Sưu thần ký, quyển thứ sáu (chú thích 1)
Mục lục
Thiên Phi; Cô gái tằm; Thanh Y thần (thần Áo Xanh)
Thần nữ; Bạch Thủy Tố Nữ; Mã Đại Tiên
Thánh Mẫu; Ôn Hiếu Thông; Hiếu Liệt tướng quân
Linh Trạch phu nhân (dân gian gọi là Điệp Cơ nương nương); Thuận Ý phu nhân
Trại tướng phu nhân (bà tướng giữ trại); Thành Kính phu nhân; Diêu nương
Tào Nga; Hai người con gái hiếu thảo; Ngũ Ôn sứ giả
Ngũ Đạo tướng quân; Lược Loát sứ; Tăng Phúc tướng công
Phúc Lộc Tài Môn; Môn thần (thần giữ cửa); Thần Đồ, Uất Lũy
Chung Đạo (?, tức Chung Quỳ); Tư Mệnh Táo thần; Xí thần (thần nhà xí)
Khai Lộ thần (kèm mục Luật Lệnh); Hai thần Ông Trọng
Hết mục lục.
Thiên Phi (sinh ngày ba mươi hai (?) tháng ba)
Thiên Phi là người đất Bồ (Bồ Điền), con gái của Lâm Nguyện, giữ chức Đô tuần kiểm (quan coi việc tuần tra, bắt giặc cướp ở một vùng) đời Tống. Bà sinh ra đã có phép thần linh, nói trước được họa phúc của người khác. Sau khi bà mất, người làng lập miếu thờ trên hòn đảo Mi Châu. Đảo này nằm giữa biển, phía đông nam Hưng Hóa, nhìn sang nước Lưu Cầu.
Thời Tuyên Hòa nhà Tống, Lộ Doãn Địch vượt biển đi sứ nước Cao Ly. Ra đến giữa biển thì gió lớn nổi lên, các thuyền khác đều chìm. Riêng chiếc thuyền Doãn Địch ngồi thì có thần giáng xuống đầu cột buồm, nhờ vậy mà vượt qua yên ổn.
Các đời liên tiếp phong tặng, đến tước hiệu Thiên Phi. Triều ta, trong các năm Hồng Vũ, Vĩnh Lạc, đã hai lần (?) gia phong thêm danh hiệu. Nay trong thành phủ có hành từ (đền thờ phụ, lập thêm ngoài đền chính). Quan sở tại tế lễ vào mùa xuân và mùa thu. Thơ người xưa:
Sao trời nghiêng nối về phương bắc,
Bồng Doanh (Bồng Lai và Doanh Châu, các đảo tiên trong truyền thuyết) chỉ thẳng hướng đông.
Thu cao, bãi đảo một màu trắng,
Mặt trời mọc, sóng biển ửng hồng.
Cô gái tằm
Thời vua Cao Tân, đất Thục có một cô gái tằm, không rõ họ tên. Cha cô bị người ta bắt đi, chỉ còn con ngựa ông vẫn cưỡi ở lại. Cô nhớ cha, bỏ cả ăn. Mẹ cô bèn thề trước mọi người: “Ai đưa được cha nó về thì ta gả nó cho.” Con ngựa nghe lời ấy, vùng nhảy lên, giật đứt dây cương mà chạy đi. Mấy ngày sau, người cha cưỡi con ngựa ấy trở về.
Từ đó con ngựa hí mãi không thôi. Bà mẹ đem lời đã thề trước mọi người kể cho chồng nghe. Người cha nói: “Thề với người chứ đâu có thề với ngựa. Nó cứu ta khỏi nạn, đúng là công lớn, nhưng lời thề ấy không thể làm theo được.” Con ngựa giậm vó gầm hí, người cha giận muốn giết nó. Con ngựa càng giậm vó dữ hơn, người cha bèn bắn chết nó.
Ông đem tấm da ngựa phơi ngoài sân. Tấm da bỗng vùng dậy, cuốn lấy cô gái mà bay đi. Mười ngày sau, tấm da đậu trên một cây dâu. Cô gái đã hóa thành con tằm, ăn lá dâu, nhả tơ làm kén, đem lại áo mặc chăn đắp cho người đời. Một hôm, cô gái tằm cưỡi mây, ngồi trên con ngựa ấy, nói với cha mẹ: “Thượng đế thấy lòng con không quên điều nghĩa, đã ban cho con chức tiên tần (nàng hầu của vua trời, một bậc tiên nữ).”
Thanh Y thần
Thanh Y thần chính là Tàm Tùng thị. Theo sách truyện, Tàm Tùng thị ban đầu là Thục hầu (vị chúa đất Thục, tước hầu), về sau xưng là Thục vương. Ông thường mặc áo xanh đi tuần khắp đồng ruộng, dạy dân cách nuôi tằm. Người làng cảm đức ông nên lập đền thờ. Đền miếu thờ ông có khắp miền tây, nơi nào cũng linh nghiệm. Dân gian đều gọi ông là Thanh Y thần. Huyện Thanh Thần cũng do đó mà có tên. Thơ vịnh con tằm của Tạ Phương Đắc đời Tống:
Nuôi miệng nuôi thân, nhờ cả vào cây dâu,
Rốt cuộc nên vương đạo (đường lối trị nước của bậc vua hiền), ơn chảy dài lâu.
