Thiên 3 — Quyển 3: các vụ án khó (phần Hoà Ngưng soạn)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều đình nhà Thanh, thời vua Càn Long, ra lệnh biên soạn)

 Nghi ngục tập (Tập ghi các vụ án khó, còn nhiều ngờ vực), quyển ba

 Hòa Ngưng đời Tấn (tức nhà Hậu Tấn thời Ngũ Đại) soạn

 Trang Tuân áp tai vào vách nghe được kẻ gian

 Trang Tuân ban đầu làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) ở Trường An, sau được đổi làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Dương Châu. Ông vốn sáng suốt, xét việc tinh tường. Có lần, ở Dương lệnh (?) có một người đàn bà cùng kẻ khác giết chồng mình. Em trai người chồng biết chuyện, chạy đến bắt kẻ giết người. Người đàn bà liền lấy máu bôi lên người chú, rồi kêu to: "Sao chú muốn chiếm đoạt tôi mà giết anh mình?" Rồi lập tức đi báo quan. Quan tra khảo người chú quá nặng, nên anh ta đành nhận bừa tội. Trang Tuân xét lại vụ án, bèn bảo các viên lại: "Người chú phạm tội đại nghịch, hãy mau đem xử theo pháp luật, còn người chị dâu thì thả cho về." Rồi ông ngầm sai người ban đêm đến nấp dưới vách nhà người chị dâu nghe ngóng. Đêm ấy, quả nhiên tình nhân của người đàn bà đến, hỏi: "Quan thứ sử xét việc sáng suốt, thấy người chú như thế, có ngờ gì không?" Người chị dâu đáp: "Không ngờ gì cả." Rồi hai người cùng mừng rỡ. Viên lại lập tức bắt cả hai. Người chú nhờ thế được tha.

 Triệu Hòa bắt kẻ gian kê khai tài sản trong nhà

 Đầu niên hiệu Hàm Thông đời Đường (khoảng năm 860), có người ở Thiên Thủy tên là Triệu Hòa làm huyện lệnh huyện Giang Âm. Ông nổi tiếng vì chỉ cần vài lời là xử xong một vụ án. Từ đó ông nhiều lần được giao cai quản những huyện lớn, nhiều việc, lần nào cũng nhờ minh oan cho người vô tội mà được xếp hạng tốt trong kỳ khảo xét quan lại. Những việc mập mờ, khuất tất, giả dối, ông đều dùng tình lý mà xử được cả.

 Bấy giờ ở huyện Hoài Âm, châu Sở có hai nhà nông có trang trại sát nhau, cả hai đều nhờ những năm được mùa mà làm ăn phát đạt. Nhà phía đông muốn mở thêm mấy trăm mẫu ruộng tốt nhưng tiền vốn chưa đủ, bèn đem giấy tờ trang trại cầm cho nhà phía tây để vay một triệu tiền. Văn tự ghi rõ ràng, lại hẹn sang năm sẽ mang tiền gốc đến chuộc. Đến kỳ, quả nhiên nhờ ruộng tốt mà nhà phía đông thu lợi rất nhiều, bèn chuẩn bị tiền đi chuộc văn tự. Trước hết ông ta nộp một trăm nghìn tiền (?), nhà phía tây chỉ mới soát lại văn tự, hẹn hôm sau mang số tiền còn lại đến thì đổi lấy giấy tờ. Vì chỉ cách một đêm, lại cậy hai nhà thân thiết như người trong nhà, nên ông ta không đòi biên nhận số tiền đã nộp. Hôm sau mang số tiền còn lại đến, nhà phía tây bèn chối không nhận. Vì không có người bảo lãnh, cũng không có sổ sách gì, nên rốt cuộc ông ta bị cự tuyệt.

 Nhà phía đông kêu oan lên huyện. Huyện cho truy xét nhưng không có gì làm chứng. Quan huyện bảo: "Ta thật cũng ngờ là ngươi bị oan, nhưng việc quan chỉ dựa vào văn tự giấy tờ, không có gì làm bằng thì biết lấy cách nào mà xử?" Ông ta lại kêu lên châu, châu cũng không xử được. Quá uất ức, ông ta bèn vượt sông sang kêu với quan Triệu. Quan Triệu bảo: "Quyền của một huyện lệnh rất nhỏ, việc này lại ở ngoài địa hạt của ta, sao ta xử được?" Người nhà phía đông khóc lóc kêu oan: "Đến đây mà không được xét xử thì tôi không còn cách nào rửa oan nữa." Triệu Hòa nói: "Ngươi cứ ở lại trong nha môn, để ta thử nghĩ cách cho ngươi."

