Phẩm Dặn Dò Phó Thác, thứ tư.
Bấy giờ hiền giả A-nan (thị giả, người hầu cận đức Phật) bạch Phật rằng: "Bạch đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), xin Ngài ở lại đời một kiếp (khoảng thời gian cực dài), lại hơn một kiếp nữa. Vì sao vậy? Bạch đức Thiên Trung Thiên (danh hiệu của Phật: bậc tôn quý nhất trong các bậc trời), khi Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến), Vô Sở Trước (không còn vướng mắc vào đâu), Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chánh trọn vẹn) còn ở đời thì các vị chánh sĩ (bậc chân chính, tức các Bồ-tát) này mới đến đây, chúng con mới được thấy, quỳ lạy, phụng sự. Sau khi Như Lai bát-nê-hoàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn: Phật qua đời, dứt hẳn sinh tử), chúng con sẽ mãi mãi xa cách ba chỗ. Ba chỗ gì? Là Phật, Pháp (giáo pháp), Tăng (đoàn thể người tu). Các vị chánh sĩ này cũng sẽ rời xa ba chỗ ấy (?)." A-nan nói lời ấy xong thì khóc lóc, ngã lăn xuống đất. Bấy giờ Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) Thiện Tư Nghĩa vì A-nan mà nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
A-nan, ông chớ khóc; muôn vật đều vô thường (không bền mãi, luôn đổi thay).
Có hợp ắt có tan, huống gì thân người sao thường còn được?
Ở nơi pháp vốn trống không này, A-nan sao lại khóc?
Hễ có tụ hội thì mọi cuộc hội khó mà lâu dài.
Phật đạo cũng không có gì để được, A-nan sao lại buồn?
Những gì hợp lại đều là không; trí tuệ cũng lại là không.
Dù nghĩ hay không nghĩ, hết thảy pháp đều không có niệm.
Nắm không được gì, trống rỗng không có, ví như dã mã (làn hơi nắng bốc lên trông như nước, như ngựa chạy, chỉ là ảo ảnh).
Lại như voi ngựa hóa ra, vườn tược, cây trái, hoa lá,
Do nhà ảo thuật khéo léo làm hiện ra; con Phật hãy thấy như vậy.
Thế rồi A-nan dùng kệ đáp Bồ-tát Thiện Tư Nghĩa rằng:
Thật đúng như lời ngài nói, các pháp không có gì để nghĩ,
Nhưng hôm nay con sắp phải rời xa đức Thế Tôn.
Làm sao vào thành Xá-vệ (kinh đô nước Câu-tát-la, nơi Phật thường thuyết pháp)? Người ta hỏi, con biết đáp sao?
(Họ hỏi:) "Đấng Chánh Giác còn ở đó không? Pháp nhãn (con mắt chánh pháp, chỉ Phật) có trở lại không?"
Nếu vào núi Hương Tích, không thấy bậc tôn quý giữa loài người,
Chỉ thấy tòa ngồi trống không, sao nỡ ở lại nơi ấy?
Nếu ra khỏi núi Hương Tích, vào tinh xá (chùa) Ca-lợi,
(Nơi) bậc tôn quý giữa loài người từng ngồi giữa, giảng rộng tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ),
Thấy Ca-lợi-la trống vắng, không có ánh thần của bậc Thế Hùng (anh hùng của đời, chỉ Phật).
Nếu vào vườn Âm Thanh, một mình khóc lóc trong đó,
Vì không thấy đấng Chánh Giác, chạy khắp bốn phương tìm,
Nước mắt đầm đìa, sao nỡ ở lại nơi ấy?
Bấy giờ Bồ-tát Hỷ Tín Tịnh vì hiền giả A-nan mà nói kệ rằng:
Dù sầu lo đến ức năm, làm sao mà được gì?
A-nan hãy quán xét điều này: pháp giới (thực tướng của mọi pháp) thật khó nắm bắt.