Nhả tơ chẳng thèm cái khéo của nhện,
Ăn lá luôn giục nàng Chức Nữ bận rộn.
Ba lần dậy, ba lần ngủ (các kỳ tằm nằm im lột xác rồi lại ăn), theo vận trời biến hóa,
Một lần sống, một lần chết, số mệnh theo lẽ thường của trời.
Chờ xem dâng kén lên, ươm tơ trong chậu xong,
Trước hết may cho quân vương tấm áo cổn (lễ phục thêu rồng của vua).
Bạch Thủy Tố Nữ
Tố Nữ là một vị thần trên trời. Xưa có người đất Mân tên Tạ Đoan, nết na tốt lành, nhà cửa nghèo nàn đạm bạc. Một hôm anh ra bờ sông, thấy một con ốc lớn nằm ngửa, to như cái đấu. Anh lấy làm lạ và thích, bèn mang về nuôi, quý lắm.
Mỗi lần ra ngoài, anh khóa cửa cẩn mật, vậy mà lúc về lại thấy mâm cơm bày biện đầy đủ như tiệc đãi khách. Đoan rất ngờ vực và sợ hãi, đi hỏi các cụ già. Có người bảo: “Ắt là nhà anh có nuôi con vật gì lạ.” Đoan mới hiểu ra đó là con ốc. Anh rình kín thì thấy một cô gái rất xinh đẹp. Đoan bước tới chào hỏi duyên cớ. Thần cũng không giấu, đáp: “Ta là Bạch Thủy Tố Nữ trên sông Ngân. Thiên đế sai ta đến làm cơm cho chàng. Nay đã mãn hạn, ta phải đi, vì thế mới để chàng nhìn thấy. Ta đi, để lại vỏ ốc cho chàng.”
Đoan dùng vỏ ốc ấy đựng lương thực, gạo lúc nào cũng đầy tràn. Nay cách Phúc Châu ba mươi dặm về phía tây bắc có sông Loa Giang (sông Ốc), tên sông bắt nguồn từ chuyện này.
Mã Đại Tiên
Đại Tiên họ Mã, người huyện Cảnh Lăng, phủ Cù Châu (?). Nhà nghèo, bà hết lòng hiếu thảo nuôi mẹ chồng, đi làm thuê lấy tiền mua củi gạo. Bà thường khổ vì không đủ, nếm trải đủ mọi gian nguy mà chẳng hề mỏi mệt hay nghỉ ngơi.
Một hôm bà gặp một người lạ truyền cho phép tiên và dặn: “Cảm vì con hiếu thảo phụng dưỡng, hãy cầm lấy cái này mà thay cho cảnh nuôi mẹ bằng cháo đậu nước lã. Cẩn thận, chớ dễ dàng nói ra.” Đại Tiên làm theo phép ấy, ngày ngày có đủ cơm nuôi mẹ mà không phải tốn thêm sức lực. Từ đó mẹ chồng được nuôi dưỡng chu đáo và mất đi êm ấm. Chẳng bao lâu Đại Tiên cũng theo đó mà thị tịch (qua đời; từ dùng cho người tu hành).
Người làng kính trọng bà, lập đền để thờ cúng mãi mãi. Phàm ai cầu đảo phần nhiều đều được ứng. Lụt lội, hạn hán, bệnh dịch, cầu là được, dễ như xoay viên bi tròn. Có bài văn bia do Lý Dương Băng soạn, và bài “Ký về việc trùng tu miếu Mã Đại Tiên” của Thành Ý bá Lưu Cơ triều ta.
Thánh Mẫu
Thánh Mẫu người Hải Lăng, lớn lên lấy chồng là con trai nhà họ Đỗ. Bà tính ưa điều thiện, theo thầy Lưu Cương học phép tiên. Khi đạo đã thành, người chồng họ Đỗ không tin, đi báo quan bắt bà giam vào ngục. Chỉ chốc lát, Thánh Mẫu đã thoát ra qua khe cửa sổ, bay cao vào trong mây.
Người ta lập miếu thờ cúng bà, thường tỏ ra linh nghiệm. Ở chỗ tế lễ thường có một con chim xanh. Ai đến cầu tế thì chim bay vút lên kêu, tiếng kêu như tỏ ý chứng giám. Ai mất đồ mà hỏi đồ ở đâu, chim liền bay đến đậu nơi kẻ trộm cất giấu. Nhờ vậy ngoài đường không ai nhặt của rơi.
Đầu niên hiệu Đại Đức đời Nguyên, lại lập miếu ở phía đông huyện Giang Đô, Dương Châu, cách sáu mươi dặm, linh ứng càng rõ rệt. Triều ta có sắc phong cho bà.
Ôn Hiếu Thông
Hiếu Thông họ Ôn, là con gái đời Tần (?). Miếu ở trấn Hiệp Giang, cách huyện Tân Cám, phủ Lâm Giang tám mươi dặm về phía nam. Tương truyền đời Tần có bà lão họ Ôn đi qua khe Trình Khê, nhặt được một quả trứng lớn (?), đem về cất trong nhà. Trứng nở ra bảy con rồng, bà thả chúng xuống sông. Thỉnh thoảng bà ra cửa sông, rồng lại dâng cá ngon như để phụng dưỡng bà.
