Phẩm thứ năm: Luận Nghị (phẩm: một chương của kinh; luận nghị: bàn luận, tranh biện)
Lúc ấy, đức Như Lai (danh hiệu tôn xưng của Phật, nghĩa là "bậc đã đến từ chân lý như thật") ở trên trời thuyết pháp (giảng giải giáo lý) suốt chín mươi ngày cho mẹ là phu nhân Ma Da và các vị trời. Ở cõi Diêm Phù Đề (cõi đất loài người chúng ta đang sống) cũng trôi qua chín mươi ngày, không ai biết Như Lai ở đâu. Ngài Đại Mục Kiền Liên là người có thần lực (năng lực siêu nhiên) bậc nhất. Ngài dùng hết thần lực tìm khắp mười phương mà vẫn không biết. Ngài A Na Luật Đà là người có thiên nhãn (con mắt nhìn thấu mọi nơi xa xôi, mọi vật bị che khuất) bậc nhất. Ngài nhìn khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi lớn gồm một nghìn triệu thế giới, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) trong mười phương mà cũng không thấy. Đến cả năm trăm vị đại đệ tử cũng không thấy Như Lai, ai nấy đều buồn lo. Đại vương Ưu Điền thương nhớ Như Lai, lòng đau xót như bị đầu độc. Vua bèn lấy gỗ ngưu đầu chiên đàn (loại gỗ thơm quý nhất, mọc trên ngọn núi có hình đầu trâu) tạc tượng theo đúng hình dáng thân Như Lai, rồi lễ bái, phụng thờ, cúng dường, chẳng khác gì lúc Phật còn ở đó.
Lúc ấy, đại vương cho mời sáu vị thầy (lục sư: sáu người đứng đầu các phái tu hành ngoài đạo Phật thời ấy) đến, nhờ bói xem Như Lai đang ở đâu. Sáu thầy liền nói: "Đại vương nên biết, sa môn (người xuất gia tu hành) Cù Đàm (họ của Phật) chỉ là do phép huyễn thuật biến hiện ra thôi. Cái do phép huyễn biến ra thì không có thật. Đại vương nên biết, bốn bộ kinh Vi Đà (bốn bộ thánh kinh cổ của đạo Bà-la-môn) của chúng tôi có chép rằng cứ một nghìn năm, hai nghìn năm lại có một kẻ làm trò huyễn hoặc ra đời. Sa môn Cù Đàm chính là kẻ ấy."
Lúc ấy, ngài A Na Luật Đà đến chỗ đại vương, thưa: "Đại vương nên biết, Như Lai đang ở gần đây, trên cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai trong các cõi trời còn ham muốn, nằm trên đỉnh núi Tu Di). Bảy ngày nữa Ngài sẽ trở về Diêm Phù Đề." Vua nghe vậy thì vui mừng, ra lệnh khắp nước quét dọn, rưới nước, đốt hương, treo cờ phướn bằng lụa và lọng che. Mọi người tranh nhau kéo đến, bày biện đủ thứ cúng dường: món ăn ngon, hoa, hương, ca múa, âm nhạc.
Lúc ấy, sáu thầy thấy dân chúng tụ họp, bày biện cúng dường với đủ món ăn ngon, bèn hỏi: "Các người bày biện cúng dường thế này là để mời quốc vương chăng? Hay để mời vương tử?" Mọi người đáp: "Không phải." Sáu thầy hỏi tiếp: "Nếu không phải thì là để mời đại thần chăng? Hay để mời các bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, lo việc tế lễ, đứng đầu xã hội Ấn Độ xưa) và cư sĩ (người giàu có, có địa vị, sống tại gia)? Nếu không phải thì là họ hàng tụ hội chăng?" Mọi người đáp: "Không phải. Chúng tôi muốn mời Phật." Sáu thầy hỏi: "Phật là ai?" Đáp: "Là bậc Nhất Thiết Trí (người biết hết thảy mọi điều)." Lại hỏi: "Bậc Nhất Thiết Trí là ai?" Đáp: "Là người cha đầy lòng thương xót. Các ông không biết sao?
Dòng vua Bạch Tịnh (?) tôn quý bậc nhất. Từ đầu kiếp (thuở thế giới mới hình thành) đến nay, đời đời con trưởng nối nhau làm chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp). Hai đời gần đây không làm chuyển luân vương, nhưng vẫn làm vua cõi Diêm Phù Đề. Đời trước có ba anh em. Người lớn nhất hiệu là vua Tịnh Phạn, người kế tên là vua Hộc Phạn, người nhỏ nhất tên là vua Cam Lộ Phạn. Vua Tịnh Phạn sinh hai con trai, con lớn tên Tất Đạt, con nhỏ tên Nan Đà. Vua Hộc Phạn cũng sinh hai con trai, con lớn tên Đề Bà Đạt, con nhỏ tên A Nan. Vua Cam Lộ Phạn sinh một con gái tên là Cam Lộ Vị.
Người anh cả là thái tử Tất Đạt một hôm ra khỏi thành dạo xem, thấy cái khổ của già, bệnh, chết. Ngài lo nghĩ đến bỏ ăn, xót thương rằng đời người ai cũng phải chịu cái khổ ấy, không kể sang hèn, hễ có thân xác thì không ai thoát được. Ngay đêm ấy ngài trốn ra khỏi cung thành, đến dưới cây bồ đề tu khổ hạnh (lối tu ép xác, chịu đói rét cực khổ) suốt sáu năm, rồi thành tựu trí biết hết thảy, nên gọi là bậc Nhất Thiết Trí. Ngài tự mình giác ngộ thành Phật, có đủ thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi giảng đạo), thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), cho đến nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ hết thảy sự vật đến từng chi tiết). Ngài sinh ra được bảy ngày thì mẹ qua đời, sinh lên cõi trời Đao Lợi. Phật lên đó thuyết pháp cho mẹ đã chín mươi ngày, bảy ngày nữa sẽ trở về Diêm Phù Đề."
Sáu thầy nghe xong thì sinh lòng ghen ghét, vừa lo vừa giận, khổ sở bứt rứt. Họ liền gọi đồ chúng tụ họp lại bàn bạc: "Nếu sa môn Cù Đàm trở về Diêm Phù Đề thì hết thảy dân chúng sẽ bỏ chúng ta mà đi cúng dường Cù Đàm. Chúng ta sẽ trơ trọi nghèo khổ, e không sống nổi."
Sáu thầy lại nghĩ: "Chúng ta nên mau đến chỗ đông người mà rao rằng: 'Mọi người nên biết, sa môn Cù Đàm thật chẳng biết gì cả, chỉ là đứa trẻ miệng còn hôi sữa, vừa mới ra khỏi cung họ Thích, ngồi dưới cây bồ đề rồi tự xưng đã đắc trí biết hết thảy. Nên biết đó là lời dối trá. Vì sao vậy? Vua A Kỳ Đạt mời Cù Đàm, đồ cúng dường chỉ toàn là lúa mạch cho ngựa ăn. Cù Đàm không biết vua có ý xấu mà vẫn nhận lời, vậy đâu phải là bậc biết hết thảy. Lại nữa, ông ta còn phải hỏi A Nan: "Kỳ an cư (ba tháng mùa mưa, tăng sĩ ở yên một chỗ để tu tập) còn mấy ngày?" A Nan đáp: "Còn bảy ngày." Ông ta lại hỏi A Nan: "Trong Kỳ Hoàn (tinh xá Kỳ Viên, nơi Phật ở tại nước Xá Vệ) sao nhiều tiếng quạ kêu thế?" A Nan đáp: "Bầy chim tranh nhau (?) mồi."
