Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy suốt mọi pháp đều không có thực thể, giúp vượt khỏi vòng sống chết), phẩm Sai Biệt (sự khác nhau), thứ tám mươi. Bản Đan, tức bản Đại tạng kinh khắc in ở nước Khiết Đan, ghi tên là phẩm Tứ Đế.
Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý) ấy là pháp của Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), thì cái gì là pháp của Phật?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông hỏi rằng các pháp ấy là pháp của Bồ-tát, vậy cái gì là pháp của Phật. Này Tu-bồ-đề! Pháp của Bồ-tát cũng chính là pháp của Phật. Biết hết mọi loại pháp tức là đạt được nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi loại, mọi mặt của tất cả các pháp, là trí tuệ của Phật). Bồ-tát sẽ đạt được pháp ấy, rồi dứt sạch mọi phiền não (những trạng thái tâm gây rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê) cùng tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não sau khi đã dứt).
Phật dùng nhất niệm tương ưng tuệ (trí tuệ khế hợp trong một niệm, tức chỉ trong khoảnh khắc của một ý niệm mà biết khắp tất cả) để biết tất cả các pháp, rồi đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Này Tu-bồ-đề! Đó là chỗ khác nhau giữa Bồ-tát và Phật.
Ví như người hướng đạo (người đang tu hướng tới một quả vị thánh nhưng chưa chứng) và người đắc quả (người đã chứng được quả vị ấy) khác nhau: cả hai đều là thánh nhân (bậc đã thấy chân lý, ra khỏi hàng người thường), nhưng có chỗ khác là một người đã đạt, một người còn đang hướng tới. Cũng vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) còn đang đi trong vô ngại đạo (giai đoạn trí tuệ đang trực tiếp cắt đứt phiền não, không gì ngăn trở được) thì gọi là Bồ-tát. Đến giải thoát đạo (giai đoạn ngay sau khi phiền não đã bị cắt đứt, chứng được giải thoát) mà không còn chút u tối che lấp nào, thì gọi là Phật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều tự tướng không (mỗi pháp tự nó không có tướng trạng riêng thật có, tướng riêng ấy vốn trống rỗng), thì trong các pháp tự tướng không, làm sao lại có sự sai khác giữa các hạng?
Như đây là địa ngục (cõi khổ cùng cực dưới đất), đây là ngạ quỷ (loài quỷ đói), đây là súc sinh (loài vật), đây là trời, đây là người. Đây là người ở tính địa (bậc người thường đã tu đến gần hàng thánh, như đã có sẵn "tính" của bậc thánh). Đây là người ở bát nhân địa (bậc thứ tám tính ngược từ A-la-hán xuống, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn). Đây là người Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, người đã vào dòng thánh). Đây là người Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), người A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), người A-la-hán (quả thánh thứ tư, đã dứt hết phiền não, ra khỏi sống chết). Đây là Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy). Đây là Bồ-tát. Đây là Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu Tam-phật-đà (ba danh hiệu của Phật: Như Lai, nghĩa là bậc đến từ chân như; Ứng Cúng, nghĩa là bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri, nghĩa là bậc biết đúng và biết khắp tất cả).
Bạch Thế Tôn! Các hạng người ấy đã không thể nắm bắt được, thì nhân duyên của nghiệp (nghiệp là hành động bằng thân, miệng, ý để lại kết quả về sau; nhân duyên là nguyên nhân và điều kiện) cũng không thể nắm bắt được, và quả báo (kết quả do nghiệp đem lại) cũng không thể nắm bắt được."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Đúng như lời ông nói. Trong các pháp tự tướng không thì không có chúng sinh (các loài có sự sống và có tâm thức), không có nhân duyên của nghiệp, không có quả báo. Này Tu-bồ-đề! Có những chúng sinh không biết các pháp đều tự tướng không, nên tạo ra nhân duyên của nghiệp: hoặc nghiệp lành, hoặc nghiệp ác, hoặc nghiệp bất động (nghiệp do tu thiền định sâu tạo nên, quả báo vững không lay chuyển).
Do nhân duyên của nghiệp tội mà rơi vào ba đường ác (ba nẻo tái sinh khổ sở: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Do nhân duyên của nghiệp phúc mà sinh vào cõi người, cõi trời. Do nhân duyên của nghiệp bất động mà sinh vào cõi Sắc (cõi trời của người tu thiền, đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế) và cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình).
