Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gom sách của bốn kho: kinh, sử, tử, tập).
Nghi ngục tập (tập ghi chép các vụ án khó, có nhiều điểm đáng ngờ), quyển hai.
Hòa Ngưng đời Tấn (tức nhà Hậu Tấn thời Ngũ Đại) soạn.
Bính Cát phân biệt bóng của đứa trẻ
Bính Cát tự là Thiếu Khanh (tự: tên chữ đặt thêm ngoài tên chính). Thời Hán Tuyên Đế, ở Trần Lưu có một ông lão hơn tám mươi tuổi. Nhà ông giàu nhưng không có con trai, chỉ có một con gái đã đi lấy chồng. Vợ ông mất, ông cưới vợ khác và sinh được một con trai. Sau đó ông lão qua đời, người vợ sau nuôi con được mấy năm. Con gái của vợ trước muốn chiếm tài sản, bèn vu rằng đứa trẻ do mẹ kế sinh ra không phải con của cha mình. Quan quận, quan huyện không xử được, phải trình lên đài sảnh (các cơ quan trung ương của triều đình). Bính Cát khi ấy làm đình úy (quan đứng đầu việc xét xử hình án của triều đình), ông nói: "Ta nghe nói con của người già thì không chịu được lạnh, đứng giữa nắng không có bóng." Lúc đó đang giữa tháng tám, ông cho gọi những đứa trẻ cùng tuổi, bắt tất cả mặc áo mỏng một lớp. Các đứa trẻ khác không thấy lạnh, chỉ có con ông lão tái mặt đi. Ông lại cho nó đứng giữa nắng cùng các đứa trẻ kia, thì chỉ con ông lão là không có bóng. Thế là tài sản được giao cho con của người mẹ kế, còn người con gái của vợ trước phải chịu tội lừa dối, vu cáo mẹ kế.
Hoàng Bá xử tử ba người đàn ông
Hoàng Bá là người đất Ngụy, tự là Thứ Ông, làm thừa tướng (chức quan cao nhất, giúp vua điều hành mọi việc triều chính) thời Hán Tuyên Đế. Ở vùng Yên, Đại có ba người đàn ông cùng lấy chung một người đàn bà, sinh được hai đứa con. Đến khi muốn chia nhau ra ở riêng, ai cũng tranh con, bèn kiện lên đài sảnh xin xử. Hoàng Bá nói: "Đây không phải hạng người, phải xử như loài cầm thú." Rồi ông xử tử cả ba người đàn ông, trả các con về cho mẹ.
Cao Nhu xét sắc mặt biến đổi
Đậu Lễ, một người lính doanh Hộ quân (?) nước Ngụy, đi ra ngoài không trở về; doanh trại cho là anh ta đã bỏ trốn (?). Vợ anh ta là Doanh thị cùng các con trai, con gái tìm đến quan đình úy Cao Nhu. Cao Nhu hỏi: "Chồng chị có cho ai vay tiền bạc không?" Người vợ đáp: "Có lần đưa tiền cho Tiêu Tử Văn." Ông bèn cho gọi Tiêu Tử Văn đến tra hỏi. Thấy hắn biến sắc mặt, đối đáp lúng túng, ông truy tiếp, hắn bèn dập đầu thú nhận tội giết Đậu Lễ.
Quốc Uyên nước Ngụy so nét chữ để tìm kẻ viết thư phỉ báng
Quốc Uyên nước Ngụy, tự là Tử Ni, làm thái thú quận Ngụy (thái thú: quan đứng đầu một quận), là người ngay thẳng, không thiên vị. Có kẻ gửi thư nặc danh nói xấu, phỉ báng, Thái Tổ (tức Tào Tháo) rất căm ghét, muốn biết ai là người viết. Quốc Uyên xin giữ lại bản gốc của bức thư và không cho truyền ra ngoài. Bức thư ấy dẫn nhiều câu trong "Nhị kinh phú" (bài phú tả hai kinh đô Trường An và Lạc Dương; phú là một thể văn vần dài). Quốc Uyên bèn bảo viên công tào (viên chức phụ trách khảo xét, tuyển chọn người trong quận) rằng: "Quận này ít người có học, hãy tìm những người biết chữ để cho theo thầy học." Sau đó ông bắt họ viết thư từ, đem so nét chữ với bức thư kia. Thấy có người viết chữ giống bức thư phỉ báng, ông bắt lại tra hỏi, kẻ đó liền nhận tội.
