Sưu thần ký (sách ghi chép chuyện các thần), quyển thứ năm (xem chú 1).
Mục lục
Ông thần họ Lã ở Quảng Bình; Thần Hoàng Lăng; Tiên sư họ Hoàng.
Linh thiêm Giang Đông (thẻ xăm thiêng ở Giang Đông); Hiệp Tế công; Linh Nghĩa hầu.
Trương Chiêu Liệt; Trương Thất tướng công; Cảnh Thất công.
Tôn tướng quân; Trương tướng quân; Thuận Tế vương.
Long quân Hoành Phố; Thần Năm Rồng ở Đạo Châu; Thần rồng Chiêu Linh hầu.
Thần rồng núi Ngưỡng; Hoàng Thạch công; Thần đá.
Đá thần Sở Hùng; Rùa đá; Thần chuông.
Thần ngựa; Thần rắn xanh; Kim Mã, Bích Kê (Ngựa Vàng, Gà Biếc).
Kim Tinh; Hỏa Tinh; Thần gà Trần Bảo.
Hắc Thủy tướng quân; Mộc cư sĩ; Thần Ma Tha.
Thần Hoàng Ma; Hướng vương; Trúc vương.
Bàn Hồ.
Hết mục lục.
Ông thần họ Lã ở Quảng Bình
Đời Đường, trong niên hiệu Khai Nguyên (713–741), có một đạo sĩ (người tu theo Đạo giáo) là ông Lã. Ông từng nghỉ chân ở một nhà nông phía bắc huyện Ngạc, quận… (?). Tại đó ông gặp một chàng trai trẻ là Lư sinh đang tự than nghèo khổ. Lúc ấy chủ nhà đang nấu nồi kê vàng. Ông lấy cái gối trao cho chàng và nói: "Gối lên gối của ta, sẽ khiến anh vinh hiển, sung sướng như ý."
Chàng gối lên rồi mơ thấy mình chui vào lỗ của chiếc gối. Đến một ngôi nhà, chàng cưới con gái họ Thôi, rất xinh đẹp. Năm sau chàng thi đỗ tiến sĩ (người đỗ khoa thi lớn của triều đình để được bổ làm quan). Chàng làm quan trải nhiều chức, lên đến Trung thư lệnh (người đứng đầu sảnh Trung thư, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh, ngang hàng tể tướng), tám mươi tuổi thì mất.
Khi tỉnh dậy, chàng nhìn quanh thì thấy ông Lã vẫn ở bên, nồi kê vàng của chủ nhà vẫn chưa chín. Chàng đứng dậy tạ ơn: "Đây là cách tiên sinh dập tắt lòng ham muốn của tôi." Người đời sau lập miếu thờ ông. Khi lụt, hạn hay dịch bệnh, cầu đảo đều ắt linh ứng.
Thần Hoàng Lăng
Miếu ở hẻm núi Hoàng Ngưu (Trâu Vàng), phía tây châu Di Lăng, phủ Kinh Châu. Tương truyền thần từng giúp vua Vũ (ông vua thời cổ nổi tiếng trị lụt) trị thủy có công, nhiều lần linh nghiệm. Đến khi Gia Cát Lượng nhà Thục Hán cai trị đất Thục, các cụ già đem chuyện này đến xin ông tôn vinh công lao của thần. Ông cũng lấy làm lạ rằng thần có cảm ứng thiêng, ban phúc che chở đến tận dân nơi đây. Vì thế ông lập đền ở chỗ này, còn gọi là miếu Hoàng Ngưu. Tô Thức đời Tống có thơ:
Vách đá bờ sông cao vút không lối lên, trên ấy có con trâu vàng chẳng chịu kéo xe.
Khách đi đường trước miếu vừa lạy vừa múa, đánh trống, thổi tiêu, mổ dê trắng tế thần.
Trâu cày dưới núi khổ vì đất cằn sỏi đá (?), hai sừng mài vào vách núi, bốn móng tróc cả ra.
Cỏ non chỉ được nửa bó, mãi chịu đói khổ, ngửa nhìn trâu vàng xa vời, khó lòng sánh kịp.
Tiên sư họ Hoàng
Tiên sư họ Hoàng, thứ bảy trong nhà, người Thượng Hàng. Ông làm nghề thầy cúng phù thủy, có thể quất đánh quỷ ma, xua đuổi yêu quái. Miếu của ông ở phía tây nam huyện lỵ Thượng Hàng. Trước kia miếu ở trong hẻm đá thuộc trường mỏ Chung Liêu, sau mới dời về đây.
Tương truyền xưa có tinh núi, yêu đá gây hại. Thầy cúng Hoàng Thất công dùng bùa phép (phép thuật dùng lá bùa vẽ chữ, hình để trừ tà) trị chúng, rồi ẩn thân vào trong đá không ra nữa. Trên vách đá thấp thoáng có bóng người, trông y hệt tượng tiên sư. Người xưa có thơ:
Chẳng phải thần đẽo, chẳng phải quỷ vạch (?), mà biết sinh khói mù, biết sinh mây.
Tiên sư một lần vào đá đầu núi, cỏ cây um tùm đã qua mấy mùa xuân.
Linh thiêm Giang Đông (thần sinh ngày mồng tám tháng Giêng)
Thần thẻ xăm họ Thạch, tên Cố, người huyện Cám thời Tần. Ông mất rồi thành thần. Những khi mưa âm u, mù bụi, hoặc đêm khuya trăng nhạt le lói, dân làng thường thấy thần ra vào, người theo hầu đông như bậc quan to, trưởng giả. Có lẽ ông nhận chức ở âm ty (cơ quan cai quản cõi âm) và có việc phải trông coi, sắp đặt.