Ông ta vừa sinh được bảy ngày thì mẹ chết. Vì việc ấy nên biết ông ta là kẻ tướng bạc phước, lại là kẻ cực ác. Vì sao? Vì sinh ra đã làm mất mẹ. Ông ta cũng chẳng hiếu thảo, chẳng phụng dưỡng cha mẹ. Cha mẹ ngay trước mắt sớm tối lo cho đủ đầy, vậy mà ông ta bỏ đi vào núi sâu. Đó là kẻ vô ơn. Vua cha cưới nàng Cù Di cho ông ta, rốt cuộc ông ta không ăn ở với vợ, lại khiến bà Kiều Đàm Di (dì ruột, cũng là mẹ nuôi của Phật) đau khổ vô cùng. Vì vậy nên biết ông ta không biết ơn, không nhớ ơn.
Đồ chúng của sa môn Cù Đàm không có trên dưới gì cả. Năm trăm đệ tử ai cũng xưng là bậc nhất. Thầy đã không có phép tắc thì đệ tử cũng chẳng tu hành gì. Người giỏi tính đếm như tỳ kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) Đà Phiêu cũng được xưng là bậc nhất. Người thông minh trí tuệ như Xá Lợi Phất cũng ở trong đó. Tỳ kheo Bàn Đặc ngu chậm, ăn nói vụng về cũng ở trong đó. Người ít ham muốn như tỳ kheo ni (nữ tu sĩ đã thọ giới đầy đủ) Da Du Đà La cũng ở trong đó. Cô Liên Hoa Sắc dâm loạn, xấu xa ở thành Xá Vệ cũng ở trong đó. Đứa bé non nớt không hiểu biết là Quân Đề cũng ở trong đó. Ông lão già nhất là Tu Bạt Đà La, một trăm hai mươi tuổi, cũng ở trong đó. Những người dòng họ Thích sang trọng cũng ở trong đó. Kẻ hèn hạ nhất là người gánh phân dơ trong thành Vương Xá cũng ở trong đó.
Vì thế nên biết, trong đạo của Cù Đàm, đủ hạng tạp nhạp đua nhau vào, chẳng có trên dưới, không đáng cung kính. Ví như gió lớn thổi lá cây dồn cả vào một chỗ, Phật pháp của Cù Đàm cũng như vậy. Lại ví như bầy chim chạy theo nhặt áo quần, đồ ăn thức uống người đời vứt bỏ, đồ chúng của Cù Đàm cũng nhặt những thứ ấy mà ăn. Hôm nay các người sao lại muốn mời Cù Đàm?'"
Dân chúng nghe những lời ấy vẫn vững vàng như mặt đất, không gì lay chuyển được. Đại chúng khao khát ngưỡng mộ Như Lai. Tuy nghe sáu thầy nói như thế, lòng họ vẫn cứng như kim cương, không thêm không bớt, mong mỏi Như Lai như người khát mong nước uống. Bảy ngày sau, Như Lai từ trời xuống cõi Diêm Phù Đề, có vô số trăm nghìn vị trời theo hầu. Như Lai phóng ánh sáng lớn, thần lực làm chấn động khắp nơi, nhạc trời trăm nghìn vạn thứ cùng trổi lên. Hết thảy trời, rồng, quỷ thần, càn thát bà (thần âm nhạc ở cõi trời), khẩn na la (thần ca hát, hình gần giống người nhưng có sừng), ma hầu la già (thần rắn lớn), cùng người và các loài chẳng phải người, đều kéo đến đông như mây để lễ bái cúng dường. Lúc ấy, đại vương Ưu Điền cùng đại chúng ra tận xa đón Như Lai, cúi đầu sát chân Ngài làm lễ, rồi lui đứng sang một bên.
Lúc ấy, sáu thầy lại gọi đồ chúng tụ họp, nghĩ rằng: "Tai họa suy vong của chúng ta sắp tới rồi. Chúng ta đã rao những lời ấy giữa dân chúng mà họ không tin. Nay nên đến giữa đại chúng trời và người mà tuyên bố như thế, để mọi người biết rõ ai đúng ai sai (?)." Nghĩ xong, sáu thầy dẫn tám nghìn đồ chúng vây quanh trước sau, kéo đến chỗ đại chúng, rồi ngồi sang một bên.
Lúc ấy có một con trai thần càn thát bà tên là Thát Bà Ma La ôm cây đàn làm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não…) đến chỗ Như Lai, cúi đầu sát chân Ngài làm lễ rồi lui đứng một bên. Chàng gảy đàn, cất tiếng hát, phát ra âm thanh tuyệt diệu, hòa nhã, làm say lòng mọi người. Ngay cả các bậc thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu hành chứng ngộ) và bích chi phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, không đi giảng đạo cho ai) cũng bất giác đứng dậy múa theo. Núi chúa Tu Di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) cũng trồi lên hụp xuống, nhấp nhô lên xuống.
Lúc ấy Như Lai liền nhập vào hữu tướng tam muội (tam muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một điểm không tán loạn; "hữu tướng" là tên một loại định (?)). Nhờ sức tam muội, Ngài làm cho tiếng đàn vang xa khắp tam thiên đại thiên thế giới. Tiếng đàn ấy nói đủ về các lẽ khổ, không (mọi vật không có thực thể cố định), vô thường (không có gì tồn tại mãi), bất tịnh (thân xác không trong sạch), vô ngã (không có cái "ta" thật sự). Những chúng sinh sống buông thả nghe tiếng nhiệm mầu ấy nói rõ rằng Như Lai biết ơn và đền ơn, đã hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ qua vô số a tăng kỳ kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng, không thể đếm được). Hết thảy chúng sinh đều theo tiếng đàn kéo đến Diêm Phù Đề, tới chỗ Phật cúi đầu sát chân làm lễ, rồi lui ngồi một bên.
Lúc ấy đại chúng ngước nhìn Như Lai không rời mắt. Như Lai đang ở trong tam muội, lặng yên không nói, đại chúng cũng đều im lặng. Bỗng giữa đại chúng có một ngôi tháp bằng bảy thứ báu từ dưới đất vọt lên, dừng giữa không trung. Trên tháp treo vô số cờ phướn, trăm nghìn chiếc chuông báu không ai đánh mà tự kêu, gió nhẹ thổi qua phát ra âm thanh tuyệt diệu.
Lúc ấy đại chúng thấy tháp báu từ dưới đất vọt lên thì lòng đầy nghi ngờ, không biết vì nhân duyên gì mà có tháp báu này vọt lên. Các vị thanh văn như Xá Lợi Phất suy nghĩ cân nhắc hết sức mà vẫn không biết. Các vị bồ tát ma ha tát (bồ tát: người phát nguyện cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh; ma ha tát: bậc lớn) vốn ở cõi Ta Bà (cõi đời chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ) cho đến bồ tát Di Lặc (vị bồ tát sẽ thành Phật kế tiếp) cũng không biết.
Lúc ấy sáu thầy nghĩ: "Vì nhân duyên gì mà có tháp báu này? Nếu có người đến hỏi mà chúng ta không biết, thì sao còn xưng là bậc biết hết thấy hết được?" Họ lại nghĩ: "Sao Cù Đàm không mau giảng giải chuyện này cho đại chúng?"
Lúc ấy Như Lai xuất khỏi tam muội. Thích Đề Hoàn Nhân, vua trời Đao Lợi (tức Đế Thích), liền trải áo trời lên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muôn thú). Như Lai bước lên tòa ấy, ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), vững như núi chúa Tu Di giữa biển lớn.
Lúc ấy bồ tát Di Lặc nhìn lòng đại chúng, thấy ai cũng có điều nghi, chính mình cũng chưa hiểu, liền đứng dậy đến trước Phật, cúi đầu sát chân làm lễ, chắp tay hướng về Phật thưa: "Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), vì nhân duyên gì mà có ngôi tháp báu này từ dưới đất vọt lên?"
