Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thực chất của mọi sự; Ba-la-mật: đến bờ bên kia, tức pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác), phẩm Đẳng Học (học pháp bình đẳng) thứ sáu mươi ba.
Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về tính Không) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là pháp bình đẳng của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn), là điều Bồ-tát nên học?"
"Tu-bồ-đề! Nội không (sự trống không của các giác quan bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là pháp bình đẳng của Bồ-tát; ngoại không (sự trống không của các đối tượng bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, pháp) cho đến vô pháp hữu pháp không (sự trống không của cả cái không có lẫn cái có) là pháp bình đẳng của Bồ-tát. Tu-bồ-đề! Sắc (thân thể và vật chất) và tướng của sắc đều trống không; thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí tạo tác), thức (sự phân biệt, nhận biết) và tướng của thức đều trống không; cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật) và tướng của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề đều trống không. Tu-bồ-đề! Đó gọi là pháp bình đẳng của Bồ-tát ma-ha-tát. Đứng vững nơi pháp bình đẳng ấy thì đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học vì để sắc cạn hết, thì là học tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật); học vì để sắc xa lìa, học vì để sắc diệt, thì là học tát-bà-nhã; học vì để sắc không sinh, thì là học tát-bà-nhã. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Tu hành bốn niệm xứ (bốn phép quán: quán thân không sạch, quán cảm giác là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp không có cái ta) cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất đặc biệt chỉ Phật mới có), vì để chúng cạn hết, xa lìa, diệt, không sinh mà học, thì là học tát-bà-nhã."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như Tu-bồ-đề nói: học vì để sắc cạn hết, xa lìa, diệt, không sinh, là học tát-bà-nhã; học vì để thọ, tưởng, hành, thức cho đến mười tám pháp bất cộng cạn hết, xa lìa, diệt, không sinh, là học tát-bà-nhã."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông nghĩ sao, Như (chân như: bản chất như thật, không đổi) của sắc, Như của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến Như của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, Như của Phật — các Như ấy có cạn hết, có diệt, có dứt đoạn không?"
Tu-bồ-đề thưa: "Không, bạch Thế Tôn!"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học Như như vậy là học tát-bà-nhã. Như ấy không chứng nhập, không diệt, không dứt. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học Như như vậy là học tát-bà-nhã. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là học sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), là học bốn niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng. Nếu học sáu ba-la-mật cho đến mười tám pháp bất cộng thì là học tát-bà-nhã. Tu-bồ-đề! Học như vậy là đi đến tận cùng mọi điều học. Học như vậy thì ma và trời ma (các vị trời thuộc quyến thuộc của ma vương) không thể phá hoại. Học như vậy thì đi thẳng đến địa vị A-duy-việt-trí (địa vị không còn thoái lui trên đường thành Phật). Học như vậy là học con đường Phật đã đi.
Học như vậy là được pháp che chở, là học lòng từ lớn, lòng bi lớn, là học làm trong sạch cõi Phật (làm thanh tịnh cõi nước nơi mình sẽ thành Phật), giúp chúng sinh thành tựu. Tu-bồ-đề! Học như vậy là học chuyển bánh xe pháp ba lần chuyển, mười hai hành tướng (bài giảng về bốn sự thật cao quý — khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường hết khổ — được Phật giảng ba lượt: chỉ ra, khuyên tu, chứng nhận; bốn nhân ba thành mười hai). Học như vậy là học cứu độ chúng sinh. Học như vậy là học không làm đứt giống Phật. Học như vậy là học mở cửa cam lộ (cam lộ: nước ngọt bất tử của cõi trời; ví niết-bàn). Học như vậy là học để chỉ bày tính vô vi (cái không do tạo tác mà có, không sinh không diệt).
