Kinh Đại Bát Niết-bàn (bộ kinh Phật giáo Đại thừa ghi lại những lời dạy cuối cùng của Đức Phật trước khi Ngài nhập Niết-bàn; "Niết-bàn" là trạng thái dứt sạch mọi phiền não, khổ đau, ra khỏi vòng sống chết luân hồi; ở đây cũng chỉ việc Đức Phật qua đời), phẩm thứ mười tám: Hiện Bệnh (chương "Phật hiện ra dáng có bệnh").
Khi ấy Bồ Tát Ca-diếp (Bồ Tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Ca-diếp là vị Bồ Tát đứng ra hỏi Phật trong phần này của kinh) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính gọi Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến) đã thoát khỏi mọi bệnh tật, mọi khổ đau đều đã trừ sạch, không còn sợ hãi gì nữa. Bạch Thế Tôn! Mọi chúng sinh đều mang bốn mũi tên độc, đó là nguyên nhân sinh bệnh. Bốn thứ ấy là gì? Là tham dục (lòng ham muốn), sân khuể (lòng giận dữ, thù ghét), ngu si (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) và kiêu mạn (lòng kiêu căng, tự cho mình hơn người).
Đã có nguyên nhân sinh bệnh thì có bệnh sinh ra, như là: bệnh nóng sốt (?), bệnh phổi, khí nghịch lên, nôn mửa; da thịt nổi mẩn sần sùi (?), trong lòng bứt rứt rối loạn; tiêu chảy, nấc, nghẹn, tiểu tiện rỉ rả nhỏ giọt; mắt tai đau nhức, bụng lưng đầy trướng; điên cuồng, bệnh khô gầy tiêu hao, bị ma quỷ ám. Các thứ bệnh của thân và tâm như thế, chư Phật Thế Tôn đều không còn có nữa. Vậy hôm nay vì cớ gì Như Lai lại dặn bảo Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ Tát tượng trưng cho trí tuệ) mà nói rằng: 'Nay Ta đau lưng, các ông hãy vì đại chúng mà thuyết pháp'?
Có hai nhân duyên khiến người ta không có bệnh khổ. Hai nhân duyên ấy là gì? Một là thương xót mọi chúng sinh; hai là đem thuốc men cho người bệnh. Như Lai từ xa xưa, trong vô lượng muôn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo), đã tu Bồ Tát đạo (con đường tu hành của Bồ Tát), thường dùng ái ngữ (lời nói dịu dàng, thương yêu), làm lợi ích cho chúng sinh, không để họ khổ não, đem đủ thứ thuốc men cho người bệnh. Vì cớ gì nay lại tự nói mình có bệnh?
Bạch Thế Tôn! Người đời có bệnh thì hoặc ngồi hoặc nằm đều không yên chỗ, hoặc đòi ăn uống, hoặc dặn dò răn bảo người nhà lo liệu gia sản. Cớ sao Như Lai lại lặng im mà nằm, không dạy các đệ tử Thanh văn (những người tu hành nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến việc tự giải thoát cho mình) về thi-ba-la-mật (sự hoàn thiện về giữ giới; "ba-la-mật" nghĩa là pháp tu đưa người sang bờ giải thoát), về các pháp thiền (tập trung tâm ý), giải thoát (thoát khỏi trói buộc), tam-ma-bạt-đề (trạng thái thiền định sâu, tâm an trụ bình đẳng), và tu các chánh cần (sự siêng năng chân chính: dứt điều ác, làm điều lành)? Vì cớ gì không giảng những kinh điển Đại thừa (giáo pháp nhắm đến việc thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh, như cỗ xe lớn chở được nhiều người) rất sâu xa như thế? Cớ sao Như Lai không dùng vô lượng phương tiện (cách khéo léo để dạy dỗ) mà dạy cho Đại Ca-diếp (vị đại đệ tử lớn tuổi của Phật, khác với Bồ Tát Ca-diếp đang hỏi) — bậc voi chúa trong loài người — cùng các bậc đại nhân khác, khiến họ không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật)? Cớ sao không trị các tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia trong Phật giáo) xấu ác nhận và cất giữ mọi thứ vật bất tịnh (những vật người xuất gia không được nhận theo giới luật, như vàng bạc, đầy tớ, súc vật để buôn bán…)?
Bạch Thế Tôn! Ngài thật không có bệnh, sao lại lặng im nằm nghiêng bên hông phải? Các vị Bồ Tát hễ đem thuốc men cho người bệnh, thì bao nhiêu thiện căn (gốc lành, tức công đức tốt đã gieo) có được đều đem cho chúng sinh, cùng nhau hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) về nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tất cả mọi sự vật một cách tường tận), để trừ cho chúng sinh các phiền não chướng, nghiệp chướng và báo chướng.
