Thiên 1 — Phẩm 1 – Phẩm Tựa

 # Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (tên kinh, nghĩa là "Kinh về Trí Tuệ Lớn đưa sang bờ bên kia": "Ma-ha" là lớn; "Bát-nhã" là trí tuệ thấy đúng bản chất thật của mọi sự vật; "Ba-la-mật" là đến bờ bên kia, tức hoàn thành trọn vẹn một hạnh tu, vượt khỏi vòng sống chết để đến giải thoát)

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật

 Cưu-ma-la-thập (vị cao tăng nổi tiếng về dịch kinh Phật sang chữ Hán) đời Hậu Tần (một triều đại ở phương bắc Trung Hoa, khoảng năm 384–417) dịch.

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ nhất

 Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt cả ba kho kinh sách của đạo Phật: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách bàn giải giáo lý) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một nước nhỏ ở vùng Tân Cương ngày nay), đời Hậu Tần, dịch.

 Phẩm Tựa, phẩm thứ nhất (phẩm: chương trong kinh)

 Tôi nghe như thế này (lời của người thuật lại kinh, theo truyền thống là ngài A-nan, thị giả của Phật):

 Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) ở trong núi Kỳ-xà-quật (còn gọi là núi Linh Thứu, tức núi Kên Kên) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đại chúng tỳ-kheo tăng (đoàn thể những người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật), tổng số năm nghìn người. Tất cả đều là bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết): các lậu (những phiền não như dòng nước rỉ chảy làm tâm ô nhiễm, kéo người vào sống chết) đã hết, không còn phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê); tâm được giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc) trọn vẹn, trí tuệ được giải thoát trọn vẹn; tâm các vị đã được điều phục, mềm mại, như ma-ha-na-già (nghĩa là "rồng lớn" hay "voi lớn", ví bậc có sức mạnh lớn mà tâm đã thuần phục); việc cần làm đã làm xong, đã bỏ được gánh nặng (gánh nặng của thân xác và phiền não) và có thể gánh vác việc lớn, đã đạt được lợi ích cho chính mình, đã dứt hết mọi trói buộc của sự tồn tại trong vòng sống chết, nhờ trí tuệ chân chính mà được giải thoát. Chỉ riêng A-nan còn ở bậc hữu học (bậc thánh còn phải tiếp tục tu học), đã chứng quả Tu-đà-hoàn (quả vị thánh đầu tiên, gọi là "vào dòng thánh").

 Lại có năm trăm vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã nhận đủ giới luật), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ, người tu tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ), đều đã chứng thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ và con đường dứt khổ).

 Lại có các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; ma-ha-tát là "bậc lớn", chỉ các Bồ-tát có hạnh nguyện và công phu cao) — đều đã đạt được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất) và các hạnh tam-muội (trạng thái tâm tập trung sâu lắng, an định), tức các tam-muội không, vô tướng, vô tác (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự vật đều không có thực thể riêng; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu tạo tác); đã được đẳng nhẫn (tâm an nhiên, bình đẳng trước mọi chúng sinh và mọi sự), được vô ngại đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và diễn nói không gì ngăn trở); thảy đều có ngũ thông (năm năng lực thần thông: mắt thần thấy xa, tai thần nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, và đi lại biến hóa tự tại); lời nói ra ắt được người tin nhận; không còn biếng nhác; đã bỏ hết lợi lộc, cúng dưỡng và tiếng tăm; nói pháp không mong cầu gì; đã vượt qua thâm pháp nhẫn (tâm chấp nhận và an trú vững vàng nơi chân lý sâu xa), được sức vô úy (không hề sợ hãi); vượt qua mọi việc (?); mọi nghiệp chướng (chướng ngại do những việc làm xấu từ trước gây ra) đều được giải thoát. Các vị khéo giảng giáo lý nhân duyên (giáo lý cho rằng mọi sự đều do nhiều nguyên nhân và điều kiện hợp lại mà sinh ra, không tự có).

 Từ a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: số nhiều không thể đếm được; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) đến nay, các vị đã phát lời thề nguyện lớn; nét mặt hòa vui, luôn hỏi thăm người khác trước, lời nói không thô lỗ, ở giữa đại chúng không hề sợ hãi. Trong vô số ức kiếp, các vị khéo léo nói pháp; hiểu rõ mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều như trò ảo thuật, như ánh nắng dợn (ảo ảnh hơi nóng trên mặt đất), như trăng dưới nước, như khoảng trống không, như tiếng vang, như thành Kiền-thát-bà (thành ảo hiện giữa trời, tương truyền do thần nhạc Kiền-thát-bà tạo ra, ví điều thấy có mà không thật), như giấc mộng, như cái bóng, như hình trong gương, như vật do phép biến hóa hiện ra; nhờ vậy mà không bị ngăn ngại, không sợ hãi.

 Các vị biết rõ tâm ý, hành vi và chỗ hướng tới của chúng sinh, dùng trí tuệ vi diệu mà cứu độ họ. Ý không vướng mắc, đã thành tựu đức nhẫn lớn, khéo léo cứu độ đúng như thật. Các vị nguyện nhận lấy vô lượng cõi nước của chư Phật; niệm Phật tam-muội (trạng thái định tâm luôn nhớ nghĩ đến Phật) đối với chư Phật ở vô lượng cõi nước luôn hiện ra trước mắt; có thể thỉnh vô lượng chư Phật nói pháp. Các vị dứt được mọi sự trói buộc của tà kiến (những cách thấy sai lầm) và các phiền não; dạo chơi tự tại mà sinh ra hàng trăm nghìn tam-muội.