 Qua một đêm, ông gọi người ấy đến bảo: "Ta đã có kế rồi. Ngươi quả thật không nói dối chứ?" Người kia đáp: "Đâu dám vu khống người ta nặng như vậy." Triệu Hòa nói: "Nếu đúng như thế thì ta sẽ đem kẻ kia ra xử theo phép nước." Ông bèn gọi mấy người lính bắt cướp giỏi việc, mang công văn sang Hoài Âm, nói rằng: "Có tên cướp trên sông đã bị tra xét xong, khai có kẻ đồng bọn giúp sức đang ở chỗ nọ." Họ tên, hình dáng trong công văn đều chỉ đúng người nhà phía tây, xin bắt giải sang. Trước đó, luật lệ giữa các châu láng giềng quy định chỉ riêng kẻ cầm dao cướp trên sông là không ai được che giấu. Công văn truy bắt gửi đến, quả nhiên người nhà phía tây bị bắt giải về.

 Nhưng hắn cậy mình không để lại dấu vết gì nên chưa sợ lắm. Đến nơi, hắn quỳ dưới sân. Triệu Hòa quát lớn: "Ngươi may có ruộng cày, có khung cửi mà sống, cớ sao lại đi cướp trên sông?" Hắn ứa nước mắt đáp: "Tôi là kẻ làm ruộng, xưa nay chưa từng cầm chèo đi thuyền." Triệu Hòa lại nói: "Lời khai, chứng cứ đã đủ cả, họ tên không sai. Có kẻ nói dối mà cứ khăng khăng chối, thì phải đánh cho rách da chảy máu mới lấy được sự thật." Tên tù dập đầu đến chảy máu, ra vẻ như oan ức không chịu nổi. Triệu Hòa lại nói: "Những thứ bị cướp phần nhiều là vàng bạc, của quý, gấm vóc, lụa là (?), không phải thứ nhà nông có thể cất giữ. Ngươi nên kê khai tài sản trong nhà ra để tự biện bạch."

 Tên tù nghe vậy hơi yên lòng, cho rằng những thứ kia đều không có trong nhà mình, lại không ngờ người nhà phía đông đã vượt địa hạt sang kiện. Hắn bèn khai: lúa bao nhiêu hộc (đơn vị đong thóc), do tá điền tên là mỗ trả; lụa (?) bao nhiêu tấm, do khung cửi nhà dệt ra; tiền bao nhiêu quan, do nhà phía đông trả để chuộc văn tự; đồ bạc bao nhiêu món, do thợ tên là mỗ làm ra. Quan Triệu rất mừng, liền xét hỏi lại việc ấy, bảo hắn: "Ngươi không phải kẻ cướp sông, thế thì sao lại giấu một trăm nghìn tiền nhà phía đông trả để chuộc văn tự?" Rồi ông cho dẫn người đi kiện ra đối chất với hắn. Bấy giờ hắn xấu hổ, sợ hãi, tái mặt, xin chịu chết dưới sân (?). Quan Triệu cho đóng gông giải hắn về nhà, lục lấy văn tự trao trả cho chủ, rồi sau đó đem hắn xử theo phép nước.

 Đổng Hành Thành quát bắt kẻ trộm lừa

 Đời Đường, ở huyện Hà Nội, châu Hoài có Đổng Hành Thành rất giỏi nhận ra kẻ trộm. Có một người từ quán Trường Điếm ở Hà Dương lấy trộm của khách đi đường một con lừa cùng túi đãy. Trời sắp sáng thì hắn đến châu Hoài. Đổng Hành Thành gặp hắn ngoài đường, quát: "Tên trộm kia, đứng lại!" Tên trộm xuống lừa, liền nhận tội. Có người hỏi làm sao ông biết, Hành Thành đáp: "Con lừa này đi vội mà ra mồ hôi, không phải lừa của người đi đường xa. Hắn thấy người thì dắt lừa tránh ra xa, ấy là vì sợ. Do đó mà biết." Ông cho bắt hắn bỏ ngục. Chẳng bao lâu, chủ con lừa lần theo dấu vết mà đến, mọi việc đều đúng như ông nói.

