Thiên 65 — Phẩm 65 – Thấu suốt tánh không

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia: "Ma-ha" là lớn; "Bát-nhã" là trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; "Ba-la-mật" là hạnh tu hoàn hảo, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Độ Không (Vượt qua bằng lẽ không), thứ sáu mươi lăm (bản kinh nước Đan(?) gọi là phẩm Xưng Dương, tức "Khen ngợi").

 Xá-lợi-phất (một đệ tử lớn của Phật, trí tuệ bậc nhất) nói với Tu-bồ-đề (đệ tử lớn của Phật, hiểu lý "không" giỏi nhất): "Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, đã ở bậc lớn trong hàng ấy) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ hoàn hảo) là thực hành pháp chân thật, hay thực hành pháp không chân thật?"

 Tu-bồ-đề đáp Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật là thực hành pháp không chân thật. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật ấy không chân thật, cho đến nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ mọi sự vật đến từng loại, từng chi tiết) cũng không chân thật. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, ngay cái không chân thật còn không thể nắm bắt, huống gì cái chân thật? Cho đến khi thực hành nhất thiết chủng trí, pháp không chân thật còn không thể nắm bắt, huống gì pháp chân thật?"

 Bấy giờ các thiên tử (các vị trời) cõi Dục (cõi còn ham muốn các thú vui giác quan, gồm loài người và các tầng trời thấp) và cõi Sắc (các tầng trời cao đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vật chất vi tế) nghĩ thế này: "Những người con trai lành, người con gái lành nào phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật), làm đúng như nghĩa đã nói trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, thực hành pháp bình đẳng (thấy mọi pháp đều ngang nhau, cùng một tính không) mà không chứng lấy thực tế (không vội dừng lại nhập Niết-bàn), không rơi xuống bậc Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy, cầu giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi Phật (người tự tu, tự giác ngộ lẽ nhân duyên mà không có thầy, không đi giáo hóa rộng), thì ta nên lễ kính người ấy."

 Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Các Bồ-tát ma-ha-tát ở trong pháp bình đẳng mà không chứng lấy bậc Thanh văn, Bích-chi Phật thì chưa phải là khó. Các Bồ-tát ma-ha-tát khoác áo giáp lớn (phát lời thệ nguyện lớn, vững như mặc áo giáp ra trận): 'Ta sẽ cứu độ vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số cực lớn, không đếm được) chúng sinh', biết rằng chúng sinh rốt cuộc không thể nắm bắt mà vẫn cứu độ chúng sinh, thế mới là khó. Các thiên tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, lập nguyện thế này: 'Ta sẽ cứu độ hết thảy chúng sinh', mà chúng sinh thật không thể nắm bắt. Người ấy muốn độ chúng sinh cũng như muốn độ hư không. Vì sao vậy? Hư không là xa lìa, nên biết chúng sinh cũng xa lìa; hư không là trống rỗng, nên biết chúng sinh cũng trống rỗng; hư không không bền chắc, nên biết chúng sinh cũng không bền chắc; hư không là giả dối, nên biết chúng sinh cũng giả dối.

 Các thiên tử! Vì nhân duyên ấy, nên biết việc Bồ-tát làm là khó. Vì làm lợi ích cho chúng sinh vốn không có gì cả mà khoác áo giáp lớn, người ấy vì chúng sinh mà lập lời thề, như muốn cùng hư không đánh nhau. Bồ-tát ấy đã lập lời thề, mà cũng không thấy có chúng sinh nào để vì họ lập lời thề. Vì sao vậy? Vì chúng sinh là xa lìa, nên biết lời thề lớn cũng xa lìa; chúng sinh là giả dối, nên biết lời thề lớn cũng giả dối. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe pháp sâu xa này mà lòng không kinh hãi, không chìm đắm nản lòng, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì sắc (phần vật chất, thân xác) xa lìa tức là chúng sinh xa lìa; thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình dung), hành (tâm tạo tác), thức (tâm hay biết phân biệt) xa lìa tức là chúng sinh xa lìa; sắc xa lìa tức là sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) xa lìa; thọ, tưởng, hành, thức xa lìa tức là sáu ba-la-mật xa lìa; cho đến nhất thiết chủng trí xa lìa tức là sáu ba-la-mật xa lìa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe tướng xa lìa của hết thảy các pháp như vậy mà lòng không kinh hãi, không chìm đắm, không sợ, không hãi, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Do nhân duyên gì mà Bồ-tát ma-ha-tát ở trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa lòng không chìm đắm?"

 Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Vì Bát-nhã ba-la-mật không có gì cả nên không chìm đắm; vì Bát-nhã ba-la-mật xa lìa nên không chìm đắm; vì Bát-nhã ba-la-mật tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi tướng) nên không chìm đắm. Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên ấy mà Bồ-tát ở trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa lòng không chìm đắm. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy không thấy người chìm đắm, không thấy việc chìm đắm, không thấy chỗ chìm đắm, vì hết thảy pháp ấy đều không thể nắm bắt. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe pháp này mà lòng không kinh hãi, không chìm đắm, không sợ, không hãi, thì nên biết Bồ-tát ấy đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì người chìm đắm, việc chìm đắm, chỗ chìm đắm, các pháp ấy đều không thể nắm bắt. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì chư thiên, cùng trời Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), trời Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên thuộc cõi Sắc) và trời chủ thế giới đều lễ kính vị ấy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không chỉ Thích-đề-hoàn-nhân, các trời, Phạm thiên vương, các trời chủ thế giới và chư thiên lễ kính Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy, mà các tầng trời cao hơn nữa là trời Quang Âm, trời Biến Tịnh, trời Quảng Quả, trời Tịnh Cư (các tầng trời cao trong cõi Sắc, ứng với các bậc thiền thứ hai, thứ ba, thứ tư; trời Tịnh Cư là nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục ở) cũng đều lễ kính Bồ-tát ma-ha-tát ấy. Tu-bồ-đề! Nay vô lượng chư Phật hiện ở mười phương cũng nghĩ nhớ đến Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy. Nên biết Bồ-tát ấy cũng như Phật. Tu-bồ-đề! Giả sử chúng sinh trong các cõi nước nhiều như cát sông Hằng đều biến thành ma (kẻ chuyên phá hoại việc tu hành), mỗi con ma ấy lại hóa ra số ma nhiều như cát sông Hằng, thì tất cả ma ấy cũng không thể gây trở ngại cho Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu hai pháp thì ma không thể phá hoại. Hai pháp gì? Một là quán thấy hết thảy pháp đều không; hai là không bỏ hết thảy chúng sinh. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thành tựu hai pháp này thì ma không thể phá hoại.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát còn thành tựu hai pháp khác thì ma không thể phá hoại. Hai pháp gì? Một là làm đúng như lời mình nói; hai là được chư Phật nghĩ nhớ đến. Bồ-tát thành tựu hai pháp này thì ma không thể phá hoại. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành như vậy thì các vị trời đều đến chỗ Bồ-tát, gần gũi hỏi han, khuyên bảo, an ủi, nói rằng: 'Thiện nam tử! Ông chẳng bao lâu nữa sẽ mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thiện nam tử! Ông nên luôn thực hành hạnh không, vô tướng, vô tác (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tướng để bám, không có gì để mong cầu tạo tác). Vì sao vậy? Thiện nam tử! Ông thực hành hạnh ấy thì chúng sinh không ai che chở, ông sẽ che chở cho họ; chúng sinh không chỗ nương tựa, ông sẽ làm chỗ nương tựa; chúng sinh không ai cứu, ông sẽ cứu họ; chúng sinh không có con đường rốt ráo, ông sẽ làm con đường rốt ráo cho họ; chúng sinh không chỗ quay về, ông sẽ làm chỗ quay về; chúng sinh không có bãi đất an toàn giữa dòng nước, ông sẽ làm bãi đất ấy; người ở trong tối, ông sẽ làm ánh sáng; người mù, ông sẽ làm đôi mắt.'

 Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nên vô lượng a-tăng-kỳ chư Phật hiện ở mười phương, khi thuyết pháp giữa đại chúng, tự mình khen ngợi, xưng tên họ của Bồ-tát ma-ha-tát ấy, nói rằng: 'Bồ-tát tên là mỗ giáp đã thành tựu công đức Bát-nhã ba-la-mật.' Tu-bồ-đề! Như nay khi Ta thuyết pháp, Ta tự xưng tán Bồ-tát Bảo Tướng, Bồ-tát Thi-khí. Lại có các Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi nước của Phật A-súc (đức Phật ở cõi Diệu Hỷ phương Đông) thực hành Bát-nhã ba-la-mật, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) thanh tịnh, Ta cũng xưng tán tên họ các Bồ-tát ấy. Tu-bồ-đề! Cũng như các đức Phật hiện ở phương Đông khi thuyết pháp, trong đó có Bồ-tát ma-ha-tát tu phạm hạnh thanh tịnh, thì Phật cũng vui mừng tự xưng tán khen ngợi Bồ-tát ấy; phương Nam, phương Tây, phương Bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới cũng như vậy. Lại có Bồ-tát từ lúc mới phát tâm muốn đầy đủ Phật đạo cho đến khi đạt nhất thiết chủng trí, chư Phật khi thuyết pháp cũng vui mừng, tự xưng tán khen ngợi Bồ-tát ấy. Vì sao vậy? Vì việc các Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành rất khó, là hạnh không để đứt hạt giống Phật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Những Bồ-tát ma-ha-tát nào được chư Phật khi thuyết pháp tự mình khen ngợi, xưng tán?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Các Bồ-tát A-duy-việt-trí (Bồ-tát ở bậc không còn thối lui khỏi đường cầu Phật) được chư Phật khi thuyết pháp tự mình khen ngợi, xưng tán."

 Tu-bồ-đề thưa: "Những Bồ-tát A-duy-việt-trí nào được Phật khen ngợi?"

 Phật nói: "Như khi Phật A-súc còn làm Bồ-tát đã thực hành và học thế nào, các Bồ-tát cũng học như vậy. Các Bồ-tát A-duy-việt-trí ấy được chư Phật khi thuyết pháp vui mừng khen ngợi.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, tin hiểu hết thảy pháp vốn không sinh, nhưng chưa đạt vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc, không lay chuyển vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt); tin hiểu hết thảy pháp đều không, nhưng chưa đạt vô sinh pháp nhẫn; tin hiểu hết thảy pháp đều giả dối không thật, không có gì cả, không bền chắc, nhưng chưa đạt vô sinh pháp nhẫn. Tu-bồ-đề! Những Bồ-tát ma-ha-tát như thế, chư Phật khi thuyết pháp vui mừng tự khen ngợi, xưng tán tên tuổi. Tu-bồ-đề! Những Bồ-tát ma-ha-tát nào được chư Phật khi thuyết pháp vui mừng tự khen ngợi, thì Bồ-tát ấy đã vượt bỏ bậc Thanh văn, Bích-chi Phật, sẽ được thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nào được chư Phật khi thuyết pháp vui mừng tự khen ngợi, thì Bồ-tát ấy sẽ an trú ở bậc A-duy-việt-trí; an trú ở bậc ấy rồi, sẽ đạt được Tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật).