Tu-bồ-đề! Kẻ thấp kém không thể học như vậy. Người học như vậy là vì muốn kéo những chúng sinh đang chìm đắm trong sống chết ra. Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy thì trọn không rơi vào địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh; trọn không sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi không có Phật pháp); trọn không sinh trong nhà Chiên-đà-la (giai cấp hèn hạ nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề đồ tể); trọn không bị điếc, mù, câm, ngọng, què quặt; các giác quan không khiếm khuyết, quyến thuộc đầy đủ, trọn không cô độc nghèo khổ. Bồ-tát học như vậy thì trọn không giết hại sinh mạng cho đến trọn không có tà kiến (thấy biết sai lệch). Học như vậy thì không sống bằng tà mạng (kiếm sống bằng cách không chính đáng), không thu nhận kẻ ác và kẻ phá giới.
Học như vậy thì nhờ sức phương tiện (sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu và độ người mà không chấp trước) mà không sinh vào cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, nơi khó gặp Phật pháp). Thế nào là sức phương tiện? Như đã nói trong phẩm Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát nhờ sức phương tiện mà nhập bốn thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), bốn tâm vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả mở rộng đến vô lượng chúng sinh), bốn định vô sắc (bốn bậc định sâu của cõi Vô sắc), mà không theo các định thiền, vô lượng, vô sắc ấy mà sinh vào các cõi đó. Tu-bồ-đề! Bồ-tát học như vậy thì được trong sạch trong tất cả pháp, tức là làm trong sạch, gột bỏ tâm Thanh văn (người chỉ cầu cho riêng mình thoát khổ), Bích-chi Phật (người tự giác ngộ, không đi giáo hóa người khác)."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Tất cả pháp bản tính vốn trong sạch, sao lại nói Bồ-tát được trong sạch trong tất cả pháp?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Tất cả các pháp bản tính vốn trong sạch. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát đối với pháp ấy tâm thông suốt, không chìm đắm, thì chính là Bát-nhã ba-la-mật. Các pháp như vậy, tất cả phàm phu không biết không thấy. Bồ-tát ma-ha-tát vì những chúng sinh ấy mà thực hành Đàn-na ba-la-mật (bố thí ba-la-mật) cho đến Bát-nhã ba-la-mật, thực hành bốn niệm xứ cho đến nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi pháp, tức trí của Phật). Tu-bồ-đề! Bồ-tát học như vậy thì trong tất cả pháp được trí, lực, vô sở úy (trí tuệ, năng lực, và sự tự tin không sợ hãi khi thuyết pháp). Học như vậy là để hiểu rõ chỗ hướng đến trong tâm của tất cả chúng sinh.
Ví như mặt đất rộng lớn, chỉ ít chỗ có vàng bạc châu báu. Tu-bồ-đề! Chúng sinh cũng như vậy, chỉ ít người có thể học Bát-nhã ba-la-mật, phần nhiều rơi vào bậc Thanh văn, Bích-chi Phật. Tu-bồ-đề! Ví như ít người làm được sự nghiệp của Chuyển luân thánh vương (vị vua thống trị cả thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), phần nhiều làm sự nghiệp của vua nhỏ. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, ít chúng sinh thực hành Bát-nhã ba-la-mật cầu nhất thiết trí (trí biết tất cả), phần nhiều đi theo đạo Thanh văn, Bích-chi Phật. Tu-bồ-đề! Trong số các Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ít người làm đúng như lời dạy, phần nhiều dừng ở bậc Thanh văn, Bích-chi Phật. Có nhiều Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhưng vì không có sức phương tiện nên ít người đứng được ở địa vị A-duy-việt-trí. Tu-bồ-đề! Vì thế, Bồ-tát ma-ha-tát muốn ở địa vị A-duy-việt-trí, muốn ở trong số các bậc A-duy-việt-trí, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát khi học Bát-nhã ba-la-mật này thì không sinh tâm keo kiệt tham lam, không sinh tâm phá giới, sân giận, lười biếng, tán loạn, ngu si, không sinh tâm có các lỗi lầm khác. Không sinh tâm nắm lấy tướng của sắc, tâm nắm lấy tướng của thọ, tưởng, hành, thức; không sinh tâm nắm lấy tướng của bốn niệm xứ, cho đến không sinh tâm nắm lấy tướng của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì không có pháp nào có thể nắm bắt được. Vì không thể nắm bắt nên đối với các pháp không sinh tâm nắm lấy tướng.
Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như vậy thì thâu gồm các ba-la-mật, khiến các ba-la-mật tăng trưởng, các ba-la-mật đều đi theo. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì các ba-la-mật đều nằm trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này. Tu-bồ-đề! Ví như trong ngã kiến (sự chấp có một cái ta thật) thâu gồm cả sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới). Cũng vậy, Tu-bồ-đề, Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thâu gồm tất cả các ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Ví như người chết, vì mạng căn (sức sống duy trì sinh mạng) mất nên các giác quan khác đều mất theo. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì các ba-la-mật đều đi theo.
Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát muốn cho các ba-la-mật đến được bờ bên kia thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì vượt lên trên tất cả chúng sinh. Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới gộp lại, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) có nhiều không?"
Tu-bồ-đề thưa: "Chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người ở) còn nhiều, huống chi tam thiên đại thiên thế giới?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới cùng một lúc đều được thân người, đều đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu có Bồ-tát suốt đời cúng dường ngần ấy vị Phật áo mặc, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men và những vật cần dùng để sống. Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, người ấy do nhân duyên đó được phúc đức nhiều chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Rất nhiều, rất nhiều!"
Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân học Bát-nhã ba-la-mật, làm đúng như lời dạy, nhớ nghĩ đúng đắn, thì được phúc nhiều hơn. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật có sức mạnh khiến Bồ-tát ma-ha-tát đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Vì thế, Bồ-tát ma-ha-tát muốn vượt lên trên tất cả chúng sinh thì phải học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn làm chỗ che chở cho chúng sinh không ai che chở, muốn làm chỗ nương về cho chúng sinh không chỗ nương về, muốn làm con đường rốt ráo cho chúng sinh không có con đường rốt ráo, muốn làm con mắt cho người mù, muốn được công đức của Phật, muốn dạo chơi tự tại như chư Phật, muốn cất tiếng sư tử gầm như chư Phật (ví lời thuyết pháp oai hùng, không chút sợ hãi), muốn đánh chuông trống của Phật, muốn thổi tù và ốc của Phật, muốn lên tòa cao của Phật thuyết pháp, muốn dứt mọi nghi ngờ của tất cả chúng sinh, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nếu học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì mọi công đức lành không gì không đạt được."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vậy có đạt được cả công đức của Thanh văn, Bích-chi Phật không?"
Phật nói: "Công đức của Thanh văn, Bích-chi Phật đều đạt được, nhưng không dừng lại ở đó. Dùng trí quán xét xong rồi thì đi thẳng qua, vào Bồ-tát vị (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn rơi xuống hàng Thanh văn, Bích-chi Phật). Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy thì gần tát-bà-nhã, mau đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy thì làm phúc điền (ruộng phúc: bậc đáng được cúng dường, nơi người đời gieo trồng phúc đức) cho tất cả trời, người, A-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay sân giận) trong thế gian. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy thì vượt lên trên ruộng phúc của các Thanh văn, Bích-chi Phật, mau gần tát-bà-nhã. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy, đó gọi là không bỏ, không lìa Bát-nhã ba-la-mật, thường thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như vậy, nên biết đó là Bồ-tát không thoái chuyển, mau gần tát-bà-nhã, lìa xa Thanh văn, Bích-chi Phật, gần A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Tu-bồ-đề! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nếu nghĩ thế này: 'Đây là Bát-nhã ba-la-mật; ta nhờ Bát-nhã ba-la-mật này mà đắc nhất thiết chủng trí', nếu nghĩ như vậy thì không gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Nếu không nghĩ thế này: 'Đây là Bát-nhã ba-la-mật; đây là Bát-nhã ba-la-mật của người này; đây là pháp Bát-nhã ba-la-mật; người này thực hành Bát-nhã ba-la-mật này mà đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề', thì đó gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát nghĩ thế này: 'Không có Bát-nhã ba-la-mật này, không có người có Bát-nhã ba-la-mật này, không có ai thực hành Bát-nhã ba-la-mật này mà đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Vì tất cả pháp là Như (bản chất như thật, không đổi), là pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), là thực tế (chỗ tột cùng của sự thật), thường còn.' Thực hành như vậy, đó là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video