Thiên 9 — Phẩm 9 – Thân cận

 Phẩm Thân Cận (phẩm nói về việc gần gũi bạn lành), thứ chín

 Lại nữa, bậc Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu giúp mọi loài; ma-ha-tát: bậc lớn) biết ơn và đền ơn. Ngài tu phương tiện lớn (những cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người) để làm lợi ích cho chúng sinh. Ngài tùy hoàn cảnh mà ứng xử cho thích hợp, hiện ra không theo một khuôn phép cố định nào.

 Thiện nam tử (các người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe)! Có một vị Phật ra đời, hiệu là Vô Dị Vương Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đây là mười danh hiệu của một vị Phật: Như Lai là người đến từ chân lý; Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường; Chính Biến Tri là bậc hiểu biết đúng đắn và khắp cả; Minh Hạnh Túc là bậc trí tuệ và đức hạnh đầy đủ; Thiện Thệ là bậc đã khéo đi tới chỗ giải thoát; Thế Gian Giải là bậc hiểu thấu thế gian; Vô Thượng Sĩ là bậc cao nhất, không ai hơn; Điều Ngự Trượng Phu là bậc khéo điều phục, dẫn dắt người khác; Thiên Nhân Sư là thầy của trời và người; Phật Thế Tôn là bậc giác ngộ được cả thế gian tôn kính. Ngài hiện ra ở đời để dẫn dắt những người có duyên. Khi đã độ hết những người có duyên, ngài nhập niết-bàn (tắt hẳn mọi khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử). Sau khi ngài diệt độ (qua đời, vào niết-bàn), trong thời chính pháp (giai đoạn giáo pháp của Phật còn được giữ gìn đúng đắn), có một người con dòng Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa). Người ấy thông minh lanh lợi, thọ trì năm giới (năm điều răn của người tu tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và giữ gìn chính pháp.

 Người con Bà-la-môn ấy vì có việc phải đi xa sang nước khác. Giữa đường có nhiều nạn trộm cướp. Có năm trăm người cùng đi với anh làm bạn đồng hành. Đoàn đi tới một con đường hiểm trở. Ở chỗ nghỉ chân có năm trăm tên cướp thường trú trong đó. Chúng vây quanh trước sau, định cướp đoàn người đi đường. Bấy giờ tên đầu đảng lén sai một người đi dò xét từng người trong đoàn, đợi đúng lúc thì ra tay. Trong bọn cướp lại có một người vốn là bạn thân quen từ trước với người con Bà-la-môn này. Vì tình thân, người ấy đến báo trước: "Này anh! Anh nên biết, vào đầu đêm (khoảng từ chập tối đến gần nửa đêm) bọn cướp sẽ ra tay. Lúc ấy hỗn loạn, tôi sợ anh bị hại lây, nên đến báo cho anh. Anh hãy lén tìm cách bỏ đi thật xa, đừng để bạn đồng hành biết."

 Người con Bà-la-môn nghe lời ấy thì như người bị nghẹn, nuốt không xuống mà nhổ cũng không ra. Anh muốn báo cho bạn đồng hành, nhưng sợ các bạn sẽ giết người này. Nếu họ giết người này, anh lại sợ các bạn sẽ bị đọa vào ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh tức loài vật), chịu khổ vô cùng. Còn nếu anh im lặng thì bọn cướp sẽ hại bạn đồng hành. Nếu chúng giết các bạn thì bọn cướp sẽ đọa vào ba đường ác, chịu khổ vô cùng. Nghĩ như vậy rồi, anh tự nhủ: "Ta nên dùng phương tiện lớn để làm lợi ích cho chúng sinh, chứ không vì bản thân mình. Khổ ở ba đường ác là phần ta đáng nhận." Suy nghĩ xong, anh liền cầm dao giết tên cướp ấy, giúp các bạn đồng hành được yên ổn, không gặp chuyện gì.

 Các bạn đồng hành cùng một lời nói rằng: "Ông Bà-la-môn lớn! Ông là người hơn người, lại là người thuần lành. Sao hôm nay ông lại làm việc ác lớn như thế?" Người con Bà-la-môn liền quỳ kiểu người Hồ (quỳ gối phải chạm đất, gối trái dựng lên), chắp tay, trong lòng hổ thẹn, nói: "Quả thật hôm nay tôi không nên làm việc ác. Nhưng tôi làm vì lợi ích chúng sinh và các bạn đồng hành." Các bạn đồng hành lại hỏi: "Ông tự giết người, thì có ích gì cho chúng tôi?" Anh đáp: "Đây là tên cướp ác muốn mưu hại cả đoàn. Vì các bạn mà tôi giết người này, để các bạn được yên ổn về nhà. Còn quả báo tội lỗi của tôi thì tôi cam chịu vào địa ngục."

 Năm trăm người bạn đồng hành cất tiếng khóc lớn, buồn vui lẫn lộn mà nói: "Trong thiên hạ, không gì quý hơn mạng sống, không gì đáng sợ hơn cái chết. Vì sao vậy? Vì mọi chúng sinh đều chịu bỏ vàng bạc châu báu, nước nhà thành quách, vợ con, áo quần, thức ăn uống để cứu lấy thân mạng. Cả đoàn chúng ta coi như được sống lại." Nói vậy rồi, họ lại nói tiếp: "Người con Bà-la-môn này vì chúng sinh mà không từ mọi nỗi khổ và quả báo ở ba đường ác. Hôm nay chúng ta phải nhớ ơn nặng này. Muốn đền ơn nặng ấy, nay chúng ta hãy mau phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức là thành Phật)." Nói xong, anh liền giúp mọi người phát tâm.

 Năm trăm tên cướp cũng nói: "Ông là người hơn người, là người thuần lành. Sao ông lại có thể làm việc ác lớn như thế?" Người con Bà-la-môn đáp: "Tôi biết rõ là không nên làm việc ác lớn như vậy. Tôi làm vì muốn lợi ích cho tất cả chúng sinh, và cũng để giữ gìn thân mạng cho các anh." Bọn cướp hỏi: "Ông tự giết người, thì có ích gì cho chúng tôi?" Người con Bà-la-môn đáp: "Tôi biết trước các anh ở đây, nhưng tôi im lặng, không báo cho nhà vua và các bạn của tôi. Nhờ vậy mà thân mạng các anh được yên ổn." Bọn cướp nghe vậy thì nghĩ: "Thân mạng chúng ta coi như được sống lại." Chúng liền tiến tới, chắp tay hướng về người thanh niên ấy mà nói: "Lành thay, bậc đại sĩ (người có tâm lớn) tu lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài)! Xin hãy bảo chúng tôi nên làm gì." Anh đáp: "Điều tôi muốn các anh làm, chỉ là hãy mau phát tâm Bồ-đề vô thượng (tâm cầu giác ngộ cao nhất)." Bọn cướp vì muốn đền ơn, nghe lời liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Phật bảo A-nan (em họ và cũng là thị giả của Phật Thích-ca): "Bồ-tát siêng năng tìm cầu và tinh tấn (cố gắng không ngừng). Bồ-tát muốn trang nghiêm Bồ-đề (làm cho con đường giác ngộ thêm đầy đủ, tốt đẹp) và muốn đền ơn Phật, thì phải luôn nghĩ đến tất cả chúng sinh như con một của mình. Thiện nam tử nên biết, người con Bà-la-môn lúc ấy chẳng phải ai khác, chính là thân ta. Nhờ nhân duyên ấy mà ta vượt qua chín kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), mau thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."