Hồ Chất xét sắc mặt
Sách Ngụy chí chép: Hồ Chất tự là Văn Đức, làm thái thú quận Thường Sơn. Lư Hiển, người Đông Hoản, bị người ta giết, tìm mãi không ra hung thủ. Hồ Chất nói: "Người này không có kẻ thù, lại có vợ trẻ, chết là vì cớ đó thôi." Ông bèn gọi hết trai trẻ sống quanh nhà Lư Hiển đến. Trong đó có Lý Nhược, vừa thấy Hồ Chất thì biến sắc mặt. Ông liền tra hỏi đến cùng, Lý Nhược bèn thú nhận tội giết Lư Hiển.
Hà Thừa Thiên xét xử theo tình thực
Đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều), Hà Thừa Thiên làm hành tham quân (?) (chức quan giúp việc trong phủ quân). Khi ấy có Tôn Mãn, một viên lại ở huyện Yên Lăng, bắn chim lỡ trúng viên chỉ huy đội lính trực (?); người kia tuy không bị thương nhưng Tôn Mãn vẫn bị xử khí thị (chém đầu giữa chợ, phơi xác cho dân thấy). Hà Thừa Thiên bàn rằng: "Việc xử án quý ở chỗ xét theo tình thực; có chỗ đáng ngờ thì nên xử nhẹ. Xưa có người làm kinh động ngựa kéo xe của Hán Văn Đế, Trương Thích Chi chỉ xử tội phạm tất (tội xông vào đường vua đi khi đã có lệnh cấm người qua lại) và phạt nộp tiền. Vì sao vậy? Vì rõ ràng người đó không cố ý làm ngựa sợ. Cho nên không vì là xe vua quan trọng mà dùng hình phạt khác thường. Nay Tôn Mãn chỉ có ý bắn chim, không hề muốn bắn trúng người. Theo luật, lỡ tay làm người khác bị thương thì chịu hình phạt ba năm, huống chi đây người ta còn không bị thương."
Tư Mã Chi (Tử Hoa) không chịu tra hỏi sau khi có tang vật
Sách Ngụy chí chép: Tư Mã Chi tự là Tử Hoa, làm đại lý chính (quan chuyên xét xử hình án). Có kẻ trộm lụa của nhà nước, giấu trong nhà xí. Quan lại nghi cho một người thợ dệt nữ, bắt giải vào ngục. Tư Mã Chi nói: "Cái sai của hình phạt là ở chỗ hà khắc, tàn bạo. Nay đã tìm được tang vật trước rồi mới hỏi lời khai, nếu người ấy không chịu nổi tra tấn mà nhận bừa thì sẽ gây ra oan sai." Thái Tổ cho ông là người có tài lạ, thăng ông làm thái thú Cam Châu.
Ân Trọng Kham tha tội nói dối lớn
Đời Tấn, Ân Trọng Kham làm thứ sử Kinh Châu (thứ sử: quan đứng đầu một châu). Có người đất Quế Dương tên là Vương Khâm Sinh, một hôm nói dối rằng cha mẹ đã chết, giả mặc đồ tang bằng vải gai, bảo là đi đón linh cữu cha về. Các quan trong phủ theo luật xử hắn tội khí thị. Ân Trọng Kham nói: "Xét gốc của điều luật này (?), là nhằm vào kẻ cha mẹ đều còn sống mà ngang nhiên nói là đã chết. Việc ấy trái đạo, là điều không ai nỡ nói ra, nên mới phải xử khí thị. Nay cha của Khâm Sinh thực sự đã mất, kẻ này chỉ có lỗi nói dối lớn mà thôi." Rồi ông tha chết cho hắn.
Trần Biểu tìm ra sự thật
Sách Ngô chí chép: Có mấy người trộm đồ của nhà nước, nhưng chỉ bắt được Thi Minh. Hắn bị cùm xích, tra khảo rất tàn khốc, đến chết cũng không chịu khai. Quan đình úy vì án còn ngờ nên tâu lên. Tôn Quyền thấy Trần Biểu được lòng quân lính, bèn xuống chiếu giao Thi Minh cho Trần Biểu để tìm ra sự thật. Trần Biểu liền tháo cùm, cho tắm gội, thay quần áo, bày rượu thịt đãi hậu, làm cho hắn vui lòng để dụ hắn. Thi Minh bèn thú nhận, kể ra đầy đủ đồng bọn. Tôn Quyền khen là việc lạ, muốn giữ trọn danh tiếng cho Trần Biểu, nên tha tội cho Thi Minh, chỉ giết đồng bọn. Thi Minh cảm ơn Trần Biểu mà đổi tính nết, về sau làm đến chức tướng quân.