 Trương Trạc che chữ để xét lá thư giả

 Đời Đường, Trương Trạc, tự là Văn Thành, làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) Hà Dương. Có người tố cáo Lã Nguyên giả làm thư của viên thương đốc (quan trông coi kho lương) là Phùng Thầm để lấy trộm thóc kho đem bán. Phùng Thầm không nhận lá thư ấy là của mình, còn Lã Nguyên thì khăng khăng một mực, nên không xử được. Trương Trạc lấy tờ đơn do chính Lã Nguyên viết, dùng giấy dán che hai đầu, chỉ chừa lại hai chữ, rồi hỏi: "Đây có phải chữ ngươi không? Nếu phải thì ghi 'phải', không phải thì ghi 'không phải'." Lã Nguyên ghi "không phải". Gỡ giấy che ra thì chính là đơn của hắn. Trước hết ông xử hắn năm mươi roi. Rồi ông lại dán che lá thư giả mạo Phùng Thầm, chừa hai chữ mà hỏi hắn, hắn ghi "phải". Gỡ giấy ra thì đó chính là lá thư giả. Lã Nguyên bấy giờ dập đầu nhận tội.

 Thả lừa ra để tìm cái yên bị giấu

 Lại có một người khách, con lừa bị đứt dây cương, mất luôn cả con lừa lẫn yên. Tìm ba ngày không thấy, ông ta lên huyện trình báo. Trương Trạc truy xét gắt gao. Kẻ trộm bèn ban đêm thả con lừa ra, nhưng giấu cái yên đi. Cái yên ấy đáng giá năm nghìn đồng. Trương Trạc nói: "Việc này có thể biết được." Ông bèn không cho con lừa ăn, tháo dây cương, thả nó đi. Con lừa tìm về chỗ nó từng được cho ăn. Ông liền sai người lục soát nhà ấy, tìm thấy cái yên dưới đống cỏ khô. Mọi người đều phục tài trí của ông.

 Tào Thư hỏi vặn về những tấm hành mã

 Đời Tấn, Tào Thư, tự là Nhan Viễn, làm huyện lệnh Lạc Dương, là người nhân hậu, xử việc sáng suốt quyết đoán, dân chúng đều mến phục. Có lần trời mưa tuyết lớn, ban đêm ở cửa cung bị mất những tấm hành mã (khung gỗ chắn đặt trước cổng để ngăn người ngựa qua lại). Các quan tra xét mà không ai biết chúng ở đâu. Ngay đêm ấy Tào Thư sai bắt những người lính gác cổng. Các quan đều cho là không phải. Tào Thư nói: "Trong cung canh phòng nghiêm ngặt, người ngoài không dám vào trộm, ắt là lính gác cổng lấy đốt để sưởi rét mà thôi." Hỏi vặn bọn họ, quả nhiên họ nhận tội.

 Lưu Sùng gom dao của hàng thịt

 Đời Đường, năm Lưu Sùng trấn giữ Nam Hải, có con trai một nhà buôn giàu, tuổi trẻ, da trắng, trông khác hẳn bọn buôn gánh bán bưng. Anh ta đậu thuyền bên bờ cao, bên cạnh có một nhà cổng cao, trong đó thấy một người đàn bà hơn hai mươi tuổi, dáng vẻ đẹp đẽ lả lơi, chẳng hề tránh mặt người ngoài, nên anh ta được tha hồ đưa mắt nhìn. Chàng trai nhân dịp nói: "Chập tối tôi sẽ đến nhà nàng." Người đàn bà cũng không tỏ vẻ khó khăn, chỉ mỉm cười. Đến khi trời tối, quả nhiên nàng mở cửa chờ. Chàng trai chưa kịp đến chỗ hẹn thì có một tên trộm lẻn thẳng vào nhà ăn cắp. Thấy một gian phòng không có đèn, hắn liền xông vào. Người đàn bà vội chạy tới đón. Tên trộm tưởng có người bắt mình, bèn lấy dao đâm nàng, bỏ lại con dao mà chạy trốn. Người trong nhà cũng không ai hay biết.

 Chàng con nhà buôn liền đến, vừa bước vào cửa thì giẫm phải vũng máu, trượt ngã xuống đất. Lúc đầu anh tưởng là nước, lấy tay sờ thì nghe tiếng máu còn chảy chưa dứt; sờ thêm nữa thì thấy có người nằm đó, bèn chạy thẳng ra ngoài. Ngay đêm ấy anh cởi dây thuyền, đến sáng đã đi được hơn trăm dặm. Nhà kia lần theo vết máu đến tận bờ sông, bèn làm đơn kiện lên quan. Quan tra hỏi kỹ những người sống trên bờ, họ nói gần đây có một chiếc thuyền khách đêm qua bỏ đi thẳng. Quan sai người đuổi theo bắt được, đóng gông giam vào ngục, tra khảo đủ cách. Anh ta khai thật mọi chuyện, chỉ không nhận tội giết người. Nhà nạn nhân đem con dao nộp lên quan đứng đầu trấn, thì ra đó là dao của người mổ thịt.