 Lại nữa, Bồ-tát tu phương tiện lớn, biết ơn và đền ơn. Khi Phật ở tinh xá Trúc Viên (tinh xá: nơi các vị tăng ở tu hành; Trúc Viên: khu vườn tre ở thành Vương Xá, nơi Phật thường ở và giảng pháp), có một vị tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ đủ giới, tức nhà sư) mắc bệnh nhọt độc. Khắp người vị ấy máu mủ chảy không ngớt. Ai cũng ghê tởm, khinh rẻ, không ai đến gần. Vị ấy ở trong một căn phòng mục nát nơi hẻo lánh bên ngoài. Bấy giờ Như Lai liền hiện thần lực, che mắt mọi người để không ai biết. Như Lai một mình đi đến chỗ tỳ-kheo bệnh, tùy chỗ cần mà lấy nước rửa cho. Nghĩ như vậy rồi, ngài khiến tất cả các vị trời ở cõi Dục biết việc ấy (cõi Dục: cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, sắc dục, gồm loài người và sáu tầng trời thấp). Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích) cùng hàng trăm nghìn quyến thuộc vây quanh trước sau. Họ rải các thứ hoa trời, tấu đủ loại nhạc trời, đứng giữa hư không. Vua trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai của cõi Dục, nơi Đế Thích làm vua) tay cầm một bình nước tắm quý đẹp, trang hoàng bằng trăm điều phúc lành, đựng đầy nước trong sạch của lòng đại bi. Ông tiến lên đón Phật, cúi đầu sát chân Như Lai mà lễ, rồi lui đứng một bên.

 Bấy giờ Như Lai duỗi cánh tay được trang nghiêm bằng trăm điều phúc lành. Từ năm ngón tay thon dài, ngài phóng ra ánh sáng lớn, chiếu xa tới đại chúng chư thiên (các vị trời). Rồi mọi người tụ về bên Như Lai (?). Ngài đi đến chỗ tỳ-kheo bệnh, phóng ánh sáng từ đỉnh đầu chiếu vào vị ấy. Tỳ-kheo gặp ánh sáng thì đau đớn liền hết. Vị ấy gượng dậy từ trong máu mủ để quy mạng và cúi đầu lễ Phật, nhưng thân thể không cử động theo ý được. Như Lai liền dùng tay phải nhận bình báu từ vua trời Đế Thích, rưới nước lên đầu tỳ-kheo bệnh, tay trái xoa lau thân vị ấy. Tay Như Lai đến đâu, mụn nhọt trên thân lành lặn ngay đến đó. Khỏi bệnh rồi, vị ấy vui mừng vô cùng, nói: "Nam-mô (xin kính lễ và quy y) Thích-ca Mâu-ni! Nam-mô Đấng Cha từ bi lớn! Nam-mô vua thầy thuốc cao nhất, hơn hết! Hôm nay bệnh nơi thân con đã khỏi, chỉ còn bệnh nơi tâm. Xin Như Lai vì thương xót mà ban cho con thuốc pháp, trừ hết mọi bệnh nặng nơi thân và tâm của con."

 Như Lai bảo tỳ-kheo bệnh: "Nay Như Lai nhớ ơn nặng của ông, nay Như Lai muốn đền ơn ông." Tỳ-kheo bệnh vừa kinh ngạc vừa vui mừng vô cùng. Phật liền chỉ bày, dạy bảo, giúp vị ấy được lợi ích và vui mừng. Tỳ-kheo vui mừng, liền chứng quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh). Vị ấy có đủ tam minh (ba thứ hiểu biết sáng suốt: biết các đời trước của mình và người, thấy sự chết đi sinh lại của chúng sinh, và biết mình đã dứt hết phiền não), lục thông (sáu năng lực thần thông: biến hóa tự tại, nghe xa, thấy xa, biết lòng người, biết các đời trước, dứt hết phiền não), và đủ bát giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi mọi ràng buộc).

 Thích-đề-hoàn-nhân cùng quyến thuộc và vô số chư thiên đều rơi vào lưới nghi ngờ: "Sao Như Lai lại hạ mình, khuất cả đức thần diệu, đi rửa máu mủ mụn nhọt cho tỳ-kheo bệnh, lại còn nói là đền ơn? Việc ấy là thế nào? Xin ngài vì chúng con mà giải nói rõ ràng." Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân và đại chúng trời người: "Các ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ nói cho các ông việc đời trước.

 Thích-đề-hoàn-nhân! Thuở xưa, cách đây vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến không đếm xuể), có một ông vua độc ác, ngang ngược, vô đạo. Vua áp bức dân trái lẽ, ép cướp của cải. Vua ác ấy với một viên ngũ bá (lính sai dịch chuyên đánh roi, tra khảo tội nhân) vốn thân thiết, hiểu nhau sâu. Hai người lén giao ước rằng: 'Nếu có người phạm việc quan, ngươi cứ tra trị gắt gao, ra oai hay ban ơn tùy ngươi. Nếu được tiền của đút lót thì chia cho ta.' Từ đó, viên ngũ bá thường đánh roi đánh gậy. Ai nộp của nhiều thì hắn cho roi đánh không trúng người. Ai không có của thì có khi mất mạng. Lâu dần thành lệ thường. Bấy giờ có một ưu-bà-tắc (người đàn ông tu tại gia, đã quy y Phật và giữ giới) phạm một việc quan nhỏ, bị giao cho viên ngũ bá để chịu đánh roi. Viên ngũ bá nghe nói ưu-bà-tắc này là người tốt, ưa điều lành, bèn cho roi đánh không trúng người. Nhờ vậy ông thoát nạn giữa cảnh đòn roi tàn khốc, và vì nhân duyên ấy mà vui mừng vô cùng. Kiều-thi-ca (tên khác của Thích-đề-hoàn-nhân) nên biết, viên ngũ bá lúc ấy nay là tỳ-kheo bệnh này; còn ưu-bà-tắc lúc ấy nay chính là thân ta. Vì thế, suốt vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, Bồ-tát nhận ơn nhỏ mà đền đáp nặng. Cho đến khi thành Chính giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật), lòng Bồ-tát vẫn không bao giờ quên."

 Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân và vô số chúng trời vui mừng vô cùng. Có bốn vạn tám nghìn vị trời phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Phát tâm Bồ-đề rồi, họ tấu nhạc trời, ai nấy trở về chỗ ở của mình.

