Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn, gom sách thuộc bốn kho Kinh, Sử, Tử, Tập)
Nghi ngục tập (Tập hợp các vụ án khó phân xử), quyển một
Nhà Tấn (tức Hậu Tấn thời Ngũ Đại) — Hòa Ngưng soạn
Ngự sử giả vờ đánh mất tờ cáo trạng
Đường Cao Tổ cử Lý Tĩnh làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Kỳ Châu. Có kẻ muốn đón ý vua (?) nên tố cáo Tĩnh mưu phản. Cao Tổ sai một ngự sử (quan chuyên tra xét, buộc tội quan lại) đi xét, dặn rằng: "Nếu Lý Tĩnh mưu phản là thật thì cứ việc xử trí." Ngự sử biết đó là vu khống, xin cho người tố cáo cùng đi. Đi qua mấy trạm dịch (trạm nghỉ, đổi ngựa dọc đường quan), ngự sử giả vờ đánh mất tờ cáo trạng, tỏ ra kinh sợ khác thường, đánh roi viên lại giữ giấy tờ, rồi cầu xin kẻ tố cáo: "Tội phản của Lý Tĩnh rõ ràng, tôi đích thân vâng lệnh vua (?), nay lại đánh mất tờ cáo trạng, mong ông cứu mạng." Kẻ tố cáo bèn viết lại tờ trạng đưa cho ngự sử. Ngự sử đối chiếu, thấy khác với bản gốc, ngay hôm ấy trở về kinh tâu lên. Cao Tổ rất kinh ngạc. Ngự sử tâu đầy đủ sự tình. Tĩnh được khỏi tội, kẻ tố cáo bị xử tử.
Lý Sùng xét tiếng than
Thời Hậu Hán, Lý Sùng làm thứ sử Dương Châu. Người dân trong huyện là Câu Thái có đứa con trai ba tuổi bị lạc mất, sau thấy nó ở nhà Triệu Phụng Bá. Hai bên đều nhận là con mình, lại đều có hàng xóm làm chứng; quan quận, quan huyện không xử được. Sùng bèn cho giam riêng hai người cha và đứa bé mấy ngày, rồi bất chợt sai cai ngục báo với họ: "Đứa bé đã chết rồi, có thể ra lo tang." Thái nghe tin đau đớn không chịu nổi; còn Phụng Bá chỉ thở than, chẳng có chút gì xót thương. Thế là trả đứa bé cho Thái, Phụng Bá nhận tội.
Vương Cảnh cho người nấp dưới bàn nghe trộm
Trong năm Trinh Quán đời Đường, Tả thừa (quan phó coi việc hành chính trong Thượng thư tỉnh) Lý Hành Phòng (?) có em trai là Lý Hành Thuyên; con trai Thuyên là Trung (?) tư thông với vợ lẽ của cha, rồi cùng ả trốn đi. Việc truy bắt rất gắt; huyện Trường An bắt được họ. Quan huyện là Vương Cảnh dẫn vào phòng tra hỏi, họ không chịu nhận. Cảnh trước đó đã cho một người nằm nấp dưới tấm đệm của bàn xử án, lại sai một người chạy vào báo: "Trưởng sử (quan phụ tá cấp trên) cho gọi." Cảnh khóa cửa đi ra. Trung và ả bảo nhau: "Nhất định không được nhận", cùng những lời bàn riêng kín đáo khác. Đến khi Cảnh về mở cửa, người nấp dưới bàn đứng dậy kể lại hết với Cảnh. Hai người đều cả sợ mà nhận tội.