Ngụy Sưởng và bức thư để lại
Đời Đường, quan trung thư xá nhân (quan ở sảnh Trung thư, lo việc soạn thảo chiếu lệnh) là Quách Chính Nhất đánh phá Bình Nhưỡng (?), bắt được một nữ tì người Cao Ly tên là Ngọc Tố, vô cùng xinh đẹp, bèn cho chuyên coi giữ kho của cải. Một đêm, Quách Chính Nhất muốn ăn cháo nấu bằng nước gạo chua, không phải Ngọc Tố nấu thì không được. Ngọc Tố bèn bỏ thuốc độc vào. Hồi lâu sau, tìm nữ tì không thấy, lại mất thêm hơn bốn mươi món đồ vàng bạc. Việc được ghi lại tâu lên, vua ra lệnh cho huyện Vạn Niên lùng bắt kẻ gian; khắp nơi ồn ào như nước sôi trong vạc suốt ba ngày mà không bắt được. Viên chủ sư (viên chức lo việc lùng bắt kẻ gian) là Ngụy Sưởng có mưu lược, xin gọi đám gia nô nhà quan xá nhân đến, chọn ba người trẻ tuổi, mặt mũi đứng đắn, trùm áo vải lên đầu, rồi cùng bốn người lính canh phường (?) hỏi xem trong vòng mười ngày nay có ai tìm gia nô nhà quan xá nhân không. Lính canh nói có một người Cao Ly đã quy hàng để lại một bức thư, nhờ chuyển cho tên đầy tớ giữ ngựa của nhà quan xá nhân, thư hiện vẫn còn. Lấy ra xem thì trong thư nói: trong phường Kim Thành có một ngôi nhà bỏ trống. Thế là lục soát, đến một ngôi nhà khóa kín mít, đập khóa mở ra thì thấy nữ tì và người Cao Ly quy hàng đều ở trong đó. Tra hỏi thì ra người Cao Ly quy hàng cùng tên đầy tớ giữ ngựa đã giấu nàng. Theo lệnh vua, chúng bị chém ở chợ Đông.
Viên tòng sự đem đầu đối chiếu với xác
Gần đây có một người đi buôn trở về, thấy vợ bị kẻ gian giết, tay chân còn đủ nhưng không thấy đầu. Anh ta vừa đau đớn vừa sợ hãi, bèn báo cho nhà vợ. Nhà vợ lập tức bắt chàng rể giải lên quan. Lại coi ngục đánh roi, đánh gậy rất dữ, anh ta không sao tự giãi bày được, không chịu nổi đau đớn, đành tự nhận bừa là đã giết vợ. Hồ sơ vụ án làm xong, ai cũng cho là không sai.
Quan đứng đầu châu giao việc này cho các viên tòng sự (viên chức giúp việc trong phủ quan). Một viên tòng sự còn ngờ nên chưa chịu kết án, thưa với sứ quân (cách gọi tôn quan đứng đầu châu) rằng: "Tôi tạm giữ một chức trong phủ, thật nên hết lòng hết sức. Mạng người một khi đã chết thì không thể sống lại; nếu lỡ kết tội oan theo phép hình thì sau này hối sao kịp? Xin hãy hoãn lại để tra xét đến cùng. Vả lại, theo tình nghĩa của người chồng, ai nỡ giết vợ mình? Giả sử có hiềm khích mà giết vợ, ắt hắn cũng tính kế thoát tội, hoặc nói vợ chết vì bệnh, hoặc mượn cớ chết bất ngờ (?), chứ nhất định không để lại xác mà vứt mất đầu. Lẽ ấy rất rõ ràng." Sứ quân đồng ý với lời bàn xét lại ấy.