 Phật bảo A-nan: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ hiền lành có lòng tin Phật) muốn biết ơn và đền ơn, thì nên làm bốn việc. Một là gần gũi bạn lành. Hai là hết lòng nghe pháp. Ba là suy ngẫm nghĩa lý. Bốn là tu hành đúng như lời dạy. Lại có bốn pháp nữa. Một là theo pháp chứ không theo người. Hai là theo nghĩa chứ không theo chữ. Ba là theo trí tuệ chứ không theo thức (sự phân biệt, nhận biết thông thường của tâm phàm phu). Bốn là theo kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn vẹn chân lý rốt ráo) chứ không theo kinh bất liễu nghĩa (kinh nói tạm theo phương tiện, chưa nói hết nghĩa rốt ráo). Thực hành tám pháp này gọi là biết ơn. Lại thực hành tám pháp nữa, gọi là đền ơn. Tám pháp ấy là gì? Một là được lợi. Hai là suy hao. Ba là bị chê bai sau lưng. Bốn là được khen sau lưng. Năm là được ca ngợi trước mặt. Sáu là bị chê trách trước mặt. Bảy là khổ. Tám là vui. (Tám điều này thường gọi là tám ngọn gió đời, hay làm lay động lòng người; ý muốn nói là đứng trước tám điều ấy mà lòng không lay động (?).)

 Lại thực hành bốn việc nữa, gọi là biết ơn, cũng gọi là đền ơn. Một là thấy chúng sinh làm ác thì sinh lòng thương xót, vì đó là tu nhân duyên của tâm từ (lòng thương muốn đem niềm vui cho người). Hai là thấy chúng sinh đau khổ thì mắt không rời họ dù chỉ một lát, vì đó là khởi nhân duyên của tâm bi (lòng thương muốn cứu khổ cho người). Ba là thấy thầy, bậc trưởng thượng, cha mẹ và người có đức thì lòng hân hoan, vì đó là khởi nhân duyên của tâm hỷ (lòng vui theo điều tốt của người). Bốn là thấy chúng sinh là kẻ thù oán thì lòng không giận ghét, vì đó là tu nhân duyên của tâm xả (lòng buông bỏ, đối xử bình đẳng, không thương không ghét)."

 Bấy giờ A-nan sửa lại y phục, tiến lên bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, khi Như Lai mới phát tâm Bồ-đề, ngài biết ơn và đền ơn, thực hành bốn việc đầu tiên. Nghĩa ấy là thế nào?" Phật bảo A-nan: "Thuở xưa, cách đây vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, có một vị Phật ra đời tên là Tỳ-bà-thi Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Ngài xuất hiện ở đời để dạy dỗ, dẫn dắt người có duyên. Độ hết người có duyên rồi, ngài nhập niết-bàn. Sau khi thời chính pháp và thời tượng pháp (giai đoạn sau chính pháp, giáo pháp chỉ còn hình thức na ná như xưa) đã mất, có một nước tên là Ba-la-nại. Dân nước ấy đông đúc, đất đai sung túc, được mùa. Vua nước ấy luôn lấy chính pháp mà trị nước, không làm oan cho dân. Trong nước có một ngọn núi tên là Tiên Thánh. Trong núi thường có năm trăm vị Bích-chi Phật cư trú (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, sống ở thời không có Phật, thường không giảng dạy cho người). Cũng có nhiều thần tiên được năm phép thần thông sống ở đó. Nhiều loài cầm thú tìm đến nương náu. Có một con sư tử tên là Kiên Thệ, lông màu vàng ròng, oai lực rất lớn, sức địch nổi nghìn con. Nó cất tiếng gầm thì chim đang bay rơi rụng, thú đang chạy phải ẩn nấp. Một hôm đi dạo khắp núi đầm, nó thấy một vị sa-môn (người tu hành xuất gia) là Bích-chi Phật, dáng vẻ trong sạch, nghiêm trang. Thấy vậy, lòng nó vui mừng. Từ đó, ngày nào nó cũng đến gần gũi vị ấy, thường được nghe tụng kinh và giảng pháp vi diệu.

 Bấy giờ có một người thợ săn lớn, thấy con sư tử lông vàng thì mừng rỡ, nghĩ: 'Nếu ta bắt được con sư tử này, lột da dâng lên vua, ắt sẽ được ban tước lộc, bảy đời không thiếu thốn.' Nghĩ vậy rồi hắn lại nói: 'Sư tử Kiên Thệ là vua loài thú, cung tên không với tới, bẫy lưới không bắt được. Nay ta phải bày kế khác. Người mà sư tử Kiên Thệ kính ngưỡng chính là sa-môn. Ta sẽ giả làm sa-môn, giấu cung mà bắn nó. Ta khoác áo ca-sa (áo của người xuất gia, nhuộm màu sẫm chứ không dùng màu tươi) lên người, mắt nhìn chăm chú, bước đi chậm rãi, đến ngồi dưới gốc cây. Nếu nó thấy ta, ắt sẽ đến gần. Nó đến gần rồi, ta giương cung bắn tên tẩm thuốc độc, muôn lần không sai một.' Nghĩ vậy rồi, hắn về nhà nói: 'Từ đời tổ tiên đến nay, nhà ta đời đời nối nhau làm thợ săn, chưa từng nghe có con thú lông vàng, huống chi là thấy. Nay ta muốn săn được nó.' Hắn liền cạo râu tóc, mặc pháp phục, làm đúng như đã tính, trở vào núi ngồi dưới một gốc cây.

 Sư tử Kiên Thệ thấy vị tỳ-kheo ấy thì vui mừng, nhảy nhót đến gần, liếm chân tỳ-kheo. Thợ săn liền bắn. Trúng tên độc, sư tử nhe nanh gầm gừ, muốn xông tới vồ. Vừa toan hại thì nó lại nghĩ: 'Đây là sa-môn, mặc áo hoại sắc (áo đã nhuộm cho mất màu tươi, áo của người xuất gia). Áo ấy là dấu hiệu của chư Phật và các bậc hiền thánh ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Nay ta giết người này thì chẳng khó gì. Nhưng nếu đoạt mạng người ấy, tức là hủy hoại dấu hiệu của chư Phật và hiền thánh.' Nghĩ vậy rồi, nó nén hơi chịu đau. Một lúc sau, thuốc độc ngấm sâu, đau đớn khó chịu nổi, nó lại muốn vồ cắn. Rồi nó lại nói: 'Giết người này chẳng khó gì. Nhưng nếu giết hại thì sẽ bị chư Phật và hiền thánh quở trách. Lại nữa, người đời sẽ không còn phân biệt được thiện ác. Đây là kẻ ác, ôm lòng độc, ngấm ngầm mưu hại ta. Nếu ta không nhẫn thì cũng chẳng khác gì kẻ ác kia. Người tu nhẫn thì ai cũng yêu kính. Người không nhẫn thì bị mọi người ghét bỏ, và phiền não (những tâm trạng xấu như tham, giận, si mê làm khổ tâm) tăng thêm. Phiền não tăng thì vòng sinh tử (sinh ra rồi chết đi nối tiếp không dứt) càng kéo dài. Sinh tử kéo dài thì phải sinh vào những chốn có nạn (những nơi khó gặp Phật pháp). Sinh vào chốn có nạn thì xa lìa bạn lành. Xa bạn lành thì không được nghe chính pháp. Không được nghe pháp thì bị lưới nghi che phủ dày đặc như màng mờ trên mắt. Vì lưới nghi mà xa lìa A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Vì thế nay ta không nên khởi lòng ác.' Nghĩ vậy rồi, sư tử liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 "Thà tự bỏ thân mạng, / Quyết không khởi lòng ác

 Hướng về áo hoại sắc. / Thà tự bỏ thân mạng,

 Quyết không khởi lòng ác / Hướng về người xuất gia."