Sau bà lão mất, được chôn bên khe Trình Khê. Mộ sắp lở thì một đêm sấm chớp, mưa gió cùng nổi, đá chạy cát bay. Sáng hôm sau người ta thấy ngôi mộ đã dời lên gò cao phía bắc bờ sông. Người làng lấy làm lạ, bèn lập từ đường thờ bà. Đời Đường ban biển miếu “Hiếu Thông”. Đời Nguyên, Yết Hề Tư có viết bài ký, lại nói bà Ôn là người Duyệt Thành (?).
Thời Thái Hòa đời Đường, Lư Ngạc từng mộng thấy bà lão bảo: “Ông sắp làm huyện lệnh ở Giang Tây.” Về sau ông quả nhiên làm quan cai trị huyện Phân Nghi, bèn lập thêm miếu thờ bà. Lư Triệu viết bài ký.
Hiếu Liệt tướng quân
Tướng quân tên là Mộc Lan, con gái nhà họ Chu đất Sở. Nàng thay cha đi đánh trận ở phương tây, lập được nhiều công lao. Khi nàng mất, người ta lập miếu thờ. Đời Đường phong là Hiếu Liệt tướng quân. Nay ở núi Mộc Lan huyện Hoàng Pha và ở huyện Hoàn đất Bảo Định đều có miếu, linh ứng như tiếng vang đáp lại tiếng gọi. Bởi Hoàng Pha vốn là quê hương nàng, còn huyện Hoàn là nơi nàng đi đánh trận phương tây. Xét lời ca Nhạc phủ (thể thơ ca dân gian thời xưa, vốn do một cơ quan âm nhạc trong triều sưu tầm):
Lách cách rồi lại lách cách,
Mộc Lan ngồi dệt bên cửa.
Chẳng nghe tiếng thoi tiếng cửi,
Chỉ nghe tiếng nàng thở than.
Đêm qua thấy giấy gọi lính,
Khả hãn (vua các tộc phương bắc) điểm binh khắp nơi.
Sổ quân hai mươi cuốn,
Cuốn nào cũng có tên cha.
Cha không có con trai lớn,
Mộc Lan không có anh trưởng.
Nguyện vì cha sắm yên ngựa,
Từ đây thay cha ra trận.
Linh Trạch phu nhân
Phu nhân họ Tôn, em gái Ngô vương Tôn Quyền, là hoàng hậu của Chiêu Liệt đế nhà Thục Hán (tức Lưu Bị). Tương truyền Tôn Quyền dùng mưu lừa của Chu Du, đón hậu từ Kinh Châu về. Thuyền dừng ở bến Địch Cảng thì hậu mới biết mình bị lừa, bèn gieo mình xuống sông tự vẫn. Lại có thuyết nói rằng hậu nghe tin Chiêu Liệt đế băng hà, đau đớn quá độ mà gieo mình xuống sông.
Người đời sau lập miếu trên núi Kiêu Cơ (?), vì nơi chôn hậu chính là phía tây huyện Vu Hồ ngày nay. Miếu nhiều lần tỏ phép linh dị. Thái Tổ Cao Hoàng Đế của ta khi dấy nghiệp, qua sông được âm binh ngầm giúp. Lên ngôi rồi, ngài sắc phong bà là Linh Trạch phu nhân, sửa sang miếu mạo cho mới, có bài thơ luật do chính vua làm khắc trên biển miếu. Các nhà thơ, văn sĩ lần lượt đến đề vịnh (?). Đến nay miếu là một kỳ tích trên dòng sông lớn, mà thần thì càng linh ứng.
Thuận Ý phu nhân
Theo sách “Phong Kính tạp lục”: thời Đại Lịch đời Đường, ở huyện Cổ Điền đất Mân có người con gái họ Trần, sinh ra đã thông minh khác thường. Việc chưa xảy ra mà cô nói trước là có hay không, đều đúng cả. Lúc chơi đùa, cô thường cắt hình diều hâu, con bướm và những thứ tương tự, rồi phun nước vào, chúng liền bay múa lên xuống. Cô làm những con trâu, con ngựa bằng gỗ dài chừng một thước (?), quát bảo chúng đi hay đứng, chúng đều làm đúng theo lệnh.
Khi ăn uống mà gặp lúc thích, một thăng một đấu cô cũng ăn hết. Có khi cô tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc, một phép tu của đạo gia) mấy ngày mà vẫn như thường. Mọi người đều lấy làm lạ, cha mẹ cũng không ngăn được. Cô chưa đính hôn thì mất, rồi nhập vào một đứa trẻ để nói việc. Người làng hỏi cô chuyện lụt hạn, họa phúc, lời nào cũng nghiệm, bèn lập miếu thờ. Đời Tống phong là Thuận Ý phu nhân. Các đời đều có nhiều dấu tích linh thiêng. Nay người Bát Mân (tám phủ của đất Phúc Kiến) phần nhiều thờ bà.
Trại tướng phu nhân
Phu nhân họ Ngu, có miếu ở gò Ma Trại huyện Anh Đức. Truyện xưa kể rằng cuối đời Đường, Hoàng Sào đánh phá Tây Hành Châu. Ngu thị tự mình mặc giáp đội mũ trụ, dẫn anh em và hương binh (lính do làng xóm tự lập) chống đánh. Giặc Hoàng Sào thua chạy, còn Ngu thị cũng tử trận. Người làng lập miếu thờ ngay chỗ bà mất, rất linh ứng.