Viên tòng sự bèn mở riêng một ngôi nhà, tạm dùng làm nhà ngục, cẩn thận chọn người canh giữ, chuyển người bị giam sang đó rồi xét hỏi kỹ càng. Ông vẫn cho người ấy ăn uống rượu thịt, tắm gội, đóng chặt cửa, rào tường bằng gai, không để tin tức lọt ra ngoài. Rồi ông ra lệnh cho những người làm nghề ngỗ tác (người lo việc khám xác, khâm liệm, chôn cất người chết), mỗi người viết bản khai những chỗ gần đây mình đã lo việc chôn cất, đắp mộ cho các nhà. Sau đó ông gặp từng người hỏi: "Các người lo việc tang cho các nhà, có việc nào đáng ngờ không?" Có một người thưa: "Tôi lo tang cho một nhà giàu có thế lực, nhà ấy chỉ nói là chết một chị vú nuôi. Vào đầu canh năm, họ khiêng quan tài qua đầu tường, bên trong rất nhẹ, như không có gì; hiện chôn ở phường nọ." Lập tức ông sai đào lên, quả nhiên tìm được đầu một người đàn bà. Đem đầu đối chiếu với xác, cho người bị giam nhận mặt thì anh ta nói không phải vợ mình. Bèn bắt người nhà giàu kia tra hỏi, thì ra hắn đã giết một chị vú nuôi, bỏ đầu vào hộp đem chôn, lấy xác chị ta thay cho người vợ nhà lương thiện này, rồi giấu người vợ ấy trong phòng riêng của mình. Tên nhà giàu bị xử khí thị. (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại.)
Viên tướng quốc dò xét thật giả
Đời Đường, Lý Khiên công (tức Lý Miễn, được phong tước Khiên quốc công) trấn giữ Phượng Tường. Ở một huyện thuộc quyền ông, có người dân (?) nhân làm cỏ ruộng đào được một vò vàng đúc hình móng ngựa. (Sách Hán thư chép chiếu của Hán Vũ Đế rằng: "Trước kia ở Đông Nhạc thấy có vàng, lại có điềm lành là kỳ lân trắng và ngựa thần, nên lấy vàng đúc thành hình dấu chân kỳ lân và móng ngựa cho hợp với điềm lành." Ấy là đúc vàng theo hình móng ngựa; về sau dân gian bắt chước làm theo.)
Người trong làng đem vàng nộp lên huyện, làm công văn (?) định đưa lên phủ. Viên quan coi huyện lo kho công canh giữ không cẩn thận, nên cho cất vàng ở nhà riêng của mình. Qua hai đêm, ông cùng các quan lại mở ra xem lại thì vàng đều đã biến thành cục đất. Lúc vò vàng mới đào lên, người trong làng đều đến xem tận mắt; nay bỗng thay đổi như vậy, ai nấy đều kinh hãi. Việc được làm tờ trình lên quan đứng đầu phủ. Những người bàn xét cho rằng: kẻ gian đã đánh tráo vàng rồi. Phủ bèn sai viên thuộc lại đến tra xét, cả làng đều đứng ra làm chứng. Viên quan coi huyện bị mọi người dồn ép, không sao tự giãi bày được, lại bị bức bách, làm nhục ngày càng nặng, đành nhận tội tráo vàng. Tuy lời khai đã đủ, nhưng chưa tra ra được số vàng giấu ở đâu, dùng vào việc gì, nên lại sai giam giữ, dùng hình phạt ép cung (?). Lúc thì ông khai giấu trong đống phân đất, lúc thì khai đã ném xuống nước, lời khai rối loạn, bị ép uổng mà thành án, rồi hồ sơ được trình lên. Khiên công xem xong càng thêm giận.
Ít lâu sau, nhân có tiệc rượu, Khiên công dừng chén nhắc đến việc này, các vị khách ngồi đó đều kinh ngạc. Lúc ấy tướng quốc Viên Tư (về sau làm tể tướng) cũng đang làm việc trong phủ, chỉ cúi đầu, không đáp lời nào. Khiên công nhìn ông mấy lần, hỏi: "Viên quan coi huyện kia có phải là bà con thân thích của phán quan không?" (phán quan: viên quan giúp việc xét xử trong phủ, ở đây chỉ Viên Tư). Viên Tư đáp: "Tôi chưa từng quen biết người ấy." Khiên công hỏi: "Thế sao nghe đến tội của hắn mà ông lại không vui đến vậy?" Viên Tư đáp: "Tôi ngờ việc này có oan, cần phải xét kỹ lại." Khiên công nói: "Chuyện tráo vàng rõ ràng lắm rồi. Nếu ông lo có oan thì hẳn ông đã thấy điều gì; ngoài phán quan ra không ai dò được thật giả." Viên Tư nói: "Vâng." Bèn cho chuyển vụ án về phủ, sai kiểm lại vò, đếm được hơn hai trăm năm mươi cục đất. Hỏi những người đào được vò lúc đầu, thì hình dạng các thỏi vẫn y như cũ. Ông bèn ra các cửa hàng tìm vàng, nấu chảy rồi đúc (?) cho bằng hình dạng các cục đất. Đúc xong mới được một nửa số mà đã nặng tới ba trăm cân. Hỏi về sức người khiêng, thì biết lúc đầu chỉ có hai người nông dân dùng một đòn tre lớn khiêng đến huyện. Tính ra tổng số nặng như thế thì hai người với một đòn tre không thể khiêng nổi, rõ ràng ngay lúc còn đang đi trên đường, vàng đã biến thành đất rồi. Thế là mọi người đều vỡ lẽ, viên quan coi huyện được rửa sạch oan. Khiên công thán phục không thôi. (Trích sách Kịch đàm lục.)