 Nói bài kệ xong, sư tử liền chết. Trời đất sáu lần chấn động, cầm thú hoảng sợ chạy tán loạn khắp bốn phương. Trời không có mây mà mưa ra máu, mặt trời mất hết ánh sáng. Thợ săn liền cởi bộ áo đang mặc, cầm dao lột da sư tử rồi vác về. Về đến nhà, hắn đem da dâng vua. Vua thấy thì vui mừng, hỏi các quan: "Từ khi ta sinh ra đến nay chưa từng nghe có loài thú lông vàng, sao hôm nay lại được tận mắt thấy? Lạ thay, kỳ thay!" Vua thong thả hỏi thợ săn: "Ngươi dùng cách gì mà có được tấm da này?" Thợ săn tiến lên tâu: "Xin đại vương ban cho thần sự không sợ hãi (hứa tha tội), thần sẽ đem mọi việc tâu lên đại vương." Vua nói: "Cứ theo ý ngươi." Thợ săn bèn kể lại đầy đủ mọi việc cho vua nghe.

 Vua nghe xong, lòng buồn rầu phiền muộn, như người bị nghẹn, nuốt không xuống mà nhổ cũng không ra. Vua liền ra lệnh triệu tất cả đại thần và các tiểu vương. Mọi người tụ họp đông đủ, vua tự tuyên bố: "Các khanh nên biết, ta từng nghe người trí nói rằng: nếu có loài thú lông màu vàng ròng, ắt đó là Bồ-tát. Chỉ một chúng sinh phát tâm Bồ-đề cũng đủ đem lại lợi ích lớn cho tất cả chúng sinh. Sao hôm nay tên thợ săn độc ác này lại bày mưu giết vị Bồ-tát ấy? Nếu nay ta đem quan tước, bổng lộc, voi ngựa, bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não), áo quần, thức ăn uống, tiền của, lúa gạo, vải lụa mà ban cho kẻ ác này, thì ta cũng chung một đường với hắn, thành kẻ đồng lõa." Nghĩ vậy rồi, vua liền bắt thợ săn giết đi. Vua mang tấm da sư tử trở vào núi, đến chỗ xác sư tử. Vua lấy gỗ chiên-đàn Ngưu Đầu (loại gỗ thơm quý nhất, có ở núi Ngưu Đầu) chất thành đống (?), rồi trà-tỳ (hỏa táng) da và xương sư tử. Vua thu nhặt xá-lợi (phần xương cốt còn lại sau khi hỏa táng thân của bậc thánh), dựng tháp để cúng dường.

 Phật bảo A-nan: "Các thiện nam tử! Sư tử Kiên Thệ ngày ấy nay chính là thân ta, Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni). Bồ-tát gần gũi bạn lành như thế, cho đến mất mạng cũng không khởi lòng ác. Vì sao? Vì Bồ-tát biết ơn và đền ơn. Vì sao như vậy? Vì Bồ-tát được gần gũi thiện tri thức (người bạn, người thầy hiểu đạo, dẫn dắt mình theo điều lành), nên có thể mau thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Thiện nam tử! Bồ-tát luôn siêng năng tìm cầu thiện tri thức. Nhờ được nghe Phật pháp, dù chỉ một câu, một bài kệ, một nghĩa, mà phiền não trong ba cõi đều héo úa (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi). Khi Bồ-tát hết lòng cầu lời Phật, lòng khát pháp tha thiết đến mức không tiếc thân mạng. Dù phải giẫm lên sắt nóng hay đất đầy lửa dữ, Bồ-tát cũng không lấy làm lo. Vì một bài kệ, Bồ-tát còn không tiếc mạng sống, huống chi là mười hai bộ kinh (toàn bộ kinh điển Phật giáo, chia làm mười hai thể loại). Vì một bài kệ còn không tiếc thân mạng, huống chi là của cải khác. Nhờ lợi ích của việc nghe pháp mà thân được an vui. Bồ-tát sinh lòng tin sâu, lòng ngay thẳng và thấy biết đúng đắn. Thấy người thuyết pháp thì như thấy cha mẹ, lòng không kiêu mạn. Bồ-tát hết lòng nghe pháp vì chúng sinh, không vì được cung phụng lợi lộc; vì chúng sinh chứ không vì lợi riêng. Vì chính pháp mà Bồ-tát không sợ tai họa từ vua chúa, không sợ đói khát, rét nóng, hổ sói, thú dữ, trộm cướp. Trước hết Bồ-tát tự điều phục phiền não và các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý), sau đó mới nghe pháp. Không đúng lúc thì không nghe. Bồ-tát hết lòng nghe pháp, cung kính người nói, tôn trọng giáo pháp. Đó gọi là Bồ-tát biết ơn đền ơn.

 Thế nào là Bồ-tát hết lòng nghe pháp? Nghe pháp có bốn cách: một là hết lòng; hai là một lòng (chuyên chú, không tán loạn); ba là trọn cả tấm lòng; bốn là lòng lành. Đó gọi là Bồ-tát siêng cầu mười hai bộ kinh. Vì sao vậy? Vì nhớ ơn nặng của Phật; vì muốn truyền bá chính pháp của chư Phật; vì muốn làm cho Phật pháp thêm lớn mạnh; vì muốn người đời tin Phật pháp; vì muốn tất cả vô lượng chúng sinh đều đạt được đạo Bồ-đề vô thượng. Bồ-tát nghĩ đến vô lượng chúng sinh khắp mười phương, lại muốn đền ơn nặng của chư Phật. Vì thế Bồ-tát siêng cầu mười hai bộ kinh.

 Vì sao Bồ-tát siêng cầu Phật pháp? Vì muốn chúng sinh sinh lòng tin. Vì thế Bồ-tát học nhân luận (môn luận lý học, phép lập luận và biện luận). Bồ-tát học nhân luận để biết các lỗi sai, để phá các học thuyết tà ác của ngoại đạo (các tôn giáo, học thuyết ngoài Phật giáo), để biết phương tiện điều phục chúng sinh, và để phân biệt nghĩa lời của Như Lai với nghĩa lời của thế gian. Vì thế Bồ-tát học nhân luận.

 Vì sao Bồ-tát học thanh luận (môn ngôn ngữ học, gồm ngữ pháp và cách dùng từ)? Để lời lẽ trong sáng, trau chuốt, vì lời không trong sáng thì không thể nói rõ nghĩa. Để hiểu được mọi nghĩa. Để lời nói đúng đắn không bị lòng kiêu mạn làm hỏng (?). Để phá tà kiến và biết phương tiện điều phục chúng sinh. Vì thế Bồ-tát học thanh luận.