Người ta lập miếu thờ ông, đặt keo (cặp miếng gỗ hay tre, gieo xuống để xin thần trả lời có hay không) để đến hỏi việc lành dữ. Lời thần đáp lại nhanh như tiếng vang. Người ta càng nghiệm thấy thần linh ứng, bèn soạn một trăm bài lời có vần, đánh số thứ tự làm thẻ xăm (thẻ ghi lời đoán, người cầu rút ra để biết lành dữ). Thần nhờ đó mà ứng đáp, người xin bói lại càng không lần nào không trúng.
Miếu ở cách năm dặm (dặm: đơn vị đo đường xưa, khoảng nửa cây số) về phía đông sông Cống, ngoài thành phủ Cám Châu. Vì thế gọi là Linh thiêm Giang Đông, đời truyền coi đó là cái tên đẹp. Ở bản triều (triều đại hiện tại của người viết, tức nhà Minh), Tống Liêm có viết bài văn ghi lại việc này.
Hiệp Tế công
Hiệp Tế là hai vị thần. Thần họ Tăng, là hai anh em. Lúc sống, họ trọng khí tiết, coi nhẹ tiền của, thích bố thí, tình anh em lại càng thắm thiết. Thời Tam Quốc binh đao loạn lạc, hai người cùng nhau ẩn ở núi Cửu Tử đất Thanh Dương, tức núi Cửu Hoa ngày nay. Sau khi mất, họ hiển linh làm phép thánh, chống tai ngăn họa cho dân, lập công rất lớn.
Người trong ấp lấy làm lạ và mang ơn, lập hai miếu thờ riêng hai thần: một ở phía đông núi Cửu Hoa, một ở phía tây. Đời Tống, trong niên hiệu Đại Quán, triều đình ban biển ngạch (tấm biển tên do vua ban treo ở đền) "Đền Hiệp Tế". Đến nay người ta thờ càng thành kính, cầu đảo nhiều lần đều ứng.
Linh Nghĩa hầu
Hầu (tước hầu, một tước phong của vua) họ Cẩu, chưa rõ tên, người Lũng Châu, phủ Phượng Tường. Có đền ở bên trái châu lỵ Lũng Châu. Bia khắc ở đó nói: năm Đại Lịch thứ hai đời Đường, thành lũy cũ của quận khó lấy nước (?). Người họ Cẩu hiến đất để làm thành, nhân đó thành được dời đến đây. Quân lính và quan lại thấy tiện, nên lập đền thờ ông.
Thần càng linh hiển, hễ có ai cầu đều ứng nghiệm nhanh như tiếng vang. Nhà Tống phong làm Linh Nghĩa hầu, ban biển miếu là "An Hựu". Bản triều sửa mới và mở rộng thêm đền, người đến thờ cúng càng đông.
Trương Chiêu Liệt
Chiêu Liệt họ Trương, người Hoạt Đài thời Ngũ Đại (thời loạn có năm triều nối nhau giữa Đường và Tống). Ông mất rồi thành thần, có hiển ứng. Miếu ở huyện Kiềm Dương, phủ Thần Châu (?).
Đời Tống có giặc Phan Tông Nham dẫn quân đến đánh thành. Chưa tới hào thành, giặc đã trông thấy đoàn quân từ trong thành kéo ra. Kẻ mặt xanh nanh dài, kẻ râu đỏ áo đỏ (?), kẻ cổ trâu mặt ngựa, bốn tay cầm chĩa đôi. Kẻ cao hơn một trượng (khoảng ba mét), kẻ thấp chưa đầy hai ba thước. Chúng nhảy thét, ùn ùn kéo ra như ong vỡ tổ, phun lửa tỏa khói, nghìn hình vạn dạng, toàn là quỷ mị yêu ma. Giặc kinh hãi bỏ chạy, tự giẫm đạp lên nhau, rồi tan rã đi xa.
Sau này Hoàng An Tuấn, Tào Thành đều đến đánh thành, rốt cuộc thành vẫn không mất, đều nhờ sức của thần. Vua ra chiếu phong làm vương, hiệu miếu là Chiêu Liệt. Bản triều càng tôn thờ.
Trương Thất tướng công
Tướng công (tiếng tôn xưng) họ Trương, thứ bảy trong nhà, người huyện Ma Thành đời Tống. Ông từng theo người lạ học đạo thuật (phép thuật của nhà tu Đạo giáo), nắm được chỗ cốt yếu. Ông có thể gọi và sai khiến quỷ thần, biết chuyện cõi âm. Vì đập phá các miếu ven sông nên ông bị bắt giam vào ngục.
Gặp lúc góc đông nam thành bị cháy, lửa lan đến hàng trăm nhà, cả thành náo động. Tướng công từ trong ngục đi ra, cưỡi ngựa trắng, cầm gậy ngắn. Chỉ về phía đông thì lửa phía đông tắt, chỉ về phía tây thì lửa phía tây tắt, phía nam phía bắc cũng vậy, nạn lửa lập tức dứt hẳn. Rồi ông đi thẳng đến núi Ngũ Não phía tây bắc thành, cả người lẫn ngựa đều hóa đi mất.
Việc này được báo lên quan. Quan cho tra hỏi ngục lại, xem lại ngục thì cửa ngục vẫn khóa chặt như cũ, ai cũng kinh lạ. Người ta bèn lập miếu ngay tại chỗ ông hóa. Tương truyền người đến lễ bái, quần áo đồ đạc để rơi ngoài đường cũng không ai dám nhặt. Nếu có kẻ gian ngoan thì sẽ lạc đường, không biết lối ra. Sự hiển
ứng của thần được coi là bậc nhất một vùng.
