Quyển thứ năm
Mục năm mươi hai: Các phương cứu người chết đột ngột
Người thắt cổ, nếu treo từ sáng đến tối thì dù thân đã lạnh vẫn có thể cứu. Nếu treo từ đêm đến sáng thì khó cứu hơn một chút. Nếu vùng ngực dưới tim còn ấm thì dù đã hơn một ngày vẫn còn cứu được.
Không được cắt dây. Chỉ nên từ từ ôm người xuống, cởi dây ra rồi đặt nằm. Cho một người giẫm lên hai vai, tay nắm tóc kéo lên, luôn giữ cho căng. Một người nhẹ nhàng nắn sửa cổ họng cho ngay ngắn, lại theo đó lấy tay xoa trên ngực (?) cho khí tan ra, cho chuyển động. Một người xoa bóp hai tay hai chân, co duỗi chúng; nếu tay chân đã cứng thì cứ từ từ gắng sức co lại. Lại ấn xoa vùng bụng.
Làm như vậy chừng một bữa cơm thì hơi thở từ miệng ra, người ấy thở lại được, mắt mở ra. Lúc đó chớ để người ấy cử động, gắng sức. Lại cho uống một ít nước sắc quan quế (vỏ quế loại tốt dùng làm thuốc) và nước cháo cho trơn cổ họng. Lại sai hai người dùng ống bút thổi vào trong tai. Nếu theo cách này mà cứu thì không ai không sống.
Một cách khác: dùng tay bịt chặt miệng, không cho thông hơi, chừng hai thời (?) (thời: canh giờ, mỗi canh giờ bằng hai tiếng đồng hồ ngày nay). Khi hơi thở dồn gấp lên thì sống lại.
Lại dùng tạo giác (quả bồ kết, dùng làm thuốc) và tế tân (rễ một loại cỏ thơm vị cay, dùng làm thuốc), lượng bằng nhau, tán thành bột. Mỗi lần lấy chừng bằng hạt đậu lớn, thổi vào hai lỗ mũi.
Người chết đuối đã qua một đêm vẫn còn có thể cứu. Giã quả bồ kết, bọc trong bông, nhét vào hậu môn; chốc lát sau nước chảy ra thì sống.
Lại có cách co hai chân người chết lại, gác lên vai người sống, để lưng người chết áp vào lưng người sống, rồi cõng mà chạy. Người chết nôn ra nước thì sống.
Lại có cách trước hết đập lấy một mảng đất tường, đặt xuống đất, rồi cho người chết nằm ngửa lên trên, lại lấy đất tường phủ lên người, chỉ chừa miệng và mắt. Tự nhiên hơi nước trong người sẽ bị hút vào đất, người ấy liền tỉnh lại. Khi thừa tướng (chức quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành việc nước) họ Hồng ở Bà Dương, có người chết đuối, thân cứng, đã tắt thở, dùng cách này cứu liền tỉnh lại.
Lại có cách rang cát cho nóng, phủ lên mặt người chết, trên dưới khắp người đều đắp cát, chỉ chừa miệng (?), tai và mũi. Cát nguội và ướt thì thay cát khác. Thay vài lần thì tỉnh.
Lại có cách lấy nửa chén giấm đổ vào mũi. Lại có cách lấy bông bọc vôi sống nhét vào hậu môn; nước chảy ra thì sống.
Lại có cách treo ngược người lên, lấy rượu ngon đổ vào mũi và hậu môn. Lại có cách treo ngược, cởi bỏ áo, gột sạch ghét trong rốn, rồi sai hai người dùng ống bút thổi vào tai. Lại có cách vội cởi quần áo người chết, rồi cứu trên rốn một trăm tráng (cứu: đốt mồi ngải đặt lên da để chữa bệnh; tráng: đơn vị đếm, mỗi lần đốt hết một mồi ngải là một tráng).
Người chết trên đường đi vì nắng nóng thì lập tức dùng dao đào một cái hố, đổ nước vào khuấy cho nhuyễn, rồi lấy thứ nước bùn sệt ấy đổ cho người chết uống thì sống. Người bị trúng nắng (?) mà bất tỉnh, nếu cho uống nước lạnh thì chết. Chỉ nên vội lấy tro hơi ấm trong bếp vun đắp quanh người, lại lấy khăn tay nhúng nước hơi nóng chườm vùng bụng và hai bên sườn; một lúc lâu sau thì tỉnh. Không nên cho ăn uống đồ lạnh ngay.