 Vì sao Bồ-tát học các phương thuốc (y học)? Để giúp chúng sinh thoát khỏi bốn trăm lẻ bốn bệnh xấu ác (theo quan niệm xưa, mỗi yếu tố trong bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió tạo nên thân thể sinh ra một trăm lẻ một bệnh, cộng lại thành bốn trăm lẻ bốn bệnh). Vì thương xót tất cả chúng sinh. Để họ sinh lòng tin. Khỏi bệnh rồi thì họ vui mừng. Được vui mừng thì họ luôn nhớ lòng đại bi của chư Phật, nhờ đó mà được cứu độ. Vì thế Bồ-tát học các phương thuốc.

 Vì sao Bồ-tát học các phương thuật thế gian (các nghề nghiệp, kỹ thuật, học vấn ở đời)? Để dễ có tiền của mà giúp chúng sinh. Để chúng sinh sinh lòng tin. Để hiểu việc đời mà phá lòng kiêu mạn. Để điều phục chúng sinh. Để biết mọi pháp mà điều phục sự tối tăm, chướng ngại. Nếu có Bồ-tát không cầu học năm việc như thế (năm môn học: giáo lý Phật, luận lý, ngôn ngữ, y học, kỹ nghệ thế gian), thì rốt cuộc không thể đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, không thể thành tựu Nhất thiết trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tất cả mọi điều). Muốn đạt Bồ-đề vô thượng thì phải cầu học năm việc này.

 Bồ-tát biết ơn đền ơn thì giảng pháp cho chúng sinh. Giảng điều gì? Giảng như thế nào? Giảng điều gì, đó là mười hai bộ kinh. Giảng như thế nào, đó là thành tựu năm việc, để đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Giảng có hai cách: một là giảng theo thứ tự; hai là giảng trong sạch. Giảng theo thứ tự là: trước giảng đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn; ba-la-mật: hạnh tu đưa người từ bờ khổ sang bờ giải thoát), kế giảng thi ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn), cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý trọn vẹn). Vì biết ơn đền ơn mà suy ngẫm nghĩa lý, sống đúng theo pháp. Đó gọi là giảng theo thứ tự.

 Giảng trong sạch là: người nghe ngồi mà người giảng đứng thì không nên giảng. Người nghe tìm lỗi của pháp, tìm lỗi người giảng thì không nên giảng. Người nghe nương theo người mà không nương theo pháp thì không nên giảng. Người nghe nương theo chữ mà không nương theo nghĩa thì không nên giảng. Cho đến người nghe không nương theo kinh liễu nghĩa thì cũng không nên giảng. Vì sao? Vì người ấy không biết cung kính pháp trong sạch của chư Phật và Bồ-tát. Nếu người giảng pháp tôn trọng pháp, thì người nghe pháp cũng sinh lòng tôn kính, hết lòng nghe nhận, không sinh lòng khinh mạn. Đó gọi là giảng pháp trong sạch.

 Giảng theo thứ tự là giảng tất cả. Giảng tất cả là giảng mười hai bộ kinh, cho đến một câu, một bài kệ, hay chỉ nửa bài kệ; giảng cả lời, cả nghĩa, cả pháp. Khi chỉ bày, dạy bảo về pháp nghĩa để người nghe được lợi ích và vui mừng, có lúc phải quở trách, có lúc nói thẳng sự thật, có lúc dùng thí dụ, tùy chỗ cần mà nói. Có khi giảng gần gũi dễ hiểu, có khi giảng sao cho dễ thấm, tùy theo điều người ta thích nghe. Đó gọi là Bồ-tát biết ơn đền ơn, giảng pháp theo thứ tự. Giảng trong sạch là: Bồ-tát ma-ha-tát tu tập lòng từ ngay cả với kẻ oán ghét mình. Có được lòng từ rồi, Bồ-tát dùng các phương tiện mà giảng pháp cho chúng sinh độc ác và những người buông thả. Ngay cả với người ham kiêu căng phóng túng và người nghèo khổ, Bồ-tát cũng dùng phương tiện mở bày mà giảng pháp cho. Bồ-tát giảng pháp không phải để khen mình chê người, không phải vì ăn uống, lợi lộc hay danh tiếng. Đó gọi là Bồ-tát biết ơn đền ơn, giảng pháp trong sạch. Thế nào là sống đúng theo pháp? Đó là thân, miệng và ý (việc làm, lời nói, ý nghĩ) đều tu tập pháp lành, đầy đủ và trong sạch, biết ơn đền ơn, để trang nghiêm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát biết ơn đền ơn thì suy ngẫm nghĩa lý, học rộng nghe nhiều, đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên), thắp sáng ngọn đuốc pháp. Vì lợi ích của tất cả chúng sinh, Bồ-tát tu bố thí, giữ giới, học rộng nghe nhiều. Bồ-tát cúng dường người giảng pháp, không tìm lỗi của pháp hay lỗi của người giảng. Bồ-tát không có lòng hại người, ban cho chúng sinh sự không sợ hãi. Đó gọi là biết ơn. Được hưởng niềm vui ở cõi người cõi trời, đắc đạo và vào niết-bàn, đó gọi là đền ơn.

 Bồ-tát lại có bốn việc. Tu nhẫn nhục, phá bỏ tính không nhẫn. Trang nghiêm Bồ-đề. Thu nhận chúng sinh, khiến họ tu nhẫn nhục. Hoặc tự mình nhẫn, hoặc khiến người khác nhẫn, để xa lìa sợ hãi. Đó gọi là biết ơn. Nhờ nhân duyên nhẫn nhục mà không còn lòng giận, người thân không chia lìa, không phải chịu khổ não, lòng không ăn năn hối hận. Bỏ thân này rồi thì được hưởng niềm vui cõi người cõi trời, mau được niềm vui niết-bàn. Đó gọi là đền ơn.

 Thiện nam tử! Bồ-tát lại có bốn việc. Siêng tu tinh tấn, phá bỏ lười biếng. Trang nghiêm Bồ-đề. Thu nhận chúng sinh, vì đạo Bồ-đề mà khiến họ tu tinh tấn. Ngủ cũng yên, thức cũng yên, lìa các phiền não, pháp lành thêm lớn, thân được an vui: đó gọi là tự lợi (lợi cho mình). Bồ-tát tinh tấn, không làm khổ chúng sinh bằng cách đánh đập, ném phang hay quở mắng: đó gọi là lợi tha (lợi cho người). Bỏ thân này rồi được hưởng niềm vui cõi người cõi trời, thân có sức mạnh lớn, đạt đạo Bồ-đề: đó gọi là quả lớn. Đó gọi là bốn việc tinh tấn của Bồ-tát.

 Bồ-tát tu định (giữ tâm tập trung, lắng yên), phá bỏ tâm tán loạn. Trang nghiêm Bồ-đề. Thu nhận chúng sinh, vì đạo Bồ-đề mà khiến họ tu thiền định. Ngay trong đời này đã được niềm vui ở đời, thân tâm vắng lặng: đó gọi là biết ơn. Vì thân tâm vắng lặng nên không làm khổ chúng sinh: đó gọi là đền ơn, đền ơn (?). Bồ-tát bỏ thân này rồi thì được thân trong sạch, yên ổn vui sướng, đạt đại niết-bàn. Đó gọi là bốn việc thiền định của Bồ-tát.

