Thiên 18 — Bàn về xương cốt khắp thân và các chỗ hiểm yếu

 Quyển ba

 Mục 18 · Bàn về xương, mạch khắp thân người và những chỗ hiểm yếu

 Ở hai bàn tay, phần nối liền với móng tay gọi là tiểu tiết (đốt nhỏ, đốt ngón ngoài cùng). Sau tiểu tiết là trung tiết (đốt giữa). Sau trung tiết là bản tiết (đốt gốc ngón tay). Sau bản tiết, trước xương chi, có xương bàn tay. Trên xương bàn tay có thịt bàn tay. Sau thịt bàn tay, chỗ gập được là cổ tay. Ở cổ tay, xương nhô cao bên trái là mắt cá ngoài của tay. Xương nhô cao bên phải là mắt cá tay phải. Chỗ hai mắt cá nối liền mọc ra xương cánh tay. Xương đi kèm đỡ xương cánh tay là bễ cốt (ở đây chỉ xương đi song song với xương cánh tay). Chỗ ba xương nối tiếp nhau là xương khuỷu. Phía trước chỗ gập được là khuỷu tay. Trên khuỷu tay mọc ra xương (?) (chữ gốc bị mất, có lẽ là xương cánh tay trên). Trên xương ấy là vai (?) (chữ gốc bị mất). Phía trước vai là xương ngang (?) (chữ gốc bị mất). Phía trước xương ngang là bễ cốt (?) (ở đây có lẽ chỉ xương đòn). Chỗ lõm giữa xương này là khuyết bồn (hố trên xương đòn). Trên khuyết bồn là cổ.

 Phía trước cổ là tảng hầu (cổ họng). Trên tảng hầu là kết hầu (trái cổ, chỗ yết hầu nhô ra). Trên kết hầu là cằm. Hai bên cằm là góc hàm. Hai bên góc hàm là má dưới. Hai bên má dưới là giáp xa (vùng góc xương hàm dưới, chỗ cơ nhai). Trên giáp xa là tai. Trên tai là khúc mấn (phần tóc mai uốn vòng quanh tai). Từ khúc mấn đi lên là đỉnh đầu. Phía trước đỉnh đầu là tín môn (thóp). Dưới thóp là chân tóc. Ngay dưới chân tóc là trán. Dưới trán là lông mày. Cuối lông mày là huyệt thái dương (chỗ lõm hai bên đầu, ngoài đuôi lông mày).

 Trước huyệt thái dương là mắt. Hai bên mắt là hai khóe ngoài (?) (chữ gốc bị mất, có lẽ là tiểu tý, tức đuôi mắt). Phía trên hai khóe ngoài là mí trên, phía dưới là mí dưới. Ở chính giữa, phần nhìn thấy được, là con ngươi. Phía con ngươi gần mũi là hai khóe trong (?) (chữ gốc bị mất, có lẽ là đại tý, tức khóe mắt phía mũi). Gần hai khóe trong là sơn căn (phần gốc sống mũi nằm giữa hai mắt). Trên sơn căn là ấn đường (khoảng giữa hai lông mày). Trên ấn đường là góc đầu (?). Dưới góc đầu là xương thừa chẩm (xương chẩm ở phía sau đầu).

 Xương mọc ngang dưới xương sống là xương hông. Hai bên xương hông là xương thoa (?) (xương chậu, hình như cây trâm hai nhánh). Ở giữa, phía dưới xương thoa là xương yêu môn (?) (xương ở chỗ "cửa eo", có lẽ là xương cùng). Nối lên trên xương thoa là xương đùi. Dưới xương đùi, chỗ gập được là khoeo (?) (chữ gốc bị mất). Phía trên khoeo là xương bánh chè. Dưới xương bánh chè là xương ống chân. Bên cạnh xương ống chân là xương (?) (chữ gốc bị mất, có lẽ là xương mác). Dưới xương ấy, chỗ nhô to bên trái là mắt cá ngoài của hai chân, chỗ nhô to bên phải là mắt cá phải của hai chân.

 Phần thõng xuống phía trước xương ống chân là xương (?) (chữ gốc bị mất) của hai bàn chân. Trước xương ấy là bản tiết của chân (đốt gốc ngón chân). Trước bản tiết là tiểu tiết (đốt ngón ngoài cùng). Nối liền với tiểu tiết là móng chân. Phía sau móng chân là mu bàn chân. Chỗ lõm sau mu bàn chân là lòng bàn chân. Phía dưới là xương bàn chân. Sau xương bàn chân là thịt gót. Sau thịt gót là gót chân.