 Quan đầu trấn bèn ra lệnh: ngày nọ sẽ mở tiệc lớn, mọi người mổ thịt trong cả địa hạt đều phải tập trung ở sân để chờ làm thịt. Khi họ đã đến đủ, quan lại truyền lệnh: "Hôm nay đã muộn, ngày mai hãy đến." Mọi người đều để dao lại trong bếp rồi ra về. Quan đầu trấn bèn sai lấy hết dao vào, đổi con dao giết người vào chỗ một con dao. Hôm sau ông cho từng người đến nha môn lấy dao. Ai nấy đều nhận đúng dao của mình mà đi, chỉ có một người mổ thịt ở sau cùng không chịu cầm dao đi. Quan hỏi, anh ta đáp: "Đây không phải dao của tôi." Hỏi tiếp: "Thế dao này của ai?" Anh ta đáp: "Đây là dao của người tên là mỗ." Quan bèn hỏi chỗ ở của người ấy, sai đi bắt thì hắn đã trốn mất.

 Thế là quan lấy một tên tù khác đáng tội chết thay cho chàng con nhà buôn, nhân lúc trời tối đem giết ở chợ. Nhà kẻ trốn thì ngày ngày ông ngầm sai người rình. Sau khi tên tù giả bị giết, chưa đầy hai đêm, quả nhiên hắn trở về nhà, lập tức bị bắt, khai hết tội giết người, rồi bị đem xử theo phép nước. Còn chàng con nhà buôn, vì tội ban đêm vào nhà người khác, chỉ bị đánh đòn vào lưng mà thôi. Người quân tử khen rằng Bành Thành công (tức Lưu Sùng) xét án thật sáng suốt.

 Tô Vô Danh nhận ra đám chôn của kẻ trộm

 Đời Đường, thời Thiên Hậu (tức Võ Tắc Thiên), bà từng ban cho Thái Bình công chúa những hộp khảm vàng ngọc đựng của quý, đáng giá nghìn dật vàng (dật là đơn vị đo khối lượng thời xưa, khoảng hai mươi hoặc hai mươi bốn lạng). Công chúa nhận lấy cất vào kho. Hơn một năm sau mở ra lấy thì đã bị trộm lấy sạch. Công chúa tâu với Thiên Hậu. Thiên Hậu rất giận, tự mình gọi viên trưởng lại (quan đứng đầu) ở Lạc Dương đến bảo: "Ba ngày không bắt được trộm thì sẽ trị tội ngươi." Viên trưởng lại sợ, bảo các quan coi việc bắt trộm của hai huyện: "Hai ngày không bắt được trộm thì phải chết." Quan huyện úy bảo lính lệ và các du kiếu (người đi tuần tra, bắt trộm cướp trong làng xóm): "Trong một ngày nhất định phải bắt được trộm, không bắt được thì phải chết." Lính lệ và du kiếu sợ hãi mà không nghĩ ra kế gì.

 Giữa đường, họ gặp Tô Vô Danh, biệt giá (chức quan phụ tá cho thứ sử) châu Hồ, bèn cùng nhau mời ông về huyện. Người du kiếu bảo quan huyện úy: "Người bắt được trộm đã đến rồi." Tô Vô Danh liền bước lên thềm nói: "Ta là biệt giá châu Hồ, vào kinh để nộp sổ sách báo cáo, đang ở đây." Quan huyện úy giận, quát lính lệ: "Sao lại dám xúc phạm quan biệt giá?" Tô Vô Danh cười nói: "Ông đừng giận, lính lệ cũng có lý do của họ. Vô Danh này làm quan ở đâu cũng nổi tiếng bắt kẻ gian, vạch chuyện khuất tất. Hễ có kẻ trộm nào đến trước mặt Vô Danh thì không đứa nào thoát được. Bọn họ chắc đã nghe tiếng từ trước, nên mời ta đến để gỡ nguy cho." Quan huyện úy mừng, hỏi cách làm. Tô Vô Danh nói: "Tôi cùng ông lên phủ, ông hãy vào trước bẩm việc này." Quan huyện úy và viên trưởng lại rất mừng, bước xuống thềm nắm tay ông nói: "Hôm nay gặp ông, chúng tôi lại được sống rồi. Xin chỉ lối cho." Tô Vô Danh nói: "Xin các ông tâu lên Thiên Hậu."

