Thiên 41 — Qua hẻm (quá giáp)

 Quá giáp (chỗ mạch núi thắt hẹp, hạ thấp xuống để vượt qua giữa hai đoạn núi, như cái cổ, cái eo)

 Người xưa bàn về giáp, lấy việc xuất mạch lệch hay chính để định tốt xấu. Chính là hai bên có hộ tống (núi che chở, đưa tiễn), là tốt. Lệch là một bên không có hộ tống, là xấu. Sách Tử Vi Luận (?) bàn về giáp thì lấy hình núi ở chỗ giáp mà định tốt xấu: hình tốt, hình quý, núi kẹp che đều tốt; trái lại thì xấu. Ta thì chỉ coi trọng khai diện (mặt núi mở ra: phía trước thoai thoải, ôm lại, có sinh khí, trái với phía lưng dốc gắt) và xuất mạch.

 Mặt lõm vào (tức có mở mặt) thì dù mạch ra bên cạnh, sức nhẹ, vẫn không mất là chân long (long thật; long: mạch núi chạy dài mang sinh khí). Không khai diện xuất mạch thì dù mạch ra giữa cũng không có sinh khí, như bị chém đứt (?). Cho nên núi ngoài đều quay mặt vào trong thì hình tốt dĩ nhiên tốt, hình xấu chẳng qua là vết nhỏ trong cái tốt. Còn nếu đều quay lưng về phía ta (?), hoặc không ra lưng không ra mặt, thì hình xấu dĩ nhiên xấu, mà hình tốt cũng chẳng lấy được gì.

 Có loại núi ở chỗ quá giáp khởi mạch thì chết, mà chỗ lạc mạch (mạch hạ xuống) lại khai diện tốt. Đó là long đang đi, đang thoát tá (trút bỏ dần phần thô cứng), sắp hết mà chưa hết, ắt có chỗ đất chia nhánh mà hạ kết, có thể tìm ở phía trước.

 Âm dương giáp tức là thư hùng giáp (giáp mái trống), như hai loại chó cái, chó đực (?). Một bên mở oa (hõm lõm như cái ổ) mà lạc mạch là thư (mái, thuộc âm). Một bên tẩu châu (mạch nổi u như hạt châu nối nhau chạy) mà khởi mạch là hùng (trống, thuộc dương) (chữ hỏng). Hoặc là hùng lạc mà thư thụ (hùng lạc là mạch hạ xuống lồi lên, có sống; thư thụ là mở ổ lõm mà truyền nối mạch đi). Bên thư tuy có oa huyệt (huyệt trong ổ lõm), nhưng táng xuống thì chưa được phúc (vì mở ổ để nối mạch đi, chân khí chưa dừng lại).

 Có người hỏi: Trên núi cao không có chỗ đứt gãy, không có giáp, mà lại biết cũng kết đất lớn, là vì sao? Đáp: Xưa có tên gọi "cao sơn giáp" (giáp trên núi cao). Trên đỉnh núi, trong lòng sống núi riêng mở ra một thế giới, thì trên núi tự có đất bằng. Chỗ nó lên xuống, đứt gãy thì gọi là giáp, chỉ là ở dưới ngước lên nhìn thì không thấy được mạch. Trên núi cao có đất bằng thì theo lẽ phải có chỗ đứt gãy. Nếu không có trướng, không có giáp, không riêng mở ra một thế giới, thì sao kết đất được.

 Băng Hồng giáp cống (?) là mạch đá xuyên sông, vượt suối. Mạch đá đi qua giữa nước, ấy là núi với nước làm bạn ("bằng"), nước với núi làm chung ("cộng"), nên gọi là Băng Hồng. Chỉ ở sông ngòi chốn đồng bằng mới có.

 Vì long đồng bằng từ vài nghìn dặm đến, tới sông lớn thì thế không thể dừng, bèn vượt nước mà qua. Khi qua, ắt mở thế trướng (dang hai bên như màn trướng), chi cước (chân nhánh) hai bên cùng ùa tới, như chim sắp bay ắt trước hạ cánh xuống rồi mới vút lên. Chỗ xương đá đi qua, nước ắt chia làm hai (long vượt sông thì nước ắt chia dòng ở chỗ có đá, mới là mạch qua sông, sức tự lớn; hình dạng xương đá thì không câu nệ). Chỉ là trên mặt nước không thấy được mà thôi.