Ví như cây chuối, bóc từng bẹ lá ra,
Tìm mãi chẳng được gì; muôn vật đều như thế.
Ví như khi trời mưa, bọt nổi trên mặt nước,
Vừa nổi lên đã trôi mất; muôn vật cũng như thế.
Ví như bọt nước, chỉ có thể nhìn bằng mắt,
Nắm thì chẳng được; bốn thứ (tứ đại: đất, nước, lửa, gió – bốn yếu tố cấu thành thân) cũng như thế.
Ví như gương sáng trong, bóng hiện mà không nắm được,
Tam giới (ba cõi sinh tử: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) cũng như thế; A-nan sao lại khóc?
Thế rồi A-nan dùng kệ đáp Bồ-tát Hỷ Tín Tịnh rằng:
Chẳng phải con không biết điều đó, chẳng phải con không thấy điều đó;
Tam giới không có gì cả, kinh vẫn thường ghi nói điều này.
Nhưng thấy ức người kia, nước mắt đều tuôn chảy,
Đến chỗ con buồn khóc, vì thế càng thêm thương xót.
Nay Thế Tôn sắp đi, bậc trên loài người bỗng không còn hiện,
Biết tìm Ngài ở đâu? Ai sẽ che chở cho con?
Biết theo ai nghe pháp, những câu sâu xa khó hiểu?
Biết vào chỗ nào đây (?)? Than ôi, Phật thật khó gặp!
Bấy giờ Bồ-tát Không Vô vì A-nan mà nói kệ rằng:
A-nan, hãy đứng dậy, chớ lo; hãy quán xét pháp và phi pháp.
Pháp vốn không thể nắm được, thì do đâu mà có diệt?
Như lúc chư Phật sinh ra, lúc đắc đạo cũng như thế;
Như lúc Phật chuyển pháp luân (giảng chánh pháp, ví như lăn bánh xe báu), lúc nê-hoàn cũng như thế.
Sinh mà không sinh nơi sự sinh, Phật đạo cũng không có diệt.
Ở nơi pháp không sinh, A-nan sao lại khóc?
Hãy xem lỗ chân lông trên thân tôi, mọi việc giảng nói phát ra,
Phật nói là trống không, không có gì; pháp giới cũng như thế.
Thế rồi A-nan dùng kệ đáp Bồ-tát Không Vô rằng:
Các ngài rồi sẽ ra đi, ở các cõi mà không lo buồn,
Sẽ được thấy ức đức Phật, giảng nói pháp vi diệu cao tột.
Còn chúng con cùng ức vị trời, vây quanh khắp bốn bề,
Tỳ-kheo (đàn ông xuất gia), tỳ-kheo-ni (đàn bà xuất gia), cùng cất tiếng than thở.
Có người từ mấy nghìn dặm, đều đến chỗ con,
Tiếng kêu gào vang xa: "Đấng Thích Sư Tử (Phật Thích-ca, ví như sư tử của dòng họ Thích) ở đâu?"
(Chư thiên) Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục) và Diệm thiên (trời Dạ-ma), Đâu-thuật (trời Đâu-suất), Nê-ma-la (trời Hóa lạc) (đều hỏi):
"Thế Tôn đã lên đến cõi Phạm, bao giờ Ngài trở xuống?
Ở nơi vắng vẻ ba tháng, bậc tôn quý giữa loài người nhất tâm (an trụ),
Bậc Thế Hùng bao giờ dậy, lại đánh trống pháp nữa?"
Bấy giờ Bồ-tát Thần Thông Hoa vì A-nan mà nói kệ rằng:
Tôi đã biết điều đó, tự hẹn trong ba tháng (?)
Sẽ hiện ra trước mặt ngài; A-nan chớ khóc.
Tôi sẽ vì ông mà thưa bạch với Như Lai,
Xin Ngài chuyển pháp bậc nhất, vì nỗi phải xa lìa đấng Thích Tôn.