 Phép nhỏ máu lên xương để nhận người thân: ví như Giáp là cha hoặc mẹ, chỉ còn lại hài cốt. Ất đến nhận mình là con trai hay con gái ruột, thì lấy gì mà kiểm chứng? Hãy cho Ất chích trên người mình một hai giọt máu, nhỏ lên hài cốt. Nếu đúng là con ruột thì máu thấm vào trong xương, nếu không phải thì máu không thấm. Tục gọi là "tích cốt thân" (nhỏ máu lên xương nhận người thân), chính là nói việc này.

 Khám nghiệm xương phải chọn ngày trời nắng sáng. Trước hết lấy nước rửa sạch xương. Dùng dây gai xâu các xương lại theo đúng thứ tự của bộ khung người, rồi đặt lên chiếu tre. Sau đó đào một cái hố đất, dài năm thước, rộng ba thước, sâu hai thước (thước: đơn vị đo chiều dài, đời Tống mỗi thước khoảng 31 cm). Đốt (?) nhiều củi và than trong hố, đến khi đất đỏ rực thì thôi. Dọn lửa ra, lấy hai thăng rượu ngon và năm thăng giấm chua tưới vào hố (thăng: đơn vị đo dung tích, mỗi thăng khoảng nửa lít đến một lít). Nhân lúc hơi nóng còn bốc lên, khiêng xương đặt vào hố, lấy chiếu cỏ (?) che kín, hấp xương chừng một hai thời (thời: một canh giờ, bằng hai tiếng đồng hồ). Đợi đất nguội thì bỏ chiếu ra, khiêng xương lên. Đến chỗ bằng phẳng, sáng sủa, lấy dù giấy dầu màu đỏ che lên hài cốt mà khám.

 Nếu trên xương có chỗ bị đánh thì có vệt màu đỏ, hơi ửng lên (?). Ở chỗ xương gãy, hai đầu chỗ nối đều có quầng màu máu. Lại cầm đoạn xương có vết soi lên dưới ánh mặt trời, thấy màu đỏ tươi, thì rõ ràng là bị đánh lúc còn sống.

 Trên xương nếu không có quầng máu (?), thì dù có chỗ tổn thương hay gãy, đó cũng là vết sau khi chết. Tuyệt đối không được lấy rượu và giấm mà nấu xương, e có chỗ bất lợi. Việc này phải trời nắng sáng mới làm được, trời âm u mưa gió thì khó thấy vết.

 Nếu gặp trời mưa âm u mà bất đắc dĩ phải khám, thì dùng cách nấu. Lấy một cái vò, dùng như nồi nấu đồ, đốt lửa than nấu giấm, cho nhiều muối và bạch mai (quả mơ ướp muối phơi khô), rồi nấu cùng với xương. Quan khám phải đích thân có mặt giám sát. Đợi sôi hàng trăm hàng nghìn dạo thì lấy ra, rửa bằng nước, soi dưới ánh mặt trời, vết thương liền hiện ra. Máu đều thấm vào chỗ xương bị tổn thương, có màu đỏ hoặc xanh đen. Vẫn phải xem kỹ xem có chỗ vỡ, nứt hay không.

 Nấu xương không được để chạm thiếc, nếu dùng đồ thiếc thì xương thường bị sẫm tối.

 Nếu có kẻ gian dối, bỏ thuốc vào trong nồi, thì chỗ xương bị thương lại trắng ra, không thấy vết. (Cách hóa giải xem ở mục Khám nghiệm tử thi.) Nếu xương đã qua hai ba lần rửa và đắp ủ, màu trắng giống hệt xương không bị tổn thương, thì làm sao phân biệt? Nên lấy dầu rót vào đoạn xương có chỗ tổn thương cần khám. Xương lớn có khe, xương nhỏ có lỗ, đợi dầu tràn ra thì lau cho khô. Soi chỗ tổn thương ra chỗ sáng: dầu chảy đến đâu mà dừng lại không chảy tiếp là chỗ tổn thương, còn chỗ sáng trong là không tổn thương.

 Một cách khác: mài mực tốt cho đặc, bôi lên xương, đợi khô thì rửa sạch mực đi. Nếu có chỗ tổn thương thì mực ắt thấm vào, không tổn thương thì mực không thấm.

 Lại một cách nữa: dùng bông tơ mới phất lau trên xương, gặp chỗ tổn thương ắt sợi bông bị vướng kéo lên. Nếu xương gãy thì màu vết nằm ở hai đầu chỗ xương gãy. Lại xem ở chỗ gãy, gai xương chĩa vào trong hay chĩa ra ngoài. Xương bị đánh gãy thì gai xương chĩa vào trong, nếu chĩa ra ngoài thì không phải do đánh.

 Xương sọ có chỗ bị thương do tác động từ bên ngoài thì xương có màu xanh. Chỗ xương gãy có kèm máu ứ.