 Các vị Bồ-tát thành tựu vô lượng công đức như thế, tên là: Bồ-tát Bạt-đà-bà-la, Bồ-tát Kế-na-già-la, Bồ-tát Đạo Sư, Bồ-tát Na-la-đạt, Bồ-tát Tinh Đắc, Bồ-tát Thủy Thiên, Bồ-tát Chủ Thiên, Bồ-tát Đại Ý, Bồ-tát Ích Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Bất Hư Kiến, Bồ-tát Thiện Tiến, Bồ-tát Thế Thắng, Bồ-tát Thường Cần, Bồ-tát Bất Xả Tinh Tiến, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Bất Khuyết Ý, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Chấp Bảo Ấn, Bồ-tát Thường Cử Thủ, Bồ-tát Di-lặc; cùng vô lượng trăm nghìn muôn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) vị Bồ-tát ma-ha-tát như thế. Tất cả các vị Bồ-tát ấy đều là bậc bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ kế tiếp ngôi Phật), là những người sẽ nối ngôi tôn quý.

 Bấy giờ, Thế Tôn (đấng được cả thế gian tôn kính, tức là Phật) tự trải tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa giữa muôn loài), ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), thân ngồi thẳng, buộc tâm chú ý trước mặt, nhập vào Tam-muội vương tam-muội (trạng thái định được ví là vua của mọi định), mọi tam-muội khác đều nằm trong đó.

 Khi ấy, Thế Tôn từ trong tam-muội thong thả đứng dậy, dùng thiên nhãn (con mắt thần, thấy được mọi nơi xa gần không bị ngăn che) nhìn khắp thế giới, cả thân mỉm cười. Từ tướng bánh xe nghìn căm dưới lòng bàn chân (một trong ba mươi hai tướng tốt trên thân Phật), Ngài phóng ra sáu trăm vạn ức tia sáng. Mười ngón chân, hai mắt cá, hai bắp chân (?), hai đầu gối, hai đùi, eo, sống lưng, bụng, sườn, lưng, rốn, tim, chữ "đức" trên ngực (chữ vạn, dấu hiệu cát tường trên ngực Phật), vai, cánh tay, mười ngón tay, cổ, bốn mươi chiếc răng trong miệng, hai lỗ mũi, hai mắt, hai tai, tướng bạch hào (sợi lông trắng xoắn tròn ở giữa hai chân mày) và nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu như búi tóc) — mỗi chỗ đều phóng ra sáu trăm vạn ức tia sáng.

 Từ các tia sáng ấy lại tỏa ra ánh sáng lớn, chiếu khắp tam thiên đại thiên quốc độ (cõi thế giới gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một tỷ thế giới, là phạm vi giáo hóa của một Đức Phật); từ tam thiên đại thiên quốc độ lại chiếu khắp các cõi nước của chư Phật ở phương đông nhiều như cát sông Hằng; phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc), phương trên và phương dưới cũng đều như vậy. Nếu có chúng sinh nào gặp được ánh sáng này, ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Ánh sáng ấy còn vượt ra ngoài các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông; phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ, phương trên và dưới cũng đều như vậy.

 Bấy giờ, khắp các lỗ chân lông trên thân Thế Tôn cũng đều mỉm cười và phóng ra các tia sáng, chiếu khắp tam thiên đại thiên quốc độ, lại đến các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương. Nếu có chúng sinh nào gặp được ánh sáng này, ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bấy giờ, Thế Tôn dùng vầng sáng thường có (vầng hào quang luôn tỏa quanh thân Phật) chiếu khắp tam thiên đại thiên quốc độ, cũng đến các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông, cho đến mười phương cũng đều như vậy. Nếu có chúng sinh nào gặp được ánh sáng này, ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bấy giờ, Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu hiện lời nói chân thật), che phủ khắp tam thiên đại thiên quốc độ. Ngài vui vẻ mỉm cười, từ cuống lưỡi phóng ra vô lượng nghìn muôn ức tia sáng; mỗi tia sáng hóa thành một đóa hoa báu màu vàng nghìn cánh. Trên mỗi đóa hoa đều có một vị hóa Phật (Phật do thần lực biến hiện ra), ngồi kết già phu tọa, giảng nói sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ). Chúng sinh nào được nghe ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ánh sáng lại đến các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, cũng đều như vậy.

 Bấy giờ, Thế Tôn vẫn ở trên tòa sư tử, nhập vào Sư tử du hý tam-muội (trạng thái định tự tại như sư tử vui đùa), dùng sức thần thông làm cho tam thiên đại thiên quốc độ chấn động theo sáu cách: phía đông vọt lên thì phía tây chìm xuống, phía tây vọt lên thì phía đông chìm xuống, phía nam vọt lên thì phía bắc chìm xuống, phía bắc vọt lên thì phía nam chìm xuống, ở rìa vọt lên thì ở giữa chìm xuống, ở giữa vọt lên thì ở rìa chìm xuống. Mặt đất đều trở nên mềm mại, khiến chúng sinh hòa vui.