Thời Gia Thái đời Tống, có một tướng giặc dẫn quân đi qua gò Ma Trại. Bỗng gió sấm, mưa đá từ trong miếu tuôn ra. Giặc sợ lắm, bỏ giáp, kéo lê binh khí mà chạy, xóm làng nhờ đó được yên. Việc được tâu lên, vua ban biển miếu là “Minh Trợ” (giúp ngầm). Thời Gia Định lại có chút biến động, hương binh đến miếu cầu đảo rồi ra đánh, một ngày thắng ba trận, giặc tan rã. Bà được gia phong là Chính Thuận Hiển Hựu phu nhân, Lâm Tử Thăng viết bài ký. Đến loạn cuối đời Tống, quân Nguyên tàn phá khắp nơi, riêng vùng Anh Đức xa gần đều yên ổn. Người ta bàn rằng đó đều là công của thần.
Thành Kính phu nhân
Phu nhân họ Tiển, người Cao Lương, vợ của Phùng Bảo, thái thú (quan đứng đầu một quận) Cao Châu đời Trần. Đầu đời Tùy, sau khi nhà Tùy dẹp nhà Trần, cả đất Lĩnh Nam cùng suy tôn Tiển thị làm chủ. Bà giữ cõi chống cự, rồi sau thì hàng nhà Tùy. Về sau, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Cao Châu là Lý Thiên Sĩ, cùng Vương Trọng Tuyên, người dân tộc thiểu số ở Phiên Ngung, nổi lên làm phản, phu nhân đều đánh dẹp yên cả.
Bà được phong nhiều lần, đến tước Tiếu Quốc phu nhân. Khi mất, bà được đặt thụy (tên hiệu đặt sau khi chết để tôn vinh) là Thành Kính. Miếu nay ở phía đông huyện lỵ Điện Bạch. Các huyện lân cận đều có hành từ, nơi nào cũng linh ứng. Thơ Tô Thức đời Tống:
Phùng, Tiển là liệt phụ (người đàn bà tiết nghĩa, cương liệt) thuở xưa,
Ông bà (?) dựng cơ nghiệp ở đất này.
Được ghi công sau đời Lương Vũ đế,
Được khai phủ (lập phủ riêng, đặt quan thuộc) thời Tùy Văn đế.
Ba đời trải qua cả hiểm nguy lẫn yên bình,
Một lòng không mòn, không vẩn đục.
Cờ gấm (?) dẹp yên loạn lạc chồng chất,
Khiên da tê giác phá tan mối ngờ còn sót.
Đầu niên hiệu Hồng Vũ, triều ta phong bà là Cao Lương quận phu nhân, hằng năm tế vào tháng trọng đông (tháng giữa mùa đông, tức tháng mười một âm lịch).
Diêu nương
Diêu thị tên là Trinh Thục, con gái một nhà dân thường thời Hà Bình đời Hán. Miếu ở thôn Đông Mạc huyện Bác La. Bà mất rồi hiển thánh nên được thờ ở đó. Đời Tống, Trần Nghiêu Tá tạm giữ chức coi Huệ Châu, đem theo Hứa Thân, một kẻ sĩ người đất Triều, cùng đi. Thuyền vừa ghé bờ, bỗng có cả trăm người mặc giáp đội mũ trụ, chỉ trỏ hô hoán rất nghiêm, nói: “Đêm nay thừa tướng và tào sứ (quan coi việc vận chuyển lương thực, thuế má) nghỉ lại ở đây, hễ hơi sơ suất là không xong (?).” Nghiêu Tá lấy làm lạ. Hôm sau đi hỏi chỗ ấy thì thấy có miếu thần Diêu nương. Về sau Nghiêu Tá làm tể tướng, Hứa Thân giữ chức chuyển vận sứ (quan coi việc vận chuyển, tài chính một lộ) của bản lộ, đúng y như lời ấy.
Lại ở phía tây Bác La, thời Lương có người con gái họ Trần. Cha nàng là Ứng Chí, tám mươi tuổi thì mất, chỉ có mỗi mình nàng là con. Nàng thương xót đau đớn quá độ, cũng chết theo. Người làng tạc tượng thờ, nhà Hán (?) phong là Xương Phúc phu nhân. Thần khá linh, cầu mưa thì được ứng.
Tào Nga
Tào Nga người Thượng Ngu. Cha nàng tên Hu, biết gảy đàn ca hát, làm nghề vu chúc (thầy cúng, người hầu đồng khấn vái thần linh). Đầu năm Hán An, ngày mồng năm tháng năm, ông ra sông trong huyện ngược sóng triều để rước thần, bị chết đuối, không tìm thấy xác. Nga khi ấy mười bốn tuổi, bèn men theo bờ sông kêu khóc, ngày đêm không dứt tiếng. Được mười bảy ngày, nàng gieo mình xuống sông mà chết.