Phật bảo bồ tát Di Lặc: "Thuở xưa, cách đây vô số a tăng kỳ kiếp không thể nghĩ bàn, có một vị Phật ra đời, hiệu là Tỳ Bà Thi Như Lai, Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), Chánh Biến Tri (biết đúng đắn và biết khắp mọi sự), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu thấu thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo dạy dỗ, điều phục chúng sinh), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Ngài ra đời giáo hóa vô số trăm nghìn vạn ức a tăng kỳ chúng sinh, khiến ai nấy đều vững lòng cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).
Sau khi vị Phật ấy nhập diệt, vào thời tượng pháp (thời kỳ giáo pháp chỉ còn giống về hình thức, ít người tu chứng), có một nước tên là Ba La Nại. Vua nước Ba La Nại thông minh, sáng suốt, nhân từ, hiền đức, luôn trị nước theo lẽ phải, không làm oan dân. Vua cai quản sáu mươi nước nhỏ và tám trăm làng xóm. Vua không có con. Vua tự mình cúng tế, thờ phụng thần núi, thần cây và hết thảy thần linh, suốt mười hai năm không lười không nghỉ để cầu có con. Rồi đệ nhất phu nhân thấy mình có thai, đủ mười tháng thì sinh một bé trai. Đứa bé khôi ngô, tướng mạo đầy đủ. Sinh xong, vua mời các đại thần và các vua nước nhỏ đến, xem tướng tốt xấu rồi đặt tên. Vì thái tử tính hiền, không hề giận dữ, nên đặt tên là Nhẫn Nhục. Thái tử Nhẫn Nhục lớn lên thích bố thí, thông minh, nhân từ, đối với mọi chúng sinh đều thương yêu như nhau. Lúc ấy vua có sáu vị đại thần tính tình hung ác, gian xảo, nịnh bợ, làm điều ngang trái, dân chúng chán ghét. Sáu đại thần tự biết việc làm của mình sai trái, nên luôn ghen ghét, căm ghét thái tử.
Một hôm, đại vương mắc bệnh nặng, đau đớn tiều tụy, mạng sống chỉ còn sớm tối. Thái tử Nhẫn Nhục đến hỏi các đại thần: "Phụ vương bệnh nặng lắm rồi, nay phải làm sao?" Các đại thần nghe xong thì sinh lòng tức giận, đáp thái tử: "Mạng vua chẳng còn lâu nữa. Vì sao? Vì thuốc hay muốn tìm mà không tìm được. Vậy nên biết vua không còn sống bao lâu." Thái tử nghe vậy, lòng đau khổ, ngất xỉu ngã xuống đất.
Lúc ấy sáu đại thần vào một phòng kín bàn mưu với nhau: "Không trừ được thái tử Nhẫn Nhục thì chúng ta không bao giờ yên ổn." Bàn xong, vị đại thần thứ nhất nói: "Thái tử Nhẫn Nhục chẳng có lỗi gì để mà trừ." Một đại thần khác nói: "Ta có cách trừ được." Ông ta liền đến chỗ thái tử nói: "Vừa rồi thần ở ngoài, tìm khắp sáu mươi nước nhỏ và tám trăm làng xóm mà không kiếm được vị thuốc ấy." Thái tử hỏi: "Vị thuốc cần tìm là gì?" Đại thần đáp: "Thái tử nên biết, vị thuốc cần tìm chính là đôi mắt và tủy xương của một người từ khi sinh ra đến lúc chết không hề giận dữ. Có được thuốc này thì giữ được mạng vua, không có thì vua chẳng sống được bao lâu. Nhưng khắp các nước không có người như thế."
Thái tử nghe xong thì buồn lo, liền bảo đại thần: "Thân ta đây có lẽ chính là người ấy. Vì sao? Vì từ khi sinh ra đến nay ta chưa từng giận dữ." Đại thần nói: "Nếu thái tử đúng là người ấy thì việc này cũng khó. Vì sao? Trong thiên hạ, không gì quý bằng thân mình." Thái tử nói: "Không như các ông nói đâu. Chỉ cần bệnh phụ vương thuyên giảm, thì dù phải bỏ trăm nghìn thân ta cũng chẳng thấy khó, huống chi cái thân dơ bẩn của ta hôm nay." Đại thần đáp: "Việc như thế xin tùy ý thái tử."
Lúc ấy thái tử Nhẫn Nhục vui mừng nghĩ: "Nếu thuốc này chữa khỏi bệnh phụ vương thì nên làm ngay." Thái tử liền vào cung đến chỗ mẹ, cúi đầu sát chân làm lễ, chắp tay hướng về mẹ thưa: "Nay con muốn dùng thân này làm thuốc chữa bệnh cho phụ vương, e rằng con không còn sống được, nên đến từ biệt mẹ. Xin mẹ đừng buồn khổ thương nhớ con." Mẹ nghe xong thì ngất đi, không còn biết đông tây nam bắc. Bà như người bị nghẹn: nuốt không trôi, không thể khuyên con làm; mà nhổ ra cũng không được, không thể cản con dừng. Bà liền ôm lấy thái tử rồi ngất lịm, người ta lấy nước lạnh vẩy lên mặt, hồi lâu bà mới tỉnh. Thái tử thưa với mẹ: "Mạng sống của phụ vương chỉ trong chốc lát, không thể chờ lâu. Phải làm ngay cho kịp để vua uống." Thái tử liền gọi các đại thần và các vua nước nhỏ đến, nói trước mọi người: "Hôm nay thân ta từ biệt mọi người." Đại thần liền gọi người chiên đà la (hạng người thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa, làm nghề đao phủ, đồ tể) đến chặt xương lấy tủy, móc đôi mắt của thái tử.
Đại thần đem các thứ ấy giã làm thuốc dâng lên vua. Vua uống vào thì khỏi bệnh. Khỏi bệnh rồi, vua hỏi các đại thần: "Các ông tìm đâu ra thuốc hay này, trừ được bệnh khổ, giữ được mạng sống cho ta?" Đại thần thưa: "Thuốc này là do thái tử Nhẫn Nhục làm ra, không phải sức của chúng thần làm nổi." Vua nghe vậy, kinh hãi đến dựng tóc gáy, khẽ hỏi các đại thần: "Thái tử Nhẫn Nhục nay ở đâu?" Đại thần đáp: "Thái tử đang ở bên ngoài, thân thể bị tổn thương, chẳng còn sống được bao lâu." Vua nghe xong khóc lớn: "Đau đớn thay, đau đớn thay!" Vua tự lăn mình xuống đất, bụi đất bám đầy người: "Ta thật là kẻ vô tình, sao lại có thể uống thuốc làm từ thân con mình!" Vua đến chỗ con thì con đã chết. Vua, phu nhân và quan dân, vô số người vây quanh trước sau. Người mẹ đau đớn, nhào lên thi thể con mà kêu: "Vì đời trước ta có nhiều tội lỗi, nên nay khiến thân con phải chịu khổ thế này. Sao thân ta không nát vụn ra như bụi, mà lại để con ta mất mạng!" Lúc ấy vua cha và các vua nước nhỏ lấy gỗ thơm ngưu đầu chiên đàn chất thành giàn hỏa (?), làm lễ trà tỳ (hỏa táng) cho thái tử. Xương cốt còn lại được xây tháp bằng bảy thứ báu để thờ cúng.