 Trong tam thiên đại thiên quốc độ ấy, chúng sinh ở địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh và ở tám nạn xứ (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật, nghe pháp) tức thời được thoát ra, được sinh lên cõi trời. Từ cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất trong cõi Dục — cõi của những loài còn ham muốn dục lạc —, do bốn vị Thiên vương cai quản) cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất trong cõi Dục), các vị trời và người ấy tự biết được đời trước của mình, ai nấy đều rất vui mừng, đi đến chỗ Phật, cúi đầu mặt sát chân Phật lễ bái, rồi lui ra đứng một bên.

 Cũng vậy, đất ở các cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở mười phương đều chấn động theo sáu cách; mọi chúng sinh ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh và tám nạn xứ tức thời được thoát ra, được sinh lên các cõi trời, cao đến cõi trời thứ sáu.

 Bấy giờ, trong tam thiên đại thiên quốc độ, chúng sinh nào mù thì được thấy, điếc thì được nghe, câm thì nói được, điên thì trở lại bình thường, tâm rối loạn thì được an định, trần truồng thì có áo mặc, đói khát thì được no đủ, bệnh thì được khỏi, thân thể tàn tật thì được lành lặn đầy đủ. Mọi chúng sinh đều có tâm bình đẳng, nhìn nhau như cha, như mẹ, như anh, như em trai, như chị, như em gái, cũng như người thân trong họ hàng và như thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt mình tu tập điều thiện). Khi ấy, chúng sinh cùng thực hành mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác độc, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lầm), tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dâm dục) thanh tịnh, không có chút vết nhơ nào, an nhiên vui sướng, giống như vị tỳ-kheo nhập vào tầng Thiền thứ ba (tầng thiền định thứ ba, có niềm an lạc vi tế); ai nấy đều có trí tuệ tốt, giữ giới tự gìn mình, không quấy nhiễu chúng sinh.

 Bấy giờ, Thế Tôn ngồi trên tòa sư tử, đức hạnh đặc biệt tôn quý trong tam thiên đại thiên quốc độ; ánh sáng, màu sắc, hình tướng và oai đức cao vời vợi, lan tới khắp các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương. Ví như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất nằm ở trung tâm thế giới theo quan niệm vũ trụ của đạo Phật) có ánh sáng màu sắc đặc biệt, không ngọn núi nào sánh kịp. Bấy giờ, Thế Tôn hiện thân thường của mình cho mọi chúng sinh trong tam thiên đại thiên quốc độ này thấy.

 Khi ấy, các vị trời ở cõi Thủ-đà-hội (cõi trời Tịnh Cư, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), cõi Phạm Chúng (cõi trời đầu tiên của cõi Sắc — cõi của những vị trời đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình), cõi Tha Hóa Tự Tại, cõi Hóa Lạc, cõi Đâu-suất-đà, cõi Dạ-ma, cõi Tam Thập Tam (cõi trời có ba mươi ba vị trời cai quản, đứng đầu là Đế Thích), cõi Tứ Thiên Vương, cùng người và phi nhân (các loài không phải người, như quỷ thần, rồng…) trong tam thiên đại thiên quốc độ, đem các thứ hoa trời, anh lạc trời (chuỗi ngọc trang sức), hương thoa trời, hương bột trời, hoa sen xanh, hoa sen đỏ thắm, hoa sen trắng, hoa sen hồng của trời, và hương lá cây trời, mang đến chỗ Phật. Các thứ hoa trời cho đến hương lá cây trời ấy được rải lên Phật; hoa báu được rải ra, ở trên tam thiên đại thiên quốc độ này, giữa khoảng không, hóa thành một đài lớn.

 Quanh viền đài hoa ấy rủ xuống các chuỗi anh lạc; lọng hoa nhiều màu, năm sắc rực rỡ; các lọng hoa và anh lạc ấy giăng đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới. Nhờ được lọng hoa và anh lạc trang hoàng, tam thiên đại thiên quốc độ này đều hóa thành màu vàng; các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương cũng đều như vậy. Bấy giờ, chúng sinh trong tam thiên đại thiên quốc độ và ở mười phương, ai nấy đều tự nghĩ: "Phật chỉ nói pháp cho riêng ta, không nói cho người khác."

 Bấy giờ, Thế Tôn ở trên tòa sư tử vui vẻ mỉm cười, ánh sáng từ miệng tỏa ra, chiếu khắp tam thiên đại thiên quốc độ. Nhờ ánh sáng ấy, chúng sinh trong tam thiên đại thiên quốc độ ở đây đều thấy chư Phật và chúng tăng (đoàn thể những người xuất gia tu hành) ở các cõi phương đông nhiều như cát sông Hằng; chúng sinh trong các cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở bên ấy cũng thấy Phật Thích-ca Mâu-ni cùng đại chúng trong tam thiên đại thiên quốc độ ở đây. Phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ, phương trên và dưới cũng đều như vậy.