Phiền não chướng (sự che lấp, ngăn trở do các phiền não trong tâm) là: tham dục, giận dữ, ngu si, phẫn nộ; triền cái (những thứ trói buộc và che lấp tâm), nóng nảy bực bội, ganh ghét, keo kiệt bủn xỉn; gian trá, nịnh hót, vô tàm vô quý (không biết tự xấu hổ với lương tâm, không biết thẹn với người khác); mạn (cho mình hơn người kém mình), mạn mạn (cho mình hơn cả người hơn mình), bất như mạn (biết mình kém mà vẫn cho rằng không kém bao nhiêu), tăng thượng mạn (chưa đạt được mà tự cho là đã đạt được), ngã mạn (bám vào cái "tôi" mà tự cao), tà mạn (không có đức mà tự cho mình có đức), kiêu mạn; buông lung, ngạo mạn, oán hận, tranh cãi kiện tụng; tà mạng (kiếm sống bằng cách sai trái, không đúng với người tu), nịnh bợ, giả hiện tướng lạ để lừa người; lấy lợi để cầu lợi, cầu xin một cách xấu xa, cầu xin quá nhiều; không có lòng cung kính, không nghe theo lời dạy bảo; gần gũi bạn xấu, tham lợi không biết chán, bị trói buộc khó gỡ; ham muốn những điều ham muốn xấu, tham những điều tham xấu; thân kiến (chấp thân này là "tôi" có thật), hữu kiến (chấp mọi vật là thường còn) và vô kiến (chấp mọi vật là mất hẳn, không còn gì); hay vươn vai, ham ngủ, ngáp dài, chẳng vui; ham mê ăn uống, tâm trí mê muội u mê (?); tâm vướng vào ý tưởng lạ, suy nghĩ không chân chính; thân và miệng làm nhiều điều ác, thích nói nhiều; các giác quan tối tăm chậm lụt, lời nói phần nhiều hư dối; thường bị dục giác (ý nghĩ ham muốn), khuể giác (ý nghĩ giận ghét), hại giác (ý nghĩ làm hại người) che lấp. Đó gọi là phiền não chướng.
Nghiệp chướng (sự ngăn trở do việc làm ác đã gây ra) là năm tội vô gián (năm tội nặng nhất khiến người phạm bị đọa thẳng vào địa ngục Vô Gián, nơi chịu khổ không ngừng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá sự hòa hợp của tăng đoàn, làm thân Phật chảy máu) — thứ bệnh ác nặng nề. Báo chướng (sự ngăn trở do quả báo phải chịu) là sinh vào địa ngục, súc sinh (loài vật), ngạ quỷ (loài quỷ đói), chê bai chánh pháp (giáo pháp chân chính) và làm nhất-xiển-đề (kẻ đã cắt đứt hết gốc lành, không tin nhân quả, rất khó được cứu độ). Đó gọi là báo chướng. Ba thứ chướng ấy gọi là bệnh lớn. Các vị Bồ Tát trong vô lượng kiếp tu hạnh bồ-đề (giác ngộ), đem thuốc men cho mọi người bệnh, thường phát nguyện thế này: 'Nguyện cho các chúng sinh dứt hẳn ba thứ bệnh nặng chướng ngại ấy.'
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ Tát Ma-ha-tát (Bồ Tát lớn, bậc Bồ Tát có đức hạnh và quyết tâm lớn) khi tu hạnh bồ-đề, đem thuốc men cho mọi người bệnh, thường phát nguyện thế này: 'Nguyện cho chúng sinh dứt hẳn mọi bệnh, được thành thân kim cương (thân bền chắc không gì phá hoại được, như kim cương) của Như Lai.' Lại nguyện cho vô lượng chúng sinh trở thành vua thuốc nhiệm mầu, dứt trừ mọi thứ bệnh ác nặng nề. Nguyện cho các chúng sinh có được thuốc a-già-đà (loại thuốc thần chữa được mọi bệnh, giải được mọi chất độc), nhờ sức thuốc ấy mà trừ được vô lượng chất độc ác. Lại nguyện cho chúng sinh không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, mau thành tựu thuốc Phật vô thượng, tiêu trừ mọi mũi tên độc phiền não. Lại nguyện cho chúng sinh siêng năng tinh tấn tu hành, thành tựu tâm kim cương của Như Lai, làm thuốc nhiệm mầu chữa trị mọi bệnh, không để ai sinh ý tranh cãi. Cũng nguyện cho chúng sinh trở thành cây thuốc lớn, chữa trị mọi thứ bệnh ác nặng nề. Lại nguyện cho chúng sinh nhổ được mũi tên độc, thành tựu ánh sáng vô thượng của Như Lai. Lại nguyện cho chúng sinh được vào kho tàng giáo pháp nhiệm mầu kín đáo, là thuốc lớn trí tuệ của Như Lai.
Bạch Thế Tôn! Bồ Tát đã trải vô lượng trăm nghìn muôn ức na-do-tha (một con số cực lớn) kiếp phát lời thề nguyện như thế, khiến các chúng sinh đều không còn bệnh, vì cớ gì hôm nay Như Lai lại nói rằng mình có bệnh?
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Người đời có bệnh thì không thể ngồi dậy, cúi ngẩng, đi đứng; ăn không vào, nước uống không trôi; cũng không thể răn bảo con cái lo liệu việc nhà. Lúc ấy cha mẹ, vợ con, anh em, họ hàng, bạn bè đều nghĩ rằng người này chắc chắn sẽ chết. Bạch Thế Tôn! Hôm nay Như Lai cũng như vậy, nằm nghiêng bên hông phải, không nói năng gì. Trong cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta sống, theo vũ trụ quan Phật giáo) này có những kẻ ngu sẽ nghĩ rằng: 'Như Lai, bậc Chánh giác (bậc giác ngộ chân chính), chắc chắn sẽ nhập Niết-bàn', và cho rằng Ngài sinh ra rồi diệt mất hẳn. Nhưng tánh Như Lai thật ra không rốt ráo đi vào Niết-bàn (theo nghĩa mất hẳn). Vì sao? Vì Như Lai thường trụ (luôn luôn còn mãi), không hề biến đổi. Vì nhân duyên ấy, Ngài không nên nói rằng: 'Nay Ta đau lưng.'