Tưởng Thường rình nghe bà lão nói chuyện
Trong năm Trinh Quán đời Đường, chủ quán trọ Bản Kiều ở Vệ Châu là Trương Địch có vợ về thăm nhà mẹ đẻ. Có ba người lính túc vệ (?) ở Vệ Châu là bọn Dương Chính vào quán nghỉ trọ, đến canh năm thì dậy sớm lên đường. Trong đêm có kẻ lấy dao của bọn lính giết Địch, rồi tra dao trở lại vào vỏ; bọn Chính không hề hay biết. Sáng ra, người trong quán đuổi theo bọn Chính, rút dao ra thấy máu bê bết, bèn bắt giam bọn Chính lại tra khảo. Đau đớn quá, họ đành tự nhận bừa. Vua nghi ngờ, sai ngự sử Tưởng Thường xét lại. Đến nơi, ông gọi hết những người sống gần quán từ mười lăm tuổi trở lên tập hợp lại, rồi bảo số người còn thiếu, tạm cho về hết, chỉ giữ lại một bà lão ngoài tám mươi tuổi, đến chiều tối mới thả ra. Ông sai viên coi ngục lén rình theo, dặn: "Bà ấy ra ngoài, hễ có ai nói chuyện với bà thì ghi ngay tên họ, đừng để lộ." Quả nhiên có một người nói chuyện với bà, liền ghi lại. Hôm sau lại như thế, người ấy lại hỏi bà: "Quan sai tra xét ra sao?" Ba ngày liền đều là người đó. Thường cho tập hợp hơn ba trăm người cả nam lẫn nữ, trong đám ấy gọi riêng kẻ đã nói chuyện với bà lão ra, còn lại cho về hết. Hỏi đến, hắn khai nhận tất cả: đã thông dâm với vợ Địch và giết Địch là thật. Tâu lên, vua ra sắc lệnh ban cho Thường hai trăm tấm lụa (?) và thăng chức ngự sử.
Phù Dung xét kẻ chạy nhanh
Ở Ký Châu có một bà lão, chiều tối gặp cướp. Một người đi đường đuổi theo giúp bà và bắt được tên cướp; tên cướp lại vu cho người đi đường là cướp. Phù Dung nói: "Hai người cùng chạy, ai ra tới cửa Phụng Dương trước thì không phải là cướp." Chạy xong trở về, Dung nghiêm mặt bảo kẻ về sau: "Mày chính là tên cướp." Tên cướp nhận tội. Ông vạch ra kẻ gian, lật tẩy việc ẩn giấu tài tình như thế. Bởi Dung bản tính sáng suốt tinh tường, đoán trước được sự việc: ông cho rằng nếu tên cướp chạy nhanh thì ngay từ đầu đã không bị người đi đường bắt được, do đó biết người chạy nhanh chính là người đuổi bắt.
Trương Cử phân biệt heo bị thiêu
Trương Cử là người đất Ngô, làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Câu Chương. Có người vợ giết chồng, rồi phóng hỏa đốt nhà, nói dối là chồng chết cháy. Nhà chồng nghi ngờ, lên quan kiện người vợ; người vợ chối không nhận. Cử bèn lấy hai con heo, giết một con, để sống một con, rồi chất củi đốt cả hai. Xem thì thấy trong miệng con bị giết trước không có tro, còn trong miệng con thiêu sống thì có tro. Nhân đó khám miệng người chồng, quả nhiên không có tro. Lấy điều ấy tra hỏi, người vợ bèn nhận tội.
Quý Khuê khéo đánh roi cuộn tơ
Đời Tống (Lưu Tống thời Nam triều), Phó Quý Khuê làm huyện lệnh Sơn Âm. Có hai bà lão, một bà bán kẹo mạch nha, một bà bán kim, tranh nhau một cuộn tơ, kiện lên Quý Khuê. Ông cho treo cuộn tơ lên cột rồi lấy roi quất, thấy rơi ra ít vụn sắt, bèn phạt bà bán kẹo.
Mổ diều gà phân biệt thức ăn
Có hai người tranh nhau một con gà. Quý Khuê hỏi sáng nay cho gà ăn gì; một người nói kê, một người nói đậu. Giết gà mổ diều ra thấy có đậu, ông bèn phạt người nói kê.
Tiết Tuyên sai người theo nghe chuyện tấm lụa
Thời Tiền Hán, có người cầm một tấm lụa dày ra chợ, gặp mưa, lấy lụa trùm lên mình. Sau đó có một người đến xin núp nhờ, người kia bèn đưa cho một đầu tấm lụa. Tạnh mưa, lúc sắp chia tay, người núp nhờ tranh nói: "Lụa là của tôi." Thái thú (quan đứng đầu một quận) Tiết Tuyên sai viên lại cắt đôi tấm lụa, chia mỗi người một nửa, rồi cho người theo nghe ngóng. Một người nói: "Nhờ ơn quan lớn!", còn người chủ tấm lụa thì kêu oan không thôi. Tuyên biết rõ sự tình, tra khảo, kẻ kia bèn nhận tội.