 Lúc ấy, ở phương đông, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Bảo, Phật ở đó hiệu là Bảo Tích, hiện đang nói Bát-nhã ba-la-mật cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát. Nước ấy có một vị Bồ-tát tên là Phổ Minh, thấy ánh sáng lớn, thấy đất chấn động mạnh, lại thấy thân Phật, liền đến chỗ Phật Bảo Tích, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nay vì nhân duyên gì mà có ánh sáng này chiếu khắp thế gian, đất chấn động mạnh, lại thấy thân Phật?"

 Phật Bảo Tích bảo Phổ Minh: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người tu tại gia hay xuất gia)! Ở phương tây, vượt qua các cõi nước nhiều như cát sông Hằng, có một thế giới tên là Ta-bà (cõi thế giới chúng ta đang sống; "ta-bà" nghĩa là "chịu đựng", vì chúng sinh ở đây phải chịu nhiều khổ não), Phật ở đó hiệu là Thích-ca Mâu-ni, hiện đang sắp nói Bát-nhã ba-la-mật cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát. Ấy là sức thần thông của vị Phật đó."

 Khi ấy, Bồ-tát Phổ Minh bạch Phật Bảo Tích rằng: "Bạch Thế Tôn! Nay con muốn đến gặp Phật Thích-ca Mâu-ni để lễ bái, cúng dường, và gặp các vị Bồ-tát ma-ha-tát sẽ nối ngôi tôn quý ở đó — những vị đều đã đạt được đà-la-ni và các tam-muội, tự tại trong mọi tam-muội."

 Phật bảo Phổ Minh: "Muốn đi thì tùy ý, nên biết đúng lúc."

 Bấy giờ, Phật Bảo Tích trao cho Bồ-tát Phổ Minh một đóa sen vàng nghìn cánh và bảo: "Này thiện nam tử! Ông hãy đem hoa này rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni. Các vị Bồ-tát sinh ra ở cõi Ta-bà ấy khó ai hơn được, khó ai theo kịp; ông nên một lòng chuyên chú mà đến cõi ấy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Minh nhận đóa sen vàng nghìn cánh rực sáng từ Phật Bảo Tích, cùng với vô số Bồ-tát xuất gia, tại gia và các đồng nam đồng nữ, cùng nhau lên đường. Trên đường, họ đều cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật ở phương đông; mang theo các thứ hoa, hương, anh lạc, hương thoa, hương bột, hương xoa, y phục, tràng phan (lá cờ dài treo dọc dùng trong lễ cúng) và lọng, hướng về chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni. Đến nơi, họ cúi đầu mặt sát chân Phật lễ bái, rồi đứng một bên. Phổ Minh bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Đức Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đã đến với chân lý như thật) Bảo Tích gửi lời thăm hỏi: 'Thế Tôn có ít phiền não, ít bệnh tật, đi đứng nhẹ nhàng, khí lực an vui chăng?' Ngài lại dùng đóa sen vàng nghìn cánh này để cúng dường Thế Tôn."

 Bấy giờ, Phật Thích-ca Mâu-ni nhận đóa sen vàng nghìn cánh ấy, rải về các cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở phương đông. Hoa báu Phật rải ra giăng đầy các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông; trên mỗi đóa hoa đều có một vị Bồ-tát ngồi kết già phu tọa, giảng nói sáu ba-la-mật; ai nghe được pháp này ắt sẽ đến được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Các Bồ-tát xuất gia, tại gia cùng các đồng nam đồng nữ cúi đầu mặt sát chân Phật Thích-ca Mâu-ni lễ bái, ai nấy đem đồ cúng dường của mình cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Phật Thích-ca Mâu-ni. Các Bồ-tát xuất gia, tại gia cùng các đồng nam đồng nữ ấy, mỗi người nhờ sức của thiện căn (gốc rễ điều lành đã gieo trồng) và phúc đức của mình, mà được cúng dường Phật Thích-ca Mâu-ni — bậc Đa-đà-a-già-độ (tức Như Lai), A-la-ha (bậc xứng đáng được trời người cúng dường), Tam-miệu-tam-phật-đà (bậc giác ngộ chân chính và hiểu biết trọn khắp).

 Ở phương nam, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Ly Nhất Thiết Ưu (nghĩa là "lìa mọi lo buồn"), Phật hiệu là Vô Ưu Đức, Bồ-tát tên là Ly Ưu. Ở phương tây, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Diệt Ác (nghĩa là "dứt điều ác"), Phật hiệu là Bảo Sơn, Bồ-tát tên là Nghi Ý. Ở phương bắc, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Thắng (nghĩa là "vượt hơn"), Phật hiệu là Thắng Vương, Bồ-tát tên là Đức Thắng. Ở phương dưới, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Thiện (nghĩa là "lành"), Phật hiệu là Thiện Đức, Bồ-tát tên là Hoa Thượng. Ở phương trên, vượt qua các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có một nước nằm ở tận cùng, tên là Hỷ (nghĩa là "vui"), Phật hiệu là Hỷ Đức, Bồ-tát tên là Đức Hỷ. Tất cả những việc như vậy đều giống như ở phương đông.

 Bấy giờ, tam thiên đại thiên quốc độ này đều trở thành nơi hoa báu phủ khắp (?), trên đất treo lụa, phan và lọng, cây hương, cây hoa đều được trang hoàng. Giống như cõi Phổ Hoa của Phật trong thế giới Hoa Tích, nơi Bồ-tát Diệu Đức, Bồ-tát Thiện Trụ Ý và các vị Bồ-tát có oai thần lớn khác cùng ở.