 Ở núi khe, nước đổ xuống suối, xương đá chân núi hai bên tuy xa nhau, mà nước ruộng bờ bên kia không theo thế long đi tới trước, lại chảy ngược vào dòng sông long đi qua. Như thế thì dù ở đồng bằng cũng chỉ luận là chân núi, không phải long vượt qua; gọi đó là Băng Hồng giáp là sai (long đã vượt sông thì thế long đi về trước, nước tự theo long mạch đi về trước; nếu nước chảy ngược vào sông long đi qua thì vẫn là chân núi liền nhau, không phải long vượt nước).

 Nhưng long vượt nước cũng phải khai diện thì mới có một mạch xuyên qua. Giữa có long thì nước chia dòng ra hai bên, hoặc nước phía trên chảy về một bên mà nước trong sông cũng ắt chia hai. Cho nên nói không có xương đá thì không vượt nước được. Nhưng đến chỗ không có núi thì đất cứng cũng vượt được, chỉ cần giữa nông, hai bên sâu.

 Nếu không mở trướng làm thế, chi cước bên có bên không, khi đến không ùa lên như biển (?), thì dù trong nước có xương đá, bờ kia có gò đống, cũng chỉ luận là sao tán mây đứt (tản mát rời rạc). Còn như mạch xuyên ruộng vượt nước thì lấy sông ngòi, lạch nước đi đến làm bằng cứ. Dù ở chỗ cực bằng phẳng vẫn có chi cước, gò đống làm chứng.

 Ngọc Hồ giáp (giáp hồ ngọc) là ngay chỗ mạch có ao hồ mọc ngang, mạch đi qua trong nước.

 Thiên Trì giáp (giáp ao trời) là bên giáp mỗi bên mọc một ao, hoặc chỉ một bên có ao, một bên là ruộng thấp, đất thấp, mạch đi qua ở giữa. Ngọc Trì giáp (giáp ao ngọc) là ao mọc ngay giữa mạch, mạch đi qua hai bên.

 Nước ấy là long khí dừng đọng lại, không phải nước mưa đọng thành ao hồ; là do tạo hóa sinh thành, không phải sức người đào. Sâu lớn thì sức lớn, nông nhỏ thì sức nhỏ. Bốn mùa không cạn, trong mà không đục là quý. Bỗng nhiên khô cạn, đục ngầu, tanh hôi là điềm suy kiệt.

 Nếu tổ của nơi ấy quả là long có bình, đài, trướng, cái, đốt nào cũng khai diện, địa bộ (phạm vi vùng đất mạch núi bao quát) rộng lớn, thì có ao này càng chứng thực điều đó. Long hạng trung có ao này cũng chỉ thường thường. Long hạng thấp có thì ích gì. Cho nên chỉ xem địa bộ rộng hay hẹp, khai diện nhiều hay ít, long cách hơn hay kém làm chính.

 Xưa nói: "Trước giáp, sau giáp dễ tìm long." Vì thân long uốn lượn, đường xa, sắp qua giáp thì thế bị dồn nén lâu bỗng vươn lên, vượng khí tụ lại một lần. Sau khi qua giáp, thế mới khởi lên lại vụt nổi lên, vượng khí cũng tụ lại một lần. Ắt có vượng khí thấu ra hai bên. Hễ có khai diện giáng mạch thì mượn núi nghênh tống (đón, đưa) trong giáp làm cửa ngõ, huyệt (điểm táng, nơi sinh khí tụ) dễ thành; hoặc tự lập cửa ngõ thì càng hay.

 Nhưng chỉ nộn giáp (giáp non) mới có như thế, lão giáp (giáp già) thì không. (Đốt nào cũng khai diện, cành lá vượng, thế long quanh co, có lưng ong, gối hạc, là nộn giáp. Mặt nhỏ liền dắt nhau, cành lá thưa, thế long thẳng đuột, lưng cứng, là lão giáp.)