Thời Nguyên Gia, người ta lập miếu ở phía đông thành phủ Thiệu Hưng. Ngạc Tử (?) trong quận soạn văn bia. Thái Ung đề tám chữ “Hoàng quyên ấu phụ, ngoại tôn tê cữu” (lụa vàng, vợ trẻ, cháu ngoại, cối giã gia vị — câu đố chữ, ghép lại thành ý “lời văn tuyệt diệu”), chính là ở miếu này. Miếu nổi tiếng linh ứng, người làng tôn thờ không thôi.
Lại trong huyện có cô Chu Nga, được bà nội nuôi nấng. Có kẻ trong làng định giết bà cụ, Nga mới mười tuổi đã xông lên che chở, cứu bà, bị chém hơn mười nhát mà chết. Người ta tạc tượng cô phối hưởng (đặt thờ chung, cùng được hưởng lễ cúng) với Tào Nga.
Hai người con gái hiếu thảo
Hai cô gái hiếu thảo là người đời Đường, con gái của Cát Hựu ở Kim Khê. Trong huyện có một mỏ bạc, người coi việc ấy chính là Hựu. Bạc hao hụt hết, bán sạch gia sản cũng không đền nổi. Hai cô con gái không nỡ nhìn cha bị hành hạ khổ sở, bèn nhảy vào lò luyện mà chết. Người cha được tha, mỏ bạc cũng bị bãi bỏ.
Sau đó có một thiếu niên đọc sách ở chùa Thúy Vân trong huyện. Một đêm, đồng hồ nước đã điểm canh ba, trăng sáng mây nhạt, cậu nghe tiếng sênh tiếng sáo từ phía tây bắc vọng lại. Mở cửa nhìn ra, cậu thấy mây lành khí tốt bao phủ vòng quanh, người hầu, cờ xí, lọng che đầy đủ như đoàn nghi trượng (đoàn người cầm cờ, lọng, đồ nghi lễ đi theo bậc tôn quý), có hai nữ tiên ngồi ngay ngắn bên trên.
Thiếu niên vội lánh đi. Hai cô gọi lại bảo: “Đừng sợ, chúng ta là con gái họ Cát. Thượng đế khen nết hiếu của chúng ta, ban cho chức Chính Ất ở cung Ngọc Thanh. Nay chúng ta sắp đi qua Thập Châu (mười châu tiên ngoài biển trong truyền thuyết) để yết kiến Vương Mẫu (Tây Vương Mẫu, nữ thần đứng đầu các tiên nữ). Cậu hãy khéo nói lại với người nhà chúng ta.” Thiếu niên lấy làm lạ. Người ta lập miếu thờ hai cô, rất linh ứng.
Ngũ Ôn sứ giả (năm vị sứ giả gieo bệnh dịch; sinh ngày mồng ba tháng chín)
Tùy Văn đế thấy năm lực sĩ đứng giữa không trung, cao chừng ba năm trượng, mình mặc áo bào năm màu ứng với năm phương. Một người cầm cái gáo và cái bình, một người cầm túi da và thanh kiếm, một người cầm quạt, một người cầm chùy, một người cầm bình lửa. Vua hỏi quan Thái sử (quan coi thiên văn, lịch pháp và ghi chép điềm lạ) là Cư Nhân: “Đây là thần gì? Báo điềm tai họa hay phúc lành gì?” Trương Cư Nhân tâu: “Đây là năm lực sĩ của năm phương, tức năm con quỷ trên trời, gọi là Ngũ Ôn sứ giả. Họ hiện ra thì dân sẽ mắc ôn dịch.” Vua hỏi: “Có cách nào trị để tránh được không?” Cư Nhân đáp: “Không có cách nào trị được.”
Thế rồi người trong nước mắc bệnh chết rất nhiều. Vua bèn lập đền, xuống chiếu phong lực sĩ áo xanh làm Hiển Thánh tướng quân, lực sĩ áo đỏ làm Hiển Ứng tướng quân, lực sĩ áo trắng làm Cảm Ứng tướng quân, lực sĩ áo đen làm Cảm Thành tướng quân, lực sĩ áo vàng làm Cảm Uy tướng quân. Đời Tùy, đời Đường đều tế vào ngày mồng năm tháng năm.
Ngũ Đạo tướng quân
Ngũ Đạo tướng quân chính là năm tên giặc cướp trong năm Vĩnh Quang thời Phế đế nhà Tống (Lưu Tống). Chúng làm loạn, làm giặc ở địa phương. Sau đó, năm Cảnh Hòa thứ ba, vua sai đại tướng Trương Hồng phá tan và giết chúng ở phía bắc huyện Tân Phong. Về sau năm người này lại hiện làm yêu quái, gieo tai họa ở làng nơi họ chết. Người tế họ đều gọi là Ngũ Đạo tướng quân, tức thứ mà ngày nay gọi là “thần giặc”. Một là Đỗ Bình, hai là Lý Tư, ba là Nhậm An, bốn là Tôn Lập, năm là Cảnh Ngạn Chính.
Lược Loát sứ
Lược Loát sứ (vị sứ giả cõi âm chuyên vét lấy lại của dư của người đời) họ Bùi, tên Phác, là anh họ bên ngoại của Vi Nguyên Phương người Đỗ Lăng. Phác làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Tân Bình, Hợp Châu. Năm Nguyên Hòa thứ năm, Phác mất khi đang tại chức.