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, lòng sáng suốt nhạy bén, không nghi, không hối, nghĩ rằng: 'Việc này đúng như Phật đã nói.' Bồ-tát ấy cũng sẽ ở chỗ Phật A-súc và các Bồ-tát mà nghe rộng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này và tin hiểu. Tin hiểu rồi, đúng như Phật đã nói, sẽ an trú ở bậc A-duy-việt-trí. Như vậy, Tu-bồ-đề! Chỉ nghe Bát-nhã ba-la-mật thôi đã được lợi ích lớn, huống gì tin hiểu? Tin hiểu rồi, an trú đúng như lời dạy, thực hành đúng như lời dạy, an trú đúng như lời dạy. Thực hành đúng như lời dạy rồi thì an trú trong nhất thiết chủng trí."

 Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Phật nói Bồ-tát ma-ha-tát an trú đúng như lời dạy, thực hành đúng như lời dạy thì an trú trong Tát-bà-nhã. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không có pháp nào để nắm bắt, thì làm sao an trú trong Tát-bà-nhã?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong như (chân như: tính chân thật vốn như thế của mọi pháp) của các pháp, tức là an trú trong Tát-bà-nhã."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngoài như ra không còn pháp nào để nắm bắt, vậy ai an trú trong như? An trú trong như rồi sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vậy ai an trú trong như mà sẽ thuyết pháp? Ngay như còn không thể nắm bắt, huống gì an trú trong như mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Có ai an trú trong như mà thuyết pháp, điều ấy không thể có."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như ông nói: 'Ngoài như ra không còn pháp nào, ai an trú trong như? An trú trong như rồi sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ai an trú trong như mà sẽ thuyết pháp? Ngay như còn không thể nắm bắt, huống gì an trú trong như mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Có ai an trú trong như mà thuyết pháp, điều ấy không thể có.'"

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Ngoài như ra không có pháp nào để nắm bắt, ai an trú trong như? An trú trong như rồi sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ai an trú trong như mà sẽ thuyết pháp? Ngay như còn không thể nắm bắt, huống gì an trú trong như mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ai an trú trong như mà thuyết pháp? Vì sao vậy? Vì cái như ấy, sinh không thể nắm bắt, diệt không thể nắm bắt, trụ và dị cũng không thể nắm bắt (sinh, trụ, dị, diệt: bốn tướng sinh ra, tồn tại, biến đổi, mất đi của mọi sự vật). Nếu pháp mà sinh, diệt, trụ, dị đều không thể nắm bắt, thì trong đó ai sẽ an trú trong như? Ai sẽ an trú trong như rồi đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Ai sẽ an trú trong như mà thuyết pháp? Điều ấy không thể có."

 Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Việc các Bồ-tát ma-ha-tát làm thật rất khó, ở trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà muốn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Vì không có ai an trú trong như, cũng không có ai sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có ai thuyết pháp. Vậy mà Bồ-tát ma-ha-tát ở chỗ này lòng không kinh hãi, không chìm đắm, không sợ, không hãi, không nghi, không hối."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Ông, Kiều-thi-ca (họ của Đế Thích khi còn làm người, dùng để gọi ông), nói rằng việc Bồ-tát ma-ha-tát làm rất khó, ở trong pháp rất sâu xa này mà lòng không kinh hãi, không chìm đắm, không sợ, không hãi, không nghi, không hối. Kiều-thi-ca! Trong chỗ các pháp đều không, thì ai kinh hãi, ai chìm đắm, ai sợ, ai hãi, ai nghi, ai hối?"

 Khi ấy Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Điều Tu-bồ-đề nói ra đều là vì lẽ không nên không vướng mắc gì. Ví như ngửa lên bắn mũi tên vào khoảng không, mũi tên bay đi không gì cản trở. Tu-bồ-đề thuyết pháp không vướng mắc cũng như vậy."

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ mười chín (hết).

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi.

 Ngài Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một nước nhỏ ở vùng Tân Cương ngày nay), dịch vào đời Hậu Tần (một triều đại ở miền Bắc Trung Hoa, cuối thế kỷ 4 – đầu thế kỷ 5).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video