 Kỵ long huyệt (huyệt cưỡi rồng: huyệt đặt ngay trên sống long đang đi): nếu thuận kỵ (cưỡi thuận, quay mặt theo chiều long đi) thì phải mở mặt chính, trước huyệt kín đáo, dung chứa và tụ được khí, giống như mặt trước. Nếu không thì đảo kỵ (cưỡi ngược, quay mặt về phía long đến) cũng phải mở mặt chính theo chiều ngược, sa (gò núi nhỏ quanh huyệt) tả hữu lớp lớp quay vòng, như từ sau lưng mọc ra ôm vòng có tình, thì mới tốt. Nhưng ở trước giáp, sau giáp chia ra treo một nhánh mà kết đất thì mười phần có tám chín; còn kỵ long kết huyệt thì mười phần chỉ một hai.

 Có người hỏi: Người nay thấy núi đứt gãy liền gọi là giáp, chẳng hỏi có nghênh tống hay không. Không có nghênh tống thì có kết đất được không? Đáp: Giáp có nghênh tống chỉ có ở đất đại phú quý. Long nhỏ chỉ có đứt gãy, sao có được sa nghênh tống. Nhưng đứt gãy mà được khai diện, xuất mạch đi tới thì cũng kết tiểu phú quý. Đất không khai diện mà chỉ đứt gãy thì mới là thứ bỏ đi. Long nhánh nhỏ đến cả đứt gãy cũng không có, sao có giáp. Chỉ xem có khai diện hay không, nhiều hay ít mà thôi.

 Có loại long lớn, chỗ đến qua giáp lớp lớp, đều có nghênh tống. Đến vài đốt nhập thủ (đoạn mạch đi vào huyệt) thì chỉ có đứt gãy mà không có nghênh tống, vẫn thành đất lớn. Không thể vì đến đầu chỉ có đứt gãy, không có nghênh tống mà chê nó.

 Xét: Kỵ long huyệt nằm trên sống long, sau có hai sa đưa, trước có hai sa đón, giống như thư hùng giáp thì là thật. Hai nhánh trước bao lấy hai nhánh sau, hai nhánh sau ở trong, thì là thuận kỵ. Hai nhánh sau bao lấy hai nhánh trước, hai nhánh trước ở trong, thì là đảo kỵ. Vựng (quầng đất tròn mờ quanh huyệt, dấu hiệu khí tụ) hiện ra ở bên cạnh thì sa ắt bên cao bên thấp, hoặc bên thuận bên ngồi (?). Gối vào chỗ cao thì hướng thuận; chỗ thấp là bại, là nghịch (?). Còn hoành kỵ (cưỡi ngang) và đảo kỵ bốn phía chính, không lệch, thì đặt huyệt cưỡi ở giữa.

 Trảm quan (chặt cửa ải: đặt huyệt ngay chỗ mạch đang chạy, chặt ngang lấy khí) thì không có huyệt vựng. Chính mạch đi tới trước, mượn nghênh tống trong giáp; nếu như trồng cây trước núi mà đúng phép (?) thì cũng phát. Có cành thừa đi tới trước vài đốt rồi mới dừng thì cũng gọi là kỵ long. Nếu phía trước cũng chỉ có một đốt liền gặp nước lớn hội hợp thì là trảm quan. Núi chủ cao vót, thanh tú thì cũng có thể thôi quan (giục cho thăng quan nhanh).

 Nhưng kỵ long, trảm quan thì lấy hoành kỵ làm hạng trên. Thuận kỵ phải đào ao để chặn khí, khơi rãnh để tán nước. Đảo kỵ long mà huyệt cao thì sa thủy (gò núi và dòng nước quanh huyệt) tự là thật. Nếu huyệt thấp thì đảo kỵ không thu được nước, nên mới nói: bên thư chưa được phúc.

 Kèm hình vẽ giáp "hùng lạc thư thụ".

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video