Bồ-tát Ma-ha-tát này khi thực hành Đàn-na Ba-la-mật (sự bố thí đã đạt đến mức trọn vẹn; Ba-la-mật nghĩa là đến bờ bên kia, chỉ hạnh tu đã viên mãn) cho đến thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác), thì nhận lấy và thực hành trọn vẹn các pháp trợ đạo (các pháp tu giúp thành tựu đạo giác ngộ), vào Kim cương tam-muội (tam-muội là định, tức tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn; Kim cương tam-muội là định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não còn sót, xảy ra ngay trước khi thành Phật), rồi đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Đạt rồi thì làm lợi ích cho chúng sinh. Vì lợi ích ấy không bao giờ mất, nên không còn rơi vào vòng sống chết trong năm đường (năm nẻo tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời)."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Khi Phật đã đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề rồi, Phật có còn thấy có sống chết trong sáu đường (năm đường kể trên thêm đường a-tu-la, loài thần hay ganh đua chiến đấu) không?"
Phật nói: "Không thấy có."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Vậy Phật có thấy có nghiệp đen (nghiệp ác), nghiệp trắng (nghiệp lành), nghiệp vừa đen vừa trắng (nghiệp lành dữ lẫn lộn), hay nghiệp không đen không trắng (nghiệp thanh tịnh, dẫn đến dứt hết nghiệp) không?"
Phật nói: "Không."
"Bạch Thế Tôn! Nếu không thấy có, thì vì sao lại nói đây là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời, đây là Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, Bích-chi Phật, Bồ-tát, chư Phật?"
"Này Tu-bồ-đề! Nếu chúng sinh biết các pháp đều tự tướng không, thì Bồ-tát Ma-ha-tát đã chẳng cần cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, cũng chẳng cần kéo chúng sinh ra khỏi ba đường ác, cho đến ra khỏi vòng sống chết qua lại trong năm đường. Này Tu-bồ-đề! Chính vì chúng sinh thật sự không biết các pháp đều tự tính không (bản tính riêng của mọi pháp vốn trống rỗng, không có thực thể), nên không thoát được vòng sống chết trong năm đường. Bồ-tát này nghe chư Phật dạy rằng các pháp đều tự tướng không, nên phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.
Này Tu-bồ-đề! Các pháp không phải như cái mà người thường bám chấp. Chúng sinh ở trong những pháp vốn không có gì, nhưng vì điên đảo vọng tưởng (suy nghĩ lộn ngược sự thật, tưởng tượng sai lầm) mà phân biệt, cho rằng nắm được pháp. Không có chúng sinh mà tưởng là có chúng sinh. Không có sắc mà tưởng là có sắc. Không có thọ, tưởng, hành, thức mà tưởng là có thọ, tưởng, hành, thức (sắc, thọ, tưởng, hành, thức là năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt nhận biết). Cho đến tất cả pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) vốn không có gì, nhưng chúng sinh dùng tâm điên đảo vọng tưởng mà tạo nhân duyên của nghiệp nơi thân, miệng, ý, rồi qua lại trong vòng sống chết năm đường, không thoát ra được.
Bồ-tát Ma-ha-tát này khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ đã đạt đến mức trọn vẹn, đưa người sang bờ giải thoát) thì gom tất cả các pháp lành vào trong Bát-nhã Ba-la-mật, đi theo đạo Bồ-tát, rồi đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề rồi, Bồ-tát vì chúng sinh mà giảng bốn thánh đế (bốn chân lý của bậc thánh): khổ (đời sống là khổ), tập (nguyên nhân gây ra khổ), khổ diệt (khổ được dứt hẳn, tức Niết-bàn), và con đường dứt khổ. Bồ-tát chỉ bày, phân tích rõ ràng, và đưa tất cả các pháp lành trợ đạo vào trong bốn thánh đế.
