nói về bản tính kín nhiệm của Như Lai. Vì lẽ ấy, các thiện nam tử và thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) nên đối với Như Lai mà khởi lòng tin rằng Ngài thường còn, không có thay đổi, chính pháp không đoạn tuyệt, Tăng bảo không diệt mất. Vì thế nên dùng nhiều cách khéo léo, siêng năng học kinh điển này. Người ấy chẳng bao lâu sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Vì thế kinh này được gọi là ‘Do vô lượng công đức (những điều lành và phước báu có được nhờ tu hành) tạo thành’, cũng gọi là ‘Bồ-đề (sự giác ngộ) không thể cùng tận’. Vì không cùng tận nên được gọi là Đại Bát Niết-bàn. Vì có ánh sáng lành nên giống như mặt trời mùa hạ. Vì thân không có giới hạn nên gọi là Đại Niết-bàn.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video