Tôn Lượng phân biệt phân chuột
Phế đế nước Ngô là Tôn Lượng, tên chữ Tử Minh, có lần vào tháng nóng đi chơi vườn Tây Uyển. Đang ăn mơ sống, ông sai hoạn quan (người hầu trong cung) mang bình bạc có nắp đến chỗ viên lại coi kho lấy mật. Tên hoạn quan vốn oán viên lại coi kho, bèn bỏ phân chuột vào mật, rồi tâu rằng viên lại làm việc không cẩn thận. Lượng liền gọi viên lại; viên lại cầm bình mật vào. Lượng hỏi: "Bình đã đậy nắp lại còn che phủ, không có lý gì lại có thứ này. Có phải tên hoạn quan từng xin xỏ gì ngươi không?" Viên lại dập đầu thưa: "Hắn từng xin thần chiếc chiếu của kho, thần không cho." Lượng nói: "Ắt là vì chuyện ấy, dễ biết thôi." Bèn sai đập vỡ phân chuột ra, thấy bên trong khô. Lượng cười nói: "Nếu phân chuột rơi vào mật từ trước thì phải ướt cả trong lẫn ngoài; nay bên trong khô, ấy là bị vu oan." Thế là tên hoạn quan nhận tội.
Vương Du mua thịt hươu khô
Đời Bắc Tề, Bành vương Du làm thứ sử Thương Châu. Có một người từ U Châu đến, dùng lừa chở thịt hươu khô (?). Tới địa giới Thương Châu, vì đau chân nên đi chậm, tình cờ gặp một người rồi kết bạn đi cùng; kẻ ấy bèn trộm cả lừa lẫn thịt khô bỏ đi. Sáng hôm sau, người kia báo lên châu. Du sai người hầu cận và các quan thuộc trong phủ chia nhau đi mua thịt hươu khô, không kể giá cả. Người chủ thấy hàng thì nhận ra, nhờ đó lần ra bắt được kẻ trộm. Du được thăng làm thứ sử Định Châu.
Nhận da mà bắt được trộm
Lại có người bị trộm một con bò đen có đám lông trắng. Trưởng sử Vi Đạo Kiện nói với tòng sự (quan thuộc giúp việc) Ngụy Đạo Thắng: "Sứ quân (cách gọi tôn quan thứ sử) lúc ở Thương Châu bắt kẻ gian như thần; nếu bắt được tên trộm này thì quả thật là thần." Du bèn giả làm như phủ trên cần mua da, trả giá gấp đôi, rồi cho chủ bò đến nhận mặt các tấm da, nhân đó bắt được kẻ trộm.
Viết chữ lên rau để nhận ra kẻ trộm
Có bà lão họ Vương một mình trồng ba mẫu rau, nhiều lần bị trộm đem bán. Du sai người lén đến viết chữ lên lá rau; hôm sau ra chợ nhận ra rau, bắt được kẻ trộm.
Hoàng Bá xét lòng người chị dâu
Thời Tiền Hán, ở Dĩnh Xuyên có một nhà giàu, hai anh em ở chung. Vợ người em có mang, vợ người anh cũng có mang nhưng bị sẩy thai, giấu đi không nói. Vợ người em sinh con trai, chị dâu cướp lấy nhận làm con mình. Hai bên tranh cãi suốt ba năm. Quận thú (quan đứng đầu một quận) Hoàng Bá sai người bế đứa bé ra giữa sân, rồi cho hai chị em dâu giành lấy. Hai người cùng xông đến; người chị dâu giằng kéo rất mạnh, còn vợ người em sợ đứa bé bị thương, vẻ mặt vô cùng đau xót. Bá bèn quát người chị dâu: "Mày tham của cải trong nhà nên muốn có đứa bé, há còn lo nó bị thương sao? Việc này đã rõ rồi." Người chị dâu nhận tội.