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Người đời có bệnh thì thân thể gầy yếu hao mòn, hoặc nằm ngửa hoặc nằm nghiêng trên giường đệm. Lúc ấy mọi người sinh lòng chán ghét coi thường, nghĩ rằng người ấy chắc chắn sẽ chết. Nay Như Lai cũng như vậy, sẽ bị chín mươi lăm phái ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài Phật giáo ở Ấn Độ thời ấy) khinh rẻ, cho rằng Ngài là vô thường (không còn mãi, rồi sẽ mất). Các ngoại đạo ấy sẽ nói: 'Không như chúng ta, chúng ta lấy ngã (cái "tôi" thường còn), tánh (bản tính nguyên sơ sinh ra vạn vật), nhân (con người, linh hồn), Tự Tại (thần Tự Tại Thiên, được coi là đấng tạo ra muôn vật), thời tiết (thời gian, được coi là nguyên nhân sinh ra vạn vật), vi trần (hạt bụi cực nhỏ, được coi là thường còn) và các pháp như thế làm cái thường trụ, không hề biến đổi. Còn Sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Đức Phật) thì bị vô thường lôi đi, là pháp có biến đổi.' Vì lẽ ấy, bạch Thế Tôn, hôm nay Ngài không nên lặng im nằm nghiêng bên hông phải.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Người đời có bệnh là vì tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân thể: đất — phần cứng, nước — phần lỏng, lửa — hơi ấm, gió — sự chuyển động) tăng giảm, không điều hòa với nhau, nên gầy gò kiệt sức; vì thế không thể ngồi dậy theo ý muốn mà phải nằm trên giường đệm. Còn tứ đại của Như Lai không gì là không điều hòa, sức thân đầy đủ, cũng không gầy yếu hao mòn.
Bạch Thế Tôn! Như sức của mười con bò nhỏ không bằng sức một con bò lớn; sức mười con bò lớn không bằng sức một con bò xanh; sức mười con bò xanh không bằng sức một con voi thường; sức mười con voi thường không bằng sức một con voi rừng; sức mười con voi rừng không bằng sức một con voi hai ngà; sức mười con voi hai ngà không bằng sức một con voi bốn ngà; sức mười con voi bốn ngà không bằng sức một con voi trắng ở núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn); sức mười con voi trắng núi Tuyết không bằng sức một con hương tượng (loài voi quý, thân tỏa mùi thơm, sức cực mạnh); sức mười con hương tượng không bằng sức một con voi xanh; sức mười con voi xanh không bằng sức một con voi vàng; sức mười con voi vàng không bằng sức một con voi đỏ; sức mười con voi đỏ không bằng sức một con voi trắng; sức mười con voi trắng không bằng sức một con voi núi; sức mười con voi núi không bằng sức một con voi ưu-bát-la (tên một loài voi, trùng tên với hoa sen xanh ưu-bát-la); sức mười con voi ưu-bát-la không bằng sức một con voi ba-đầu-ma (trùng tên với hoa sen hồng); sức mười con voi ba-đầu-ma không bằng sức một con voi câu-vật-đầu (trùng tên với một loại hoa sen nở về đêm); sức mười con voi câu-vật-đầu không bằng sức một con voi phân-đà-lợi (trùng tên với hoa sen trắng); sức mười con voi phân-đà-lợi không bằng sức một lực sĩ trong loài người; sức mười lực sĩ trong loài người không bằng sức một bát-kiện-đề (tên một vị lực sĩ thần có sức rất lớn); sức mười bát-kiện-đề không bằng sức một vị Na-la-diên tám tay (vị thần có sức mạnh phi thường); sức mười Na-la-diên không bằng sức một đốt xương của Bồ Tát Thập trụ (Bồ Tát đã lên đến bậc thứ mười, bậc cao nhất trong mười bậc tu của Bồ Tát).
Trong thân mọi phàm phu (người thường, chưa giác ngộ), các khớp xương không chạm tới nhau; ở lực sĩ trong loài người, đầu các khớp chạm tới nhau; ở thân bát-kiện-đề, các khớp nối liền nhau; ở thân Na-la-diên, đầu các khớp móc chặt vào nhau; còn ở Bồ Tát Thập trụ, các khớp xương quấn kết vào nhau như rồng cuộn. Vì thế sức của Bồ Tát là lớn nhất. Khi thế giới hình thành, từ kim cương tế (tầng đáy sâu nhất và vững chắc nhất của mặt đất) nổi lên tòa kim cương (chỗ ngồi kiên cố không gì phá nổi), lên đến đạo tràng (nơi tu hành thành đạo) dưới gốc cây bồ-đề (cây mà Đức Phật ngồi dưới gốc để thành đạo). Bồ Tát ngồi lên đó rồi, tâm liền đạt được thập lực (mười thứ trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có).
Nay Như Lai không nên như trẻ thơ bé dại. Trẻ thơ bé dại ngu si không biết gì, không nói được gì, vì lẽ ấy nằm ngửa nằm nghiêng tùy ý cũng không ai chê trách. Còn Như Lai Thế Tôn có trí tuệ lớn soi sáng tất cả; là bậc rồng lớn trong loài người, có uy đức lớn, thành tựu thần thông (năng lực siêu phàm); là bậc tiên nhân vô thượng (tiên nhân: người tu hành có đức hạnh và năng lực siêu phàm; vô thượng: cao nhất, không ai hơn), đã dứt hẳn lưới nghi ngờ, đã nhổ mũi tên độc, đi đứng an tường, uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ đoan nghiêm đúng phép) đầy đủ, đạt được vô sở úy (sự không chút sợ hãi khi thuyết pháp). Vậy nay cớ sao Ngài lại nằm nghiêng bên hông phải, khiến cho trời và người buồn rầu khổ não?"