 Viên trưởng lại bèn tâu lên. Thiên Hậu gọi ông đến hỏi: "Khanh bắt được giặc chăng?" Tô Vô Danh tâu: "Xin giao cho thần việc bắt kẻ trộm, đừng hạn ngày tháng, lại tạm khoan thứ cho quan lại ở phủ và huyện, rồi đem hết lính lệ của hai huyện giao cho thần, thần sẽ vì bệ hạ mà bắt chúng, cũng không quá vài ngày." Thiên Hậu chấp thuận. Tô Vô Danh dặn lính lệ: "Cứ năm người, mười người họp thành một toán, đến rình ở cửa Đông. Hễ thấy có người Hồ (người ngoại tộc ở phía tây và phía bắc) cùng hơn mười người đồng bọn, đều mặc đồ tang, nối nhau ra ngoài thành đi về phía núi Bắc Mang (khu nghĩa địa lớn phía bắc Lạc Dương), thì bám theo rồi về báo." Lính lệ rình, quả nhiên gặp, liền chạy về báo. Tô Vô Danh hỏi người đi rình: "Bọn Hồ đi về đâu?" Người ấy đáp: "Bọn Hồ đến một ngôi mộ mới, bày lễ cúng, khóc mà không có vẻ thương xót. Cúng xong, chúng đi quanh mộ, nhìn nhau mà cười." Tô Vô Danh mừng nói: "Được rồi!" Rồi ông sai lính bắt hết bọn Hồ, đào mộ, bửa quan tài ra xem thì toàn là của quý.

 Ông tâu lên Thiên Hậu. Thiên Hậu hỏi Tô Vô Danh: "Ngươi dùng kế gì mà bắt được bọn giặc này?" Ông tâu: "Không có kế gì khác, chỉ là thần nhận ra kẻ trộm mà thôi. Ngày thần đến kinh đô cũng chính là lúc bọn Hồ này đưa đám ra chôn. Thần vừa thấy đã biết là kẻ trộm, nhưng chưa biết chúng chôn ở đâu. Nay đến tiết tảo mộ, thần đoán chắc chúng sẽ ra khỏi thành, nên cho người theo xem chúng đi đâu thì biết được chỗ mộ. Bọn giặc cúng mà khóc không thương xót, rõ là thứ chôn không phải người chết; nhìn nhau mà cười là mừng vì mộ không bị ai đụng đến. Nếu trước đây bệ hạ cứ thúc ép phủ huyện, bọn giặc này thấy tình thế gấp, ắt sẽ đào lấy của mà trốn đi." Thiên Hậu khen: "Hay lắm!" Rồi ban vàng lụa và thăng cho ông hai bậc quan.

 Mộ Dung Ngạn Siêu bắt kẻ cầm bạc giả

 Đời Hậu Hán, Mộ Dung Ngạn Siêu giỏi bắt trộm cướp. Khi ông làm tiết độ sứ (quan võ trấn giữ một vùng) ở Vận Châu, trong châu có tức khố (kho của nhà nước cho cầm đồ, cho vay lấy lãi), sai một viên lại coi giữ. Có người đem hai thỏi bạc đến cầm, lấy mười vạn tiền, viên lại đưa tiền cho hắn. Hắn đi rồi, viên lại xem lại thì đó là bạc giả. Mộ Dung Ngạn Siêu biết chuyện, gọi viên lại coi kho đến, ngầm sai treo bảng, nói dối rằng kho bị trộm, mất bạc trắng cùng các thứ tài vật người ta đem cầm, nay treo thưởng một vạn tiền cho ai biết tình hình mà bắt được kẻ trộm. Chưa được mấy ngày, quả nhiên có kẻ đến chuộc bạc. Ông bắt hắn, hắn nhận tội. Mọi người đều phục sự hiểu biết của ông.