Huệ Sĩ tra khảo tấm da dê
Thời Hậu Hán, Lý Huệ Sĩ làm thứ sử Ung Châu. Có một người gánh củi và một người gánh muối tranh nhau một tấm da dê, ai cũng nói là thứ mình dùng lót lưng. Huệ Sĩ bảo các viên lại trong châu: "Tấm da dê này đem tra khảo thì sẽ biết ai là chủ." Mọi người lặng thinh. Ông cho đặt tấm da dê lên chiếu, lấy gậy đập, thấy rơi ra ít vụn muối, bèn cho hai người tranh chấp xem; người gánh củi liền nhận tội.
Trang Tuân nghe tiếng khóc mà biết kẻ gian
Trang Tuân làm thứ sử Dương Châu, đi tuần trong địa hạt, chợt nghe có tiếng khóc nghe sợ hãi mà không thương xót. Ông dừng xe hỏi, người kia đáp: "Chồng tôi bị cháy chết." Tuân nghi ngờ, sai viên lại canh giữ. Thấy có ruồi bâu ở đầu xác chết, viên lại vạch búi tóc ra xem, tìm được một chiếc đinh sắt. Liền tra xét, người kia nhận tội.
Khiêm Chi dùng mưu bắt kẻ lừa đảo
Thời Hậu Ngụy, Cao Khiêm Chi, tên chữ Đạo Nhượng, làm huyện lệnh Hà Âm. Trước đó có kẻ cho gạch vụn, đá sỏi vào túi giả làm vàng để lừa mua ngựa của người ta, rồi bỏ trốn. Vua xuống chiếu sai lùng bắt. Khiêm Chi bèn đóng gông một tên tù, cho đứng ở chợ ngựa, rao rằng đây là tên lừa mua ngựa, sắp đem xử hình; lại ngầm sai người dò xem ai bàn tán riêng trong chợ. Có một người mừng rỡ nói: "Thế là hết lo rồi." Bèn bắt hắn giải về tra hỏi, tóm được cả bè lũ.
Hành Ngập ép nhà họ Thôi tìm người vợ lẽ
Thời Võ Tắc Thiên đời Đường, có kẻ vu cáo phò mã (chồng của công chúa) Thôi Tuyên mưu phản. Vua ra sắc lệnh sai thị ngự sử (một chức ngự sử, lo việc tra xét án) Trương Hành Ngập xét vụ này. Kẻ tố cáo trước đó đã dụ dỗ đem giấu người vợ lẽ của Tuyên, rồi vu rằng Tuyên có người vợ lẽ sắp tố giác mưu phản nên Tuyên giết đi, ném xác xuống sông Lạc. Hành Ngập xét, hoàn toàn không thấy chứng cứ gì. Tắc Thiên giận, bắt xét lại; Hành Ngập vẫn tâu như cũ. Tắc Thiên nói: "Tội phản của Thôi Tuyên rõ ràng, ngươi định dung tha cho hắn sao? Ta sẽ sai Lai Tuấn Thần xét, ngươi đừng có hối hận." Hành Ngập thưa: "Thần xét án không bằng Tuấn Thần, nhưng bệ hạ đã giao cho thần thì thần phải theo đúng sự thật; nếu chiều theo ý trên (?) mà vu hãm người lương thiện thì đâu phải điều kẻ làm quan coi pháp luật nên giữ. Thần nghĩ bệ hạ chỉ đang thử thần mà thôi." Tắc Thiên nghiêm mặt nói: "Nếu Thôi Tuyên quả có người vợ lẽ ấy thì tội phản tự nhiên sẽ rõ. Không tìm được người vợ lẽ thì làm sao tự minh oan? Xét lại mà không xong thì ta sẽ sai Tuấn Thần xét, ngươi đừng hối hận." Hành Ngập sợ, bèn ép nhà Tuyên phải đi tìm người vợ lẽ.