Chư Phật có lòng đại bi, sẽ đến chỗ con người.
A-nan chớ buồn thương, bậc tôn quý giữa loài người đã dậy rồi (?).
Chư thiên và rồng còn lo buồn, huống gì thân ông.
Ánh sáng như thế, rồi cũng tắt hẳn ở đời.
Phật đã nói điều đó, chính ông được nghe trước mặt Thế Tôn:
Dù ở lại ức kiếp, mọi cuộc hội họp vẫn phải chia lìa.
Thế rồi A-nan đứng dậy, đứng trước Phật, ba lần cất tiếng, nói kệ này:
Phật là chỗ che chở cho tất cả, hôm nay sắp nê-hoàn,
Thế gian sẽ lại tối tăm, vì mất con mắt sáng.
Các vua chúa và bậc tôn trưởng, nước Bệ-sỉ (?) khổ não,
Sao nỡ nghe lời này: "Phật sắp bát-nê-hoàn"?
Lực sĩ (người dòng Lực sĩ), vợ lực sĩ, con lực sĩ cùng đến,
Buồn thương đều khóc lóc, được thấy Thế Tôn lần cuối.
Các loài trời, rồng, vây quanh khắp năm do-tuần (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số),
Nước mắt chảy đến đầu gối, chưa kể các dân chúng khác.
Rồng Nan-đầu-hòa-nan (hai vua rồng anh em Nan-đà và Bạt-nan-đà), cùng sáu mươi ức rồng,
Đều đến cùng khóc lóc, được thấy Thế Tôn lần cuối.
Rồng Hòa-lăng-ma-nại, và rồng Sa-kiệt có sức lớn,
Nước mắt lan rộng một do-tuần, đi đến chỗ Phật.
Vua rồng A-nậu-đạt, trăm ức chúng vây quanh,
Nước mắt to như bánh xe, đi đến chỗ Phật.
Vua rồng Y-lệ-bát, hóa thành thân lớn mà đến,
Khóc lóc vang tiếng lớn, đi đến chỗ Phật.
Nghìn ức quỷ thần, cùng trăm na-thuật (con số cực lớn) chúng,
Tiến lên cúi đầu lễ chân Phật, được thấy Thế Tôn lần cuối.
Các vị Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) có nghìn ức, chúng hầu của họ trăm na-thuật,
Tiến lên lễ chân Phật: "Đấng Mắt Sáng xin chớ nê-hoàn!"
Rồi ức vị Phạm thiên (vua cõi trời Phạm), ánh sáng chiếu khắp trời đất,
Tiến lên lễ chân Phật: "Xin đấng Tôn quý ở lại một kiếp!"
Ma tử (con của Ma vương) đến từ nơi kia, Đạo Sư tự nói rằng (?):
"Vì thương xót hết thảy, xin đấng Tôn quý ở lại một kiếp!"
Bấy giờ Bồ-tát Không Vô vì Đế Thích, Phạm thiên, trời, rồng, quỷ thần, càn-đạp-hòa (thần âm nhạc cõi trời) và Ma tử Đạo Sư mà nói kệ rằng:
Các người đều không hiểu biết, chỉ nói gượng lời pháp;
Trước đã sống buông lung, nay mới khóc lóc.
Ví như các loài thú hoang (?), sống mà không khôn ngoan,
Nếu bị người lấy dao đánh, liền hoảng sợ kêu la.
Các người cũng như thế, hết thảy đều khóc lóc.
Khi đấng Chánh Giác còn ở đời, cứ làm việc buông lung.
Hôm nay ánh sáng sắp đi, trí của Ngài ví như biển cả;
Các người sẽ làm gì đây, khi đấng Thích Tôn đã nê-hoàn?