Bấy giờ Thế Tôn bảo bồ tát Di Lặc, các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu hành) cùng đại chúng: "Các vị nên biết, vua Ba La Nại thuở ấy nay là cha ta, vua Duyệt Đầu Đàn (tên khác của vua Tịnh Phạn). Người mẹ thuở ấy nay là mẹ ta, phu nhân Ma Da. Thái tử Nhẫn Nhục chính là thân ta bây giờ. Suốt vô số a tăng kỳ kiếp, bồ tát hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ, dâng áo mặc, đồ ăn uống, nhà cửa, giường nằm, cho đến cả thịt da xương tủy của mình, đều như thế. Nhờ nhân duyên ấy mà tự mình thành Phật. Ngôi tháp báu từ đất vọt lên hôm nay chính là nơi ta vì cha mẹ mà bỏ xương tủy và thân mạng, người ta đã xây tháp tại đó để thờ cúng. Nay ta thành Phật, tháp liền vọt hiện lên trước mặt ta."
Lúc ấy, trong đại chúng có vô số người, trời, rồng, quỷ thần nghe xong thì vừa buồn vừa vui, nước mắt tuôn đầy mặt, cùng một lời ca ngợi trăm nghìn công đức của Như Lai. Ngay lúc ấy họ phát tâm cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Lại có vô số trăm nghìn chúng sinh phát tâm cầu làm thanh văn, bích chi phật. Lại có vô số người chứng được quả tu đà hoàn (bậc đầu tiên trong bốn bậc thánh của hàng thanh văn, đã nhập vào dòng thánh) cho đến quả a la hán (bậc thánh cao nhất của hàng thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Lại có vô số trăm nghìn vạn ức bồ tát ma ha tát chẳng bao lâu sẽ đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Vì vậy nên biết, Như Lai thật là người hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ.
Lại nữa, bồ tát vốn biết công đức của người mẹ. Do bản nguyện (lời nguyện từ đời trước) của bà mà bà sinh ra thân Như Lai như thế. Vì sinh ra Như Lai là đã trọn bản nguyện, và vì bà không dám nhận sự lễ lạy của Phật, nên bà sớm qua đời (?). Lúc ấy đại chúng cùng một lời ca ngợi bà Ma Da: "Lành thay, bà Ma Da đã sinh ra được Như Lai, trong cõi trời, cõi người không ai sánh bằng."
Lúc ấy Thát Bà Ma La đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt áo để trần vai phải (cách tỏ lòng cung kính), quỳ một gối, chắp tay thưa Phật: "Thế Tôn, phu nhân Ma Da đã tu công đức gì, nhờ nhân duyên gì mà sinh được Như Lai?"
Phật nói: "Hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ phân tích giảng giải cho ông." Phật nói: "Thuở xưa, cách đây lâu xa không biết bao nhiêu kiếp, có Phật ra đời hiệu là Tỳ Bà Thi Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, xuất hiện ở đời. Đến khi thời chánh pháp (thời giáo pháp còn nguyên vẹn, nhiều người tu chứng) và thời tượng pháp đều đã qua, có một nước tên là Ba La Nại. Cách thành không xa có ngọn núi tên là Thánh Sở Du Cư (nơi các bậc thánh dạo chơi và cư ngụ). Vì có trăm nghìn vị bích chi phật ở trong núi ấy, lại có vô số vị thần tiên được năm phép thần thông cũng ở đó, nhiều bậc tiên thánh trú ngụ nên gọi là núi Thánh Du Cư. Trong núi có một vị tiên ở hang phía nam, một vị tiên khác ở hang phía bắc. Giữa hai núi có một dòng suối, bên suối có một tảng đá phẳng.
Một hôm, vị tiên ở hang phía nam ngồi trên tảng đá ấy giặt áo, rửa chân xong rồi về chỗ ở. Ông đi chưa được bao lâu thì có một con nai cái đến uống nước suối. Nó lần đến chỗ giặt áo, uống nước giặt áo dơ đọng trên tảng đá. Uống nước dơ ấy xong, nó quay đầu lại liếm chỗ tiểu tiện của mình.
Ngay sau đó nai cái có thai, đủ tháng thì sinh. Theo lệ của loài nai, khi sinh con phải trở về đúng nơi đã thụ thai. Nai liền trở lại bờ suối, đứng trên tảng đá cũ, kêu thảm thiết, quằn quại rồi sinh ra một bé gái. Vị tiên ở hang phía nam nghe tiếng nai kêu thảm thiết, thương xót liền ra xem, thấy nai cái sinh một bé gái. Nai mẹ quằn quại liếm con, thấy tiên nhân đến thì bỏ chạy.
Tiên nhân thấy bé gái ấy dung mạo xinh đẹp, tướng người đầy đủ, động lòng thương, liền lấy áo cỏ quấn lau rồi đem về, hái các thứ quả ngon tùy lúc nuôi nấng. Bé dần lớn lên, đến năm mười bốn tuổi. Người cha thương yêu, thường sai nàng giữ lửa qua đêm cho khỏi tắt. Một hôm nàng sơ ý để lửa tắt. Cha trách mắng nàng nhiều lần rồi nói: "Từ khi ta lớn lên đến giờ chưa từng để lửa này tắt. Sao hôm nay con lại để tắt? Hang phía bắc có lửa, con hãy đến đó xin."
Nàng Lộc Nữ (cô gái do nai sinh ra) vâng lời cha đến hang phía bắc. Mỗi bước chân nàng đặt xuống đều mọc lên hoa sen. Theo dấu chân nàng, hoa sen thành hàng lối ngay ngắn như đường phố. Đến hang phía bắc, nàng xin vị tiên ở đó một ít lửa. Vị tiên thấy cô gái có phước đức đến mức dưới chân mọc hoa sen như thế, bèn nói: "Muốn có lửa thì con phải đi vòng quanh hang ta theo chiều bên phải đủ bảy vòng." Nàng làm theo, hàng lối rõ ràng, mỗi bước chân đều mọc hoa sen. Đi đủ bảy vòng rồi, vị tiên bảo nàng: "Muốn có lửa thì con lại phải đi về theo phía bên phải này, ta sẽ cho con lửa."
Lộc Nữ vì muốn được lửa nên làm theo lời dặn mà đi về. Nàng đi chưa được bao lâu thì vua Ba La Nại dẫn các đại thần cùng trăm nghìn vạn người vây quanh trước sau, nghìn cỗ xe, vạn con ngựa, vào núi săn bắn, đuổi theo bầy nai. Vua Ba La Nại một mình cưỡi con voi quý đến chỗ vị tiên ở hang phía bắc, thấy hoa sen mọc thành hàng quanh hang. Vua vui mừng khen: "Lành thay, lành thay! Bậc thần tiên đức lớn, đại tiên dẫn đường, phước đức cao vời đến như thế!"
Tiên nhân liền thưa vua: "Đại vương nên biết, hoa sen này không phải do tôi làm ra." Vua hỏi: "Không phải đại sư thì ai làm?" Tiên nhân đáp: "Thưa đại vương, vị tiên ở hang phía nam có nuôi một cô con gái, dung mạo xinh đẹp, tướng người đầy đủ, trên đời hiếm có. Cô ấy đi đến đâu, dưới chân đều mọc hoa sen." Vua nghe vậy vui mừng, liền đến hang phía nam gặp vị tiên ấy, cúi đầu sát chân làm lễ. Tiên nhân ra chào hỏi: "Đại vương đi đường xa có mệt không?" Vua nói với tiên nhân: "Nghe nói ông có con gái, ta muốn xin cưới."
Tiên nhân thưa vua: "Kẻ nghèo này có một đứa con gái, còn nhỏ dại chưa biết gì, từ bé đã ở trong núi sâu, chưa quen việc đời, chỉ mặc áo cỏ, ăn trái cây. Sao nay đại vương lại muốn đoái đến? Vả lại đứa con gái này do súc vật sinh ra." Rồi ông kể hết chuyện trên cho vua nghe. Vua nói: "Dù vậy cũng không sao." Vua hỏi người cha: "Lộc Nữ nay ở đâu?" Đáp: "Thưa đại vương, nó ở trong hang cỏ này." Vua liền vào hang, thấy Lộc Nữ thì vui mừng, cho tắm bằng nước thơm, mặc áo đẹp, đeo chuỗi ngọc trăm thứ báu trang điểm thân thể, cho cưỡi voi quý, trăm nghìn người dẫn đường hầu hạ, trổi nhạc ca múa, đưa về nước. Lộc Nữ từ khi sinh ra chưa từng thấy đám đông như vậy, trong lòng kinh hãi sợ sệt.