Cảnh Thất công
Miếu của ông ở cách mười lăm dặm về phía tây bắc châu Cao Bưu, phủ Dương Châu. Các cụ già truyền rằng ông là người làng Lương Sơn Bạc ở Đông Bình. Ông sinh ra đã mang khí phách hiệp nghĩa, vỗ gươm hét một tiếng thì tóc dựng đứng. Ông có phong thái như Bôn, Dục (Mạnh Bôn và Hạ Dục, hai dũng sĩ lừng danh thời cổ).
Làng Lương Sơn Bạc nổi tiếng là nơi tụ hội anh hùng, vậy mà ông xông pha giữa đám ấy, đến bọn đầu sỏ cũng phải chịu thua, cúi mình thờ ông. Sau ông theo quân ngựa xuống phương nam (?), mắc bệnh mất trong địa phận châu này. Ông rất linh dị, hễ có ai cầu đều ứng. Nhà Tống ban hiệu là Khang Trạch hầu (?). Đến nay dân cư và người đi thuyền đều cúng tế.
Tôn tướng quân
Tướng quân họ Tôn, tên Sơn, người thời Ngũ Đại. Miếu ở phía tây huyện lỵ Ninh Hóa. Hễ gặp dịch bệnh, hạn hán mà cầu thì liền ứng.
Tương truyền xưa có kẻ trộm được một ít đồ trang sức của dân. Hắn lo không có cách che giấu (?), bèn giấu đồ dưới tòa ngồi của thần. Ít lâu sau hắn đến xem thì đồ trang sức bỗng biến mất. Đi lại tìm bốn năm lần vẫn mất tăm, hắn ngờ là bị người khác lấy mất.
Hơn mười ngày sau, nhà bị mất đồ và những người bị nghi tranh cãi, níu kéo nhau (?), bèn đến thề trước thần. Vừa cúi lạy dập đầu, họ thấy trong kẽ gạch có ánh màu vàng màu trắng, cạy ra xem thì chính là đồ cũ. Thần có nhiều dấu tích linh thiêng. Lý Cương đời Tống có thơ:
Chẳng lo đôi giày cỏ mãi lặn lội đi đày phương nam, chỉ mong cờ thiêng giúp ta đánh lên phương bắc.
Rưới một chén rượu (?), lau đôi mắt đẫm lệ, giữa khói mây, đâu là hai kinh đô (Biện Kinh và Lạc Dương, đã rơi vào tay giặc)?
Trương tướng quân
Tướng quân họ Trương, tên Hiếu Trung, người đất Hoài. Miếu ở núi Ngọc Chân, huyện An Nhân, phủ Nhiêu Châu.
Khi quân Nguyên kéo đến An Nhân, quan đề hình (chức quan coi việc xét xử, hình ngục của một vùng) là Tạ Phương Đắc điều Hiếu Trung đi chống giặc. Ông bày trận ở Đoàn Hồ Bình, cầm cự mấy ngày, đánh lớn nhiều trận đến hết cả tên. Ông vung đôi đao giết hơn trăm người, rồi trúng tên lạc mà chết.
Giặc vào An Nhân. Bỗng nửa đêm, ở góc đông nam thành, tiếng trống tiếng tù và cùng vang, tiếng hò hét ầm ầm như có nghìn quân vạn ngựa. Tướng giặc vội dậy xem. Lúc ấy trăng mờ sao nhạt, hắn thấy tướng quân cưỡi ngựa trắng, múa đôi đao, xông pha qua lại trong mây mù. Tướng giặc phải lạy tạ.
Khi việc đã yên, dân địa phương thường thấy ông cầm đao phi ngựa, mang mối hận dài chưa nguôi. Họ bèn lập đền thờ ông ngay tại chỗ ông chết, thần nhiều lần linh dị. Âu Dương Ngôn đời Nguyên có viết bài ký.
Thuận Tế vương
Miếu ở núi Ngô Thành (?), huyện Tân Kiến, đời gọi là Tiểu Long (Rồng Nhỏ). Tương truyền đây chính là con của con rắn lớn bị hai vị chân nhân (bậc tu Đạo giáo đắc đạo) họ Ngô và họ Hứa giết. Nhà Tống phong làm Thuận Tế vương, có bia khắc bài "Răn giao long" (giao long: loài rồng nước hay gây lụt) do vua Tống Chân Tông tự soạn.
Trong niên hiệu Hy Ninh, triều đình sai quan Thái thường (quan coi việc lễ nghi, tế tự) là Lâm Hy Dật đến tế. Liền có một con rắn lạ rơi xuống chỗ đọc văn tế (?). Sáng hôm sau làm lễ, rắn ngẩng đầu nhìn. Lễ xong, rắn bò dọc theo án thờ, chốc lát lại bò vào trong màn. Khi Hy Dật trở về, rắn lại bám theo đuôi thuyền tiễn đến hồ Bành Lễ mới biến mất.
Về sau, Tô Thức từ Đam Nhĩ (đảo Hải Nam) trở về phương bắc, buộc thuyền dưới đền. Ông bỗng nhặt được một mũi tên đá cổ bên bờ, chuyền cho người hầu xem, lỡ tay đánh rơi xuống sông. Ông bèn cầu khấn thần, hứa sẽ để mũi tên lại trong miếu, rồi sai người lặn xuống nước tìm. Chỉ mò một lần là được, ông nhân đó viết bài ký.
Long quân Hoành Phố
Long quân (vua rồng) chưa rõ họ tên. Miếu ở phủ lỵ Nam An, Giang Tây. Gọi là Hoành Phố vì đó là tên quận thời xưa. Theo sách "Ngôn hành lục", Hoành Phố là vùng đất nóng, dù cuối đông cũng không có tuyết, nên dịch bệnh
rất nhiều. Ở đó có miếu Long quân, cầu gì ắt ứng nấy.
Trương Cửu Thành nói: "Ta không có chức việc gì mà năm nào cũng tốn lương bổng. Sao không nghĩ cách làm ơn cho dân?" Rồi ông đến cầu đảo. Buổi sáng mặt trời còn chói chang, bỗng mây đen nổi lên. Đến chiều, tuyết đã dày một tấc, người trong vùng ai cũng kinh lạ.