Khi ấy Bồ Tát Ca-diếp liền đứng trước Phật nói bài kệ (thơ trong kinh) rằng:
"Cù-đàm, bậc đại thánh đức, xin Ngài dậy giảng pháp mầu,
Chớ nên như trẻ nhỏ, như người bệnh nằm trên giường đệm.
Bậc Điều Ngự (bậc khéo điều phục, dắt dẫn chúng sinh), Thầy của trời và người, nằm nghiêng giữa hai cặp cây sa-la (nơi Phật nhập Niết-bàn),
Phàm phu ngu kém trông thấy, ắt sẽ bảo Ngài chắc chắn nhập Niết-bàn.
Họ không biết kinh điển Phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giảng giáo lý rộng lớn và bình đẳng), là chỗ hành trì rất sâu của Phật;
Không thấy kho tàng nhiệm mầu kín đáo, như người mù không thấy đường.
Chỉ có các vị Bồ Tát, như Văn-thù-sư-lợi cùng các vị khác,
Mới hiểu được điều rất sâu này, ví như người bắn cung giỏi (bắn là trúng đích).
Chư Thế Tôn ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi chúng sinh) làm gốc rễ;
Lòng đại từ bi như thế, nay đang ở nơi đâu?
Nếu không có đại bi, thì không gọi là Phật;
Phật nếu chắc chắn nhập Niết-bàn, thì không gọi là thường còn.
Cúi xin bậc Tôn quý vô thượng, thương xót nhận lời thỉnh của chúng con,
Làm lợi ích cho chúng sinh, dẹp phục các ngoại đạo."
Khi ấy lòng đại bi thấm đẫm tâm Thế Tôn, Ngài biết rõ ý nghĩ của từng chúng sinh, muốn thuận theo đó mà làm lợi ích rốt ráo cho họ, liền từ chỗ nằm ngồi dậy, kiết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi). Sắc mặt Ngài tươi vui như khối vàng ròng nung chảy; mặt mày đoan nghiêm như vầng trăng tròn đầy; dáng vẻ trong sạch, không chút nhơ bẩn. Ngài phóng ánh sáng lớn tràn khắp hư không, ánh sáng ấy rực rỡ hơn cả trăm nghìn mặt trời, soi khắp các thế giới chư Phật ở phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên và phương dưới; ban cho chúng sinh ngọn đuốc trí tuệ lớn, khiến tất cả diệt được bóng tối vô minh (sự mê lầm không hiểu chân lý); khiến trăm nghìn ức na-do-tha chúng sinh an trụ vững vàng nơi tâm bồ-đề không thoái lui.
Khi ấy Thế Tôn tâm không chút nghi ngại, như vua sư tử, thân Ngài được trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ. Trên thân Ngài, từ mỗi một lỗ chân lông đều mọc ra một hoa sen. Hoa ấy nhiệm mầu, mỗi hoa đủ nghìn cánh, toàn màu vàng ròng, cuống bằng lưu ly (một thứ ngọc quý màu xanh), nhụy bằng kim cương, đài bằng ngọc mai khôi, hình to tròn như bánh xe. Các hoa sen ấy mỗi hoa đều phóng ra đủ thứ ánh sáng nhiều màu: xanh, vàng, đỏ, trắng, tía, màu pha-lê. Các ánh sáng ấy đều chiếu khắp đến địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không ngừng), địa ngục Tưởng (nơi tội nhân bị giết rồi sống lại để chịu khổ tiếp), địa ngục Hắc thằng (nơi tội nhân bị căng dây đen đo lên thân rồi bị cưa xẻ), địa ngục Chúng hợp (nơi tội nhân bị núi ép nghiền), địa ngục Khiếu hoán (nơi tội nhân đau đớn kêu gào), địa ngục Đại khiếu hoán (kêu gào lớn), địa ngục Tiêu nhiệt (bị lửa nóng thiêu đốt), địa ngục Đại tiêu nhiệt (bị lửa nóng thiêu đốt dữ dội hơn). Chúng sinh trong tám địa ngục ấy thường bị mọi khổ đau bức bách, như bị thiêu, bị nấu, bị nướng lửa, bị chém, bị đâm, bị lột da (?) xẻ thịt. Gặp ánh sáng ấy rồi, mọi khổ đau như thế đều tiêu diệt hết không còn sót, họ được an ổn, mát mẻ, vui sướng vô cùng. Trong ánh sáng ấy vang lên lời giảng về kho tàng bí mật của Như Lai, nói rằng: các chúng sinh đều có Phật tánh (bản tính có thể thành Phật vốn sẵn trong mỗi chúng sinh). Chúng sinh nghe xong liền mạng chung, sinh vào cõi người, cõi trời.
