Quyển một
Bàn về việc môn địa lý lấy loan đầu làm gốc
Loan đầu (hình thế núi non, sông nước nhìn thấy được bằng mắt) không chỉ nói riêng về tinh thể (hình dạng các ngọn núi, gọi theo tên các sao). Phàm long (mạch núi chạy dài dẫn khí), huyệt (chỗ khí tụ lại để đặt mộ), sa (các gò, núi nhỏ bao quanh huyệt), thủy (dòng nước), hễ có hình thế nhìn thấy được thì đều là việc thuộc loan đầu.
«Thanh Nang Kinh» (một kinh sách cổ về phong thủy) nói: "Lý gửi trong khí, khí bị bó trong hình." Lý là lý của âm dương ngũ hành (hai mặt đối đãi âm – dương và năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), khí là khí của âm dương ngũ hành, còn hình là hình núi đứng sừng sững, nước chảy. Núi sở dĩ đứng, nước sở dĩ chảy đều do khí âm dương ngũ hành khiến nên, và trong đó có lý tồn tại. Đó là điều Chu Tử (Chu Hy, nhà nho đời Tống) gọi là: "Khí kết thành hình, mà lý cũng được phú vào đó."
Nhưng khí có lành có dữ, không dùng lý để suy thì không thể biết được. Vì thế thánh hiền thuyết giải các quẻ để làm sáng lý, dùng quẻ để suy khí. Phàm các phép tiên thiên, hậu thiên (hai cách sắp xếp tám quẻ), song sơn, tứ kinh, tam hợp, huyền không, xuyên sơn, thấu địa, tọa độ, phân kim (đều là những phép dùng la bàn chia phương vị, độ số để xét khí), hưu tù vượng tướng (các trạng thái suy, thịnh của khí theo thời) và khí vận tuế thời (vận khí theo năm, theo mùa) đều là việc thuộc lý khí (phần lý thuyết dùng la bàn, phương vị, thời vận để xét khí tốt xấu). (Chú: Các thuyết lý khí mỗi thuyết có chỗ dùng; sợ người học không biết theo đâu nên chỉ nêu mấy thuyết quan trọng nhất làm kim chỉ nam cho người học sau.)
Vậy giữa loan đầu và lý khí, cái nào nặng hơn? Đáp: Loan đầu thật thì lý khí tự ứng nghiệm; loan đầu giả thì lý khí khó dựa vào. Cho nên lý khí không hợp mà loan đầu thật thì tuy có tì vết, vẫn không vì lý khí không hợp mà không phát giàu sang. Lý khí hợp mà loan đầu giả thì ắt không vì hợp lý khí mà phát phúc lộc. Như vậy loan đầu là gốc của lý khí, điều này đã rõ.
Người học phải đợi đến khi thuần thục loan đầu, thấy rõ trong lòng đất thật hay giả, lớn hay nhỏ, huyệt "thôn thổ phù trầm" ra sao (nuốt vào hay nhả ra, nổi lên hay chìm xuống, tức khí ở huyệt thu hay phát, nông hay sâu), rồi mới tìm hiểu lý khí. Lý khí giúp hiểu việc thừa khí lập hướng (đón khí và định hướng mộ) và khống chế tiêu nạp (điều khiển việc thu nhận và tiêu thoát khí, nước); việc nghiệm vận năm cũng không thể bỏ.
Nếu chưa thuộc loan đầu mà học lý khí trước, thì các thuyết như quý âm tiện dương (trọng các phương thuộc âm, xem nhẹ các phương thuộc dương), lai sinh khứ mộ (nước đến từ phương Sinh, đi về phương Mộ) tuy có vẻ chắc chắn, có căn cứ, nhưng lành dữ, họa phúc dường như chẳng dính dáng gì đến loan đầu. Người như thế thường cầu phúc mà lại gặp họa, vì đã bỏ gốc theo ngọn.
Cho nên nói: "Trong phép chọn núi, thế là khó nhất, hình kém hơn, phương hướng lại kém hơn nữa." Lại nói: "Có thể (cái gốc, tức hình thể) rồi mới nói đến dụng (cái dùng); chỉ chuyên vào dụng thì mất thể." Há có thể không biết việc nào cần làm trước sao!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video