Thiên 4 — Phẩm 4 – Phát tâm Bồ-đề

 Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, phẩm Phát Bồ-đề Tâm, thứ tư (phát Bồ-đề tâm: khởi lòng quyết chí cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).

 Bấy giờ trong hội có một vị đại Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ các Bồ-tát có địa vị cao) tên là Hỷ Vương, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai áo bên phải (cách bày tỏ lòng cung kính), gối phải quỳ chấm đất, chắp tay ngước lên thưa Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) rằng: "Bồ-tát thế nào là biết ơn và báo ơn?"

 Phật bảo Bồ-tát Hỷ Vương: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người có lòng thiện), hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ. Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn thì phải phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, hoàn toàn và chân chính của Phật). Báo ơn thì phải dạy tất cả chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Nếu phát tâm bồ-đề thì phát như thế nào? Bồ-tát do việc gì mà phát được?

 Thiện nam tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm Tam-bồ-đề, lập lời thệ nguyện lớn rằng: 'Nếu khi ta được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, ta sẽ làm lợi ích lớn cho tất cả chúng sinh, quyết đặt tất cả chúng sinh vào trong Đại Niết-bàn (cảnh giới đã dứt hết khổ đau và vòng sinh tử, an vui tuyệt đối), lại dạy dỗ tất cả chúng sinh, khiến ai nấy đều đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa người sang bờ giải thoát).' Như thế gọi là lợi mình, cũng gọi là lợi người. Cho nên người mới phát tâm bồ-đề thì được gọi là nhân duyên của bồ-đề, nhân duyên của chúng sinh, nhân duyên của chánh nghĩa, nhân duyên của ba mươi bảy pháp trợ đạo (ba mươi bảy phép tu giúp đạt đến giác ngộ, gồm bốn phép quán niệm, bốn phép siêng năng chân chính, bốn phép thần túc, năm căn, năm lực, bảy yếu tố giác ngộ và tám chánh đạo), là cội gốc thu nhiếp tất cả pháp lành. Cho nên Bồ-tát được gọi là bậc đại thiện, cũng gọi là thiện căn (gốc rễ điều lành) của tất cả chúng sinh, phá được mọi điều ác thuộc ba nghiệp thân, miệng, ý của tất cả chúng sinh (nghiệp: hành động tạo ra quả báo về sau, gồm việc làm của thân, lời nói của miệng và ý nghĩ trong lòng).

 Tất cả thệ nguyện trong thế gian và tất cả thệ nguyện xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian sinh tử), không có cái nào hơn được nguyện A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Thệ nguyện như vậy là không gì hơn, không gì trên.

 Khi Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm Tam-bồ-đề, có năm việc: một là tính, hai là hạnh, ba là cảnh giới, bốn là công đức, năm là tăng trưởng. Bồ-tát nếu phát được tâm bồ-đề thì được gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, chắc chắn sẽ được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, tu hạnh Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương tự giác ngộ đồng thời cứu độ mọi người). Cho nên mới phát tâm bồ-đề là đã thu nhiếp được tất cả pháp lành. Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm bồ-đề, tu hành dần dần mà được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; nếu không phát tâm thì trọn không thể được. Cho nên phát tâm chính là cội gốc của A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Bồ-tát Ma-ha-tát thấy chúng sinh khổ não thì sinh lòng thương xót. Cho nên Bồ-tát nhờ lòng từ bi mà phát được tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Nhờ tâm ấy mà tu tập được ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Nhờ ba mươi bảy phẩm mà được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Cho nên phát tâm được gọi là cội gốc. Vì phát tâm bồ-đề nên thực hành thi-la (giới luật, những điều răn giữ gìn thân tâm) của Bồ-tát. Cho nên phát tâm được gọi là rễ, gọi là nhân, gọi là cành, gọi là lá, cũng gọi là hoa, gọi là quả, cũng gọi là hạt giống.

 Bồ-tát phát tâm có loại rốt ráo và loại không rốt ráo. Rốt ráo là cho đến khi được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, trọn không thối lui, không đánh mất. Không rốt ráo là có thối lui, có đánh mất. Thối lui có hai loại: thối lui rốt ráo và thối lui không rốt ráo. Thối lui rốt ráo là trọn không thể phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề nữa, không thể tìm cầu, tu tập pháp ấy. Thối lui không rốt ráo là vẫn còn cầu tâm bồ-đề, tu tập pháp ấy.

 Tâm bồ-đề này có bốn loại. Một là, nếu thiện nam tử hay thiện nữ nhân (người con gái hiền lành) thấy hoặc nghe những việc không thể nghĩ bàn của chư Phật và Bồ-tát, lúc ấy liền sinh lòng tin kính, nghĩ rằng: 'Việc của Phật và Bồ-tát thật không thể nghĩ bàn. Nếu việc không thể nghĩ bàn của Phật và Bồ-tát là điều có thể đạt được, thì ta cũng sẽ được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.' Vì vậy hết lòng nghĩ đến bồ-đề, phát tâm bồ-đề.

 Lại có người không thấy việc không thể nghĩ bàn của chư Phật và Bồ-tát, nhưng được nghe kho tạng bí mật (giáo pháp sâu kín) của chư Phật và Bồ-tát, nghe rồi liền sinh lòng tin kính. Vì sinh được lòng tin, nên vì A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề và Ma-ha bát-nhã (trí tuệ lớn thấu suốt chân lý) mà phát tâm bồ-đề.