Chu Thư nói chuyện với xác chết
Đời Hậu Hán, Chu Thư tự là Văn Thông, làm tướng của nước hầu Thiệu Lăng (tức quan cai trị đất phong của Thiệu Lăng hầu). Viên đình duyện (viên chức đứng đầu các thuộc lại trong nha môn) sợ Chu Thư nghiêm minh, muốn làm giảm uy của ông, bèn sáng sớm lấy một xác người chết, chặt tay chân, dựng ở cổng nha môn. Chu Thư nghe tin liền đến, tới bên xác chết, làm ra vẻ như đang nói cười với người chết, rồi ngầm xem xét thì thấy trong miệng và mắt xác có râu lúa. Ông kín đáo hỏi người giữ cổng: "Ai đã chở rơm vào thành?" Người ấy đáp: "Chỉ có quan đình duyện thôi." Ông lại hỏi người hầu cận: "Bên ngoài có ai ngờ ta nói chuyện với người chết không?" Người hầu đáp: "Quan đình duyện ngờ ngài." Ông bèn bắt viên đình duyện tra hỏi, hắn khai hết, nói không phải hắn giết người, chỉ lấy xác chết bên đường mà thôi. Từ đó về sau không ai dám làm càn với ông nữa.
Diêm Tế Mỹ cho thả móc xuống nước
Đời Đường, khi Diêm Tế Mỹ trấn giữ Giang Nam, có một người lái thuyền làm nghề chở hàng thuê cho khách buôn. Có một người khách chở rất nhiều đồ lặt vặt, trong đó có mười thỏi bạc giấu kín trong hàng. Người lái thuyền lén nhìn thấy, đợi khách lên bờ bèn lấy trộm, đem nhận chìm ở chỗ thuyền đậu. Đêm ấy thuyền nhổ neo đi, đến nơi trấn sở, khách kiểm lại số hàng còn lại thì thấy mất bạc, bèn bắt người lái thuyền đến gặp Diêm công. Diêm công nói: "Người chở thuê cho khách mà trộm đồ thì đều làm như vậy cả." Ông hỏi: "Hôm qua khách nghỉ đêm ở đâu?" Đáp: "Ở trong bến Bách Lý (?)." Diêm công sai võ sĩ cùng người lái thuyền đến đó tìm, rồi kín đáo dặn võ sĩ: "Chắc chắn là người lái thuyền đã trộm rồi nhận chìm xuống sông. Các ngươi bảo người chèo thuyền thả móc xuống mà mò, đồ ắt vẫn còn đó; nếu tìm được, ta sẽ thưởng hậu." Họ làm theo lời ông, thả móc kéo lên, thấy bạc vẫn nằm trong rương, dấu niêm phong còn nguyên, đem về dâng ông. Diêm công tra hỏi, người lái thuyền lập tức nhận tội và bị xử theo pháp luật.
Hà Vũ xử vụ thanh gươm để lại
Thời Tiền Hán, ở quận Bái có một ông nhà giàu, của cải hơn hai mươi vạn. Ông có một con trai mới ba tuổi đã mất mẹ, lại không có họ hàng thân thích; ông còn có một con gái không hiền. Khi ông bệnh nặng, nghĩ rằng nếu con gái tranh của thì đứa con trai ắt không giữ được mạng, bèn gọi người trong họ đến viết di chúc, giao hết tài sản cho con gái, chỉ để lại một thanh gươm, dặn: "Khi con trai mười lăm tuổi thì giao vật này cho nó." Về sau người con gái lại không chịu đưa gươm cho em. Đứa con trai bèn lên quận tự trình bày về thanh gươm.