Lúc ấy người cha lên đỉnh núi cao, nhìn theo con gái, không rời mắt, nghĩ: "Nay ta đứng xa nhìn con, đợi khi con đi khuất rồi mới về." Ông khóc than đau đớn, nước mắt đầy mặt: "Ta nuôi đứa con này, nó chưa hiểu biết gì đã phải xa ta." Ông lại nghĩ: "Ta nên đứng yên đây, không đi đâu khác. Vì sao? Nếu con ta ngoảnh lại nhìn mà không thấy ta, nó sẽ buồn khổ." Ông đứng đó rất lâu, cho đến khi con gái đi khuất, mà nàng rốt cuộc không hề ngoảnh lại.
Người cha sinh lòng oán giận, nói: "Đúng là do súc vật sinh ra, chẳng sai chút nào! Ta nuôi nấng từ nhỏ, nay nên người, được vua yêu, vậy mà lại bỏ rơi ta." Ông vào hang tụng thần chú nguyền rủa con gái: "Nếu vua đối xử bạc bẽo với mày thì thôi, chẳng nói làm gì. Còn nếu vua đối đãi tử tế với mày thì sẽ khiến mày bị phế bỏ, không được như ý."
Vua Ba La Nại về đến cung điện, phong nàng làm đệ nhất phu nhân, gọi là phu nhân Lộc Mẫu. Các vua nước nhỏ và trăm quan đều đến chầu mừng. Vua thấy vậy rất vui. Chỉ vài ngày sau, phu nhân biết mình có thai. Vua tự lo cho phu nhân, giường nằm, đồ ăn uống đều mềm mại tinh tế. Đủ mười tháng, vua mong phu nhân sinh con trai để nối ngôi. Đến ngày sinh, phu nhân lại sinh ra một đóa hoa sen. Do sức thần chú của tiên nhân, vua nổi giận nói: "Đúng là do súc vật sinh ra, chẳng sai chút nào!" Vua liền phế chức phu nhân, sai người đem đóa hoa sen vứt bỏ.
Vài ngày sau, vua Ba La Nại dẫn quần thần vào vườn sau vui chơi ngắm cảnh, trổi nhạc ca múa, cho voi ngựa và các lực sĩ đấu sức. Trong đó có một đại lực sĩ mạnh nhất, loạng choạng (?) suýt ngã, dậm chân xuống đất làm mặt đất rung chuyển, chấn động cả hồ sen. Bên hồ có một cây san hô lớn, dưới gốc san hô có một đóa hoa sen bật ra rơi xuống nước. Hoa màu đỏ thắm, tỏa ánh sáng đẹp. Vua thấy hoa thì vui mừng, hỏi quần thần: "Hoa như thế này xưa nay chưa từng có." Vua sai người xuống hồ lấy hoa. Hoa có đủ năm trăm cánh, dưới mỗi cánh có một bé trai, mặt mũi khôi ngô, hình dáng xinh đẹp. Người được sai đến thưa vua: "Hoa sen này xưa nay chưa từng có. Đại vương nên biết, hoa có đủ năm trăm cánh, dưới mỗi cánh có một bé trai như con nhà trời."
Vua nghe vậy kinh hãi đến dựng tóc gáy, thở than, hỏi người ấy: "Thật vậy sao? Đây chẳng phải là đóa hoa phu nhân Lộc Mẫu của ta sinh ra đó sao?" Vua liền hỏi thị nữ: "Đóa hoa phu nhân Lộc Mẫu sinh ra đã vứt ở đâu?" Thị nữ đáp: "Thưa đại vương, đã chôn bên hồ này, dưới gốc san hô lớn." Vua xét rõ sự việc, biết đúng là do phu nhân Lộc Mẫu sinh ra. Vua tự vào cung đến chỗ phu nhân Lộc Mẫu, tự trách mình, ăn năn lỗi lầm: "Ta thật ngu si không biết gì, không nhận ra người hiền, vô cớ khinh rẻ, làm trái ý phu nhân." Tạ lỗi xong, vua phục lại ngôi vị cho phu nhân. Vua rất vui mừng, triệu tập quần thần, các vua nước nhỏ, các bà-la-môn và thầy xem tướng đến hội họp, ẵm năm trăm thái tử ra cho các thầy xem tướng tốt xấu. Quẻ nói rằng: "Đạo đức quy về đây, cả nước được nhờ phước. Nếu ở nhà thì bốn bể ngưỡng vọng, quỷ thần che chở. Nếu xuất gia thì ắt dứt được sinh tử, vượt qua dòng ái dục, qua khỏi biển sinh tử, đạt được tam minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước của mình và người, thấy chúng sinh chết đây sinh kia, dứt sạch phiền não), lục thông (sáu phép thần thông), đủ bốn đạo quả (bốn bậc thánh của hàng thanh văn)." Vua nghe vậy càng thêm vui, liền ra lệnh khắp nước chọn năm trăm vú nuôi.
Lúc ấy phu nhân Lộc Mẫu thưa vua: "Xin vua đừng làm phiền nhiễu cả nước để tìm vú nuôi. Trong cung vua sẵn có năm trăm phu nhân. Các phu nhân ấy ghen tức vì thiếp sinh con trai. Nay vua có thể giao mỗi phu nhân một thái tử để họ cho bú mớm, như thế chẳng phải là con của họ sao?" Vua đáp phu nhân: "Năm trăm phu nhân ấy lúc nào cũng ghen ghét, hãm hại Lộc Mẫu. Nếu nay Lộc Mẫu muốn ta đánh roi, đánh gậy, đuổi họ đi, hay giết họ đi nữa, ta cũng không trái ý nàng. Sao nay nàng lại tha bỏ cho kẻ thù oán mình? Việc này thật khó ai bằng. Nàng lại còn ban ơn rộng như trời đất, đem các thái tử giao cho các phu nhân."
Lúc ấy năm trăm phu nhân vô cùng vui mừng: "Phu nhân Lộc Mẫu đã cho chúng ta được yên ổn vui vẻ, sao lại còn đem thái tử giao cho chúng ta?" Họ vui mừng khôn xiết. Vô số trăm nghìn người nghe chuyện ấy cũng vui mừng, đều phát tâm cầu đạo.
Vua nói với phu nhân: "Thật chưa từng có, ta không bằng nàng." Phu nhân nói: "Tham lam và giận dữ đều do ghen ghét mà ra. Lấy nhẫn nhịn để khuyên điều ác, lấy hòa thuận để khuyên cơn giận. Từ khi sinh ra đến nay, thiếp chưa từng tranh giành với ai. Các phu nhân kia tự sinh ra lòng hãm hại. Ví như có người đi đêm thấy gốc cây cụt liền tưởng là kẻ cướp, hoặc tưởng là ác quỷ, lập tức hoảng sợ chạy tán loạn, hoặc lao xuống vực cao, hoặc ngã vào nước, vào lửa, vào bụi gai rừng rậm làm thân thể tổn thương. Vì tưởng tượng sai mà gặp tai họa như thế. Hết thảy chúng sinh cũng như vậy, tự mình sinh ra, tự mình chết đi, như con tằm tự nhốt mình trong kén, như con thiêu thân tự lao vào đèn, không ai xua đuổi cả. Mọi điều ác đều từ ý nghĩ sai lầm mà ra. Các phu nhân kia cũng như thế. Nay thiếp không nên tranh cãi kiện tụng với những người ngu ấy."