Lúc ấy Cửu Thành vốn làm Lễ bộ thị lang (phó quan của bộ Lễ). Tần Cối ghét ông hay can gián việc triều chính, giáng ông đi giữ một châu (?). Cối lại xui các quan ngôn quan (quan chuyên can gián, buộc tội) buộc ông tội phỉ báng triều đình, nên ông lại bị giáng đến quân Nam An. Vì thế ông mới cầu khấn Long quân như vậy. Bản triều dựng lại miếu, việc thờ cúng càng long trọng.
Thần Năm Rồng ở Đạo Châu
Miếu ở bên giếng Ngũ Long (Năm Rồng) thuộc Đạo Châu. Theo sách "Loại yếu" của Yến Thù: Dương Thành đời Đường ra làm quan coi Đạo Châu. Đến Tương Dương, có năm ông già đến đón (?), tự nói là người Thung Lăng. Dương Thành tặng họ lụa và hỏi chỗ ở. Họ đáp: "Ở cách năm dặm phía tây bắc thành." Khi đến nơi, ông đi tìm thì chỉ thấy giếng Ngũ Long, xấp lụa vẫn còn ở đó.
Nhân đó ông lập miếu, thần nhiều lần linh dị. Biển miếu là "Sùng Ứng". Người xưa từng đề lên vách miếu:
Núi lạnh, rồng ngủ đông chợt tỉnh giấc, ông già áo vàng dạo bước dưới vách đá.
Tay cầm sợi mây nghìn năm khúc khuỷu, sợ làm người đời kinh hãi nên giấu tên họ.
Chiêu Linh hầu
Chiêu Linh hầu là ông Trương người Nam Dương, tên húy (tên thật, kiêng không gọi thẳng) là Lộ Tư. Đầu đời Tùy, nhà ông ở thôn Bách Xã, huyện Dĩnh Thượng (?). Năm mười sáu tuổi ông đỗ khoa Minh kinh (khoa thi xét việc thông hiểu kinh sách). Trong niên hiệu Cảnh Long đời Đường, ông làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Tuyên Thành, nổi tiếng có tài. Phu nhân họ Thạch sinh được chín con trai.
Thôi làm quan ở Tuyên Thành về, ông thường câu cá ở phía bắc đài họ Tiêu. Một hôm ông thấy ngay chỗ câu có cung thất lầu điện, bèn vào ở. Từ đó đêm ông đi ra, sáng mới về. Một buổi sáng, thân thể ông vừa lạnh vừa ướt, phu nhân hỏi. Ông nói: "Ta là rồng. Trịnh Tường Viễn người đất Liệu cũng là rồng, tranh chỗ ở với ta. Ngày mai sẽ đánh nhau, hãy bảo chín con giúp ta. Kẻ ở cổ có buộc lụa đỏ là ta, kẻ buộc lụa xanh là Trịnh."
Hôm sau chín con lấy cung tên bắn kẻ buộc lụa xanh, trúng. Kẻ ấy tức giận bỏ đi, ông đuổi theo. Chỗ nào hai bên đi qua đều thành khe thành hang, thông ra tận sông Hoài. Kẻ buộc lụa xanh lao vào núi phía tây Hợp Phì mà chết, núi ấy gọi là núi Long Huyệt (Hang Rồng). Chín con đều hóa thành rồng, còn bà Thạch được chôn ở Quan Châu. Anh ông làm Mã bộ sứ (võ quan coi quân ngựa và quân bộ). Con cháu ở rải rác vùng núi Dĩnh, mộ phần đều còn.
Việc này thấy trong bài văn của Triệu Canh, một người áo vải (thường dân) đời Đường, và còn truyền miệng các cụ già vùng sông Hoài, sông Dĩnh. Việc cũng được chép trong sách "Tập cổ lục" của Âu Dương Văn Trung công (tức Âu Dương Tu). Từ niên hiệu Cảnh Long trở đi, người đất Dĩnh đời đời thờ ông ở đài họ Tiêu. Đến niên hiệu Càn Ninh (chú 2), quan thứ sử (quan đứng đầu một châu) Vương Kính Nghiêu mới mở rộng miếu.
Đời Tống, trong niên hiệu Càn Đức, Thái Châu hạn lớn. Thứ sử là Tư Siêu nghe nói ông linh thiêng, bèn xây đền thờ ở Thái Châu. Trời mưa xuống, quan Hàn lâm học sĩ thừa chỉ (quan đứng đầu viện Hàn lâm, chuyên soạn chiếu chỉ cho vua) Đào Cốc viết bài ký ghi việc ấy. Từ Hoài Nam đến các vùng Trần, Thái, Hứa, Nhữ đều nô nức đến thờ phụng.
Trong niên hiệu Cảnh Đức, quan Gián nghị đại phu (quan chuyên can gián vua) Trương Bỉnh vâng chiếu sửa mới đền thờ ở Dĩnh Thượng. Trong niên hiệu Hy Ninh, quan Tư phong lang trung (quan coi việc phong tước) Trương Huy dâng sớ xin ban tước hiệu. Vua ra chiếu phong ông làm Chiêu Linh hầu, bà Thạch làm Nhu Ứng phu nhân.
Miếu có năm cái hang, thường thấy chuyện linh dị, có mây mưa bốc ra. Có khi ném đồ vật vào hang thì lại thấy đồ hiện lên ở ao (?). Gần đây có người nhặt được xương xác lột của rồng ở ao: gõ kêu như tiếng kim loại, chất như ngọc, nặng nhẹ thay đổi thất thường, nay cất trong miếu.