Khi ấy thái thú là Hà Vũ (sách ghi chức tư không, một trong ba chức quan cao nhất triều đình, có lẽ là chức ông làm về sau) nhận đơn, bèn gọi người con gái và chàng rể đến, xem di chúc viết tay, rồi quay sang bảo các thuộc lại: "Người con gái tính hung hãn, chàng rể lại tham lam bỉ ổi. Ông già sợ chúng hại đứa con trai, lại tính rằng đứa nhỏ có được của cải này cũng không thể giữ trọn, nên tạm giao cho con gái, thực ra chỉ là gửi nhờ mà thôi. Thanh gươm là vật dùng để quyết đoán; hẹn đến mười lăm tuổi là lúc trí tuệ và sức lực đã đủ để tự lập. Ông lường trước rằng con gái và con rể ắt không trả lại gươm, đứa con sẽ phải kêu lên châu huyện, mong có người làm rõ chứng cứ mà đòi lại lẽ phải. Người tầm thường sao có thể lo xa, lo rộng được như thế!" Rồi ông thu hết tài sản giao cho đứa con trai, nói: "Con gái xấu, rể ác, được no ấm mười năm cũng là may lắm rồi." Những người bàn luận về việc này đều phục. (Trích sách Phong tục thông.)
Khổng công phát hiện người bị oan tội trộm
Đời Hậu Đường, năm Đồng Quang, tướng công Khổng Tuần, nguyên là soái (tiết độ sứ, quan nắm cả quân lẫn chính một vùng) Thương Châu, đang giữ hai chức trông coi tài chính quốc gia, tạm coi việc quân phủ ở Di Môn (tức Biện Châu, nay là Khai Phong). Huyện Trường Viên có bốn tên trộm lớn, có của cải; đến khi bại lộ, bốn người bị lôi vào vụ án lại chỉ là dân nghèo. Lúc ấy viên đô ngu hầu (quan võ coi việc quân kỷ, tuần tra, bắt bớ) họ Hàn là anh em cột chèo (hai người cùng làm rể một nhà) với khu mật Quách Sùng Thao (khu mật: quan đứng đầu Khu mật viện, nắm việc quân sự của triều đình). Hắn cùng các quan lại tạm nhiệm và lại coi ngục bàn nhau dựng sẵn lời khai, hoàn toàn không tra hỏi, chỉ lấy bốn người dân nghèo thế chỗ bốn tên trộm lớn, làm xong lời khai rồi trình lên. Khổng công phán xử khí thị.
Sắp đem ra chợ hành hình, ông lại đích thân xét lại một lần nữa, nhưng rốt cuộc cũng không ai nói một lời, ông bèn ra lệnh đem đi xử. Lúc sắp đi qua bức bình phong trước cửa, một người tù mấy lần quay đầu nhìn lại (?). Khổng công nhận thấy, ngờ rằng tình tiết vụ án chưa tra cứu hết, liền gọi lại hỏi: "Ngươi mấy lần ngoái nhìn, phải chăng là bị oan?" Ông sai lính lại thong thả hỏi han, dần dần biết được sự thật. Người tù đáp: "Thật là oan." Ông hỏi: "Vừa rồi sao không nói?" Đáp: "Lúc vừa dẫn ra hỏi, lại coi ngục nâng cao đuôi gông lên, nên không nói được. Xin cho lui hết người hai bên." Rồi anh ta kể lại tường tận. Khổng công hỏi: "Có phải là bịa đặt không?" Đáp: "Tôi đã là kẻ sắp chết, lẽ nào chỉ để kéo dài sự sống thêm chốc lát?" Ông liền cho chuyển sang ngục của châu, giao viên chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ) của quận tra hỏi. Từ tên Hàn trở xuống, những kẻ nhận hối lộ gần mấy chục người, tính tang vật khoảng bảy nghìn quan tiền. Tất cả đều bị đóng gông tra xét, khai ra hết sự thật. Tên Hàn liền sai người phi ngựa báo cho Quách Sùng Thao, Sùng Thao gửi thư cho Khổng công, nhưng ông không nghe theo, bọn chúng đều chịu tội theo pháp luật. Bốn người được rửa sạch oan, bèn vẽ chân dung Khổng công để đền đáp ơn đức của ông.
Lục Vân kín đáo cho người theo dõi kẻ gian
Lục Vân nước Ngô, tự là Sĩ Long, làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Tuấn Nghi. Có người bị giết mà không bắt được hung thủ. Lục Vân bắt vợ người chết đến, không hỏi gì cả rồi cho về, nhưng kín đáo sai một viên lại theo dõi, dặn: "Hễ có người đàn ông nào nói chuyện với bà ta thì trói lại (?) đem đến đây." Quả nhiên bắt được một người, thì ra hắn cùng người vợ ấy mưu giết người chồng (?).