Năm trăm phu nhân liền đến lạy phu nhân Lộc Mẫu, tự tạ lỗi ăn năn, phụng sự Lộc Mẫu như được gặp bậc hiền thánh, như mẹ, như chị em ruột. Họ nuôi các thái tử chẳng khác gì con mình đẻ ra. Năm trăm thái tử dần lớn lên, mỗi người địch nổi sức một nghìn người. Nước láng giềng nào làm phản, không chịu thần phục thì các thái tử tự đi đánh dẹp, không cần dấy động bốn đạo quân (voi, ngựa, xe, bộ binh) mà đất nước vẫn yên ổn, thần trời vui mừng, mưa gió thuận hòa, dân chúng sung túc thịnh vượng. Năm trăm thái tử cưỡi voi quý đi ngắm rừng đồng, vui chơi thỏa thích, sung sướng khôn lường. Cha mẹ thương yêu như giữ gìn con mắt.
Năm trăm thái tử lớn dần. Về sau có một lần, họ cùng ngồi bên hồ sen, thấy bóng hình mình hiện dưới đáy nước. Các thái tử bảo nhau: "Mọi sự vật đều như huyễn ảo, như trò biến hóa, như cảnh thấy trong mộng, như hình bóng dưới nước, không có thật. Chúng ta nay cũng vậy. Dù được sang trọng, ở trong cung sâu, thỏa thích năm thứ dục lạc (thú vui của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái), thì tuổi trẻ sắc đẹp cũng không giữ được lâu. Vật đã thành thì có lúc hoại, người đã sinh thì có lúc chết. Trai trẻ chẳng được bao lâu rồi cũng già. Ăn uống không điều độ rồi cũng bệnh. Sống trăm năm rồi cũng chết." Các thái tử liền buồn rầu không vui, không ăn uống nổi, bèn trở về cung thưa cha mẹ: "Thế gian toàn là khổ, chẳng có gì vui. Xin cha mẹ cho chúng con xuất gia." Vua đáp: "Sinh, già, bệnh, chết thì ai cũng có, sao riêng các con lại buồn?" Các thái tử thưa: "Chúng con không muốn chết rồi lại sinh, nhọc nhằn tinh thần mà quanh quẩn khắp năm đường (năm cõi tái sinh: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) nữa." Vua không nỡ từ chối, liền cho phép. Mẹ bảo các con: "Các con xuất gia thì đừng bỏ mẹ đi xa. Hãy ở trong vườn sau, nơi ấy thanh tịnh, cây cối tốt tươi, mẹ sẽ cúng dường bốn thứ cần dùng (đồ ăn uống, áo mặc, chỗ nằm, thuốc men), không để thiếu thốn."
Các thái tử liền xuất gia, nhận lời mẹ, ở trong vườn sau. Từng thái tử đều chứng đạo bích chi phật. Lần lượt như thế, bốn trăm chín mươi chín thái tử đều chứng quả, rồi vào cung đến trước cha mẹ thưa: "Thưa cha mẹ, lợi ích của việc xuất gia nay chúng con đã đạt được." Các vị tỳ kheo ấy bay lên không trung, vọt lên ở phía đông thì lặn mất ở phía tây, vọt lên ở phía tây thì lặn mất ở phía đông, vọt lên ở phía nam thì lặn mất ở phía bắc, vọt lên ở phía bắc thì lặn mất ở phía nam. Có vị hiện thân to lớn đầy cả hư không, lại từ một thân hóa ra vô số thân, hoặc trên thân phun nước dưới thân phun lửa, dưới thân phun nước trên thân phun lửa. Hiện đủ các phép thần biến cho cha mẹ xem xong, các vị liền tự thiêu thân mà nhập niết bàn (vào cảnh tịch diệt, thoát hẳn sinh tử). Phu nhân Lộc Mẫu thu nhặt xương cốt, xây bốn trăm chín mươi chín ngôi tháp trong vườn sau để thờ cúng. Thái tử nhỏ nhất qua chín mươi ngày sau cũng chứng đạo bích chi phật, cũng hiện phép thần biến lớn cho cha mẹ xem, hiện xong liền nhập niết bàn. Mẹ lại thu xương cốt, xây tháp thờ cúng.
Từ đó, phu nhân Lộc Mẫu ngày ngày đốt các thứ hương quý, trổi nhạc hay, vào vườn sau cúng dường năm trăm ngôi tháp của các vị bích chi phật. Trước các ngôi tháp, bà buồn rầu không vui mà nói: "Ta tuy sinh được năm trăm thái tử, tuy các con đều xuất gia, nhưng không một đứa nào phát được tâm bồ đề (lòng cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh)." Bà liền lập lời nguyện: "Ta cúng dường năm trăm vị bích chi phật, lại xây năm trăm ngôi tháp thờ xá lợi (xương cốt còn lại sau khi hỏa táng của bậc thánh). Công đức ấy xin đem hồi hướng (đem công đức mình làm được mà dâng về một mục đích, chia sẻ cho người khác) cho khắp hết thảy chúng sinh. Nguyện đời sau ta không cần sinh nhiều con mà chẳng đứa nào phát tâm bồ đề, chỉ cần sinh một đứa con phát được tâm cầu đạo, ngay đời ấy xuất gia mà được trí biết hết thảy."
Phật bảo A Nan: "Phu nhân Lộc Mẫu thuở ấy nay chính là phu nhân Ma Da. Phu nhân Ma Da đã cúng dường năm trăm vị bích chi phật và tu vô số việc lành, vì vậy nay được sinh ra thân Như Lai." Khi Phật nói pháp này, có vô số trăm nghìn người và trời chứng quả đầu tiên cho đến quả thứ tư (bốn bậc thánh của hàng thanh văn, từ tu đà hoàn đến a la hán). Có vô số chúng sinh phát tâm cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.
Lúc ấy A Nan thưa Phật: "Thế Tôn, đời trước phu nhân Ma Da đã làm việc gì mà phải sinh làm con của súc vật, thành Lộc Nữ?" Phật bảo A Nan: "Hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ phân tích giảng giải cho ông về nhân duyên việc làm đời trước của phu nhân Ma Da. Thuở xưa, cách đây vô số a tăng kỳ kiếp, có Phật ra đời hiệu là Tỳ Bà Thi Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, ở đời giáo hóa. Sau khi Ngài nhập diệt, vào thời tượng pháp, có một nước tên là Ba La Nại. Nước ấy có một người bà-la-môn chỉ sinh được một con gái. Người cha qua đời, vợ ông nuôi con gái khôn lớn. Nhà chỉ có một vườn cây ăn quả. Bà mẹ để con gái trông vườn, còn mình đi kiếm ăn. Ăn xong bà mới mang phần ăn về cho con, ngày nào cũng vậy.
Một hôm bà mẹ về trễ, quá giờ chưa mang cơm cho con. Cô gái sốt ruột, đói khát cồn cào, bèn nổi giận nói: "Hôm nay vì sao mẹ không mang cơm cho ta, cũng chẳng đến thăm?" Cô bực bội mãi, rồi lại giận mà nói: "Mẹ ta bây giờ còn không bằng con vật. Ta thấy loài thú, như con nai rừng, khi con đói khát còn chẳng nỡ rời con." Nói xong chưa bao lâu thì mẹ mang cơm đến. Cô vừa định ăn thì có một vị sa môn là bậc bích chi phật từ phương nam bay qua trên không về phương bắc. Cô gái thấy vị tỳ kheo ấy thì vui mừng, liền đứng dậy chắp tay cúi đầu làm lễ, mời ngài xuống, trải chỗ ngồi sạch sẽ, hái hoa đẹp, bớt phần cơm của mình dâng cúng tỳ kheo. Tỳ kheo ăn xong, giảng pháp nhiệm mầu, chỉ bảo khuyên răn khiến cô được lợi ích và vui mừng. Cô gái liền phát nguyện: "Nguyện đời sau con được gặp các bậc hiền thánh để lễ bái cúng dường, được mặt mũi đoan trang, tôn quý giàu sang, khi đi lại có hoa sen đỡ chân."