Đầu niên hiệu Trường Khánh, Nguyên Phương thi trượt, định sang đất Lũng Hữu ở trọ. Ra khỏi cửa Khai Viễn mấy chục dặm, đến một quán nhỏ bên đường, định nghỉ chân. Bỗng thấy phía trước có một viên võ quan phi ngựa tới, mấy chục kỵ binh theo hầu, mặt mũi giống hệt Phác. Người ấy thấy Nguyên Phương thì như có quen biết, vội xuống ngựa tránh đi, vào quán trà, buông rèm ngồi trong một phòng nhỏ. Bọn tùy tùng ngồi tản ra ngoài rèm.
Nguyên Phương sinh nghi, cũng vào quán ấy, vén rèm bước vào thì thấy đúng là Bùi Phác. Nguyên Phương vừa sợ vừa mừng, lạy chào mà hỏi: “Anh đã rời cõi người, sao lại làm chức võ thế này? Làm quan lại cõi âm mà vất vả bôn ba đến vậy sao?” Phác nói: “Ta làm quan cõi âm, coi việc võ sĩ, nên ăn mặc kiểu nhà võ.” Nguyên Phương hỏi: “Quan gì vậy?” Đáp: “Lược Loát sứ vùng Lũng Hữu và Tây Xuyên.” Hỏi: “Coi việc gì?” Đáp: “Chức của ta là coi số của dư của người đời mà vét lấy lại.”
Nguyên Phương hỏi: “Thế nào gọi là của dư?” Phác đáp: “Người ta buôn bán hay đi xin xỏ, số mệnh chỉ đáng được chừng ấy. Bỗng gặp lúc hàng hóa hơi khan hiếm, hoặc gặp chủ nhà hậu đãi, nên số thu được vượt quá số đã định. Của ngoài số định ấy gọi là của dư, cho nên phải vét lấy lại.” Nguyên Phương hỏi: “Làm sao biết đó là của dư mà vét?” Phác đáp: “Người ta một bữa ăn, một chén uống đều đã định trước, huống chi tiền của, châu báu? Sổ sách âm ty ghi phần thu được của mỗi người là có hạn. Được mà vượt quá số ấy thì quan lại cõi âm vét lấy lại.”
Nguyên Phương hỏi: “Cái gọi là vét ấy là cướp từ trong túi, hay trộm từ trong áo?” Phác đáp: “Không phải. Phần đáng được theo số thì thứ nào cũng có số định. Còn của ngoài số định thì do ta xoay vần: hoặc khiến nó hao hụt vô cớ, hoặc khiến người ấy gặp chuyện rủi bất ngờ (?), hoặc khiến buôn bán không được như phần thường. Chẳng hề động chạm gì đến thân thể người ta cả.
Lúc ta còn sống, ta từng cho rằng người buôn chăm chỉ thì được của, nhà nông chăm chỉ thì được thóc, kẻ sĩ chăm chỉ thì được bổng lộc, chỉ tiếc cho kẻ không chăm nên chẳng được gì. Nhưng người buôn bị đắm thuyền, nhà nông gặp năm hạn, kẻ sĩ nghèo túng mãi, há họ không chăm chỉ sao? Nay ta mới biết: chăm chỉ là nền móng của đức, học hành là gốc rễ của điều thiện. Đức và thiện là đạo để tu sửa bản thân mà thôi, chứ chưa đủ để cầu tiền của, cầu bổng lộc.
Em gặp ta đây cũng là việc đã định trước. Em đáng được hai cân bạc trắng. Nếu ta cho thêm thì lại phải vét lại, nên ta không dám hậu đãi em trong chuyến đi này. Vì vậy tình thì rất hậu mà phần thì rất mỏng (?). Đến đất Kinh, em sẽ chẳng được gì, các trấn khác thì cũng bình thường thôi. Đời người có số mệnh, thời vận không sai lệch. Lấy đạo mà bình tâm nhìn nhận thì sẽ chẳng còn nôn nóng rối bời. Gắng lên nhé!” Phác vì có việc công phải vào thành, mà việc cõi âm u kín không kịp nói nhiều, bèn từ từ từ biệt mà đi.
Tăng Phúc tướng công (sinh ngày mười bảy tháng chín)
Lý tướng công tên húy là Quỷ Tổ, dưới triều Ngụy Văn đế coi việc ở phủ tể tướng. Ban ngày ông cai quản cõi dương, xét xử những vụ oan ức, những việc tồn đọng bất công của quốc gia. Ban đêm ông xét án cõi âm phủ, phân định đúng sai, sửa những hồ sơ sai lệch. Ông còn kiêm quản phần lương bổng, cơm áo của các quan từ tam phẩm trở lên theo hầu triều đình, cùng phần lộc cơm áo mà dân chúng trên đời mỗi năm được chia định. Đến năm Thiên Thành thứ nhất, triều Minh Tông nhà Hậu Đường, ông được truy tặng thần hiệu là Tăng Phúc tướng công (vị quan làm tăng phúc lộc).
Phúc Lộc Tài Môn
Thần Phúc Lộc vốn là thứ sử Đạo Châu, họ Dương, tên húy là Thành, tên tự là Tích (?). Hán Vũ đế thích những người lùn ở Đạo Châu, bắt về làm nô trong cung để mua vui. Dân Đạo Châu hễ sinh con trai thì bị chọn những đứa lùn mà ưa nhìn, mỗi năm không dưới mấy trăm đứa, khiến ông bà, cha mẹ phải chia lìa với con cháu khi còn sống.
