Thiên 0 — Phần đầu sách: lời mở đầu, mục lục, tựa của tác giả, tựa gốc

 # Chú giải "Lục Nhâm chỉ nam" (Lục Nhâm: một môn bói toán cổ của Trung Hoa. Người xem lập quẻ bằng cách xoay "bàn trời" chồng lên "bàn đất" theo can chi của năm, tháng, ngày, giờ, rồi theo đó đoán việc. "Chỉ nam" nghĩa là sách chỉ đường.)

 Chú giải "Đại Lục Nhâm chỉ nam", do Trần Công Hiến (đời Minh) và một số người khác soạn.

 Lời đầu sách

 Thơ của tiên sinh Thiệu Khang Tiết (tức Thiệu Ung, nhà triết học và học giả Kinh Dịch đời Tống) có câu: "Mỗi vật xưa nay có một thân, trong một thân lại có một trời đất. Biết muôn vật đều đủ sẵn ở nơi ta, thì đâu chịu tách Tam tài (trời, đất, người) ra mà lập gốc riêng. Lòng trời ở chính giữa mà chia ra sự tạo hóa, con người dựa vào lòng mình mà dựng nên mưu lược. Lời của bậc tiên cũng có hai mặt; Đạo không tự vận hành suông, mà chỉ ở nơi con người."

 Đây là cương lĩnh chung của việc đoán theo Kinh Dịch. Thầy Quý Ngân Quốc quá cố cũng cho rằng Kinh Dịch phải dùng linh hoạt. Thầy có hai ví dụ: thấy nước chảy tới đầu bờ ruộng thì biết người bệnh sắp chết; thấy người ngồi cưỡi lên bậc cửa mà hỏi chuyện thi cử thì biết chắc người ấy sẽ được nhận học theo diện đào tạo theo hợp đồng (?). Đó là người nắm được cốt tủy của Kinh Dịch. Người học Lục Nhâm không thể không biết điều này.

 Mục lục

 Lời tựa của tác giả

 Lời tựa của họ Trình

 Quyển một: Chú thích bài phú "Tâm ấn"

 Quyển hai: Chú thích bài phú "Chỉ chưởng"

 Quyển ba: Lục Nhâm hội toản chiêm nghiệm chỉ nam (tập hợp các quẻ đã xem và đã ứng nghiệm)

 Quyển bốn: Đại Lục Nhâm thần sát chỉ nam (thần sát: các "sao" tốt và xấu, tính theo can chi, dùng để đoán lành dữ)

 Lời tựa của tác giả

 Thuật Lục Nhâm truyền lại từ rất xưa. Qua các đời Chu, Hán, Đường, Tống cho đến cuối đời Minh, danh gia xuất hiện nối nhau, vậy mà ngày nay đã suy tàn.

 Tôi xuất thân nhà nông, đời đời vừa làm ruộng vừa đọc sách. Không phải tôi chê thời nay mà chuộng thời xưa, nhưng vốn ưa thích Ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, nền tảng của các môn thuật số). Cuối mùa thu năm Canh Tuất, tôi bỏ một trăm bảy mươi đồng mua được bộ "Cải lương Đại Lục Nhâm toàn thư, ba loại" do Giang Đông thư cục ở Thượng Hải in thời Dân Quốc. Ba mươi năm khổ công đọc không ngừng, thỉnh thoảng xem quẻ cho người, nhưng thực ra chỉ để tìm hiểu lẽ của nó mà tự vui. Tuy nhiều quẻ ứng nghiệm, cũng chẳng qua vì tôi ham thích mà thôi.

 Thế nhưng ngày nay, sách về Nạp giáp (phép bói Kinh Dịch gắn can chi vào các hào của quẻ) và về Tinh mệnh (xem số mệnh theo sao và giờ sinh) nhiều đến chất đầy nhà, trâu kéo đổ mồ hôi; còn sách về môn Nhâm thì đếm được trên đầu ngón tay, thật đáng lo. Vì vậy tôi có ý gom những điều mình học được, cảm được thành một tập. Tôi chen vào hàng sách Nhâm như kẻ thổi sáo cho đủ số (lời khiêm tốn: không giỏi mà vẫn góp mặt), để đáp lòng tôn kính môn Nhâm, và để giết thời gian những ngày dài nhàn rỗi.