Tử Sản nghe tiếng khóc có vẻ sợ hãi
Tử Sản nước Trịnh nghe tiếng một người đàn bà khóc, sai người bắt lại tra hỏi, quả nhiên đó là kẻ đã tự tay giết chồng. Người đánh xe hỏi: "Sao ngài biết được?" Tử Sản đáp: "Người ta đối với người thân, khi người thân bệnh thì lo, khi sắp chết thì sợ, khi đã chết thì đau thương. Nay chồng bà ta đã chết, mà bà ta khóc không thấy đau thương, lại có vẻ sợ hãi, vì thế ta biết là có điều gian." (Trích sách Độc dị chí.)
Đỗ Á xét vụ vu cáo đầu độc
Đời Đường, Đỗ Á tự là Thứ Công. Khi ông trấn giữ Duy Dương (tức Dương Châu), có một nhà rất giàu ở sát thành, nhà trọ, cửa hàng và đầy tớ nhiều ngang với nhà vương hầu. Cha mất chưa đầy một năm, còn mẹ kế, người con phụng dưỡng mẹ không đúng đạo, khiến bà uất giận không chịu nổi; sau đó bà nguôi dần. Nhân ngày mồng một Tết, người con dâng rượu chúc thọ mẹ, mẹ cũng ban lại cho con một chén. Người con nhận lấy, sắp uống thì nghi rượu có độc, bèn đổ xuống đất, đất liền phồng lên. Hắn bèn hỏi mẹ: "Dùng rượu độc giết người, trời cao lẽ nào phù hộ?" Người mẹ đấm ngực kêu: "Trời ơi, trời ơi! Trời cao soi xét ở trên, sao lại vu oan cho tôi nặng nề như thế; dù có chết tôi cũng không chịu tội."
Viên chức coi việc bắt bà giải lên phủ. Đỗ công hỏi người con: "Rượu ngươi dâng mừng thọ mẹ từ đâu mà có?" Đáp: "Do con dâu cả cầm chén đưa tới." Lại hỏi: "Chén rượu mẹ ban cho ngươi từ đâu mà có?" Cũng đáp: "Cũng do con dâu cả cầm chén." Lại hỏi: "Con dâu cả là ai?" Đáp: "Là vợ của con đây." Đỗ công nói: "Vợ ngươi cầm chén, độc là do vợ ngươi mà ra, sao có thể vu cho mẹ?" Rồi ông sai đem người vợ ra tra hỏi riêng (?), mới biết là vợ chồng cùng bàn mưu hại mẹ, bèn xử chúng theo pháp luật.
Bùi Quân xét vụ trộm chó
Đời Đường, khi Bùi Quân trấn giữ Tương Dương, có người vợ trong một nhà dân thường tư tình với người ngoài. Thị bèn giả bệnh, nói thầy thuốc bảo là mắc chứng cốt chưng (chứng bệnh lao, người gầy mòn, sốt hâm hấp như nóng từ trong xương ra), phải ăn thịt chó săn thì mới khỏi. Thị bảo chồng: "Bệnh của thiếp hôm nay, nhờ chàng ắt sẽ khỏi. Chàng kiếm một con chó giết cho thiếp ăn, thiếp có chết cũng không ân hận." Chồng nói: "Nhà ta không có chó, lấy đâu ra?" Vợ nói: "Nhà hàng xóm phía đông có con chó, thường sang trộm đồ, chàng có thể trói nó lại mà giết." Chồng vâng lời, làm theo lời vợ giết chó, đem dâng cho vợ. Vợ ăn xong, phần còn thừa cất vào trong rương. Chồng vừa ra ngoài, thị liền sai người báo cho hàng xóm, rồi việc đến tai Bùi công.
Bùi công nói: "Trộm chó rồi giết, phép nước có hình phạt định sẵn." Tra hỏi thì người chồng lập tức nhận, kể rõ là làm theo ý muốn của vợ. Bùi công nói: "Đây là người vợ có gian tình với kẻ khác, muốn đẩy chồng vào vòng tội lỗi mà thôi." Ông tra xét, biết rõ người vợ cùng kẻ tư tình vu tội cho chồng để mưu hại anh ta. Ông bèn giao người vợ và kẻ tư tình cho pháp luật xử tội, còn người chồng được tha.