Mùa thu năm Nguyên Hựu thứ sáu, hạn hán rất nặng. Quan quận thủ (quan đứng đầu quận) là Long đồ các học sĩ, Tả triều phụng lang (các hàm quan văn) Tô Thức rước bộ xương ấy về hành từ (đền thờ phụ đặt ở nơi khác) bên Tây Hồ, cùng quan lại và dân chúng cầu đảo. Lời cầu ứng nghiệm nhanh như tiếng vang, ông bèn sửa sang miếu thêm.
Thần rồng núi Ngưỡng
Thần là hai con rồng, miếu ở núi Ngưỡng, phủ Viên Châu. Tương truyền xưa có người trong ấp là Từ Phan đi thuyền qua núi Đại Cô. Có hai chàng họ Tiêu nói mình ở núi Ngưỡng đất Nghi Xuân, bèn cùng đi chung thuyền về. Đến Phố Đông họ từ biệt, hẹn ngày đến cầu đá thăm nhau. Sau Từ Phan đến chỗ ấy, thấy hai con rồng, mới biết đó là thần núi Ngưỡng.
Trong niên hiệu Hội Xương đời Đường, một đêm có sấm mưa, miếu dời đến làng Văn Minh (?) phía nam quận. Nhà Tống ban biển đền là "Phu Huệ". Đời Nguyên sửa lại miếu, người Viên Châu thờ hai thần rất cẩn trọng, cầu không gì không ứng. Bản triều phong là "Thần núi Đại Ngưỡng", tế vào mùa xuân và mùa thu. Ở Linh Cương huyện Phân Nghi cũng có hành từ, tương truyền chính là chỗ thần buộc thuyền.
Hoàng Thạch công
Đền thờ thần ở phía nam núi Cốc Thành, huyện Đông A. Xưa, Trương Lương đời Hán gặp một ông già ngồi xoạc chân trên cầu Di ở Hạ Bì (?). Ông già bảo Lương nhặt giày dâng mình, Lương gắng làm theo. Ông già mừng nói: "Thằng bé này dạy được." Rồi ông trao cho Lương một quyển sách và dặn: "Mười ba năm sau, hòn đá vàng dưới núi Cốc Thành, phía bắc đất Tề, chính là ta."
Về sau Lương đọc sách ấy, dùng mưu lược trong đó, giúp Hán Cao Đế diệt nhà Tần, diệt Hạng Vũ (chú 3). Thiên hạ yên định, ông được phong Lưu hầu. Quả nhiên ông tìm thấy hòn đá vàng ở núi Cốc Thành, đem về quý trọng và lập đền thờ. Bản triều mở rộng thêm miếu, sai quan sở tại (quan phụ trách địa phương) mỗi năm làm lễ tế vào ngày mười tám tháng ba.
Thần đá
Miếu ở phía đông phủ thành Liêm Châu. Tương truyền xưa có người đánh cá ngoài biển, thấy một tảng đá phẳng to nổi theo con nước triều trôi đến. Biết đó là thần, ông khấn: "Nếu được cá như ý mong, tôi sẽ lập đền báo đáp." Quả như lời khấn, ông bèn khiêng đá về, bàn chỗ lập miếu.
Đến núi Dương Mai thì dây khiêng bỗng đứt, tảng đá không sao dời đi được nữa. Thế là ngay chỗ dây đứt, người ta phát cỏ dựng cột, sửa sang thành đền thờ. Phàm lụt, hạn, dịch bệnh mà cầu thì đều ứng. Người xưa qua miếu đề thơ trên vách:
Con ba ba khổng lồ đưa tay xé toang cõi hỗn mang, đá thiêng sừng sững đứng ngang trời xanh (?).
Tháng sáu mà âm khí cực thịnh, tuyết bay lạnh buốt, giao long đêm múa, sóng nước như than khóc.
Đá thần Sở Hùng
Ở Sở Hùng có hai hòn đá thần. Một hòn ở cách năm dặm về phía tây châu Nam An, là tảng đá lớn cao hơn mười trượng. Họ Mông (dòng vua nước Nam Chiếu xưa) phong là "thần đất thiêng Nam Nhạc, giữ yên biên cõi". Hằng năm dân địa phương dát vàng lên đỉnh đá, có cầu thì ứng.
Hòn kia ở trên đỉnh núi Lục Ma, cách huyện Sở Hùng ba mươi dặm về phía tây nam. Đá đứng sừng sững như người, cao chừng tám thước, đỉnh nhô ra như đội nón nghiêng. Dân địa phương dán vàng lên mặt đá, thờ phụng rất cẩn trọng. Người xưa có thơ:
Đâu biết ngoài núi Kim Mã, Bích Kê, còn có khí thiêng um tùm cuộn nơi góc trời hoang vắng (?).
Vách núi khuất nắng vẫn còn tuyết từ thuở thái cổ, đá thần một lần dựng lên, đứng mãi nghìn vạn mùa thu.
Rùa đá
Ở làng Nho Lâm, huyện Hưng Quốc, có hòn đá tròn như con rùa, đủ cả cổ lẫn lưng, trên lưng phảng phất hình bát quái (tám quẻ cơ bản trong Kinh Dịch). Hình dáng đá theo từng tháng mà đổi (?), xoay theo cán sao Bắc Đẩu. Dân địa phương ngờ là vật quái, dời nó đi chỗ khác, nhưng hôm sau nó lại về chỗ cũ. Thử nhiều lần đều như vậy, nhân đó dân thờ cúng theo mùa.
Thần chuông
Cách thành Liêm Châu bảy dặm về phía nam, có dòng nước chảy xiết tạo thành một vũng sâu rộng, nối với sông, thông ra biển. Năm nào hạn, dân làng thường đến đây cầu mưa.