 Mộ Dung Ngạn Siêu khiến kẻ ăn vụng anh đào phải nôn ra ngay

 Lại có người dâng anh đào mới hái. Mộ Dung Ngạn Siêu sai người quản lý cất giữ. Chẳng bao lâu, anh đào bị những người làm việc vặt ăn vụng mất. Người quản lý bẩm với ông. Ông gọi những người làm việc vặt đến, giả vờ an ủi: "Các ngươi đâu dám ăn vụng đồ ăn của ta, chắc là người quản lý vu cho thôi. Đừng lo sợ, ta cho mỗi người một chén rượu." Rồi ông ngầm sai người hầu bỏ lê lô tán (bột rễ cây lê lô, một vị thuốc gây nôn) vào rượu. Uống xong, ai nấy đều nôn ra ngay, trong đó có anh đào mới ăn. Thế là họ nhận tội.

 Lý Đức Dụ bắt nặn hình vàng bằng đất

 Đời Đường, Lý Đức Dụ ra trấn giữ vùng Chiết Tây. Ở chùa Cam Lộ có vị tăng chủ sự (vị sư được cử trông coi công việc và tài sản của chùa) tố cáo rằng: khi bàn giao nhận đồ thường trụ (tài sản chung của chùa, thuộc về toàn thể tăng chúng), thì phát hiện vị chủ sự trước đã ăn bớt mất bao nhiêu lạng vàng. Người ấy dẫn chứng mấy đời chủ sự trước, ai cũng có bàn giao lại cho nhau, sổ sách còn đó. Mọi lời khai đều chỉ vào vị sư mới được cử thay, cho rằng vị này đã giấu đi mà tiêu dùng. Án đã thành, tội xem ra rõ ràng, nhưng vẫn chưa tra ra số vàng đã tiêu vào đâu. Có người bảo vì vị sư không giữ giới hạnh mà tiêu xài hết. Vị sư không có cách gì phân trần, đành chịu chết.

 Một hôm, khi xét lại các tù nhân, Lý công ngờ rằng vụ án chưa được xét đến cùng, bèn dò hỏi. Vị sư mới khai hết sự thật: "Các sư ở chùa đều thích làm tri sự (chức sư coi việc chung của chùa). Những người trước sau giữ chức này bao năm nay chỉ bàn giao cho nhau giấy tờ ghi số lạng không, thực ra chẳng có vàng nào cả. Mọi người thấy tôi đơn độc, không thân thiết với bọn họ, nên muốn nhân dịp này mà gạt bỏ tôi." Nói rồi khóc lóc, oan ức không chịu nổi. Lý công thương xót nói: "Việc này vốn chẳng khó gì." Chỉ trong chốc lát, ông nói: "Ta nghĩ ra rồi." Ông liền cho gọi gấp mấy cỗ đâu tử (kiệu nhỏ có mui che), ra lệnh các vị sư liên quan đến vụ án vào đối chất, cho mỗi người ngồi một kiệu, cửa kiệu quay vào vách (?), không cho nhìn thấy nhau. Ông sai lấy đất sét vàng, bảo từng người nặn hình số vàng bị ăn bớt đã được bàn giao trước sau, để làm bằng chứng. Các vị sư không biết hình dạng số vàng ra sao, nên mỗi người nặn một kiểu. Lý công nổi giận, cho tra hỏi mấy người trước, ai nấy đều lần lượt nhận tội. Vị sư bị họ gạt bỏ nhờ thế được rửa sạch oan.

 Trương Lộ xét chuyện tượng Phật biết nói

 Thời nhà Thạch Tấn (tức nhà Hậu Tấn do họ Thạch lập ra), ở thiền viện Họa Lâm, huyện Quan Thị, châu Ngụy có một pho tượng Phật bằng sắt cao hơn một trượng, bên trong rỗng. Một hôm có người bảo tượng Phật sắt biết nói. Các đồ đệ của chùa đua nhau ca ngợi, tiếng đồn khắp làng huyện. Dân chúng kéo đến đông như tuyết đổ, của bố thí chất đống, có người còn nói nghe được Phật nói lời răn dạy. Huyện trấn trình lên phủ. Bấy giờ Cao Tổ (tức Thạch Kính Đường, khi chưa lên ngôi) đang trấn giữ đất Nghiệp, không đoán được chuyện này ra sao, bèn sai nha tướng (tướng hầu cận trong dinh) là Thượng Khiêm mang hương đến cúng dường, bày trai (cỗ chay cúng dâng chư tăng), đồng thời xem xét việc ấy. Thượng Khiêm về bẩm lại rằng ngờ đó là trò yêu quái giả dối.