Phật bảo A Nan: "Cô gái thuở ấy chính là phu nhân Lộc Mẫu. Nhờ dâng một bữa ăn có phủ hoa sạch lên trên cúng dường vị bích chi phật, mà suốt năm trăm đời được tôn quý giàu sang, áo mặc đồ ăn tự nhiên có sẵn, có hoa sen đỡ chân. Do nhân duyên sức nguyện mà đời ấy được gặp năm trăm vị bích chi phật để lễ bái cúng dường. Nhưng lúc ấy vì một câu nói ác, không biết ơn mẹ, mắng mẹ là như súc vật, do nhân duyên ác khẩu (lời nói độc ác) ấy mà năm trăm đời phải sinh ra từ bụng nai."
Phật bảo A Nan: "Người sống ở đời, tai họa từ miệng mà ra. Phải giữ gìn miệng còn hơn giữ gìn trước lửa dữ. Lửa dữ cháy bùng chỉ đốt được một đời, lời ác cháy bùng đốt đến vô số đời. Lửa dữ cháy bùng đốt của cải thế gian, lời ác cháy bùng đốt mất bảy thứ của báu của bậc thánh (lòng tin, giữ giới, nghe pháp, biết hổ thẹn với mình, biết hổ thẹn với người, bố thí, trí tuệ). Vì vậy, A Nan, tai họa của mọi chúng sinh đều từ miệng mà ra. Miệng lưỡi là cái búa bổ vào thân mình, là tai họa hủy diệt thân mình." Khi Phật nói kinh này, có một nghìn ưu bà tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) và ưu bà di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) biết giữ gìn lỗi miệng, liền chứng quả đầu tiên. Lại có vô số tỳ kheo, tỳ kheo ni chứng quả đầu tiên cho đến quả thứ tư. Vô số người và trời đều phát tâm cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cho đến phát tâm cầu làm bích chi phật. Hết thảy đại chúng nghe Phật thuyết pháp đều vui mừng làm theo, làm lễ rồi lui ra.
Một hôm, Thế Tôn cùng A Nan vào thành Vương Xá khất thực (đi xin ăn, cách sinh sống của tăng sĩ) xong thì ra khỏi thành. Ngoài cổng thành có một cái hố lớn và sâu. Người thành Vương Xá thường gánh phân và nước tiểu đổ vào hố ấy, trời mưa nước bẩn cũng chảy vào. Trong vũng nước phân dơ (?) ấy có một con trùng, hình dạng giống người, có rất nhiều tay chân. Từ xa thấy Như Lai, nó ngóc đầu lên khỏi mặt nước, nhìn Như Lai mà nước mắt chảy đầy. Như Lai thấy vậy thì thương xót, buồn bã không vui, liền trở về núi Kỳ Xà Quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá). A Nan trải tấm ni sư đàn (tấm vải lót ngồi của tăng sĩ), Như Lai ngồi lên, kết già phu tọa.
A Nan nhìn lòng đại chúng rồi hỏi Như Lai: "Thế Tôn, con trùng trong vũng phân dơ mà vừa rồi chúng ta thấy, đời trước đã làm việc gì mà phải sinh trong vũng nước ấy? Đã ở đó bao lâu rồi? Bao giờ mới được thoát?" Phật bảo A Nan và đại chúng: "Các ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ nói cho các ông. A Nan, thuở xưa, cách đây vô số nghìn kiếp, có Phật ra đời. Giáo hóa xong xuôi, Ngài nhập niết bàn. Sau khi Ngài nhập diệt, vào thời tượng pháp, có một người bà-la-môn xây tăng phòng (nhà ở cho tăng sĩ), cúng dường chư tăng. Lúc ấy có thí chủ đem đến rất nhiều bơ sữa và dầu. Bấy giờ có các tỳ kheo từ nơi khác đến. Vị duy na (vị tăng trông coi công việc trong chùa) đang giữ việc thì nổi giận, ghét các tăng khách đến đông, bèn giấu bơ dầu, giữ lại không chia. Các tăng khách hỏi: 'Sao không chia bơ, dầu, mật?' Vị duy na đáp: 'Các ông là khách, chúng tôi là người ở đây từ trước.' Tỳ kheo khách nói: 'Đây là thí chủ cúng cho tăng hiện tiền (tất cả các vị tăng đang có mặt tại chỗ).' Vị duy na hung dữ đáng sợ, liền chửi mắng: 'Sao các ông không đi ăn phân uống nước tiểu đi, lại đến đòi bơ dầu của tôi!' Vì câu nói ác ấy mà từ đó đến nay đã chín mươi ức kiếp, ông ta luôn sinh trong vũng nước phân dơ này. Vị duy na thuở ấy chính là con trùng trong vũng nước phân dơ bây giờ. Chỉ vì đời trước buông một câu ác mắng nhiếc chư tăng mà vô số nghìn đời phải ở trong phân này."
Phật bảo các đệ tử: "Phải giữ gìn miệng. Tai hại của miệng còn hơn lửa dữ. Đối với cha mẹ và chư tăng, nên khen ngợi, nói lời dịu dàng, luôn nhớ ơn. Chư tăng là phước điền (ruộng phước: đối tượng mà gieo việc lành vào thì gặt được phước) vượt ra khỏi tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử). Cha mẹ là phước điền cao quý nhất trong tam giới. Vì sao? Vì trong chư tăng có tứ song bát bối (bốn cặp, tám bậc thánh của hàng thanh văn) và mười hai bậc hiền sĩ (?); cúng dường các vị ấy thì được phước, tiến lên có thể thành đạo. Còn cha mẹ thì mười tháng mang thai, nhường con chỗ khô, mình nằm chỗ ướt, cho bú mớm đến khi khôn lớn, dạy dỗ nghề nghiệp, tùy lúc nuôi nấng; cho đến khi con xuất gia tu hành được giải thoát, vượt qua biển sinh tử, vừa lợi mình vừa lợi cho hết thảy chúng sinh." Phật bảo A Nan: "Cha mẹ và chư tăng là hai ruộng phước để hết thảy chúng sinh gieo trồng. Những quả quý được sinh làm người, làm trời, được niết bàn giải thoát đều nhờ đó mà thành." Khi Phật nói kinh này, có vô số trăm nghìn chúng sinh, cả người và các loài chẳng phải người, có kẻ chứng quả đầu tiên cho đến quả thứ tư, có kẻ phát tâm cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, có kẻ phát tâm cầu làm thanh văn, bích chi phật. Ai nấy chắp tay lễ Phật, đi vòng quanh Ngài theo chiều bên phải, vui mừng ra về.