Tương truyền trong niên hiệu Chính Hòa đời Tống, chiếc chuông của chùa Linh Giác một đêm bay mất. Sư trong chùa chỉ nghe tiếng sấm mưa vang dội, không biết chuông đi đâu. Sáng hôm sau chuông bỗng từ trên không hạ xuống, xem thì chuông vẫn còn ướt sũng.
Từ đó dân ở ven vũng nói rằng đêm nào trong vũng cũng có tiếng chuông, biết chắc chuông đánh nhau với rồng. Sư trong chùa đục bỏ cái sừng rồng trên đỉnh chuông thì mới hết. Người đời sau bèn gọi vũng ấy là vũng Chuông. Đến nay, mỗi khi trong vũng nổi bão dữ, lại có một vật to như bánh xe, màu xanh đen, trồi lên giữa sóng, đứng sừng sững. Người hiểu biết bảo đó là thần chuông.
Thần ngựa
Thần tên là Bộ, chuyên gây tai hại cho ngựa, người ta lập miếu thờ. Theo sách "Chu lễ", quan Hiệu nhân (quan coi việc nuôi ngựa của nhà vua thời Chu) mùa đông tế Mã Bộ, chính là thần này. Vì thế lời chú giải nói: Mã Bộ là vị thần gây tai hại cho ngựa.
Có miếu ở trên hồ Lương Tử, phía nam huyện Vũ Xương. Theo tục cũ, người ta tế ở đầm lớn vào tháng giữa mỗi mùa, chọn ngày cương (ngày mang can lẻ là Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm). Nay người trong huyện đều tế ở miếu vào ngày mồng năm tháng năm, lúc đua thuyền, đó cũng là tục cũ của đất Ngô. Người xưa có thơ:
Cung điện vua Ngô đã thành bụi bay, quạ đồng, hoa khuất, mỗi thứ tự đón xuân riêng.
Bên hồ Lương Tử còn sót lại ngựa chiến, cũng từng gầm thét dọa người Vũ Xương.
Thần rắn xanh
Có đền ở huyện Hoàn, phủ Khánh Dương. Theo sách chép về miếu thuở đầu (?): Tiết độ sứ (quan cai quản cả quân lẫn dân một vùng) Dương Triều Thần đời Đường đóng quân ở Phương Cừ để đắp thành, nối với đường Mộc Ba để chặn lối của Thổ Phồn (nước Tây Tạng xưa). Ông khổ vì thiếu nước.
Bỗng có con rắn xanh từ chỗ hiểm bò xuống. Theo dấu nó đi thì nước chảy theo. Triều Thần sai đắp đê bao quanh, thành một vực nước đọng, quân sĩ uống đủ. Quả nhiên Thổ Phồn kéo hết quân rút đi. Triều Thần rất lấy làm lạ, tâu việc lên triều đình. Vua xuống chiếu lập đền thờ, lại đặt tên con suối là "Ứng Thánh".
Thần rất hiển ứng, quan dân tranh nhau dâng con vật tế và lụa. Khắp gần xa, khi lụt, hạn, dịch bệnh, người ta phần nhiều nương nhờ vào thần.
Kim Mã, Bích Kê
Đây là hai vị thần. Miếu thần Kim Mã ở phía tây núi Kim Mã, miếu thần Bích Kê ở phía đông núi Bích Kê. Đời Hán Tuyên Đế, có phương sĩ (người theo các thuật cầu tiên, luyện thuốc trường sinh) nói ở Ích Châu có ngựa vàng, gà biếc, có thể làm lễ tế mà đem về được. Vua sai Vương Bao đi tế, nhưng ông đến đất Thục thì mất. Nhan Sư Cổ nói: vàng có hình như ngựa, ngọc biếc có hình như gà.
Hai núi Kim Mã, Bích Kê đứng đối nhau (chú 4), giữa có hồ Điền Trì ngăn cách. Vách núi xanh cao muôn trượng, nước biếc sâu nghìn tầm, trăng in sóng lặng, mây vắt ngang đỉnh, là một cảnh đẹp của Vân Nam. Vì thế hai vị thần nương vào đó mà linh hiển, cảm ứng. Trương Hùng Phi đời Nguyên có thơ:
Nơi cửa cung phía bắc từ biệt chim phượng đỏ (rời kinh đô), dưới mây phương nam ngắm gà biếc.
Đài tím dời tòa ngọc, cỏ quý thấm ướt bùn vàng.
Mưa tạnh, rồng về động, gió nổi, hổ băng qua khe.
Tìm hoa mai, đi xuyên lối trúc, hái thuốc, bước trên bậc tùng.
Kim Tinh
Kim Tinh là tinh khí của sao Kim. Tương truyền đời Hán, ở huyện Ninh Đô có người họ Trương tên Kim Hoa, sinh con gái tên Lệ Anh. Nàng sinh ra đã có tướng điềm lành, có thể nói trước chuyện lành dữ của dân gian. Cách huyện mười lăm dặm về phía tây bắc có ngọn núi cao chót vót (?), sừng sững một phương. Năm mười lăm tuổi, nàng vào núi tu luyện rồi đắc đạo.
Trường Sa vương Ngô Nhuế (?) nghe tiếng, sai người đến hỏi cưới. Lệ Anh không chịu, bèn lên chỗ cao nhất của núi, lừa nói (?): "Trong núi có thạch thất (nhà đá) thông với động thiên (cõi hang động của tiên). Nếu đục được tới đó thì sẽ gặp nhau." Nhuế phát nhiều quân đến đục. Khi đục thông rồi, thấy nàng cưỡi mây tím giữa không trung nói: "Ta là tinh khí sao Kim, đặc biệt giáng xuống để trông coi núi này." Nói xong thì đi mất. Người đời sau nhân đó gọi núi là núi Kim Tinh. Đạo giáo coi núi này là phúc địa (đất lành nơi tiên ở) thứ ba mươi lăm.