 Lại nữa, Bồ-tát biết ơn đền ơn thì thành tựu trí tuệ, phá bỏ vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý). Bồ-tát trang nghiêm Bồ-đề, dùng tứ nhiếp pháp mà thu nhận chúng sinh (bốn cách thu phục lòng người để dẫn dắt: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc có lợi cho người, cùng làm việc với người), và vì đạo Bồ-đề mà tu hành trí tuệ. Vì biết rõ pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng cùng chân lý của chúng) nên thân được an vui: đó gọi là tự lợi. Có thể mở bày cho chúng sinh việc thế gian và việc xuất thế gian (việc vượt ra khỏi thế gian, tức con đường giải thoát): đó gọi là lợi tha. Có thể phá được hai chướng là phiền não chướng và trí chướng (phiền não chướng: sự ngăn che do phiền não gây ra, cản trở giải thoát; trí chướng: sự ngăn che cản trở trí tuệ biết hết mọi điều): đó gọi là quả lớn. Đó gọi là biết ơn, cũng gọi là đền ơn. Bốn việc trí tuệ của Bồ-tát thật không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát không cần túc mạng trí (trí biết các đời trước) mà vẫn biết việc đời trước (?). Bồ-tát làm vậy để quán xét những chúng sinh cùng chịu quả của các nghiệp thiện ác (?), vì muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện lớn ở cõi trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật), sống trọn thọ mạng ở đó, có ba điều hơn hẳn: một là thọ mạng hơn; hai là sắc thân hơn; ba là danh tiếng hơn. Khi mới giáng xuống trần, Bồ-tát phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Ngài tự biết lúc mình mới vào thai mẹ, lúc ở trong thai và lúc ra khỏi thai. Vừa sinh ra, ngài đi bảy bước về mười phương, không ai nâng đỡ, và nói: "Thân này của ta là thân cuối cùng." Các vị trời, quỷ thần, càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần hay hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) đều đem hoa hương, nhạc vi diệu, phướn lọng đến cúng dường. Ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai dấu hiệu đặc biệt trên thân của bậc vĩ nhân, của Phật) trang nghiêm thân ngài, không ai sánh bằng. Ngài dùng sức mạnh của lòng từ và điều thiện mà phá tan quân ma. Mỗi đốt xương của ngài đều có sức mạnh lớn như thần Na-la-diên (vị thần lực sĩ có sức mạnh vô song). Lúc còn bé, tuổi mới thay răng, ngài không học việc đời mà vẫn biết; không có thầy mà vẫn học được, tự nhiên đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Phạm Thiên (vị vua trời ở cõi Sắc) khuyên thỉnh ngài vì chúng sinh mà chuyển chính pháp luân (giảng dạy chính pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi, nghiền nát phiền não). Khi ngài nhập tam-muội (trạng thái tâm hoàn toàn định tĩnh), tiếng sấm vang dội cũng không làm ngài lay động. Các loài thú đến gần gũi ngài, yêu mến như cha mẹ. Loài vật dâng thức ăn cho ngài, vì Phật biết lòng chúng (?). Thần mây làm mưa tắm gội thân ngài, cây cối rủ cành cong xuống che mát thân ngài. Sau khi thành đạo, suốt sáu năm (?), ma luôn rình tìm mà không thấy chỗ sơ hở. Ngài luôn ở trong thiền định, thành tựu chính niệm (luôn tỉnh giác, nhớ rõ điều đúng), biết rõ sự khởi lên và mất đi của giác và quán (những hoạt động suy xét của tâm, từ thô đến tế). Đó gọi là những điều không thể nghĩ bàn "cộng sinh" của Bồ-tát (?: những điều kỳ diệu sinh ra cùng với chính thân Bồ-tát).

 Những điều không thể nghĩ bàn "bất cộng sinh" (?: những điều kỳ diệu hiện ra nơi người khác nhờ Bồ-tát) là: vì muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, nên người điên nhờ thấy Như Lai mà tỉnh trí lại như cũ; người mù được sáng mắt; người đẻ ngược được sinh thuận; người điếc nghe được; người tham, người giận, người si mê đều được trừ sạch những thói ấy. Đó gọi là những điều không thể nghĩ bàn bất cộng sinh. Lại nữa, những điều cộng sinh là: hành động của Như Lai không thể nghĩ bàn. Ngài thường nằm nghiêng về bên phải như sư tử chúa, dù nằm trên cỏ hay trên lá cũng không làm xao động. Gió lốc tỳ-lam (trận gió cực mạnh có thể thổi tan cả thế giới) cũng không lay động được áo ngài. Ngài cất bước đi như sư tử chúa, như ngỗng trắng chúa. Khi muốn đi, ngài bước chân phải trước. Chỗ ngài đi qua, cao thấp đều thành bằng phẳng. Khi ăn, không có hạt nào nguyên vẹn trôi qua hay sót lại trong miệng (?). Đó gọi là những điều không thể nghĩ bàn cộng sinh.

 Lại nữa, những điều không thể nghĩ bàn cộng sinh còn là:
Một là lòng bàn chân bằng phẳng.
Hai là dưới bàn chân có vân hình bánh xe nghìn nan hoa.
Ba là ngón tay thon dài.
Bốn là gót chân đầy đặn.
Năm là giữa các ngón tay ngón chân có màng nối như màng chân ngỗng.
Sáu là tay chân mềm mại.
Bảy là bắp chân thon tròn như bắp chân của nai chúa Y-ni-diên.
Tám là mắt cá chân không lộ ra.
Chín là khi đứng thẳng, tay dài chạm tới đầu gối.
Mười là tướng âm tàng (bộ phận sinh dục ẩn kín trong thân) như của voi chúa, ngựa chúa.
Mười một là thân tròn đầy, cân đối như cây ni-câu-đà (một loại cây đa, chiều cao bằng bề ngang của tán).
Mười hai là lông trên thân đều hướng lên trên.
Mười ba là mỗi sợi lông đều xoáy về bên phải.
Mười bốn là thân màu vàng ròng.
Mười lăm là hào quang thường trực tỏa ra mỗi phía một tầm (khoảng một sải tay).
Mười sáu là da mịn mềm, bụi bẩn không bám.
Mười bảy là bảy chỗ đầy đặn (hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân, hai vai và gáy).
Mười tám là phần thân trên như sư tử.
Mười chín là cánh tay và khuỷu tay tròn đầy.
Hai mươi là hõm xương đòn bằng đầy.
Hai mươi mốt là thân hình cân đối, thẳng thớm.
Hai mươi hai là miệng có bốn mươi răng.
Hai mươi ba là răng khít không thưa, đều và bằng.
Hai mươi bốn là răng trắng.
Hai mươi lăm là xương hàm vuông như của sư tử.
Hai mươi sáu là ăn thứ gì cũng nếm được vị ngon nhất.
Hai mươi bảy là tướng nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu như búi tóc).
Hai mươi tám là lưỡi rộng và dài.
Hai mươi chín là giọng nói như tiếng Phạm Thiên (trong trẻo, vang xa).
Ba mươi là mắt màu xanh biếc.
Ba mươi mốt là mắt như mắt trâu chúa (hàng mi dài đẹp).
Ba mươi hai là giữa hai chân mày có sợi lông trắng (bạch hào: sợi lông trắng xoáy tròn, tỏa sáng).