Em họ của Tuyên là Tư Căng bèn đem rất nhiều tiền và lụa ra hai đầu nam bắc cầu Trung Kiều, treo thưởng tìm kẻ đang giấu người vợ lẽ; mấy ngày liền chẳng nghe tin tức gì. Thế mà mỗi lần nhà Tuyên bàn bạc riêng việc gì thì kẻ tố cáo trong ngục đều biết ngay. Tư Căng đoán trong số người cùng bàn bạc ở nhà Tuyên có kẻ làm nội gián, bèn giả vờ nói với vợ Tuyên: "Cần ba trăm tấm lụa để thuê hiệp khách giết kẻ tố cáo." Nói xong, sáng sớm hôm sau ông mặc thường phục, rình ở bên cạnh ngự sử đài (cơ quan của các ngự sử, nơi giam giữ và xét án). Nhà Tuyên có một người khách được nuôi trong nhà, họ Thư, người Vụ Châu, lời nói việc làm không chê vào đâu được, được Tuyên tin cậy, coi như con em trong nhà. Chốc lát (?), Tư Căng thấy người khách ấy đến ngự sử đài, đút lót người gác cổng để báo tin cho kẻ tố cáo. Kẻ tố cáo liền la lên: "Nhà họ Thôi thuê thích khách đâm tôi, xin tâu lên vua!" Trong đài náo động cả lên. Tư Căng vốn kính trọng người khách ấy, nên người khách không biết mình bị nghi. Tư Căng lặng lẽ theo người khách đến cầu Thiên Tân, bèn mắng: "Nếu hãm hại được Thôi Tuyên thì ắt hắn sẽ khai cả mày là đồng mưu, khi ấy mày có đường nào tự minh oan? Mày mà chịu đưa người vợ lẽ nhà họ Thôi ra, ta cho mày năm trăm quan tiền (mỗi quan là một xâu nghìn đồng), về quê đủ lo kế sống trọn đời. Bằng không thì nhất định ta sẽ giết mày." Người khách hối hận xin lỗi, bèn dẫn Tư Căng đến chỗ bè đảng của kẻ tố cáo, lục soát tìm được người vợ lẽ. Tuyên nhờ thế mới thoát nạn, kẻ tố cáo nhận tội.
Sở Kim nhận ra chữ chắp vá
Trong năm Thùy Củng đời Đường, Tắc Thiên giám quốc (thay vua nắm quyền điều hành việc nước), việc la chức (thêu dệt tội trạng để vu hãm người) nổi lên. Tả sử (viên quan lo việc ghi chép giấy tờ) ở Hồ Châu là Giang Sâm lấy văn thư của thứ sử Bùi Quang, cắt lấy từng chữ ghép thành câu, giả làm thư mưu phản cùng Từ Kính Nghiệp (người khởi binh chống Võ Tắc Thiên), đem đi tố cáo. Đến khi triều đình sai người xuống tra xét, Quang ngờ vực nói: "Chữ là chữ của tôi, nhưng lời không phải lời tôi." Trước sau sai ba lượt người đều không phân xử được. Vua ra sắc lệnh phải chọn người giỏi xét án đến xét, phán rằng: "Trương Sở Kim có thể cho xét vụ này." Nhưng ông cũng không lật được lời khai trước (?). Sở Kim lo buồn, nằm ngửa quay mặt về phía cửa sổ, ánh nắng xuyên qua, ông soi thấy các chữ đều là chắp vá ghép lại; nhìn phẳng thì không nhận ra, giơ về phía mặt trời thì thấy rõ. Ông bèn họp quan lại châu huyện, xin một chén nước, bảo Sâm cầm bức thư thả vào nước; từng chữ một rã rời ra. Sâm dập đầu nhận tội. Vua ra sắc lệnh đánh một trăm trượng rồi chém, ban cho Sở Kim một trăm tấm lụa.