 Xem kỹ trên xương có quầng xanh hoặc quầng tím đen: quầng dài là do vật khác đánh, quầng tròn là do nắm đấm, quầng lớn là do húc đầu, quầng nhỏ là do mũi chân đá.

 Trong toàn bộ hài cốt (tứ phùng hài cốt: cả bộ xương cùng các chỗ khớp nối), nếu có một chỗ tổn thương hay gãy, dù là chỗ trí mạng (chỗ gây chết người) hay không phải chỗ hiểm yếu, thì đều sai ngỗ tác (người làm nghề khám nghiệm tử thi) và hành nhân (người phụ giúp việc khám nghiệm) chỉ rõ chỗ đó và hô to lên.

 Đắp ủ và khám nghiệm xong, ngỗ tác và hành nhân hô đọc toàn bộ hài cốt, nghĩa là: thi thể nằm ngửa, hô từ xương sọ trở xuống: từ giữa đỉnh đầu đến xương thóp, xương sống mũi, xương cằm và hàm cùng xương miệng đều đủ cả; hai hốc mắt, hai góc trán, hai bên thái dương, hai tai, hai xương gò má đều đủ cả; hai kiên tỉnh (vùng đỉnh vai, giữa cổ và đầu vai), hai xương ngực đủ cả; xương quy tử (xương ức trước ngực, hình như mai rùa), xương tâm khảm (mỏm dưới xương ức, chỗ lõm trên bụng) đủ cả.

 Cánh tay, cổ tay, bàn tay và xương đi kèm bên trái đều đủ; xương sườn bên trái đủ; háng trái, đùi trái, khoeo (?) trái cùng xương đi kèm, xương mắt cá chân trái và xương bàn chân trái đều đủ cả.

 Bên phải cũng hô như vậy.

 Lật thi thể lại mà hô: sau gáy, xương thừa chẩm, xương sống xuống đến xương cụt đều đủ cả.

 Phàm khám người vốn bị thương mà chết, đã qua nhiều ngày, thi thể hư nát, giòi bọ ăn hết, chỉ còn hài cốt, thì ở chỗ vết thương cũ, máu dính trên xương, có máu khô đen làm chứng. Nếu không có vết máu ấy mà xương bị tổn thương (?), trên xương có chỗ vỡ, như vết sợi tóc lộ ra, lại như đồ gốm nứt rạn, có đường tổn thương ăn sâu vào, thì lấy đó làm chứng.

 Người bị đánh chết, nếu chỗ bị thương chưa đến mức tổn thương xương, thì thịt dính chặt trên xương, dùng nước xối cũng không trôi, phải lấy móng tay cạy mới tróc ra. Ở chỗ thịt dính, vết tổn thương liền thấy được.

 Khám xương xong. Từ xương sọ, xương kiên tỉnh, xương ngực, cùng xương cánh tay, cổ tay, bàn tay, cho đến xương háng, xương eo, xương đùi, khoeo (?), xương bánh chè và xương đi kèm, đều ghi số theo bên trái, bên phải. Xương sườn tổng cộng hai mươi bốn cái, mỗi bên mười hai cái. Chia trái phải mà ghi: trái thứ nhất, trái thứ hai, phải thứ nhất, phải thứ hai, v.v., ghi từng cái theo đúng thứ tự. Xương sống có hai mươi bốn đốt, cũng ghi từ trên xuống: một, hai, ba, bốn, đến chỗ xương cụt cũng đánh số; xương quy tử và xương tâm khảm trước ngực cũng đánh số, để dễ kiểm lại và ráp lại.

 Hai vai, hai háng, hai cổ tay đều có xương che (xương nhỏ úp lên khớp), thường không tính vào số xương, chỉ khi bị đánh tổn thương mới đưa vào số. Nhưng như thế không bằng cứ thu cả vào số là tốt hơn. Trước hết lấy mấy lớp giấy bọc lại, sau dùng ba bốn lớp giấy dầu gói kín, dùng dây buộc chéo thành ba bốn chỗ. Niêm phong đầu gói, đóng dấu và ký áp xong. Dùng một cái thùng đựng, trên đậy ván, đào hố chôn, đắp thành đống làm dấu, lại rắc vôi in dấu lên để làm mốc.

 Ở hành tại (nơi vua tạm đóng đô, tức kinh thành Lâm An thời Nam Tống) có một thứ cỏ độc tên là tiện thảo. Người ta nấu thành cao đem bán. Nếu dùng thứ cao ấy nhuộm xương thì màu xương ắt biến thành đen sẫm, thoạt nhìn có thể làm giả như thật. Nhưng nếu bị đánh lúc còn sống thì chỗ bị đánh tự có quầng vết. Nếu không có quầng mà xương lại không tổn thương, thì không được cho đó là vết thương. Phải hết sức kỹ lưỡng phân biệt thật giả.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video