Từ khi thứ sử Dương công đến cai quản quận này, ông dâng biểu tâu lên thiên tử: “Thần xét theo sách luật, đất này chỉ có dân lùn, chứ không có nô lùn.” Vũ đế cảm động tỉnh ngộ, bãi bỏ lệ ấy, từ đó không tuyển nữa. Người trong quận nhớ ơn ông, lập đền, vẽ tượng thờ phụng, coi là Phúc thần (thần ban phúc) của châu mình. Về sau, kẻ sĩ và dân thường khắp thiên hạ đều vẽ tượng ông mà kính thờ, coi là thần Phúc Lộc Tài Môn (thần ở cửa, đem phúc, lộc và tiền của vào nhà).
Môn thần
Môn thần chính là hai tướng quân đời Đường: Tần Thúc Bảo và Hồ Kính Đức. Theo truyện, Đường Thái Tông lâm bệnh, ngoài cửa tẩm cung có tiếng ném gạch tung ngói, ma quỷ kêu gào, khắp sáu viện ba cung đêm nào cũng không được yên. Thái Tông sợ, đem chuyện nói với quần thần.
Thúc Bảo tâu: “Thần bình sinh giết người dễ như bẻ cành khô, xác chất đống như kiến tụ, sợ gì lũ quỷ nhỏ. Xin cùng Kính Đức mặc nhung phục (quân phục, giáp trụ) đứng canh.” Thái Tông chuẩn tấu. Đêm ấy quả nhiên yên ổn. Thái Tông khen ngợi, nghĩ hai người canh đêm không được ngủ, bèn sai thợ vẽ hình hai người, mặc đủ giáp trụ, tóc dựng, mặt giận y như ngày thường, treo ở hai cánh cửa trái phải trong cung cấm. Tà ma từ đó dứt hẳn.
Đời sau noi theo, hai ông thành Môn thần mãi mãi. Trong “Tây du ký” có bài từ ngắn với câu: “Vốn là anh hùng hào kiệt, công thần thuở trước, chỉ còn được nghìn năm gọi là Hộ úy (lính canh cửa), muôn thuở làm Môn thần.”
Thần Đồ, Uất Lũy
Trên núi Độ Sóc ở biển Đông có một cây đào lớn, cành lá uốn khúc rộng ba nghìn dặm. Cành thấp của nó hướng về phía đông bắc gọi là Quỷ môn (cửa quỷ), là nơi muôn quỷ ra vào. Ở đó có hai vị thần, một là Thần Đồ, một là Uất Lũy, coi việc xét duyệt, cai quản lũ quỷ ra vào; con nào làm hại người thì bắt cho hổ ăn. Hoàng Đế bèn theo đó mà mô phỏng, đặt ra lệ treo tấm ván gỗ đào. Vì tục này bắt đầu từ Hoàng Đế, nên đời sau vẽ tượng thần lên tấm ván, lại viết bên dưới “bên trái Thần Đồ, bên phải Uất Lũy”, rồi đến ngày nguyên đán (mồng một Tết) thì đặt ở cửa nhà.
Chung Đạo (?)
Thời Khai Nguyên, Đường Minh Hoàng duyệt binh ở Ly Sơn, về cung thì phát bệnh. Ban ngày vua mộng thấy một con quỷ nhỏ mặc áo đỏ, mặc quần cộc, một chân đi giày, một chân để trần. Nó lấy trộm túi thơm thêu của Thái Chân (tức Dương Quý Phi) và cây sáo ngọc của vua, chạy đùa quanh điện. Vua quát hỏi, con quỷ nhỏ đáp: “Thần là Hư Hao.” Vua hỏi: “Hư Hao là gì?” Quỷ nhỏ đáp: “Là nhân lúc trống trải mà trộm đồ của người, làm hao tổn việc vui của nhà người ta.”
Vua giận, định gọi võ sĩ. Bỗng có một con quỷ lớn đội mũ rách, mặc áo bào lam, thắt đai sừng, đi ủng chầu, trước móc mắt con quỷ nhỏ, sau xé nó ra mà ăn. Vua hỏi là ai, quỷ lớn tâu: “Thần là tiến sĩ Chung Đạo (?) ở núi Chung Nam. Thần đi thi không đỗ, hổ thẹn không dám về quê, đập đầu vào thềm điện mà chết. Được vua ban chỉ cho áo bào xanh lục để chôn, thần cảm ơn được tế lễ, nguyện vì bệ hạ trừ hết loài yêu nghiệt Hư Hao trong thiên hạ.” Nói xong (chú thích 2), vua tỉnh mộng, bệnh khỏi hẳn, bèn xuống chiếu cho Ngô Đạo Tử (họa sĩ nổi tiếng đời Đường) vẽ tượng ông.