Hỏa Tinh (thần sinh ngày ba mươi hai tháng sáu (?))
Thần họ Tống, tên Vô Kỵ, người đời Hán. Lúc sống có điều thần dị, chết (?) đi thành tinh lửa. Ngưu Tăng Nhụ đời Đường lập miếu thờ để cầu trừ nạn cháy. Miếu ở cách thành phủ Vũ Xương bảy dặm về phía đông. Miếu vốn gọi là miếu Tống đại phu, nhà Dương (một nước thời Ngũ Đại) vì kiêng tên húy nên đổi gọi là Đại Hiến.
Đời Đường, Vi Kiến được bổ làm Tiết độ sứ quân Vũ Xương. Sắp lên đường, ông mơ thấy một người áo đỏ dáng bậc hiển quý, có mấy chục người theo hầu, đến gõ cửa gặp ông và nói: "Ông sắp trấn giữ Ngạc Chử. Chỗ tôi ở đã đổ nát, ngoài ông ra không ai sửa được." Đến nơi, ông tìm miếu Vô Kỵ thì thấy tượng thần chính là người trong mộng, bèn dỡ miếu ra làm lại mới.
Trong niên hiệu Thiệu Hưng đời Tống, quan tri châu (quan đứng đầu châu) Vương Tín lại mở rộng thêm. Bản triều dựng lại, tục gọi là nhà Hỏa Tinh. Nay các miếu Hỏa Tinh khắp vùng Giang Đông đều thờ vị thần này.
Trần Bảo
Có đền ở cách huyện Bảo Kê, phủ Phượng Tường hai mươi dặm về phía đông. Sách "Sử ký" chép: Tần Văn công được một vật như hòn đá ở thành Bắc Phản đất Trần Thương, lập đền thờ. Vị thần ấy thường đến vào ban đêm, ánh sáng như sao băng, từ phía đông nam bay đến đậu trên thành đền. Khi ấy nó trông như con gà trống, tiếng kêu ầm ầm, gà rừng cũng gáy theo trong đêm. Người ta tế bằng một con trâu (?), gọi là Trần Bảo. Người đời Đường có thơ:
Một dòng sông thăm thẳm trôi đi như dải lụa (?), hai dãy núi như tranh, tựa đôi mày biếc vắt ngang.
Từ bến quê Phù Phong trở về núi Ngô, thần Trần Bảo theo nắng xế vào thành Vị.
Hắc Thủy tướng quân
Ngoài cửa bắc thành phủ Phượng Dương, sát bờ sông Hoài, đê nhiều lần lở vỡ, làm hại dân. Trong niên hiệu Gia Định đời Tống, quan quận thủ là tướng quân họ Sài cho đúc tượng tướng quân bằng sắt, khắc chữ rằng: "Phía bắc Hào Châu, bên bờ sông Hoài, giao cho ngươi (?) trấn giữ muôn ức nghìn vạn năm." Từ đó nạn sông yên hẳn. Người ta bèn lập miếu che lên trên tượng, dân tranh nhau thờ, cầu ắt ứng.
Mộc cư sĩ
Thần không có họ tên, không rõ thuộc triều nào, chỉ là tượng khắc bằng gỗ. Miếu ở cách huyện Lỗi Dương (?) hai mươi dặm về phía đông. Tương truyền xưa có một khúc gỗ bị lửa đốt thủng, giống hình người, theo dòng nước trôi đến. Sư trong chùa bèn lập đền thờ. Hàn Dũ đời Đường có thơ:
Lửa đốt thấu, sóng xói thủng, chẳng biết bao xuân, gốc như đầu mặt, thân như mình người.
Ngẫu nhiên đề tên là Mộc cư sĩ (ông cư sĩ gỗ; cư sĩ là người tu tại gia), thế là có vô số người đến cầu phúc.
Đời Tống, quan huyện lệnh vì cầu mưa không thấy ứng, bàn chuyện chẻ tượng làm củi. Chưa được bao lâu thì mưa lớn thấm đủ, nhờ đó được mùa. Huyện lệnh bèn trọng việc thờ cúng và sửa mới miếu, thần càng cảm ứng nhanh như tiếng vang. Bản triều dựng lại miếu.
Thần Ma Tha
Miếu ở phía tây vệ Thi Châu (vệ: đơn vị quân đồn trú thời Minh). Phía tây nam thành vệ giáp với người man Lạc Phố. Người man Lạc Phố vẫn còn ngang ngược, nhiều lần quấy nhiễu biên giới. Có viên tướng tên Mạnh Thục dẫn quân đi đánh, đánh nhiều trận không thắng.
Thục ôm nỗi phiền muộn, ở doanh trung quân gối giáo mà ngủ. Bỗng ông mơ thấy một vị thần tự xưng: "Ta là Ma Tha đại vương. Biết ông đánh chưa thuận lợi, ta xin góp một tay giúp sức." Thục trong lúc mơ màng cũng lạy tạ. Tỉnh dậy, ông vội nhìn quanh, vẫn còn nghe tiếng đao ngựa.
Hôm sau ra trận, quân man Lạc Phố bên đông tan, bên tây rạp, như bị đánh cả trước lẫn sau, bèn tan rã, dập đầu xin hàng. Từ đó thần linh hiển rõ rệt, dân Thi Châu nơi nào cũng thờ, cầu không gì không ứng.
Thần Hoàng Ma
Thần cũng chưa rõ triều đại, họ tên. Miếu ở hẻm núi Quy Châu, phủ Kinh Châu (?). Thần linh thông hiển ứng, cả một vùng ngưỡng vọng, nương nhờ.