 Lại có tám mươi vẻ đẹp phụ (gọi là tám mươi chủng hảo) không thể nghĩ bàn. Mỗi tướng tốt, mỗi vẻ đẹp ấy lại có vô lượng trăm nghìn tướng tốt vi diệu khác. Mỗi tướng tốt ấy đều do Bồ-tát từ khi mới phát tâm đã giữ vững tâm Bồ-đề, biết ơn đền ơn mà tu hạnh mầu nhiệm. Cho nên nay ngài được Bồ-đề vô thượng.

 Phật nói: "Như Lai từ lâu, trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, đã hết lòng tu trì giới trong sạch, nên được tướng lòng bàn chân bằng phẳng. Do cúng dường cha mẹ, hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy chính của người xuất gia), thầy, bậc trưởng thượng và người có đức, nên được tướng bánh xe dưới bàn chân. Do không có lòng hại chúng sinh, không có ý cướp trộm; thấy cha mẹ, hòa thượng, thầy, bậc trưởng thượng và người có đức thì ra xa nghênh đón, sắp đặt giường ghế, cung kính lễ lạy, phá bỏ kiêu mạn, nên được tướng ngón tay thon dài. Do có đủ ba hạnh trên nên được tướng gót chân đầy đặn. Do dùng bốn cách thu phục lòng người mà thu nhận chúng sinh, nên được tướng màng nối giữa các ngón. Do dùng bơ sữa, dầu tốt xoa rửa cho cha mẹ, hòa thượng, thầy, bậc trưởng thượng và người có đức, nên được tướng tay chân mềm mại. Do tu tập pháp lành không biết chán, nên được tướng bắp chân thon tròn. Do nghe pháp thì vui mừng, thích giảng lại cho người khác, lại sẵn lòng chạy việc vì pháp, nên được tướng mắt cá chân không lộ. Do thân, miệng, ý trong sạch, chăm sóc người bệnh, cho thuốc, phá bỏ kiêu mạn, ăn uống biết đủ, nên được tướng đứng thẳng tay chạm đầu gối. Do thấy người chia lìa thì dùng lời lành hòa giải, tự tu hổ thẹn và dạy người khác tu theo, nên được tướng âm tàng như ngựa chúa. Do tự làm cho thân, miệng, ý trong sạch và dạy người khác cũng làm như thế, lại chữa trị cho chúng sinh nào bị tứ đại không điều hòa (tứ đại: bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân; không điều hòa tức là sinh bệnh), nên được tướng thân tròn đầy. Do nghe pháp thì vui mừng, thích giảng lại cho người khác, nên được tướng lông trên thân hướng lên. Do suy ngẫm nghĩa sâu xa của các pháp, thích tu pháp lành, cúng dường cha mẹ, hòa thượng, thầy, bậc trưởng thượng và người có đức, lại dọn bỏ gạch đá, gai góc, đồ dơ bẩn trên đường đi, ở tháp Phật và nơi chư tăng ở, nên được tướng mỗi sợi lông xoáy về bên phải. Do đem thức ăn uống, chuỗi ngọc cho người, dứt bỏ lòng giận, nên được hai tướng: một là thân màu vàng, hai là hào quang thường trực. Nhờ nghiệp duyên nào mà được tướng mỗi lỗ chân lông mọc một sợi lông, thì cũng chính nghiệp duyên ấy mà được tướng da mịn mềm, bụi bẩn không bám. Do thường cho chúng sinh những thứ họ cần, nên được tướng bảy chỗ đầy đặn. Do tự phá kiêu mạn, điều phục cho tính mình mềm mỏng, thuận theo lòng chúng sinh mà làm đúng pháp, vì muốn trừ điều bất thiện mà dạy họ pháp lành, nên được tướng thân trên như sư tử, tướng vai tròn và tướng hõm xương đòn bằng đầy. Nhờ nghiệp duyên nào mà được tướng ngón tay thon dài, thì cũng chính nghiệp duyên ấy mà được tướng thân cân đối thẳng thớm. Do xa lìa lối nói hai lưỡi (đặt điều gây chia rẽ), hòa giải những cuộc tranh cãi đánh nhau, nên được tướng bốn mươi răng, tướng răng khít không thưa và tướng răng đều bằng. Do tu tâm từ ở cõi Dục, nên được tướng răng trắng. Do thấy người đến xin thì vui vẻ đón đưa, nên được tướng xương hàm vuông. Do nhìn chúng sinh một cách bình đẳng như con một của mình, nên được tướng nếm được vị ngon nhất. Do thường ban cho chúng sinh vị pháp cao nhất; thấy người hay quên thì giúp họ nhớ; tự giữ năm giới rồi lại dạy người khác; tu tập lòng bi, có thể bố thí pháp rộng lớn, nên được tướng nhục kế và tướng lưỡi rộng dài. Do nói lời chân thật, lời vui trong pháp, lời pháp dịu dàng, không đúng lúc thì không nói, nên được tướng giọng nói như Phạm Thiên. Do tu tập lòng bi, nhìn chúng sinh như cha mẹ, nên được hai tướng: một là mắt xanh biếc, hai là mắt như mắt trâu chúa. Do thấy người có đức thì khen ngợi đúng sự thật, nên được tướng sợi lông trắng giữa hai chân mày.

 Về ba mươi hai tướng, tuy đã nói riêng nhân duyên của từng tướng, nhưng nhân duyên thật sự chính là giữ giới và tinh tấn. Vì sao vậy? Vì nếu không giữ giới mà tu tinh tấn (?), thì còn không được thân người, huống chi là được ba mươi hai tướng, được tướng vô kiến đỉnh (đỉnh đầu cao đến mức không ai nhìn thấy được chỗ tột cùng) và tướng nhục kế, ngang nhau không khác (?).

 Lại nữa, do làm việc gì cũng với tâm vững vàng, không hối hận, nên được tướng lòng bàn chân bằng phẳng. Do hết lòng làm việc, nên được tướng bánh xe nghìn nan hoa, tướng thứ hai và thứ ba (?), tướng màng nối ở ngón tay, tướng bảy chỗ đầy đặn, tướng da mịn mềm, vai tròn, hõm xương đòn đầy, thân thẳng và lưỡi rộng dài. Do thường xuyên làm việc lành, nên được tướng ngón tay dài, tướng đứng thẳng tay chạm gối, tướng hào quang thường trực một tầm và tướng răng khít không thưa. Do làm việc lành một cách trong sạch, nên được các tướng còn lại. Lại nữa, do sinh lòng thuần hậu, hiền lành với chúng sinh, nên được tướng tay chân mềm mại, da thịt mịn màng, bụi bẩn không bám. Do tu tập theo thứ lớp và tu tập đúng thời, nên được tướng thứ hai, thứ ba và thứ tư. Do vui thích tu pháp lành, lòng không hối hận, không thối lui, nên được tướng thân vàng ròng, hào quang thường trực, răng trắng và sợi lông trắng giữa hai chân mày. Do nghe khen ngợi mà không sinh kiêu mạn, che giấu việc lành của mình không cho người biết, nên được tướng âm tàng như ngựa chúa. Do đem các pháp lành đã tu mà hồi hướng về Bồ-đề (dành công đức ấy cho mục đích giác ngộ), nên được tướng mỗi lỗ chân lông một sợi lông, tướng lông trên thân hướng lên, tướng bốn mươi răng và tướng nếm vị ngon nhất. Do siêng năng tinh tấn, nên được tướng xương hàm vuông và tướng thân trên như sư tử. Do hết lòng thương nhớ tất cả chúng sinh như nhìn con một của mình, nên được tướng răng đều bằng, mắt xanh biếc và mắt như trâu chúa. Do tu tập pháp lành không biết chán, nên được các tướng còn lại.