Người chết cóng thì tay chân cứng đờ, miệng cắn chặt. Nếu còn chút hơi thở thì dùng chảo lớn rang tro cho ấm, cho vào túi, chườm lên ngực chỗ tim; tro nguội thì thay túi khác. Đợi mắt mở ra mới cho uống dần dần rượu ấm và cháo loãng. Nếu không làm ấm vùng tim trước mà đem hơ lửa ngay thì hơi lạnh và hơi lửa tranh nhau, ắt chết.
Lại có cách dùng chăn dạ hoặc chiếu cỏ cuộn người lại, lấy dây buộc, sai hai người đứng đối diện nhau mà đạp, cho cuộn lăn qua lăn lại, giống như cách cán tấm dạ (chữ này đọc theo lối ghép vần "cổ hạn thiết", nghĩa là xoa miết cho áo vải phẳng ra). Đợi tay chân ấm lại thì sống (?).
Người chết vì bị bóng đè (đang ngủ bị mộng dữ đè nén mà tắt thở) thì không được dùng đèn lửa soi vào, không được đến gần trước mặt; gọi gấp thì phần nhiều làm chết người. Chỉ nên cắn mạnh vào gót chân và cạnh ngón chân cái, và nhổ nước bọt vào mặt, ắt sống.
Người bị bóng đè mà không tỉnh thì dời chỗ nằm đi một chút, rồi từ từ gọi thì tỉnh. Bị bóng đè ban đêm: nếu chỗ đó vốn có đèn thì cứ để nguyên; nếu vốn không có đèn thì tuyệt đối không được dùng đèn soi.
Lại có cách dùng ống bút thổi vào hai tai, và lấy mười bốn sợi tóc của người bệnh se thành sợi dây, đâm vào trong mũi. Lại có cách đổ nước muối cho uống. Lại có cách giã lấy nửa chén nước hẹ đổ vào mũi; mùa đông dùng rễ hẹ cũng được.
Lại có cách cứu ở chỗ "tụ mao" trên ngón chân cái của cả hai bàn chân, mỗi chỗ hai mươi mốt tráng. (Tụ mao là chỗ mọc lông ở mặt trên ngón chân.) Lại có cách lấy bột bồ kết chừng bằng hạt đậu lớn, thổi vào hai lỗ mũi; hắt hơi được thì khí thông. Người bị bóng đè đã ba bốn ngày vẫn còn cứu được.
Về trúng ác (bỗng nhiên bị tà khí độc hại xâm phạm mà ngã ra bất tỉnh), khách ngỗ (đột ngột phát bệnh vì bị người lạ, vật lạ hay khí lạ làm kinh động) và tốt tử (chết đột ngột): phàm người chết đột ngột, hoặc trước đó có bệnh, hoặc đang ngủ bỗng nhiên tắt thở, đều là trúng ác.
Dùng lõi hẹ vàng (hẹ non mọc trong tối nên có màu vàng) đâm vào mũi, nam thì bên trái, nữ thì bên phải, sâu sáu bảy tấc; làm cho chỗ giữa hai mắt chảy máu (?) thì sống. Xem mép trong môi trên, nếu có nốt như hạt kê thì dùng kim khêu vỡ. Lại có cách dùng bột bồ kết hoặc bột bán hạ sống (củ một loại cây làm thuốc, để sống thì có độc), chừng bằng hạt đậu lớn, thổi vào hai lỗ mũi. Lại có cách đốt phân dê lấy khói hun vào mũi.
Lại có cách dùng bông thấm nửa chén rượu ngon, lấy tay ấn cho rượu chảy vào mũi, đồng thời nắm nhấc hai tay người ấy lên, chớ làm cho giật mình; chốc lát thì sống. Lại có cách cứu ở rốn một trăm tráng, thổi bột bồ kết vào mũi, hoặc giã lấy nước hẹ đổ vào tai. Lại có cách dùng xương bồ tươi (một loại cỏ thơm mọc ven nước, rễ dùng làm thuốc), giã lấy một chén nước đổ cho uống.