Theo sách "Hoàn vũ ký": trong niên hiệu Hàm Thông đời Đường, Tiêu Cấu từ chức Hữu sử (quan ghi chép lời nói, việc làm của vua) bị đày đến Kiềm Nam, đi ngược Tam Hiệp qua Tỷ Quy. Ông mơ thấy thần nhân nói: "Ta là thần Hoàng Ma, ở góc tây bắc cung Tử Cực, sẽ phù giúp ông ra khỏi vùng này."
Bài ký ở miếu lại chép: Lý Cát Phủ được thay chức ở Trung Châu để về, nước trong hẻm núi dâng lên dữ dội. Bỗng có một thần nhân nổi lên trên mặt nước đỡ thuyền cho ông. Lý hỏi là thần nào, thần đáp: "Ta là thần Hoàng Ma."
Lại có Khấu Chuẩn đời Tống đi qua ghềnh Sất, cũng có thần đỡ thuyền xuôi xuống. Chuẩn hỏi, thần tự xưng là Hoàng Ma. Thần thông hiển hóa, nhiều lần lập công tích, không thể kể hết, tạm ghi những việc lớn như trên.
Hướng vương
Vương họ Hướng, tên Phụ, người Đông Dương thuộc Quy Châu. Mẹ vương là bà họ Y, đêm mơ thấy một ngôi sao lớn rơi vào tay, sáng rực, bà đưa lên miệng nuốt. Tỉnh dậy thì có thai, mang thai hai mươi sáu tháng mới sinh.
Lúc mới sinh, vương không biết nói. Đến bảy tám tuổi, thấy một đạo sĩ viết bùa, vương liền níu áo đạo sĩ, gọi to: "Ta, ta, ta!" Từ đó vương nói năng như người lớn. Lớn lên lại càng có đạo thuật: phép niệm chú vào nước, phép vẽ bùa đều không theo lối cũ của người khác, vậy mà tự nhiên không gì không linh nghiệm.
Mất rồi, vương thành thần ở nơi mình sinh ra. Thần xuyên núi đục đá, có khi chìm vào phía đông núi rồi ra ở phía tây núi, bất kể núi cao dày đến đâu. Có lúc thần tách đá ra, ẩn mình bên trong. Thần linh dị rõ ràng, không kể xiết. Dân làng lập đền thờ, có cầu thì ứng.
Trúc vương
Vương tức là Dạ Lang hầu. Miếu ở dưới núi Đông Môn (?) phía đông nam thành vệ Thi Châu.
Theo sách "Hoa Dương quốc chí": thuở trước có người con gái giặt áo ở sông Độn (?). Có một đoạn tre ba đốt trôi vào giữa hai chân nàng, bên trong có tiếng trẻ khóc. Bổ tre ra được một bé trai, nàng đem về nuôi. Lớn lên, người ấy có tài võ, tự lập làm Dạ Lang vương, lấy chữ Trúc (tre) làm họ.
Khi Hán Vũ Đế bình định vùng Tây Nam Di (các tộc người phía tây nam), vương bị giết; người Di, người Lão xin lập con vương nối ngôi (?). Sau đó thiên tử phong ba người con của vương làm hầu. Họ chết đi được thờ kèm trong miếu của cha. Trong niên hiệu Sùng Ninh đời Tống, triều đình ban biển miếu là "… Linh Huệ" (chỗ này mất chữ). Về sau con cháu đông đúc, việc thờ cúng càng cẩn trọng. Bản triều chỉnh lại sổ điển lễ thờ cúng, chỉ gọi là "Thần Dạ Lang vương".
Bàn Hồ
Bàn Hồ là thần chó, tổ tiên của người man Vũ Lăng vùng Trường Sa ngày nay. Miếu ở núi Vũ, huyện Lô Khê (chú 5).
Xưa, vua Cao Tân (tức Đế Khốc, một vị vua thời thượng cổ) bị giặc Khuyển Nhung quấy phá. Vua chiêu mộ, hứa ai lấy được đầu tướng quân Ngô của Khuyển Nhung thì sẽ gả con gái út cho. Lúc ấy vua có nuôi một con chó tên là Bàn Hồ. Nó bèn vào núi, ngậm một cái đầu người đem về dưới cửa cung, xem ra quả là đầu tướng quân Ngô.
Vua rất mừng, nhưng Bàn Hồ là loài vật, không thể gả con gái cho được, nên vua định lấy thứ khác ban thưởng. Cô con gái nghe vậy, cho rằng chữ tín không thể bỏ, xin được đi theo Bàn Hồ. Vua bất đắc dĩ phải nghe theo. Bàn Hồ được nàng, cõng vào một nhà đá trong núi Nam. Hơn ba năm sau, họ sinh được sáu trai sáu gái.
Bàn Hồ chết, các con trai con gái tự lấy nhau. Người mẹ về kể lại mọi chuyện với vua, vua sai đón các con về. Họ mặc áo quần sặc sỡ, nói năng líu lo khó hiểu. Về sau con cháu sinh sôi, tức là người man Vũ Lăng ngày nay. Đến nay tục địa phương vẫn kiêng ăn thịt chó, miếu thờ rất có uy linh.
Hết quyển thứ năm sách Sưu thần ký.
Chú 1: Mấy chữ "quyển thứ năm" bản gốc không có, nay căn cứ thể lệ của sách mà thêm vào.
Chú 2: Chữ "Ninh" bản gốc viết là chữ "hạp" (cái hộp), nay căn cứ ý văn mà sửa.
Chú 3: Chữ "Hạng" (họ của Hạng Vũ) bản gốc viết là chữ "đỉnh" (đỉnh đầu), nay căn cứ ý văn mà sửa.
Chú 4: Chữ "trĩ" (đứng sừng sững) bản gốc viết là chữ "thời" (lúc), nay căn cứ ý văn mà sửa.
Chú 5: Chữ "huyện" bản gốc viết là chữ "tôn" (cháu), nay căn cứ ý văn mà sửa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video