 Khi Bồ-tát ma-ha-tát ở giai đoạn tính hạnh (giai đoạn tu hành dựa trên căn tính sẵn có), ngài tu các nghiệp tạo nên ba mươi hai tướng. Khi ở giai đoạn tịnh hạnh (giai đoạn tu hành trong sạch hơn), tuy đã có ba mươi hai tướng như thế, nhưng các tướng chưa đầy đủ, chưa sáng rõ. Đến khi ở giai đoạn mười hai hạnh (?), các tướng mới rõ ràng, sáng tỏ, và ngài có đủ mọi Phật pháp. Tuy có vô lượng tướng, nhưng chúng sinh không giống nhau, có bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, không thể nghĩ bàn. Vì thế Phật nói ba mươi hai tướng. Gom hết công đức của tất cả chúng sinh lại, mới bằng công đức của một sợi lông của Như Lai. Gom hết công đức của tất cả lỗ chân lông lại, mới thành một vẻ đẹp phụ. Gom công đức của mọi vẻ đẹp phụ lại, tăng lên gấp trăm lần, mới thành một tướng tốt. Trừ tướng sợi lông trắng và tướng vô kiến đỉnh, gom công đức của tất cả các tướng còn lại, tăng lên gấp nghìn lần, mới thành hai tướng ấy. Gom hết công đức của ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp phụ, tăng lên gấp nghìn vạn ức lần, mới thành tiếng nói như sấm vang sâu xa của Như Lai. Tiếng ấy vang khắp vô lượng vô biên thế giới của chư Phật, nhiều như số hạt bụi nhỏ, không thể nghĩ bàn. Vì chúng sinh mà Bồ-tát thực hành lòng đại từ đại bi, biết ơn đền ơn, tu tập những điều không thể nghĩ bàn, sâu xa và vi diệu này. Những tướng tốt như thế thật không thể nghĩ bàn. Mỗi tướng tốt có thể làm lợi ích cho vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh, nhiều như số bụi của cõi đất, khiến họ phát tâm Bồ-đề. Bồ-tát tu tập theo thứ lớp mà thành tựu đầy đủ ba mươi hai tướng tốt. Có đủ tướng tốt rồi, ngài đến ngồi dưới cây Bồ-đề, hàng phục ma, thành Phật, chuyển chính pháp luân, làm lợi ích cho chúng sinh, đưa họ vượt qua biển khát ái (lòng ham muốn không cùng, như cơn khát không bao giờ dứt), đến bờ trí tuệ lớn, thành tựu lợi ích cho tất cả chúng sinh.

 Phật bảo A-nan cùng toàn thể đại chúng, các Bồ-tát ma-ha-tát và các thiện nam tử: "Trong các ông, ai có thể luôn nhớ ơn Phật, giữ gìn chính pháp, chép lại và đọc tụng kinh Đại Phương Tiện Báo Ân vi diệu sâu xa này? Ai có thể trong đời ác về sau mà dốc sức tinh tấn lớn, thọ trì và giữ gìn A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề? Ai có thể giữ gìn pháp, truyền bá kinh này, làm lợi ích vô biên cho tất cả chúng sinh?" Bấy giờ trong hội có một vạn tám nghìn vị đại Bồ-tát ma-ha-tát liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, trật áo để hở vai phải (cách tỏ lòng cung kính), quỳ gối phải xuống đất, chắp tay quỳ thẳng mà bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, chúng con có thể trong đời ác về sau thọ trì và giữ gìn A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, có thể giữ gìn chính pháp và giáo hóa chúng sinh."

 Bồ-tát Sư Tử lại thưa: "Thưa Thế Tôn, con cũng có thể dùng đủ mọi phương tiện để thu nhận, giữ gìn chúng sinh." Bồ-tát Kim Cang thưa: "Thưa Thế Tôn, nếu có chúng sinh sắp đọa vào ba đường ác, con có thể ngăn giữ, không để họ rơi xuống." Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ) thưa: "Thưa Thế Tôn, chúng sinh cầu mong điều gì, con đều có thể làm cho họ được đầy đủ." Bồ-tát Trí Tràng thưa: "Con có thể ban cho chúng sinh trí tuệ lớn." Bồ-tát Pháp Tràng thưa: "Thưa Thế Tôn, con có thể đem pháp ban khắp cho chúng sinh." Bồ-tát Nhật Quang thưa: "Thưa Thế Tôn, con nguyện ban cho chúng sinh sự an vui." Bồ-tát Nguyệt Quang thưa: "Thưa Thế Tôn, con có thể giáo hóa tất cả chúng sinh, khiến họ tu phúc đức." Bồ-tát Thiện Hộ thưa: "Thưa Thế Tôn, con có thể giáo hóa tất cả chúng sinh, khiến họ không buông lung." Bồ-tát Vô Tận Ý thưa: "Thưa Thế Tôn, con có thể giáo hóa tất cả chúng sinh, khiến họ đều thấy được nghĩa của cõi vô tận (?)." Bồ-tát Nguyệt Thượng thưa: "Thưa Thế Tôn, con có thể ban cho tất cả chúng sinh niềm an vui cao nhất."

 Các vị Bồ-tát như thế, mỗi vị tự lập những lời nguyện đặc biệt, mầu nhiệm, để trang nghiêm Bồ-đề, làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, để nhớ ơn Phật và đền ơn Phật. Các ngài liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, quỳ kiểu người Hồ, chắp tay bạch Phật: "Xin Thế Tôn giao phó kinh này cho chúng con, các Bồ-tát." A-nan bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, kinh này tên là gì? Phải vâng giữ và thực hành thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là Nhiếp Chúng Thiện Bản (gốc gom giữ mọi điều lành), cũng tên là Đại Phương Tiện (phương tiện lớn), cũng tên là Vi Mật Hạnh (hạnh nhiệm mầu, kín đáo), cũng tên là Phật Báo Ân (Phật đền ơn)." Phật bảo A-nan và chúng đại Bồ-tát ma-ha-tát: "Các ông hãy tu hành đúng như lời đã nói." Khi Phật nói phẩm Chúc lụy (phẩm dặn dò, giao phó kinh) này, có bảy vạn hai nghìn vị thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu hành chứng đạo) phát tâm Bồ-đề vô thượng. Các vị trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, loài người và phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần), cùng toàn thể đại chúng nghe Phật nói xong, đều vui mừng vâng làm theo.

 Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ bảy

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video