Về người bị chém đâm: phàm vết chém đâm chưa thấu đến lớp màng bọc trong ngực bụng, thì lấy nhũ hương và một dược (hai thứ nhựa cây có mùi thơm, dùng làm thuốc chữa vết thương), mỗi thứ một cục chừng bằng hạt bồ kết, nghiền nát, cho vào nửa chén nước tiểu và nửa chén rượu ngon, sắc chung, uống hết lúc còn ấm. Sau đó dùng Hoa nhị thạch tán (thuốc bột làm từ đá hoa nhị thạch, có tác dụng cầm máu), hoặc mai mực, hoặc long cốt (xương hóa thạch của động vật thời cổ, dùng làm thuốc) tán bột, rắc lên miệng vết thương thì máu cầm ngay.
Thôi quan (quan phụ trách xét xử án hình ở phủ, châu) họ Tống (tên khuyết) khám nghiệm hai nơi có người bị chém đâm. May mà người bị thương chưa tắt thở, ông liền gấp rút sai bảo giáp (người đứng đầu tổ chức dân cư tự quản trong làng xóm) mỗi người lấy hành trắng cho vào chảo nóng xào chín, đắp khắp chỗ bị thương. Rồi người bị thương bắt đầu rên lên; lại thay hành mới, thì người bị thương không còn đau nữa.
Ông từng đem chuyện này kể với tri huyện (quan đứng đầu một huyện) Lạc Bình là ông Bào (tên khuyết). Đến khi gặp lại, ông Bào nói: "Hành trắng rất hay. Người Lạc Bình hay đánh nhau, nhiều người bị thương. Mỗi khi có vụ án chém đâm gây thương tích, chưa kịp tra hỏi, tôi đã cho đem hành trắng đắp lên chỗ bị thương trước, cứu sống được rất nhiều người, số án tử hình nhờ vậy mà giảm bớt." Chuyện này rút từ sách "Kinh nghiệm phương" của Trương Thanh Đạo.
Về thai động bất an (thai trong bụng bị động, không yên, có nguy cơ sẩy): phàm phụ nữ vì cãi nhau đánh nhau mà thai không yên, trong bụng khí đau như kim đâm, bụng trướng, thở gấp, thì dùng xuyên khung (rễ một loại cây làm thuốc, giúp lưu thông khí huyết) một lạng rưỡi, đương quy (rễ một loại cây làm thuốc bổ máu) nửa lạng; các vị trên tán thành bột mịn. Mỗi lần uống hai tiền (đồng cân, bằng một phần mười lạng), cho vào một chén lớn rượu, sắc còn sáu phần mười. Nếu cho thêm một chút gừng tươi đã sao vào thì càng tốt.
Lại có cách dùng một nắm lớn rễ cây gai, rửa sạch, cho thêm ba đến năm lát gừng tươi và một chén lớn nước, sắc còn tám phần mười, hòa với cháo cơm cho uống.
Người chết vì kinh sợ thì lấy một hai chén rượu ấm đổ cho uống thì sống.
Về ngũ tuyệt (năm kiểu chết đột ngột, có giải thích ở dưới) và người ngã, bị đánh mà chết đột ngột: chỉ cần vùng ngực chỗ tim còn ấm thì dù đã qua cả ngày vẫn có thể cứu. Trước hết đặt người chết ngồi xếp bằng dưới đất như nhà sư ngồi thiền, sai một người nắm tóc kéo cho đầu người chết cúi thấp xuống. Dùng bột bán hạ sống, lấy ống tre, ống giấy hoặc ống bút thổi vào mũi. Nếu sống lại thì lấy nước gừng tươi nguyên chất đổ cho uống, có thể giải được độc của bán hạ. (Ngũ tuyệt là: chết khi sinh đẻ, chết vì ma quỷ ám, chết vì thắt cổ, chết vì bị đè, chết đuối. Cách chữa: bài thuốc chỉ dùng một vị bán hạ.)
Người chết đột ngột, người ngã hay bị va đập (?) mà chết, và người chết vì bị quỷ đè trong lúc ngủ, nếu thân thể chưa lạnh thì gấp rút lấy rượu hòa Tô hợp hương hoàn (thuốc viên có vị chính là tô hợp hương, một thứ nhựa cây thơm, dùng để làm tỉnh người bất tỉnh), đổ vào miệng; nếu thuốc trôi xuống được cổ họng thì có thể sống.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video