 Bấy giờ, Phật biết rằng khắp mọi thế giới — hoặc thế giới của trời, hoặc thế giới của ma (Ma vương và quyến thuộc, những kẻ chuyên phá hoại việc tu hành), hoặc thế giới của Phạm thiên (các vị trời ở cõi Sắc, cõi trên cõi Dục) — hoặc các sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa) và chư thiên, hoặc Kiền-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), người, A-tu-la (một loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, thường đánh nhau với chư thiên) v.v., cùng các vị Bồ-tát ma-ha-tát sẽ nối ngôi tôn quý, tất cả đều đã tụ hội.

 Phật biết đại chúng đã tụ hội đông đủ, bèn bảo Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Bồ-tát ma-ha-tát nếu muốn dùng nhất thiết chủng trí (trí tuệ trọn vẹn của Phật, biết rõ cả tổng thể lẫn từng chi tiết của mọi sự) để biết hết thảy các pháp, thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng nhất thiết chủng trí để biết hết thảy các pháp thì phải tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát dùng phép không bám trụ vào đâu cả mà trụ trong Bát-nhã ba-la-mật. Lấy phép không có gì để bỏ ra mà làm cho đầy đủ Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo), vì người cho, người nhận và của cải đều không thể nắm bắt được (không có thực thể để bám giữ). Vì tội và không tội đều không thể nắm bắt được, nên làm cho đầy đủ Thi-la ba-la-mật (hạnh giữ giới hoàn hảo). Vì tâm không lay động, nên làm cho đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục hoàn hảo). Vì thân và tâm tinh tấn không biếng nhác, nên làm cho đầy đủ Tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn hoàn hảo). Vì không tán loạn và không đắm vào vị ngọt của thiền, nên làm cho đầy đủ Thiền-na ba-la-mật (hạnh thiền định hoàn hảo). Vì không bám chấp vào bất cứ pháp nào, nên làm cho đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ hoàn hảo).

 Bồ-tát ma-ha-tát dùng phép không bám trụ mà trụ trong Bát-nhã ba-la-mật, vì thấy các pháp không thật có sinh ra, nên làm cho đầy đủ: tứ niệm xứ (bốn phép quán tưởng: quán thân là không sạch, quán cảm giác là khổ, quán tâm là luôn thay đổi, quán mọi pháp là không có cái "tôi" thường còn), tứ chánh cần (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), tứ như ý túc (bốn nền tảng giúp thành tựu định và thần thông: ý muốn, sự tinh tấn, sự chuyên tâm, sự suy xét), ngũ căn (năm gốc rễ lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã vững mạnh thành sức), thất giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa đúng pháp, tinh tấn, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, định, buông xả), bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng);

 Không tam-muội, Vô tướng tam-muội, Vô tác tam-muội; tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, buông xả bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc), bát bối xả (tám phép quán giúp lìa bỏ tham đắm), bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ được đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau không gián đoạn), thập nhất thiết xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, thức trùm khắp mọi nơi);

 Cửu tướng (chín phép quán xác chết để dứt lòng tham dục) — tướng xác sình trương, tướng xác rã hoại, tướng máu bê bết, tướng mủ thối rữa, tướng xác bầm xanh, tướng bị chim thú ăn, tướng xương thịt tản mát, tướng bộ xương, tướng bị thiêu đốt; niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm xả (nhớ nghĩ việc bố thí, buông bỏ), niệm thiên (nhớ nghĩ công đức sinh cõi trời), niệm hơi thở ra vào, niệm sự chết;

 Thập tưởng (mười phép quán tưởng) — tưởng vô thường (mọi thứ đều đổi thay), tưởng khổ, tưởng vô ngã (không có cái "tôi" thật), tưởng thức ăn không sạch, tưởng mọi sự ở thế gian đều không đáng ưa thích, tưởng sự chết, tưởng không sạch, tưởng dứt bỏ, tưởng lìa dục, tưởng diệt tận;

 Thập nhất trí (mười một loại trí) — pháp trí (trí biết rõ bốn sự thật nơi cõi Dục), tỷ trí (trí suy ra bốn sự thật ở các cõi trên), tha tâm trí (trí biết tâm người khác), thế trí (trí hiểu biết thông thường của thế gian), khổ trí (trí biết rõ khổ), tập trí (trí biết rõ nguyên nhân của khổ), diệt trí (trí biết rõ sự dứt khổ), đạo trí (trí biết rõ con đường dứt khổ), tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết), vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại), như thật trí (trí biết mọi sự đúng như thật — trí của Phật);

 Tam tam-muội (ba loại định) — tam-muội có giác có quán (định mà tâm còn tìm xét thô và dò xét tế), tam-muội không giác mà có quán, tam-muội không giác không quán; tam căn (ba căn) — căn chưa biết muốn biết (giai đoạn mới thấy chân lý), căn đã biết (giai đoạn tu tập tiếp), căn biết trọn (bậc không còn gì phải học).

 Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết khắp thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều tự tin, không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại trí (bốn trí biện tài không ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về lời giảng thuyết), thập bát bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), đại từ đại bi (lòng thương yêu lớn ban vui và xót thương lớn cứu khổ), thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn đầy đủ đạo tuệ (trí tuệ biết rõ các con đường tu), thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng đạo tuệ để đầy đủ đạo chủng tuệ (trí biết mọi loại pháp môn để cứu độ chúng sinh, là trí của Bồ-tát), thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dùng đạo chủng tuệ để đầy đủ nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều là không, là trí của hàng Thanh văn, Duyên giác), thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dùng nhất thiết trí để đầy đủ nhất thiết chủng trí, thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dùng nhất thiết chủng trí để dứt tập khí phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại sau khi phiền não đã dứt), thì nên tập luyện thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát nên học Bát-nhã ba-la-mật như vậy.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn lên địa vị Bồ-tát, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn vượt qua bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và bậc Bích-chi-Phật (còn gọi là Duyên giác: người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không có thầy, không đi dạy người) để trụ vào bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường tu thành Phật), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn trụ nơi sáu thần thông (năm thần thông kể trên thêm năng lực dứt sạch phiền não), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn biết chỗ hướng tới trong tâm ý của mọi chúng sinh, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn vượt hơn trí tuệ của mọi Thanh văn, Bích-chi-Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn đạt được các cửa đà-la-ni, các cửa tam-muội, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Khi những người cầu quả Thanh văn, Bích-chi-Phật bố thí, nếu muốn dùng tâm tùy hỷ (lòng vui theo việc lành của người khác) mà vượt hơn họ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Khi những người cầu quả Thanh văn, Bích-chi-Phật giữ giới, nếu muốn dùng tâm tùy hỷ mà vượt hơn họ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Đối với tam-muội, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát) của những người cầu quả Thanh văn, Bích-chi-Phật, nếu muốn dùng tâm tùy hỷ mà vượt hơn họ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Đối với các thiền định, giải thoát, tam-muội của những người cầu quả Thanh văn, Bích-chi-Phật, nếu muốn dùng tâm tùy hỷ mà vượt hơn họ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát chỉ bố thí chút ít, giữ giới chút ít, nhẫn nhục chút ít, tinh tấn chút ít, thiền định chút ít, trí tuệ chút ít, mà muốn nhờ sức phương tiện (cách thức khéo léo) hồi hướng (đem công đức đã làm hướng về sự giác ngộ cho mình và mọi chúng sinh) để được công đức vô lượng vô biên, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn thực hành Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn đời đời thân thể giống như Phật, muốn đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ theo hình tướng (những nét đẹp đặc biệt trên thân Phật), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn sinh vào nhà Bồ-tát, muốn đạt bậc đồng chân (bậc tu hành trong sạch như trẻ thơ, không nhiễm dục lạc), muốn không bao giờ rời xa chư Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dùng các thiện căn để cúng dường chư Phật, việc cung kính, tôn trọng, ngợi khen đều thành tựu như ý, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn làm thỏa mãn mọi điều mong cầu của tất cả chúng sinh — đồ ăn uống, y phục, đồ nằm, hương thoa, xe cộ, nhà cửa, giường chõng, đèn đuốc v.v. — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến chúng sinh trong các cõi nước nhiều như cát sông Hằng đứng vững nơi Đàn-na ba-la-mật, đứng vững nơi Thi-la, Sằn-đề, Tỳ-lê-da, Thiền-na, Bát-nhã ba-la-mật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn trồng một thiện căn vào ruộng phước của Phật (Phật được ví như thửa ruộng tốt, gieo điều lành vào đó sẽ được phúc lớn) mà cho đến khi đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề vẫn không cạn hết, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn được chư Phật ở mười phương ngợi khen tên mình, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn chỉ trong một lần khởi ý mà đến được các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn phát ra một tiếng mà khiến các cõi nước của chư Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương đều nghe thấy, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát muốn khiến các cõi nước của chư Phật không bị đứt đoạn, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn trụ vào: nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không, không có thực thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không, không nên bám vào), đại không (mười phương không gian cũng là không), đệ nhất nghĩa không (ngay cả chân lý tối thượng là niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô thủy không (cái không có khởi đầu cũng là không), tán không (các pháp do nhiều phần hợp lại rồi sẽ tan rã, nên là không), tính không (bản tính của các pháp là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của mỗi pháp cũng là không), chư pháp không (mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (các pháp không thể nắm bắt được, nên là không), vô pháp không (pháp đã mất đi là không), hữu pháp không (pháp đang hiện có là không), vô pháp hữu pháp không (cả pháp đã mất lẫn pháp đang có đều là không) — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết các pháp có nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra), thứ đệ duyên (niệm trước vừa diệt dẫn niệm sau nối tiếp sinh khởi), duyên duyên (đối tượng mà tâm nương vào để khởi lên), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết như (chân như — tính chân thật, như vậy, không đổi của các pháp), pháp tính (bản tính vốn có của mọi pháp) và thật tế (giới hạn chân thật tột cùng) của các pháp, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát nên trụ trong Bát-nhã ba-la-mật như vậy.