Lã Nguyên Ưng biết đám tang là giả
Đời Đường, khi Lã Nguyên Ưng trấn giữ Nhạc Dương, nhân đi chơi ngắm cảnh, ông lên gò cao nhìn xuống đồng ruộng, bỗng thấy có người khiêng xe tang dừng ở bên trái đường, năm người đàn ông đều mặc đồ tang đi theo. Ông nói: "Chôn ở xa thì phải dừng nghỉ, chôn ở gần thì nghi lễ được lược bớt (?); bọn gian này đang làm trò giả." Ông bèn sai người hầu lục soát, thấy trong quan tài toàn là binh khí. Bắt chúng lại, ông tra hỏi sự thật. Bọn chúng khai: "Chúng tôi là trộm cướp, định qua sông cướp của, vì thế giả làm xe tang để người lái đò không nghi." Ông cho tra xét tiếp, biết còn mấy chục tên đồng bọn đã hẹn tụ tập ở bờ bên kia, cũng bắt hết, tất cả đều giao cho pháp luật xử tội.
Vi Cao tra xét người coi quán trọ
Đời Đường, khi Vi Cao trấn giữ Kiếm Nam, trong vùng có một thói xấu: chủ quán trọ hễ gặp khách buôn lớn có của cải từ một vạn quan trở lên mà bị bệnh thì bỏ thuốc độc giết đi; khách chết rồi thì của cải bị giấu mất bảy, tám phần mười, nhờ thế nhiều kẻ trở nên giàu có. Vi công kín đáo biết được chuyện này. Có người khách phương bắc tên là Tô Diên, gia quyến ở Thái Lỗ (?), đi buôn ở đất Thục, bị bệnh rồi chết ngay trong đêm, chủ quán báo lên Vi công. Ông sai kiểm sổ hàng hóa thì thấy đã bị chủ quán sửa chữ, chỉ còn ghi lại một, hai phần. Ông bèn tra xét kỹ những nơi người khách đã đi qua (?), kín đáo hỏi người trong xóm, lời khai có nhiều chỗ khác nhau. Ông bèn tra hỏi người coi quán, hắn lập tức nhận đã giấu giếm, lừa lấy mấy nghìn quan tiền, chia cho các viên lại hơn hai mươi người. Ông ra lệnh đem tất cả xử theo pháp luật. Từ đó ở Kiếm Nam không còn khách buôn chết oan uổng nữa.
Vi Đan xét kẻ cậy quyền thế
Đời Đường, Vi Đan tự là Văn Minh. Khi ông trấn giữ Giang Tây, có một viên lại coi kho lương đã giữ kho hơn mười năm, số lương trong kho đến năm mươi vạn hộc (hộc: đơn vị đo lương thực). Nhân đong lại, thấy thiếu ba mươi thạch (thạch: đơn vị đo lương thực, tương đương một hộc). Vi công thương xót nói: "Viên lại này giữ kho hơn mười năm, tính ra chỉ thiếu ba mươi thạch, ắt không phải tự lấy mà tiêu, mà ắt là bị kẻ có quyền thế đòi hỏi." Ông bèn giả cớ ra lệnh khám xét giấy tờ riêng trong nhà viên lại, xem thì thấy sổ ghi rõ ràng từng khoản chia cho ai dùng vẫn còn đủ. Ông đưa sổ ra cho các viên lại xem, nói: "Các ngươi cậy quyền thế mà đòi lấy của viên lại coi kho. Chỗ thiếu hụt ấy đâu chỉ bắt hắn bồi thường, mà hắn còn phải chịu tội thay cho các ngươi. Nay mỗi người theo số mình đã lấy, trong hạn một tháng nộp đủ thì ta tha tội." Các viên lại dập đầu thưa: "Ngài sáng suốt soi xét đến kẻ dưới, bọn tôi đáng phải chịu hình phạt; nếu được tha tội nặng thì bồi thường cũng không dám oán hận." Khi đã nộp đủ số, viên lại coi kho được tháo cùm cho về nhà.
Cao Hài gọi người đến nhận đôi ủng
Đời Bắc Tề, quan thái bảo (một trong những chức quan cao nhất triều đình) là Nhiệm Thành vương Cao Hài kiêm chức thứ sử Tịnh Châu. Khi ấy có một người đàn bà giặt áo bên sông Phần, có một người cưỡi ngựa đi qua, đổi lấy đôi ủng của bà rồi bỏ đi. Người đàn bà cầm đôi ủng còn lại lên châu trình báo. Cao Hài gọi các bà già sống quanh vùng đến, đưa đôi ủng cho xem, rồi nói dối: "Có người cưỡi ngựa đi đường bị giặc cướp giết, để lại đôi ủng này, có phải là của người thân các bà không?" Một bà đấm ngực khóc, nói: "Hôm qua con tôi đi đôi ủng này sang nhà vợ." Lùng bắt được hắn, hắn bèn chịu tội.
Nghi ngục tập, quyển hai (hết).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video