 Nhưng hiền như thánh Khổng mà còn "chỉ thuật lại chứ không tự sáng tác", thì bọn hậu sinh chúng tôi đâu dám tự đề "người nào đó soạn". Trộm nghĩ, trong các sách tôi đã đọc, bộ "Đại toàn" và bộ "Chỉ nam" là chuẩn mực nhất của môn Nhâm. Bộ "Đại toàn" gom nhiều loại thành tổng tập, rườm rà, không thể đọc ngay được. Bộ "Chỉ nam" thì lời gọn mà ý đủ, khiến người ta phải suy ngẫm sâu; nhưng sách chỉ gợi ý mà không nói hết, chưa bàn kỹ các chi tiết, nên người học sau không có đường vào. Vì thế tôi chú thích sơ lược, mạo muội thêm ý riêng, dẫn ít ví dụ thực tế, gắng làm chút việc bổ trợ, mong được như "ném viên gạch để dẫn ra ngọc" (đưa ra ý kém cỏi để người giỏi góp ý hay hơn).

 Tôi chen chân vào môn Nhâm mà chưa tìm ra lối, chỉ là kẻ làm ruộng, lời lẽ quê mùa, e làm bẩn mắt các bậc danh gia. Sai sót ắt còn nhiều, mong các bậc thông thạo chỉ bảo cho. Đó là lời tựa.

 Trương Hồng, người Bắc Hải, viết vào mùa thu năm Canh Thìn.

 Lời tựa gốc

 Thuở đầu tôi học lối văn thi cử. Cha tôi (nay đã mất) dạy rằng văn bát cổ (lối văn tám vế dùng trong thi cử thời Minh, Thanh) là món nghề hay, hợp thời. Nhưng muốn dòm thấu chỗ sâu kín của trời và người, muốn giữ được tư cách làm thầy cho bậc đế vương, thì không có sách lạ không làm nên công. Mỗi khi có điều lạ, tôi liền vui thích tìm hiểu. Vì thế tôi đọc lời xưa của chín học phái (Cửu lưu: Nho, Đạo, Âm dương, Pháp, Danh, Mặc, Tung hoành, Tạp, Nông), có lúc bỏ ăn quên ngủ.

 Một hôm đọc sách về Tam thức (ba môn bói lớn: Thái Ất, Kỳ Môn Độn Giáp và Lục Nhâm), tôi biết rằng các môn này do Cửu Thiên Huyền Nữ (một vị nữ thần trong truyền thuyết) trao cho Hiên Viên (tức Hoàng Đế, vị vua thời thượng cổ) để diệt Si Vưu (thủ lĩnh bộ lạc nổi loạn thời thượng cổ). Trong ba môn, Lục Nhâm lại càng phức tạp, nhiều mối; không khổ công như chín năm ngồi quay mặt vào vách (như tổ Đạt Ma tu thiền) thì không thể đến tận nguồn. Thấm được tinh túy của nó thì có thể nuôi tính, giữ thân; đem phần thừa ra dùng thì có thể liệu địch, biết thắng.

 Trên dưới trong khoảng nghìn trăm năm (?), nhà Chu có Tử Nha (Khương Thái Công), nước Việt có Thiếu Bá (Phạm Lãi), nhà Hán có Tử Phòng (Trương Lương); từ thời Tam Quốc đến nay chỉ có Khổng Minh nước Thục (Gia Cát Lượng) và Thanh Điền đời Minh (Lưu Cơ, tức Lưu Bá Ôn) mà thôi. Đâu phải hạng học trò chỉ biết câu chữ tầm thường mà chỗ nào cũng có (?)!

 Năm Giáp Thân niên hiệu Sùng Trinh (1644), Đốc sư (quan tổng chỉ huy quân đội một vùng) là Sử nguyên phụ (tức Sử Khả Pháp; "nguyên phụ" là đại thần đứng đầu triều) gửi thư khẩn mời tôi. Mời đến lần thứ hai tôi mới nhận lời. Ông đặt tôi ngồi ở ghế trước dành cho người hiền, tâu xin bổ tôi làm Tư lý (quan coi việc hình án) ở vùng Trung Châu (Hà Nam). Trên đường qua Hoài Âm, tôi gặp được thầy Trần Công Hiến. Chúng tôi cùng đối chiếu điều mình học, cùng than rằng Bá Nhạc (người giỏi xem ngựa; ý nói người biết nhận ra tài) chẳng mấy khi có.