Lại nữa, nước Ba La Nại có một vị tể tướng thuộc dòng bà-la-môn. Nhà ông rất giàu, nhiều của báu: vàng, bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, voi, ngựa, trâu, dê, ruộng vườn, đầy tớ, chỗ nào cũng đầy đủ. Ông hơn tám mươi tuổi mới sinh được một con trai, dung mạo đẹp đẽ, khôi ngô, tướng người đầy đủ. Cha mẹ vui mừng, mời các thầy tướng đến xem tốt xấu, đặt tên cho con là Quân Đề. Khi bé vừa bảy tuổi, cha mẹ thương con, cho con xuất gia, đưa đến núi Sát Đề Lợi Nhân Đề La (?) gặp Như Lai. Lúc ấy Như Lai đang có tứ chúng (bốn hàng đệ tử: tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di) vây quanh, giảng rộng cho trời, rồng, quỷ thần và đại chúng về đạo lý ở đời cùng pháp ra khỏi đời. Người bà-la-môn thưa Phật: "Thế Tôn, lúc tuổi già con mới sinh được đứa con này. Thế Tôn có lòng đại từ che chở khắp hết thảy, nay con xin cho cháu làm đệ tử Phật." Phật nói: "Thiện lai tỳ kheo (lời Phật nhận người xuất gia: 'Lành thay, hãy đến đây, tỳ kheo!')." Tức thì râu tóc đứa trẻ tự rụng, áo cà sa (áo của tăng sĩ) tự khoác lên mình. Phật giảng pháp, chỉ bảo khuyên răn khiến cậu được lợi ích và vui mừng. Cậu liền chứng quả, đủ tam minh, lục thông và tám pháp giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi mọi trói buộc).
Lúc ấy A Nan nhìn lòng đại chúng, thấy ai cũng có điều nghi, liền đứng dậy sửa áo, để trần vai phải, chắp tay thưa Phật: "Thế Tôn, sa di (người xuất gia mới thọ mười giới, chưa thọ giới đầy đủ) Quân Đề đời trước đã làm công đức gì, tu hạnh gì mà được gặp Thế Tôn, chứng quả nhanh chóng như thế?"
Phật bảo A Nan: "Sa di Quân Đề không phải chỉ mới đời này. Đời trước cậu đã cúng dường cha mẹ và chư tăng, tu công đức tốt đẹp, gặp được thiện tri thức (người bạn tốt, người thầy hiền dẫn dắt đúng đường), nên nay chứng được quả." A Nan thưa Phật: "Xin Phật nói cho nghe." Phật bảo A Nan: "Hãy lắng nghe kỹ. Thuở xưa, cách đây vô số nghìn năm, có Phật ra đời hiệu là Tỳ Bà Thi, ở đời giáo hóa, làm lợi ích cho trời và người. Duyên giáo hóa đã xong, Ngài nhập niết bàn. Sau khi Ngài nhập diệt, trong thời chánh pháp, có một tỳ kheo trẻ tuổi thông suốt tam tạng (ba kho kinh điển), gồm: A Tỳ Đàm tạng (kho luận giải giáo lý), Tỳ Ni tạng (kho giới luật), Tu Đa La tạng (kho kinh, ghi lời Phật dạy). Vị ấy mặt mũi khôi ngô, tướng người đầy đủ, ăn nói giỏi, thuyết pháp giọng hay, nhiều người biết tiếng, được các người dòng sát lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng) và bà-la-môn cúng dường.
Lúc ấy có một tỳ kheo khác, thân hình thô xấu, tướng mạo kém cỏi, giọng lại nặng nề ồ ề, nhưng thường thích ca ngợi Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Vị tỳ kheo trẻ thông tam tạng thấy giọng ông xấu, liền mắng chê: 'Giọng như thế còn không bằng chó sủa.' Vị tỳ kheo già nói: 'Sao ông lại chê mắng tôi? Ông không biết tôi sao?' Vị trẻ thông tam tạng nói: 'Tôi biết ông. Ông là lão tỳ kheo Ma Ha La (tiếng gọi vị tăng già) trong thời chánh pháp của Phật Tỳ Bà Thi, sao lại không biết?' Ma Ha La nói: 'Việc cần làm ta đã làm xong, đời sống phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới) đã thành tựu, không còn chịu thân sau nữa (không còn tái sinh, tức đã chứng a la hán).' Vị tỳ kheo thông tam tạng nghe vậy kinh hãi đến dựng tóc gáy. Ma Ha La liền giơ tay phải lên, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Vị thông tam tạng liền đến trước, cúi đầu sát chân làm lễ, cầu xin sám hối: 'Con ngu si không nhận ra bậc hiền thánh, đã gây nghiệp ác này. Nguyện đời sau con được gần bạn lành, gặp bậc thầy thánh, dứt sạch phiền não, cởi hết mọi trói buộc như đại đức (tiếng tôn xưng vị tăng có đức lớn).'"
Phật bảo A Nan: "Vị tỳ kheo thông tam tạng thuở ấy vì một câu nói ác mắng nhiếc bậc thượng tọa (vị tăng tu lâu năm, ngồi hàng trên), nên suốt năm trăm đời luôn phải mang thân chó." Hết thảy đại chúng nghe Phật nói đều kinh sợ run rẩy, cùng cất tiếng: "Lạ thay, lạ thay! Tai họa độc hại ở đời không gì hơn cái miệng." Lúc ấy vô số trăm nghìn người đều lập lời thề, nói bài kệ (bài thơ trong kinh) rằng:
Dẫu cho bánh xe sắt nung đỏ
quay mãi trên đỉnh đầu của tôi,
tôi cũng không vì khổ ấy
mà buông ra lời độc ác.
Dẫu cho bánh xe sắt nung đỏ
quay mãi trên đỉnh đầu của tôi,
tôi cũng không vì khổ ấy
mà chê bai bậc thánh và người lành.
Phật bảo A Nan: "Xá Lợi Phất là thiện tri thức của chúng sinh. Ngày đêm sáu thời (ba thời ban ngày, ba thời ban đêm), ngài luôn dùng đạo nhãn (con mắt trí tuệ có được nhờ tu chứng) nhìn chúng sinh trong năm đường, ai đáng được cứu độ thì ngài liền đến cứu độ.
Một lần, ở giữa nước Ma Kiệt Đề và một nước khác (?), có năm trăm người lái buôn đi qua một con đường hiểm. Người chủ đoàn buôn dắt theo một con chó trắng. Đầu hôm, người chủ đoàn nấu thịt làm thức ăn, đến cuối đêm thì con chó ăn vụng mất. Sáng hôm sau, người chủ đoàn muốn ăn sớm mà tìm không thấy thịt, đói khát cồn cào, cơn giận bốc lên, tự tay cầm dao chặt bốn chân con chó, ném vào hố rồi bỏ đi. Con chó quằn quại chịu đau khổ cùng cực. Xá Lợi Phất ngay từ đầu hôm đã dùng đạo nhãn nhìn thấy từ xa. Qua đêm đến sáng, ngài mặc áo, ôm bát vào thành khất thực, rồi đến con đường hiểm, tới chỗ con chó, đem thức ăn cho nó, nhân đó giảng pháp, chỉ bảo khuyên răn khiến nó được lợi ích và vui mừng. Chó nghe pháp xong thì hổ thẹn buồn bã. Bảy ngày sau, nó hết tội, được sinh làm người."
Phật bảo A Nan: "Con chó trắng thuở ấy nay chính là sa di Quân Đề. Do đời trước chê mắng bậc hiền thánh mà phải rơi vào đường ác. Nhờ biết sửa đổi ngay, hổ thẹn sám hối, phát lời thề nguyện, nên được gặp bạn lành. Nhờ gặp bạn lành mà hết tội, được sinh làm người. Gặp Phật Thế Tôn liền được lậu tận (dứt sạch mọi phiền não)." Phật bảo A Nan: "Phải nhớ ơn cha mẹ và ơn thiện tri thức. Vì vậy, biết ơn thì luôn phải đền ơn. Thiện tri thức là nhân duyên lớn." Khi Phật nói pháp này, vô số trăm nghìn chúng sinh phát tâm cầu a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cho đến phát tâm cầu làm thanh văn, bích chi phật. Hết thảy đại chúng nghe Phật thuyết pháp đều vui mừng hớn hở, làm lễ rồi lui ra.
Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân (kinh nói về việc Phật dùng phương tiện lớn để đền ơn), quyển thứ ba.
Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ tư.
Mất tên người dịch, xếp vào danh mục kinh dịch thời Hậu Hán.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video