Nhờ các pháp lành trợ đạo ấy mà phân biệt có Tam bảo (ba ngôi báu). Ba ngôi ấy là gì? Là Phật bảo (bậc giác ngộ), Pháp bảo (lời dạy của Phật) và Tăng bảo (đoàn thể những người tu theo Phật). Vì không tin, chống trái lại Tam bảo này mà chúng sinh không lìa được vòng sống chết trong năm đường."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nhờ khổ thánh đế (chân lý về khổ) mà được độ (vượt qua sống chết), hay nhờ khổ trí (trí tuệ thấy rõ chân lý về khổ) mà được độ? Nhờ tập thánh đế mà được độ, hay nhờ tập trí mà được độ? Nhờ diệt thánh đế mà được độ, hay nhờ diệt trí mà được độ? Nhờ đạo thánh đế mà được độ, hay nhờ đạo trí mà được độ?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không phải nhờ khổ thánh đế mà được độ, cũng không phải nhờ khổ trí. Cho đến không phải nhờ đạo thánh đế mà được độ, cũng không phải nhờ đạo trí. Này Tu-bồ-đề! Vì bốn thánh đế này bình đẳng, nên Ta nói đó chính là Niết-bàn (trạng thái phiền não đã tắt hẳn, hoàn toàn giải thoát khỏi sống chết). Không phải nhờ khổ thánh đế, không phải nhờ tập, diệt, đạo thánh đế, cũng không phải nhờ khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí mà đạt Niết-bàn."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là tướng bình đẳng của bốn thánh đế?"
"Này Tu-bồ-đề! Không có khổ, không có khổ trí; không có tập, không có tập trí; không có diệt, không có diệt trí; không có đạo, không có đạo trí: đó gọi là tướng bình đẳng của bốn thánh đế.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bốn thánh đế này chính là như (chân như, tức thực tướng vốn như thế, không đổi), là bất dị (không khác), là pháp tướng (tướng chân thật của pháp), pháp tính (bản tính chân thật của pháp), pháp trụ (pháp vốn an trụ như thế), pháp vị (chỗ đứng cố định của pháp), thực tế (tận cùng của sự thật). Dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, tướng chân thật của pháp vẫn thường còn, vì nó không dối gạt, không mất đi. Bồ-tát Ma-ha-tát này khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là để thông suốt chân lý thật mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì thông suốt chân lý thật mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật? Và vì sao nhờ thông suốt chân lý thật mà không rơi vào bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát cho mình) hay bậc Bích-chi Phật, mà vào thẳng Bồ-tát vị (địa vị Bồ-tát vững chắc, không còn thối lui)?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các pháp đúng như thật, thấy rồi thì đạt được pháp không có gì cả. Đạt được pháp không có gì cả rồi thì thấy tất cả các pháp đều không: các pháp nằm trong bốn thánh đế và các pháp không nằm trong bốn thánh đế đều không. Nếu quán xét như vậy, thì ngay lúc ấy vào được Bồ-tát vị. Đó là Bồ-tát trụ ở tính địa, không bị đỉnh đọa (rơi từ đỉnh xuống: Bồ-tát tu lên đến chỗ cao nhất nhưng vì bám chấp vào pháp nên không vào được Bồ-tát vị, phải rơi xuống). Vì đỉnh đọa này mà rơi vào bậc Thanh văn, Bích-chi Phật.
Bồ-tát này trụ trong tính địa, có thể sinh ra tứ thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh: từ là thương yêu ban vui, bi là xót thương cứu khổ, hỷ là vui mừng khi người khác được vui, xả là buông bỏ không thiên vị), và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc). Bồ-tát này trụ trong bậc định đầu tiên ấy (?), phân biệt tất cả các pháp, thông suốt bốn thánh đế. Biết khổ mà không khởi tâm bám theo khổ, cho đến biết đạo mà không khởi tâm bám theo đạo. Bồ-tát chỉ thuận theo tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà quán xét tướng chân thật của các pháp."
"Bạch Thế Tôn! Quán xét tướng chân thật của các pháp như thế nào?"
Phật nói: "Quán xét các pháp đều không."
"Bạch Thế Tôn! Quán xét cái không nào?"
Phật nói: "Quán tự tướng không. Bồ-tát này dùng trí tuệ như vậy quán xét tất cả các pháp đều không, không thấy có tự tính của pháp nào. Bồ-tát trụ trong tính ấy mà đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Vì sao? Vì tướng không có tự tính chính là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Nó không do chư Phật làm ra, không do Bích-chi Phật làm ra, cũng không do A-la-hán làm ra, không do người hướng đạo làm ra, không do người đắc quả làm ra, cũng không do Bồ-tát làm ra. Chỉ vì chúng sinh không biết, không thấy tướng chân thật của các pháp, nên Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng sức phương tiện (sự khéo léo tùy theo căn cơ, hoàn cảnh để dẫn dắt người khác) mà thuyết pháp cho chúng sinh."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video