Cho đến tám địa ngục băng giá, đó là: địa ngục A-ba-ba, địa ngục A-tra-tra, địa ngục A-la-la, địa ngục A-sa-sa (bốn địa ngục này mang tên theo tiếng kêu rên vì rét của tội nhân), địa ngục Ưu-bát-la, địa ngục Ba-đầu-ma, địa ngục Câu-vật-đầu, địa ngục Phân-đà-lợi (bốn địa ngục này mang tên các loại hoa sen, vì da thịt tội nhân bị lạnh nứt toác ra trông như hoa sen nở). Chúng sinh trong đó thường bị cái khổ giá lạnh bức bách, như thân thể nứt toác, vỡ nát, lại còn tàn hại lẫn nhau. Gặp ánh sáng ấy rồi, các khổ như thế cũng tiêu diệt hết không còn sót, liền được ấm áp dễ chịu, vừa vặn với thân. Trong ánh sáng ấy cũng giảng về kho tàng bí mật của Như Lai, nói rằng: các chúng sinh đều có Phật tánh. Chúng sinh nghe xong liền mạng chung, sinh vào cõi người, cõi trời. Lúc ấy, ở cõi Diêm-phù-đề này và các thế giới khác, mọi địa ngục đều trống rỗng, không còn ai chịu tội, trừ kẻ nhất-xiển-đề.
Chúng sinh ngạ quỷ bị đói khát bức bách, tóc quấn khắp thân, suốt trăm nghìn năm chưa từng được nghe đến tên nước uống. Gặp ánh sáng ấy rồi, đói khát liền hết. Trong ánh sáng ấy cũng giảng về kho tàng nhiệm mầu bí mật của Như Lai, nói rằng: các chúng sinh đều có Phật tánh. Chúng sinh nghe xong liền mạng chung, sinh vào cõi người, cõi trời, khiến cõi ngạ quỷ cũng đều trống rỗng, trừ kẻ chê bai kinh điển chân chính Phương đẳng Đại thừa. Chúng sinh loài vật giết hại lẫn nhau, ăn thịt lẫn nhau; gặp ánh sáng ấy rồi, lòng giận dữ đều tiêu diệt. Trong ánh sáng ấy cũng giảng về kho tàng bí mật của Như Lai, nói rằng: các chúng sinh đều có Phật tánh. Chúng sinh nghe xong liền mạng chung, sinh vào cõi người, cõi trời. Ngay lúc ấy, loài vật cũng hết sạch, trừ kẻ chê bai chánh pháp.
Trong mỗi một hoa sen ấy đều có một Đức Phật, vầng hào quang tròn rộng một tầm (đơn vị đo bằng chiều dài hai cánh tay dang thẳng), sắc vàng rực rỡ, nhiệm mầu đoan nghiêm, tột bậc không gì sánh, thân được trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp. Các Đức Thế Tôn ấy, có vị ngồi, có vị đi, có vị nằm, có vị đứng; có vị làm sấm vang, có vị tuôn mưa lớn; có vị phóng ánh chớp, có vị quạt gió lớn; có vị tỏa khói lửa, thân như khối lửa; có vị hiện ra núi bằng thất bảo (bảy thứ báu: vàng, bạc, lưu ly, pha-lê, xà cừ, xích châu, mã não), ao, suối, sông nước, núi rừng, cây cối; có vị hiện ra cõi nước bằng bảy báu, thành ấp, làng xóm, cung điện, nhà cửa; có vị hiện ra voi, ngựa, sư tử, hổ, sói, công, phượng hoàng và các loài chim; có vị thị hiện khiến mọi chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề đều thấy địa ngục, loài vật, ngạ quỷ; có vị hiện ra sáu cõi trời của Dục giới (cõi giới còn ham muốn dục lạc, gồm cõi người, các đường ác và sáu tầng trời thấp).
Lại có Đức Thế Tôn giảng về ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân xác, cảm giác, tri giác, ý chí và nhận thức), giới (mười tám yếu tố của sự nhận biết), nhập (mười hai cửa nhận biết: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) có nhiều lỗi lầm tai hại; có vị giảng pháp Tứ Thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); có vị giảng về nhân duyên (các điều kiện nương nhau mà sinh ra) của các pháp; có vị giảng rằng các nghiệp và phiền não đều do nhân duyên sinh ra; có vị giảng về ngã và vô ngã (có cái "tôi" và không có cái "tôi" thường còn); có vị giảng về hai pháp khổ và vui; có vị giảng về thường và vô thường; có vị giảng về sạch và không sạch. Lại có Đức Thế Tôn vì các Bồ Tát mà giảng về sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn thiện của Bồ Tát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà họ phải thực hành; có vị giảng về công đức mà các vị đại Bồ Tát đạt được; có vị giảng về công đức mà chư Phật Thế Tôn đạt được; có vị giảng về công đức mà người Thanh văn đạt được; có vị giảng về việc thuận theo nhất thừa (một con đường duy nhất đưa tất cả đến thành Phật); có vị giảng về ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ Tát) thành đạo. Có Đức Thế Tôn hông trái phun nước, hông phải phun lửa; có vị thị hiện lúc mới sinh, lúc xuất gia, lúc ngồi nơi đạo tràng dưới gốc cây bồ-đề, lúc chuyển pháp luân nhiệm mầu (giảng dạy giáo pháp, ví như quay bánh xe chánh pháp) và lúc nhập Niết-bàn. Có Đức Thế Tôn cất tiếng rống sư tử (ví lời thuyết pháp quả quyết, không chút sợ hãi), khiến trong hội này có người chứng quả thứ nhất, quả thứ hai, quả thứ ba cho đến quả thứ tư (bốn quả vị thánh của hàng Thanh văn: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán). Có vị giảng về vô lượng nhân duyên để ra khỏi sinh tử.
Lúc ấy, trong cõi Diêm-phù-đề này, mọi chúng sinh gặp ánh sáng ấy rồi thì người mù thấy được sắc, người điếc nghe được tiếng, người câm nói được, người què quặt đi được, người nghèo được của cải, người keo kiệt biết bố thí, người hay giận có lòng từ, người không tin sinh lòng tin. Thế giới như thế không còn một chúng sinh nào làm điều ác, trừ kẻ nhất-xiển-đề.