Tư Mệnh Táo thần (thần bếp, coi sổ số mệnh của người trong nhà; sinh ngày mồng ba tháng tám)
Thần họ Trương, tên Đơn, tên tự là Tử Quách, dáng như một mỹ nhân. Phu nhân của thần tên tự là Khanh Kỵ. Thần có sáu cô con gái, đều tên là Sát, tức là sáu Quý nữ (sáu nữ thần ứng với sáu ngày Quý; người xưa đếm ngày theo hệ can chi, ghép mười “can” với mười hai “chi”, trong đó có sáu ngày mang can Quý). Thần tâu tội trạng của người lên trời: tội lớn thì bị trừ kỷ (một đơn vị tuổi thọ), hai ba trăm ngày (?); tội nhỏ thì bị trừ toán (một đơn vị tuổi thọ nhỏ hơn), một hai trăm ngày. Vì vậy thần là sứ giả giám sát của trời đất.
Phàm làm bếp thì đặt ở giữa nhà (chú thích 3), miệng bếp quay về hướng tây, bốn bên bếp cách nồi chín tấc, dùng gạch và đất mịn mà xây, đừng để thủng nứt. Táo thần chết vào ngày Nhâm Tý, nên không được làm bếp vào ngày này. Ngày Thìn tháng năm, lấy đầu lợn tế bếp thì làm ăn được lợi gấp vạn lần. Lông gà rơi vào bếp thì gặp tai họa bất ngờ, xương chó rơi vào bếp thì sinh con điên.
Ngày Kỷ Tị tháng giêng, tế bếp bằng gà trắng, nên làm từ sớm. Ngày Kỷ Sửu tháng năm tế bếp thì tốt. Ngày Đinh Tị tháng tư tế bếp thì tốt. Thần mặc áo vàng, xõa tóc, từ trong bếp bước ra. Ai biết tên thần mà gọi thì có thể trừ được điều hung dữ.
Xí thần
Xí thần là con gái nhà họ Hà ở huyện Lai Dương, tên là Mị, tên tự là Lệ Khanh, từ nhỏ đã đọc sách, ăn nói lanh lợi. Năm Thùy Củng thứ ba đời Đường, thứ sử Thọ Dương là Lý Cảnh lấy nàng làm thiếp. Vợ cả của ông ghen ghét, bèn ngầm giết nàng, vứt xác vào nhà xí. Hồn oan của nàng không tan. Người đi nhà xí thường nghe tiếng khóc, có lúc nàng hiện ra lờ mờ, lại có cảnh như binh lính quát tháo.
Từ đó nàng rất linh dị. Người ta làm lễ thờ cúng, khấn vái nàng, treo cái nia lên để rước thần giáng xuống (một lối cầu cơ), nhờ thế biết được họa phúc. Thần chết vào ngày rằm tháng giêng, nên chỉ hiển linh vào tháng giêng.
Khai Lộ thần
Thần này chính là Phương Tướng thị trong sách “Chu lễ” (chức quan đội mặt nạ, cầm giáo khiên, chuyên xua đuổi ma quỷ, dịch bệnh). Tương truyền Hoàng đế Hiên Viên đi khắp chín cõi, nguyên phi (vợ cả của vua) là Luy Tổ mất giữa đường. Vua sai thứ phi là Mô Mẫu (?) trông coi linh cữu, nhân đó đặt ra Phương Tướng để canh giữ ban đêm. Đó là khởi đầu của vị thần này. Dân gian gọi là Hiểm Đạo thần (thần đường hiểm), còn có tên là Thiên Mạch tướng quân (tướng quân của đường ngang lối dọc), lại có tên là Khai Lộ thần (thần mở đường).
Luật Lệnh (chữ “Lệnh” ở đây đọc thanh bằng)
Là một lính khỏe trong Lôi bộ (bộ các thần coi sấm sét), giỏi chạy, nhanh ngang với sấm. Bùa chú có câu “Cấp cấp như Luật Lệnh” (gấp gấp như Luật Lệnh, ý bảo phải thi hành tức khắc) là nói về vị này.
Hai thần Ông Trọng
Ngụy Minh đế đúc đồng thành hai người thần, gọi là Ông Trọng, đặt ngoài cửa Tư Mã (cửa ngoài của cung vua). Xét ra, thời xưa hễ người khổng lồ xuất hiện là điềm mất nước. Người khổng lồ (?) hiện ra ở Lâm Thao là điềm báo họa mất nước của nhà Tần, vậy mà Tần Thủy Hoàng lại cho đó là điềm lành, sai đúc đồng tạc hình họ.
Ngày lành Thượng Nguyên (rằm tháng giêng) năm Đinh Mùi, tức năm Vạn Lịch thứ ba mươi lăm đời Đại Minh. Chính Nhất tự giáo (người nối dõi chưởng giáo phái Chính Nhất của Đạo giáo) Ngưng Thành Chí Đạo Xiển Huyền Hoằng Giáo Đại Chân Nhân, người chưởng quản việc Đạo giáo trong thiên hạ là Trương Quốc Tường, vâng chỉ hiệu đính và khắc in.
Hết quyển thứ sáu của Sưu thần ký.
Chú thích 1: Ba chữ “quyển thứ sáu” bản gốc vốn không có, căn cứ theo thể lệ của sách mà bổ sung.
Chú thích 2: Chữ “xong” bản gốc vốn là chữ “ghi”, căn cứ theo nghĩa câu văn mà sửa.
Chú thích 3: Chữ “giữa” bản gốc vốn viết thành một chữ khác (?), căn cứ theo nghĩa câu văn mà sửa.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video