Bấy giờ Phật bảo các hiền giả A-na-luật, Đại Ca-chiên-diên, Phân-nậu-văn-đà-ni-phất (tức Phú-lâu-na), Cưu-ma Ca-diếp, Tu-bồ-đề, Mục-ha-la-da (?), Đại Câu-hi-la: "Các ông hãy đều đưa cánh tay ra, đặt tay vào bàn tay Như Lai." Ngay lúc ấy, mười vạn tỳ-kheo đưa tay đặt vào bàn tay Thế Tôn. Phật đưa tay trái nắm tay các tỳ-kheo, tay phải cầm tay A-nan và La-vân (tức La-hầu-la, con trai của Phật), đặt vào tay các tỳ-kheo, nói: "Ta đem A-nan và La-vân, những người thân yêu kính mến của Ta, phó thác cho các ông."
Ngay lúc ấy, đúng như cảnh tượng đó, có tiếng lớn tự nhiên vang lên, báo khắp một cõi Phật. Một nghìn tỳ-kheo nghe lời phó thác ấy, muốn bỏ thân mạng, nói rằng: "Chúng con xin nhập nê-hoàn trước, không nỡ thấy lúc bậc Thế Hùng bát-nê-hoàn." Thế rồi Phật đưa tay về phương bắc. Ngay lúc ấy, năm trăm đức Phật ở các thế giới phương khác đưa tay đặt vào bàn tay Phật. Phật liền cầm tay A-nan và La-vân, đặt vào bàn tay các đức Phật, nói: "Ta đem A-nan là người thân và con là La-vân phó thác cho các đấng Thế Hùng." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Ta đem con là La-vân, và thị giả A-nan,
Tận mặt phó thác cho các đức Phật Thế Tôn.
Ai là người không có chỗ nương, các Ngài có thể che chở,
Chỉ có chư Phật Thế Tôn, trí tuệ không chút ngăn ngại.
Nửa đêm hôm nay, trời, rồng và dân chúng thế gian
Ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người đang sống) sẽ không còn được thấy Ta.
Ta xem khắp các thế giới, nhiều vô lượng, khó nghĩ bàn,
Đều không thấy một người nào đáng để Ta ở lại cứu độ.
Vô số ức kiếp, nhiều như cát bên sông Hằng,
Ta có thể vì một người mà nhẫn ở lại ngần ấy kiếp.
Ai kính phụng Phật pháp, Ta theo nghĩa mà độ người ấy;
Kẻ không cung kính, ức đức Phật cũng không chữa được.
Bấy giờ năm trăm đức Phật đều muốn trở về cõi nước mình; sau khi nắm tay A-nan và La-vân, các Ngài nói kệ rằng:
Ai kính phụng chư Phật, Phật theo nghĩa mà độ người ấy;
Chỗ nào hiện ra để cứu thoát, liền đánh vang rộng trống pháp.
Đức Thế Tôn Thích Sư Tử, gột sạch mọi lo âu hoạn nạn,
Làm no đủ ức số người, như trời mưa thấm nhuần mặt đất.
Thế rồi A-nan và La-vân quỳ trước các đức Phật, khóc lóc buồn thương mà thưa, nói kệ rằng:
Xin các bậc đại dũng mãnh khuyên đấng Tôn quý ở lại một kiếp;
Xin oai thần của chư Phật, khiến ánh sáng ở lại một kiếp,
Khiến vô số ức người được nghĩa lý, đứng vững nơi chân lý,
Trời, rồng và các quỷ thần đều phát ý cầu đạo lớn.
Bấy giờ năm trăm đức Phật đều đã trở về thế giới của mình, bảo hiền giả A-nan và La-vân rằng: "Thôi, A-nan, La-vân, đừng lo, đừng buồn. Việc đưa tay theo phép của chư Phật Thiên Trung Thiên đã xong rồi. Dù phóng ánh sáng, hay đến, hay ở, đó đều là sự thị hiện (hiện ra để giáo hóa) của chư Phật."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video