Khi ấy tất cả trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần có phước nhưng hay giận, thường gây chiến với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa, hình dạng nửa người nửa thú), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), la-sát (quỷ dữ ăn thịt người), kiện-đà (một loài quỷ thần (?)), ưu-ma-đà (loài quỷ khiến người phát điên), a-bà-ma-la (loài quỷ gây bệnh động kinh), người và các loài không phải người, đều đồng thanh xướng lên rằng: "Lành thay! Lành thay! Đức Thiên Tôn vô thượng (bậc tôn quý nhất trong cõi trời) đã làm nhiều điều lợi ích!" Nói xong, họ hớn hở vui mừng, có người ca, có người múa, có người xoay chuyển thân mình, đem đủ thứ hoa rải lên Phật và chư tăng, đó là: hoa trời ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu, hoa ba-đầu-ma (sen hồng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa mạn-đà-la (hoa trời màu trắng, ai thấy cũng vui lòng), hoa đại mạn-đà-la, hoa mạn-thù-sa (hoa trời màu đỏ, mềm mại), hoa đại mạn-thù-sa, hoa tán-đà-na, hoa đại tán-đà-na, hoa lô-chi-na, hoa đại lô-chi-na, hoa thơm, hoa thơm lớn, hoa vừa ý, hoa rất vừa ý, hoa ưa nhìn, hoa rất ưa nhìn, hoa đoan nghiêm, hoa đoan nghiêm bậc nhất. Lại rải các thứ hương, đó là: trầm hương, hương đa-già-lâu (một loại cây có mùi thơm), hương chiên-đàn (gỗ đàn hương), nghệ hương, hương hòa trộn các thứ, hương gom từ bờ biển (?). Lại đem cờ báu, phướn, lọng của cõi trời, cùng nhạc trời: đàn tranh, sáo, khèn, đàn sắt, đàn không hầu, trống và kèn, cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính) Phật, rồi nói kệ rằng:
"Nay con cúi đầu lạy bậc Đại Tinh Tấn (bậc siêng năng tu hành không hề ngừng nghỉ), bậc Vô Thượng Chánh Giác, Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức trong loài người và trời);
Điều mà đại chúng trời người không biết, chỉ riêng Cù-đàm mới thấu rõ.
Thế Tôn xưa kia vì chúng con, trải vô lượng kiếp tu khổ hạnh;
Sao nay một sớm bỏ lời thề xưa, mà liền bỏ mạng muốn vào Niết-bàn?
Mọi chúng sinh không thể thấy kho tàng bí mật của chư Phật Thế Tôn,
Vì nhân duyên ấy khó ra khỏi, cứ xoay vòng sinh tử, rơi vào đường ác.
Như Phật đã dạy, các A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) thảy đều sẽ đến Niết-bàn;
Chỗ hành trì rất sâu của Phật như thế, phàm phu ngu kém ai biết được?
Ngài ban cho chúng sinh pháp cam lộ (nước ngọt của cõi trời, uống vào thì bất tử; ví giáo pháp của Phật), để dứt trừ mọi phiền não của họ;
Ai đã uống cam lộ này rồi, không còn chịu sinh, già, bệnh, chết.
Như Lai Thế Tôn đã chữa lành trăm nghìn vô lượng chúng sinh,
Khiến mọi bệnh nặng của họ thảy đều tiêu sạch không còn sót.
Thế Tôn từ lâu đã rời bệnh khổ, nên được gọi là Đức Phật thứ bảy (Phật Thích-ca là vị thứ bảy trong bảy vị Phật gần đây nhất đã xuất hiện ở đời);
Cúi mong hôm nay Ngài tuôn mưa pháp, thấm nhuần hạt giống công đức của chúng con."
Đại chúng cùng trời người, thỉnh cầu như thế xong rồi lặng im mà đứng.
Khi nói bài kệ ấy, tất cả chư Phật trong đài hoa sen, từ cõi Diêm-phù-đề lên khắp đến cõi trời Tịnh Cư (các tầng trời cao nhất của cõi Sắc giới, nơi các bậc thánh đã dứt dục vọng cư ngụ), đều nghe thấy. Khi ấy Phật bảo Bồ Tát Ca-diếp: "Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành, tin theo đạo Phật)! Ông đã đầy đủ trí tuệ rất sâu xa nhiệm mầu như thế, không bị các ma và ngoại đạo phá hoại. Thiện nam tử! Ông đã an trụ vững vàng, không bị mọi ngọn gió tà ác lay động. Thiện nam tử! Ông đã thành tựu nhạo thuyết biện tài (tài ăn nói lưu loát, ưa giảng nói không cùng tận), đã từng cúng dường vô lượng chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, nhiều như cát sông Hằng; vì thế mới hỏi được Như Lai Chánh giác ý nghĩa như vậy.