Tử Vân xử vụ bò cái
Huyện lệnh huyện Tân Hương, Vệ Châu đời Đường là Bùi Tử Vân, có nhiều mưu kế lạ. Người trong huyện là Vương Cung đi lính giữ biên ải, để lại sáu con bò cái nhờ cậu là Lý Tấn nuôi. Năm năm, bò đẻ được ba mươi con bê, theo giá thường mỗi con đáng trên mười nghìn đồng. Cung về đòi bò, người cậu nói: "Hai con bò cái đã chết, trả lại mày bốn con bò cái già, còn lại đều không phải do bò của mày đẻ ra." Cung tức giận, kiện lên Tử Vân. Tử Vân cho giam Cung vào ngục, rồi ra lệnh bắt "tên trộm bò" Lý Tấn. Tấn hoảng sợ đến huyện. Tử Vân quát: "Tên trộm khai mày cùng nó trộm ba mươi con bò, giấu trong trang trại nhà mày, nay gọi mày đến đối chất." Rồi lấy áo vải trùm đầu Cung, cho đứng dưới bức tường phía nam. Tấn vội khai: "Ba mươi con bò ấy đều do bò cái của cháu ngoại tôi đẻ ra, thật không phải trộm được." Tử Vân sai bỏ chiếc áo trùm đầu Cung ra. Tấn kinh ngạc nói: "Đây là cháu ngoại tôi." Tử Vân nói: "Nếu đúng thế thì phải trả bò, còn muốn nói gì nữa?" Tấn lặng thinh. Tử Vân nói: "Nuôi bò năm năm vất vả, cho ông năm con, còn lại trả hết cho Cung." Cả huyện đều phục sự sáng suốt của ông.
Tùng Thọ ngầm rình kẻ cướp
Đời Đường, khi Trương Tùng Thọ làm huyện lệnh Trường An, bên hồ Côn Minh có giặc cướp. Vua ra sắc lệnh trong mười ngày phải bắt được, nếu quá hạn thì trị tội rất nghiêm. Tùng Thọ đến chỗ xảy ra vụ cướp xem xét dấu vết, thấy một bà lão bán đồ ăn dưới gốc cây, bèn cho người ngựa theo hầu chở bà (?) về huyện, cho ăn uống. Năm ngày sau, ông đưa bà về chỗ ngồi cũ, sai một người tâm phúc lén rình, hễ có ai nói chuyện với bà lão thì bắt ngay. Quả nhiên có một người đến hỏi: "Minh phủ (cách gọi tôn quan huyện lệnh) tra xét thế nào?" Liền bắt lấy, lấy áo vải trùm đầu giải về huyện; vừa hỏi đã khai hết, bắt được cả người lẫn tang vật. Người đương thời cho là thần.
Lý Kiệt rình ra gian tình của người đàn bà
Đời Đường, Lý Kiệt làm Hà Nam doãn (quan đứng đầu phủ Hà Nam, vùng kinh đô Lạc Dương). Có một bà góa tố con trai mình bất hiếu. Người con không tự biện bạch được, chỉ nói: "Con có tội với mẹ, chết cũng cam lòng." Kiệt xét tình trạng, thấy anh ta không phải kẻ bất hiếu, bèn bảo bà góa: "Bà ở góa mười năm, chỉ có một đứa con, nay tố nó, tội đến chết, há không hối hận sao?" Bà góa nói: "Đồ vô lại bất hiếu với mẹ, còn tiếc gì nữa." Kiệt nói: "Nếu quả như thế thì bà đi mua quan tài về lấy xác con." Rồi sai người rình theo sau. Bà góa ra ngoài, nói với một đạo sĩ: "Xong việc rồi." Chốc lát bà đem quan tài đến. Kiệt vẫn mong bà hối hận, khuyên nhủ đôi ba lần, nhưng bà vẫn khăng khăng như cũ. Lúc ấy tên đạo sĩ đứng ngoài cổng, Kiệt ngầm sai bắt lại; vừa hỏi hắn đã nhận, khai rằng: "Tôi tư thông với bà góa, thường bị đứa con ngăn cản, nên muốn trừ khử nó." Kiệt bèn sai đánh chết tên đạo sĩ và bà góa bằng gậy, rồi lấy chính chiếc quan tài ấy mà liệm.
Tôn Đăng so viên đạn ná
Theo Ngô chí (phần chép về nước Ngô trong sách sử Tam quốc chí), con trưởng của Tôn Quyền là Đăng, tên chữ (Tử) Cao (?), được lập làm thái tử (người được chọn để nối ngôi vua). Có lần Đăng đi ra ngoài, có viên đạn ná bay qua, ông sai người hầu đi tìm, thấy một người cầm ná, đeo túi đạn, ai cũng cho là hắn bắn; hắn biện bạch không nhận. Người theo hầu xin đánh cho khai, Đăng không cho, sai tìm viên đạn vừa bay qua đem so, thấy không giống đạn của hắn, bèn tha cho.
Nghi ngục tập, hết quyển một
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video