 Có Trương Lộ, người đỗ khoa Tam truyện (khoa thi về ba bộ sách giải thích kinh Xuân Thu), xin cùng đi với Thượng Khiêm để vạch trần trò yêu quái ấy. Ông ngầm cùng huyện trấn đem người vây quanh thiền viện, rồi cho tất cả các sư trong viện đến đạo tràng (nơi làm lễ). Trương Lộ lén mở phòng của sư, thấy có một cái hang dưới đất dẫn thẳng xuống dưới tòa Phật. Ông quay lại bảo Thượng Khiêm: "Quả nhiên chúng phạm tội rồi." Rồi ông bảo Thượng Khiêm đứng trước tượng Phật, còn mình theo hang chui vào trong thân tượng rỗng, cất tiếng lớn kể hết tội lỗi của bọn sư, rồi quát bắt trị tội. Ông bắt mấy tên cầm đầu, tâu lên trên, rồi đem chém ngay tại chỗ. Trương Lộ được tâu xin bổ làm chủ bạ (quan coi giấy tờ, sổ sách) huyện Trường Hà để ban thưởng.

 Tông Duệ xét nghiệm lõi cuộn chỉ

 Thời Vương Thục (nước Thục do họ Vương lập ra thời Ngũ Đại), các tướng soái dưới quyền ít ai không tham của. Có Tông Duệ, được giao phù tiết (thẻ và cờ tiết làm tin, tượng trưng quyền cai quản một vùng), một mình trấn giữ một phương, từng cai quản châu Kiếm. Có người dân bị cướp, dưới ánh đèn nhận ra mặt tên cướp, đến sáng báo với lính tuần bắt. Lính tuần đánh úp bắt được một người. Tang vật thu được chỉ có mấy cái móc tơ và cuộn chỉ (?). Người bị mất của nói đúng là đồ của mình. Người bị bắt không chịu nổi đòn tra khảo nên đành nhận tội, rồi bị giải lên châu.

 Tông Duệ xét lại tù nhân, người tù bị trói khai rằng móc tơ và cuộn chỉ là đồ của nhà mình, cùng với người bị mất của thay nhau cãi lẽ. Tông Duệ liền sai mang chiếc guồng quay tơ ở nhà người tù đến, lại hỏi từng người xem khi quấn cuộn chỉ thì trong lõi có vật gì. Một người nói là que gỗ mơ, một người nói là mảnh ngói. Ông cho mở cuộn chỉ trước mặt cả hai, thấy que gỗ mơ, đúng như lời khai của người tù. Lại đem móc tơ lắp vào guồng, đo lớn nhỏ thì cũng vừa khít, đúng là đồ của nhà người tù. Người bị mất của liền nhận tội nhận bừa, lính tuần nhận tội tra khảo sai. Chỉ trong chớp mắt mà nỗi oan được rửa sạch.

 An Trọng Vinh bắn chết người mẹ kế

 Đời Hậu Tấn, khi An Trọng Vinh trấn giữ châu Thường, có một cặp vợ chồng cùng đến kiện con trai bất hiếu. An Trọng Vinh trách mắng người con ngay trước mặt, rồi rút gươm đưa cho cha mẹ để họ tự giết con. Người cha nói: "Tôi không nỡ." Người mẹ thì chửi rủa, cầm gươm đuổi theo đứa con. An Trọng Vinh hỏi kỹ lại, thì ra đó là mẹ kế. Ông bèn quát đuổi bà ta ra, rồi từ phía sau bắn một mũi tên giết chết. Ai nghe chuyện cũng thấy hả dạ. Từ đó dân trong vùng cho rằng ông cai trị cứng rắn mà sáng suốt.

 Tôn Bảo cân bánh vòng

 Đời Hán, Tôn Bảo làm Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô). Có người bán hoàn tán (một loại bánh chiên hình vòng, nay gọi là hoàn bính) ở chợ trong kinh thành. Một người nhà quê đi ngang va phải, làm rơi hết bánh, vỡ nát cả. Người nhà quê chịu đền năm mươi cái, còn người bán thì khăng khăng nói là hơn ba trăm cái. Hai bên cãi nhau ầm ĩ. Lính tuần dẫn cả hai đến quan Kinh Triệu doãn. Quan hỏi nhưng không có gì làm chứng. Ông bèn sai viên lại tra án mua một cái bánh, cân xem nặng bao nhiêu, rồi đem cân hết chỗ bánh vỡ, tính ra số bánh ban đầu. Người bán nhận tội nói dối, người nhà quê được rửa oan. Mọi người đều cho ông sáng suốt như thần.