Thiện nam tử! Ta từ xa xưa, vô lượng vô biên ức na-do-tha trăm nghìn muôn kiếp trước, đã trừ gốc bệnh, mãi lìa việc nằm nghiêng. Ca-diếp! Vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm) kiếp về trước, có Đức Phật ra đời hiệu là Vô Thượng Thắng Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được trời người cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc biết đúng và biết khắp tất cả), Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dắt dẫn người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ), Thế Tôn. Ngài vì các Thanh văn mà giảng kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ ý nghĩa của kinh. Lúc ấy Ta cũng làm đệ tử Thanh văn của Đức Phật ấy, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) kinh Đại Niết-bàn như thế, đọc tụng thông thạo, chép thành quyển kinh, rộng vì người khác mà chỉ bày, phân tích, giảng giải nghĩa lý. Ta đem thiện căn ấy hồi hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Thiện nam tử! Từ đó đến nay, Ta chưa từng vì phiền não ác và duyên nghiệp mà rơi vào đường ác; chưa từng chê bai chánh pháp, làm nhất-xiển-đề; chưa từng mang thân huỳnh môn (người bị hoạn hoặc mất khả năng sinh dục), thân không có bộ phận sinh dục, hay thân có cả hai bộ phận sinh dục nam nữ; chưa từng chống nghịch cha mẹ, giết A-la-hán, phá tháp, phá sự hòa hợp của tăng đoàn, làm thân Phật chảy máu; chưa từng phạm bốn trọng cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng đắc). Từ đó đến nay thân tâm Ta an ổn, không có khổ não gì. Ca-diếp! Nay Ta thật không có bệnh tật gì cả. Vì sao vậy? Vì chư Phật Thế Tôn từ lâu đã xa lìa mọi bệnh tật. Ca-diếp! Các chúng sinh ấy không biết mật giáo (lời dạy có ý nghĩa thâm sâu kín đáo, không thể hiểu theo mặt chữ) Phương đẳng Đại thừa, nên cho rằng Như Lai thật sự có bệnh.
Ca-diếp! Như nói 'Như Lai là sư tử trong loài người', nhưng Như Lai thật không phải là sư tử; lời nói như thế chính là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai là rồng lớn trong loài người', nhưng Ta đã từ vô lượng kiếp lìa bỏ nghiệp ấy (nghiệp làm thân rồng). Ca-diếp! Như nói 'Như Lai là người, là trời', nhưng Ta thật không phải người, không phải trời, cũng không phải quỷ thần, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già; không phải ngã (cái "tôi"), không phải mạng (sự sống, linh hồn), không phải kẻ được nuôi dưỡng, không phải nhân hay sĩ phu (những tên gọi khác của cái "tôi" trong các học thuyết Ấn Độ); không phải kẻ tạo tác, cũng không phải không tạo tác; không phải kẻ thọ nhận, cũng không phải không thọ nhận; không phải Thế Tôn, không phải Thanh văn; không phải nói, không phải không nói. Những lời như thế đều là lời dạy bí mật của Như Lai.
Ca-diếp! Như nói 'Như Lai như biển lớn, như vua núi Tu-di (ngọn núi cao nhất, là trung tâm của thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo)', nhưng Như Lai thật không có vị mặn, cũng không giống núi đá; nên biết lời ấy cũng là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai như hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng)', nhưng Ta thật không phải hoa phân-đà-lợi; lời như thế chính là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai như cha mẹ', nhưng Như Lai thật không phải cha mẹ; lời như thế cũng là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai là người lái thuyền lớn', nhưng Như Lai thật không phải người lái thuyền; lời như thế cũng là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai như người dẫn đầu đoàn buôn', nhưng Như Lai thật không phải người dẫn đầu đoàn buôn; lời như thế cũng là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai hàng phục được ma', nhưng Như Lai thật không có lòng ác muốn bắt kẻ khác phải khuất phục; lời như thế đều là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Như nói 'Như Lai chữa được mụn nhọt', nhưng Ta thật không phải thầy chữa mụn nhọt; lời như thế cũng là lời dạy bí mật của Như Lai.
Ca-diếp! Như Ta đã nói trước đây: nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nữ có lòng lành, tin theo đạo Phật) khéo tu sửa việc làm của thân, lời nói của miệng và ý nghĩ của tâm, thì khi bỏ mạng, dù thân quyến đem xác họ hoặc lấy lửa thiêu, hoặc thả xuống nước lớn, hoặc bỏ nơi gò mả cho cáo sói, chim thú tranh nhau ăn, thì tâm ý thức (dòng tâm thức, cái biết của con người) vẫn liền sinh vào đường lành (cõi người, cõi trời). Nhưng tâm ấy thật không có đi, không có đến, cũng không đến nơi nào; chỉ là trước sau giống nhau, nối tiếp nhau, hình tướng không khác. Lời như thế chính là lời dạy bí mật của Như Lai. Ca-diếp! Nay Ta nói có bệnh cũng như vậy, cũng là lời dạy bí mật của Như Lai. Vì thế Ta mới dặn bảo Văn-thù-sư-lợi: 'Nay Ta đau lưng, các ông hãy vì bốn chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni tức nữ tu sĩ, ưu-bà-tắc tức nam cư sĩ tại gia, ưu-bà-di tức nữ cư sĩ tại gia) mà thuyết pháp.'
Ca-diếp! Như Lai Chánh giác thật không có bệnh mà nằm nghiêng bên hông phải, cũng không rốt ráo đi vào Niết-bàn (theo nghĩa mất hẳn). Ca-diếp! Đại Niết-bàn này chính là thiền định (trạng thái tâm hoàn toàn an định, tập trung) rất sâu của chư Phật; thiền định như thế không phải là chỗ hành trì của Thanh văn và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy). Ca-diếp! Điều ông hỏi trước đây: 'Cớ sao Như Lai nằm nghiêng không dậy, không đòi ăn uống, không răn bảo người nhà lo liệu gia sản?' — Ca-diếp! Tánh của hư không cũng không ngồi dậy, không đòi ăn uống, không răn bảo người nhà lo liệu gia sản; cũng không đi đến, sinh diệt, già trẻ, hiện ra hay mất đi, tổn thương hay vỡ nát, giải thoát hay bị trói buộc; cũng không tự nói, không nói cho người khác; không tự hiểu, không làm cho người khác hiểu; không phải an lành, không phải bệnh tật. Thiện nam tử! Chư Phật Thế Tôn cũng như vậy, giống như hư không, làm sao lại có các bệnh khổ được?