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đếm biết hết số hạt bụi nhỏ của mặt đất và các núi trong tam thiên đại thiên quốc độ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát chẻ một sợi lông làm trăm phần, muốn dùng một phần sợi lông ấy nhấc hết nước biển lớn, sông ngòi, ao hồ, suối trong tam thiên đại thiên quốc độ mà không làm hại các loài sống trong nước, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Khi mọi ngọn lửa trong tam thiên đại thiên quốc độ cùng lúc bùng cháy, như lúc lửa thiêu cuối kiếp (khi thế giới đi đến hoại diệt), Bồ-tát ma-ha-tát muốn thổi một hơi làm tắt hết, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Khi các trận gió lớn trong tam thiên đại thiên quốc độ nổi lên, muốn thổi vỡ tam thiên đại thiên quốc độ và các núi Tu-di như bẻ cọng cỏ mục, Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng một ngón tay chặn sức gió ấy khiến nó không nổi lên được, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn ngồi kết già phu tọa một lần mà phủ kín khắp khoảng không của tam thiên đại thiên quốc độ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng một sợi lông nhấc các núi chúa Tu-di trong tam thiên đại thiên quốc độ, ném qua vô lượng a-tăng-kỳ cõi nước của chư Phật ở phương khác mà không làm phiền hại chúng sinh; muốn dùng một bữa ăn cúng dường chư Phật và chúng tăng ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Hằng, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dùng một tấm y, hoa, hương, anh lạc, hương bột, hương thoa, hương đốt, đèn đuốc, tràng phan, lọng hoa v.v. để cúng dường chư Phật và chúng tăng, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến chúng sinh trong các cõi nước ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Hằng đều đầy đủ giới, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến; khiến họ đạt được quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất: vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba: không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả cao nhất: dứt sạch phiền não), cho đến khiến họ đạt được vô dư niết-bàn (sự tịch diệt trọn vẹn, khi cả thân xác cũng không còn, không còn tái sinh), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà bố thí, nên phân biệt như sau: 'Bố thí như thế này thì được quả báo lớn; bố thí như thế này thì được sinh vào dòng họ lớn sát-lợi (tầng lớp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), dòng họ lớn bà-la-môn, nhà lớn cư sĩ (gia đình giàu có, có thế lực); bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Tứ Thiên Vương, Tam Thập Tam, Dạ-ma, Đâu-suất-đà, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại; nhờ bố thí này mà được vào Thiền thứ nhất, Thiền thứ hai, Thiền thứ ba, Thiền thứ tư, Vô biên không xứ (tầng định thấy khoảng không vô tận), Vô biên thức xứ (tầng định thấy tâm thức vô tận), Vô sở hữu xứ (tầng định thấy không có gì cả), Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (tầng định cao nhất, không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng); nhờ bố thí này mà sinh ra tám thánh đạo phần; nhờ bố thí này mà có thể đạt được đạo Tu-đà-hoàn cho đến Phật đạo' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà bố thí, nhờ sức trí tuệ và phương tiện, có thể làm cho đầy đủ Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí, làm thế nào nhờ sức trí tuệ và phương tiện mà làm cho đầy đủ Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Vì người cho, người nhận và của cải đều không thể nắm bắt được, nên có thể làm cho đầy đủ Đàn-na ba-la-mật; vì tội và không tội đều không thể nắm bắt được, nên làm cho đầy đủ Thi-la ba-la-mật; vì tâm không lay động, nên làm cho đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật; vì thân tâm tinh tấn không biếng nhác, nên làm cho đầy đủ Tỳ-lê-da ba-la-mật; vì không tán loạn, không đắm vị thiền, nên làm cho đầy đủ Thiền-na ba-la-mật; vì biết mọi pháp đều không thể nắm bắt được, nên làm cho đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt được công đức của chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đến bờ bên kia của các pháp hữu vi (các sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, như niết-bàn), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết như, pháp tướng (bản tướng chân thật của các pháp) và vô sinh tế (chỗ tột cùng không sinh khởi) của các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đứng trước tất cả Thanh văn, Bích-chi-Phật; muốn hầu hạ chư Phật; muốn làm quyến thuộc thân cận của chư Phật; muốn có đông đảo quyến thuộc; muốn có quyến thuộc là các Bồ-tát; muốn làm cho thanh tịnh những đồ đại thí mà người đời dâng cúng để đáp đền (?), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn không khởi tâm keo kiệt, tâm phá giới, tâm giận dữ, tâm biếng nhác, tâm tán loạn, tâm si mê, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến mọi chúng sinh đứng vững nơi phúc của việc bố thí, phúc của việc giữ giới, phúc của việc tu thiền định, phúc của việc khuyên bảo dẫn dắt người khác; muốn khiến chúng sinh đứng vững nơi phúc về của cải (phúc do bố thí vật chất) và phúc về giáo pháp (phúc do đem chân lý dạy người), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn có được năm loại mắt, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Năm loại mắt là gì? Là nhục nhãn (mắt thịt thông thường), thiên nhãn (mắt thần của chư thiên, thấy xa không bị ngăn che), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ mọi pháp đều là không), pháp nhãn (mắt thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ chúng sinh), Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả). Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng thiên nhãn thấy chư Phật trong các cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, muốn dùng thiên nhĩ (tai thần, nghe được mọi âm thanh xa gần) nghe pháp chư Phật mười phương nói, muốn biết tâm của chư Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn nghe pháp chư Phật mười phương nói, nghe rồi cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề vẫn không quên, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn thấy các cõi nước của chư Phật quá khứ, vị lai, và thấy các cõi nước của chư Phật hiện tại ở mười phương, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn nghe mười hai bộ kinh do chư Phật mười phương nói — Tu-đa-la (kinh văn xuôi), Kỳ-dạ (kệ lặp lại ý của phần văn xuôi), Thọ ký kinh (kinh Phật báo trước việc người nào đó sẽ thành Phật), Già-đà (kệ đứng riêng), Ưu-đà-na (lời Phật tự nói ra khi không ai hỏi), Nhân duyên kinh (kinh kể duyên do việc Phật nói pháp), A-ba-đà-na (kinh dùng thí dụ), Như thị ngữ kinh (kinh kể chuyện đời trước của các đệ tử), Bản sinh kinh (kinh kể các đời trước của Phật), Phương quảng kinh (kinh nói giáo lý rộng lớn sâu xa), Vị tằng hữu kinh (kinh kể những việc kỳ lạ chưa từng có), Luận nghị kinh (kinh bàn luận, giải thích nghĩa lý) — những kinh mà hàng Thanh văn được nghe hay không được nghe, đều muốn đọc tụng, thọ nhận và giữ gìn hết, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Đối với pháp do chư Phật ở các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương nói — đã nói, đang nói, sẽ nói — nghe rồi muốn tin nhận, giữ gìn tất cả, tự mình thực hành và cũng nói lại cho người khác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát đối với những pháp mà chư Phật quá khứ đã nói, chư Phật vị lai sẽ nói, muốn được nghe, nghe rồi làm lợi cho mình và cũng làm lợi cho người khác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Đối với những chỗ tối tăm nằm giữa các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, nơi ánh mặt trời mặt trăng không chiếu tới, muốn mang ánh sáng chiếu khắp, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, nơi không có tên Phật, tên Pháp, tên Tăng, muốn khiến mọi chúng sinh đều có được chánh kiến (sự thấy biết đúng đắn) và nghe được tên Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, nhờ sức của mình mà người mù được thấy, người điếc được nghe, người điên được tỉnh trí, người trần truồng có áo mặc, người đói khát được no đủ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát nếu muốn khiến chúng sinh đang ở trong ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, nhờ sức của mình mà đều được thân người, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn khiến chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, nhờ sức của mình mà đứng vững nơi giới, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, khiến họ đạt được quả Tu-đà-hoàn cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn học oai nghi (dáng điệu, cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép, trang nghiêm) của chư Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát muốn có cách nhìn như voi chúa (khi nhìn thì xoay cả thân, ung dung trang trọng), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát phát nguyện như vầy: 'Xin cho khi ta đi, thân cách mặt đất bốn ngón tay, chân không giẫm lên đất; ta sẽ cùng vô lượng nghìn muôn ức chư thiên từ cõi trời Tứ Thiên Vương cho đến cõi trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của cõi Sắc) vây quanh cung kính, đi đến dưới gốc cây Bồ-đề (cây mà dưới gốc đó Phật thành đạo)' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Ta sẽ ngồi dưới gốc cây Bồ-đề, chư thiên từ cõi trời Tứ Thiên Vương cho đến cõi trời A-ca-ni-tra dùng áo trời làm tòa ngồi' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Khi ta đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ta muốn những nơi ta đi, đứng, ngồi, nằm đều biến thành kim cương' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 "Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn ngay trong ngày xuất gia liền thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ngay ngày ấy chuyển pháp luân (bắt đầu giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi); khi chuyển pháp luân, có vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh xa lìa bụi bặm, rời bỏ cấu nhơ, đối với các pháp được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trong sạch, tức bắt đầu chứng quả thánh); vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh vì không còn chấp nhận bám giữ bất cứ pháp nào nên tâm được giải thoát khỏi các lậu; vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề được bất thoái chuyển (không còn lui sụt) — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Khi ta đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ta sẽ có vô lượng a-tăng-kỳ Thanh văn làm chúng tăng; mỗi lần ta nói pháp, họ liền ngay tại chỗ ngồi đều chứng quả A-la-hán' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Ta sẽ có vô lượng a-tăng-kỳ Bồ-tát ma-ha-tát làm chúng tăng; mỗi lần ta nói pháp, vô lượng a-tăng-kỳ Bồ-tát đều đạt bậc A-duy-việt-trí'; muốn có thọ mạng vô lượng, ánh sáng đầy đủ — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 'Khi ta thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong thế giới không có dâm dục, giận dữ, ngu si, cũng không có cả cái tên gọi tam độc (ba thứ độc làm hại tâm: tham, giận, si); mọi chúng sinh đều thành tựu điều lành về trí tuệ, điều lành về bố thí, điều lành về giữ giới, điều lành về thiền định, điều lành về phạm hạnh như thế, không quấy nhiễu chúng sinh' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Xin cho sau khi ta bát-niết-bàn (nhập diệt, tức Phật qua đời), giáo pháp không bị diệt mất, cũng không có cả cái tên gọi "diệt mất"' — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. 'Khi ta đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, ai nghe tên ta ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Muốn được những công đức như thế, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video