 Hàn Hoảng nghe tiếng khóc biết là sợ hãi

 Đời Đường, khi Hàn Hoảng ở Nhuận Châu, một đêm cùng các tòng sự (quan phụ tá) lên lầu Vạn Tuế — Tấn công (tức Hàn Hoảng, người được phong Tấn quốc công) (?) — dự tiệc. Tiệc đang vui, ông đặt chén xuống, vẻ không vui, bảo người hầu: "Các ngươi có nghe tiếng đàn bà khóc không? Chắc ở gần chỗ nào?" Họ đáp: "Ở cầu nọ, phố nọ." Sáng hôm sau, ông sai lại bắt người đàn bà khóc, thì ra là người vợ vừa mất chồng. Qua hai đêm, án vẫn chưa thành. Viên lại sợ bị tội, ngồi canh bên xác chết. Bỗng có con nhặng lớn bâu trên đầu người chết. Viên lại bèn gỡ búi tóc ra xem, quả nhiên thấy người vợ tư thông với người hàng xóm, chuốc cho chồng say rồi đóng đinh vào đầu mà giết. Viên lại cho là thần, bèn hỏi Tấn công. Ông nói: "Ta nghe tiếng khóc của người ấy gấp gáp mà không thương xót, như gượng ép và sợ hãi. Ta từng nghe Tử Sản nước Trịnh nói: 'Người ta đối với người thân, khi người ấy ốm thì lo, khi sắp chết thì sợ, khi chết rồi thì thương.' Nay người ấy khóc mà không thương, lại sợ, vì vậy ta biết là có chuyện gian."

 Trương Hy Sùng xử vụ con nuôi tranh với con ruột

 Đời Hậu Tấn, khi Trương Hy Sùng trấn giữ châu Phần, có một người được vợ chồng họ Quách nhận làm con nuôi, nuôi từ lúc còn bế ẵm cho đến khi khôn lớn. Vì người ấy ngang ngạnh, không chịu nghe dạy bảo nên bị đuổi đi. Vợ chồng họ Quách lần lượt qua đời, có người con ruột đã lớn. Bấy giờ họ hàng nhà Quách cùng người con nuôi giao hẹn với nhau, nói người này là con ruột, muốn chia gia tài, bèn giúp hắn đi kiện. Mấy đời quan trước sau đều không xử được, thành một vụ án nghi.

 Trương Hy Sùng đọc đơn kiện rồi phán rằng: "Khi cha còn sống thì đã bỏ đi, khi mẹ chết cũng không về. Dù chỉ là con nuôi thì đã phụ ơn nuôi nấng hai mươi năm; nếu nhận là con ruột thì lại phạm tội bất hiếu, nặng nhất trong ba nghìn điều tội. Làm tổn hại lớn đến danh giáo (đạo lý luân thường của nhà Nho, quy định bổn phận theo danh phận cha con, vua tôi…), sao dám nhận ruộng vườn? Toàn bộ gia sản đều giao cho con ruột. Kẻ đi kiện cùng đồng bọn thì giao cho quan coi pháp luật căn cứ luật mà định tội." Ai nghe cũng phục ông xử việc sáng suốt.

 Tô Tần liệu kế bắt kẻ đâm mình

 Tô Tần ở nước Tề, nhiều quan đại phu tranh giành sự sủng ái với ông, bèn sai người đâm ông. Ông chưa chết ngay. Vua Tề truy tìm kẻ hành thích mà không bắt được. Tô Tần nói với vua Tề: "Sau khi thần chết, xin nhà vua đem xác thần ra xé bằng xe (hình phạt buộc thân người vào nhiều cỗ xe rồi cho kéo ra các phía) bêu ở chợ, và tuyên rằng: 'Tô Tần vì nước Yên mà gây loạn ở nước Tề.' Làm như vậy thì ắt bắt được kẻ đâm thần." Vua Tề làm theo lời ông, quả nhiên kẻ đâm Tô Tần tự lộ mặt ra. Vua Tề bèn giết hắn.

 Cố Hiến Chi biết ai là chủ con bò

 Đời Lương thuộc Nam triều, Cố Hiến Chi làm huyện lệnh Kiến Khang. Có người mất bò, kẻ trộm và người chủ đều nhận con bò là của mình, không xử được. Ông bèn sai cởi dây bò, mặc cho nó tự đi. Con bò đi về đúng nhà người chủ. Kẻ trộm nhận tội.

 Nghi ngục tập, hết quyển ba

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video