Ca-diếp! Ở đời có ba hạng người mà bệnh khó chữa: một là kẻ chê bai Đại thừa; hai là kẻ phạm năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá sự hòa hợp của tăng đoàn, làm thân Phật chảy máu); ba là nhất-xiển-đề. Ba thứ bệnh như thế là nặng nhất trong đời, đều không phải là thứ Thanh văn, Duyên giác có thể chữa được. Thiện nam tử! Ví như có bệnh tất chết, khó chữa: dù có người chăm bệnh, có thuốc men thích hợp, hay không có người chăm bệnh, không có thuốc men thích hợp, thì bệnh như thế nhất định không chữa được; nên biết người ấy chắc chắn phải chết, không còn nghi ngờ gì. Thiện nam tử! Ba hạng người ấy cũng như vậy: dù có Thanh văn, Duyên giác hay Bồ Tát, hoặc thuyết pháp hoặc không thuyết pháp, cũng không thể khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Ca-diếp! Ví như người bệnh, nếu có người chăm bệnh, có thuốc men thích hợp thì có thể khỏi; nếu không có ba điều ấy thì không thể khỏi. Thanh văn, Duyên giác cũng như vậy: phải được nghe pháp từ Phật và Bồ Tát rồi mới có thể phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, chứ không phải không nghe pháp mà phát tâm được. Ca-diếp! Ví như người bệnh, dù có người chăm bệnh, có thuốc men thích hợp, hay không có người chăm bệnh, không có thuốc men thích hợp, đều có thể khỏi. Có một hạng người cũng như vậy: dù gặp hay không gặp Thanh văn, gặp hay không gặp Duyên giác, gặp hay không gặp Bồ Tát, gặp hay không gặp Như Lai, được nghe pháp hay không được nghe pháp, đều tự nhiên thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Đó là những người, hoặc vì mình, hoặc vì người khác, hoặc vì sợ hãi, hoặc vì lợi lộc, hoặc vì nịnh bợ, hoặc để lừa người, mà chép kinh Đại Niết-bàn như thế, thọ trì, đọc tụng, cúng dường, cung kính và giảng nói cho người khác.
Ca-diếp! Có năm hạng người, đối với kinh Đại thừa Đại Niết-bàn này, là chỗ còn có bệnh, chứ không phải Như Lai. Năm hạng ấy là gì?
Một là người dứt được ba kết (ba sợi dây trói buộc: chấp thân là "tôi", chấp vào những giới cấm sai lầm, và hoài nghi chánh pháp), chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, nghĩa là "vào dòng thánh"), không còn rơi vào địa ngục, loài vật, ngạ quỷ; qua lại cõi người, cõi trời bảy lần rồi dứt hẳn mọi khổ, vào Niết-bàn. Ca-diếp! Đó gọi là hạng người thứ nhất còn có bệnh. Người này về sau trải qua tám vạn kiếp sẽ thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Ca-diếp! Hạng người thứ hai là người dứt được ba kết, làm mỏng bớt tham, giận, si, chứng quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai), gọi là "một lần trở lại" (chỉ còn trở lại cõi đời một lần nữa), rồi dứt hẳn mọi khổ, vào Niết-bàn. Ca-diếp! Đó gọi là hạng người thứ hai còn có bệnh. Người này về sau trải qua sáu vạn kiếp sẽ thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Ca-diếp! Hạng người thứ ba là người dứt được năm hạ phần kết (năm sợi dây trói buộc chúng sinh vào cõi dưới tức Dục giới: chấp thân là "tôi", chấp giới cấm sai lầm, hoài nghi, tham dục và giận ghét), chứng quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba), không còn trở lại cõi này nữa, rồi dứt hẳn mọi khổ, vào Niết-bàn. Đó gọi là hạng người thứ ba còn có bệnh. Người này về sau trải qua bốn vạn kiếp sẽ thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Ca-diếp! Hạng người thứ tư là người dứt hẳn tham dục, giận dữ, ngu si, chứng quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, cao nhất của hàng Thanh văn), phiền não hết sạch, vào Niết-bàn; nhưng cũng không phải là hạnh tu một mình như con kỳ lân một sừng (ví người tu ở nơi vắng vẻ một mình, tự mình giác ngộ). Đó gọi là hạng người thứ tư còn có bệnh. Người này về sau trải qua hai vạn kiếp sẽ thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Ca-diếp! Hạng người thứ năm là người dứt hẳn tham dục, giận dữ, ngu si, chứng đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ ở thời không có Phật ra đời, cũng gọi là Duyên giác), phiền não hết sạch, vào Niết-bàn; đây thật là hạnh tu một mình như con kỳ lân một sừng. Đó gọi là hạng người thứ năm còn có bệnh. Người này về sau trải qua mười nghìn kiếp sẽ thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Ca-diếp! Đó gọi là hạng người thứ năm còn có bệnh, chứ không phải Như Lai."
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười một.
Sa-môn Tuệ Nghiêm cùng các vị khác đời Tống (triều Lưu Tống thời Nam triều ở Trung Quốc, thế kỷ thứ năm) dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn có từ trước) mà bổ sung vào.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video