 Lại có người không thấy việc không thể nghĩ bàn của chư Phật và Bồ-tát, cũng không được nghe pháp, mà thấy lúc pháp diệt (thời kỳ Phật pháp suy tàn sắp mất), lại nghĩ rằng: 'Phật pháp vô thượng (cao nhất, không gì hơn) diệt được vô lượng khổ não của chúng sinh, làm lợi ích lớn. Chỉ có chư Phật và Bồ-tát mới làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài không mất. Nay ta cũng nên phát tâm bồ-đề, khiến các chúng sinh xa lìa phiền não (những tâm xấu gây rối khổ như tham lam, giận dữ, si mê). Nguyện thân ta chịu những việc khổ lớn để giữ gìn Phật pháp tồn tại lâu dài ở đời.' Vì vậy mà phát tâm bồ-đề.

 Lại có người không thấy chư Phật, Bồ-tát, cũng không thấy lúc pháp diệt, chỉ thấy các chúng sinh trong đời ác đầy dẫy phiền não nặng nề: tham dục, giận dữ, ngu si và các thứ như thế; không biết hổ thẹn, keo kiệt bủn xỉn và các thứ như thế; ghen ghét, giận hờn, si mê, khổ não và các thứ như thế; không tin, tà kiến, ngờ vực, lười biếng và các thứ như thế. Thấy vậy rồi liền nghĩ: 'Trong thời đời rất ác, chúng sinh không thể tu điều lành. Trong thời ác như vậy, đến tâm Nhị thừa (hai hạng tu hành chỉ cầu giải thoát cho riêng mình: Thanh văn, người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, và Duyên giác, người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ) còn không phát được, huống chi tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Nay ta nên phát tâm bồ-đề. Phát tâm bồ-đề rồi, sẽ dạy tất cả chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.'"

 Bấy giờ Bồ-tát Hỷ Vương lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát biết ơn thì tự mình phát tâm bồ-đề, Bồ-tát báo ơn thì dạy tất cả chúng sinh phát tâm bồ-đề. Vậy Như Lai Thế Tôn khi còn ở trong vòng sinh tử, lần đầu phát tâm bồ-đề là do việc gì mà phát?"

 Phật nói: "Thiện nam tử, thuở quá khứ lâu xa, trong vòng sinh tử trải qua vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), lúc ấy vì phiền não nặng nề, khởi các nghiệp thân, miệng, ý, nên ta bị đọa vào tám đại địa ngục (nơi chịu khổ hình dưới lòng đất dành cho kẻ làm ác), tức là: địa ngục A-ha-ha, địa ngục A-bà-bà, địa ngục A-đạt-đa, địa ngục Nồi Đồng, Nồi Đồng Lớn, Đá Đen, Đá Đen Lớn, cho đến địa ngục Xe Lửa (xe bốc lửa). Lúc ấy ta bị đọa vào địa ngục Xe Lửa, cùng với hai người khác kéo chiếc xe lửa. Quỷ ngục tốt đầu trâu A-bàng (quỷ canh ngục mình người đầu trâu) ngồi trên xe, mím môi nghiến răng, trợn mắt thổi lửa, miệng, mắt, tai, mũi khói lửa cùng bốc lên; thân hình to lớn khác thường, tay chân cuộn xoắn, màu đỏ đen, tay cầm gậy sắt theo sau mà quất. Ta lúc ấy đau đớn, cố sức kéo xe, gắng gượng tiến lên. Bạn cùng kéo với ta yếu ớt ít sức, lết theo phía sau. Quỷ đầu trâu A-bàng liền lấy chĩa sắt đâm vào bụng, gậy sắt quất vào lưng, máu chảy ra tắm khắp thân. Người ấy đau đớn kêu la thảm thiết, khổ không chịu nổi, khi gọi cha mẹ, khi gọi vợ con, nhưng dù kêu gào như thế cũng chẳng ích gì cho mình.

 Ta lúc ấy thấy người kia chịu khổ não lớn như vậy, lòng sinh thương xót. Vì lòng từ khởi lên mà phát tâm bồ-đề. Vì những tội nhân ấy, ta khuyên xin quỷ đầu trâu A-bàng: 'Tội nhân này thật đáng thương, xin rủ lòng thương thêm chút ít.' Quỷ đầu trâu A-bàng nghe vậy nổi giận, liền lấy chĩa sắt đâm vào cổ ta, ta chết ngay tức khắc, liền thoát khỏi tội trăm kiếp phải chịu ở địa ngục Xe Lửa. Vì ta phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề nên liền thoát được tội ở địa ngục Xe Lửa."

 Phật bảo Hỷ Vương: "Người kéo xe lửa lúc ấy chính là thân ta ngày nay. Nhờ phát tâm bồ-đề mà ta mau thành Phật. Cho nên phải biết rằng, tất cả chúng sinh phát tâm bồ-đề không phải chỉ do một việc: hoặc do lòng từ, hoặc do lòng giận, hoặc do lòng bố thí, hoặc do lòng keo kiệt, hoặc do vui mừng, hoặc do phiền não, hoặc do thương yêu mà phải chia lìa, hoặc do oán ghét mà phải gặp nhau, hoặc do gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình tu theo đường đúng), hoặc do bạn xấu, hoặc do thấy Phật, hoặc do nghe pháp. Cho nên phải biết, tất cả chúng sinh phát tâm bồ-đề mỗi người mỗi khác. Hỷ Vương nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn và báo ơn là như vậy."

 Khi nói pháp này, có một vạn tám nghìn người phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Trong đại chúng có người chứng được quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trên đường giải thoát, bước vào dòng của bậc thánh) cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu cầu tự giải thoát, đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử). Bấy giờ trời, rồng, quỷ thần, người và loài chẳng phải người cũng phát được tâm Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình) và tâm Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy), nghe pháp vui mừng, cúi đầu làm lễ, đi vòng quanh Phật về phía bên phải rồi lui ra.

 Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ hai.

 Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ ba.

 Mất tên người dịch, được ghi vào danh mục kinh dịch đời Hậu Hán.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video