 Công Hiến là con nhà tướng ở Duy Dương (tức Dương Châu). Từ đời ông cha đến anh em, văn thì nổi trong làng văn, võ thì dũng mãnh như hổ, tiếng tăm khắp trong nước. Ông lại sinh ra đã có sức khỏe, dũng mãnh, mê học các thuật lạ. Các thiên "Thái Công" (binh thư tương truyền của Khương Thái Công), "Âm Phù" (Âm Phù kinh, sách Đạo gia bàn mưu lược) cùng thuật Hoàng Lão (học thuyết Đạo gia của Hoàng Đế và Lão Tử) ông đều thấu suốt trong lòng.

 Trước kia ông xin ra trận với Đại tư mã (Thượng thư bộ Binh) là tiên sinh Vương Tễ Vũ, lại dâng thư bàn việc đồn điền (cho quân lính khai khẩn ruộng ở nơi đóng quân), được biết đến và giao nhiệm vụ, làm việc có thành quả. Bỗng bị lời gièm pha ngăn trở, chí lập công chưa thành, người hiểu biết đều tiếc. Ông lặng lẽ nghiên cứu Lục Nhâm, rét nóng không nghỉ, lên Yên Kinh (Bắc Kinh) học hỏi, nổi danh ngang với hai ông Đồ Tùng Đình và Hà Bán Hạc. Từ đó các bậc quan sang đến hỏi việc lạ, không ngày nào trống giờ. Ông cứ thế buông lời mà nói, không việc gì không trúng một cách lạ lùng.

 Những người ham chuyện khen ngợi, chia loại biên soạn, chọn ra hơn trăm quẻ, xin dùng để tóm hết đại khái mọi việc. Ngoài ra ông còn chú giải bài "Tâm ấn phú" và bài "Chỉ chưởng phú", lại thử nghiệm qua các kinh sách, làm thành một tập "Hội toản", rồi đem tất cả khắc in để truyền rộng. Đọc thêm các sách "Tâm kính", "Tất pháp", "Hỗ biến", "Trung hoàng" thì thấy sách này gọn mà có chứng nghiệm, như nhìn qua ống tuy hẹp mà thấy được xa. Muốn có đường tắt chỉ hướng thì không gì hơn sách này. Đây quả là chiếc bè ở bến mê, ngọn đuốc lúc đi đêm. Nghiên cứu cho tinh thì lý vào đến từng sợi lông trâu (cực kỳ tỉ mỉ), ứng nghiệm nhanh như dùi đánh thì trống kêu. Cần gì tìm rộng các sách khác cho thêm rối? Vì vậy tôi đặc biệt viết lời dẫn này đặt ở đầu sách.

 Ngày lành giữa mùa hạ, năm thuộc kỳ thượng nguyên (?) của triều hiện nay. Em là Chu Nguyên Thự, hiệu Long Tùy, người Nam Châu, đề tại hội Bích Hồ ở đất Hàn.

 Người đời bàn về quẻ Nhâm, ai cũng tự khoe mình thần diệu sáng suốt, miệng tuôn lời như sông dài; nhưng xét qua sự ứng nghiệm thì không khỏi có chỗ sai lệch! Tôi dốc lòng vào thuật này gần hai mươi năm, thường than rằng chỗ huyền diệu của nó khó mà hiểu cho cùng. Tuy sau khi xem quẻ cũng nhiều lần đoán trúng một cách lạ lùng, nhưng tôi vẫn luôn áy náy vì chưa được người tài giỏi chỉ điểm. Hễ có bậc quân tử giỏi môn này đến đây, chưa lần nào tôi không tìm đến tận nhà ra mắt, hỏi han chỗ sở trường.

 Giữa mùa xuân năm Canh Dần, tôi đến thăm ông Trần Công Hiến ở Hàn Thượng. Công Hiến cứ thế buông lời mà nói, điều gì cũng dựa vào lý; đến khi đối chiếu với sự việc thì khớp như hai nửa tờ khế ước ghép lại. Thật đúng là Quản Lộ, Quách Phác (hai danh gia bói toán thời Tam Quốc và đời Tấn) của đời nay, là Lý, Viên, Chiêm (Lý Thuần Phong, Viên Thiên Cương đời Đường và một người họ Chiêm (?)) nổi lên về sau vậy!

 Nhân đó tôi nói với ông: Cất trong rương, sao bằng treo ở cổng kinh thành (công bố cho thiên hạ cùng biết)? Công Hiến vâng dạ. Vậy là chọn hơn trăm quẻ đã ứng nghiệm, cùng với tập "Hội toản" chia theo mục do ông soạn, đem khắc lên ván gỗ lê, gỗ táo (khắc ván in sách). Hai bài phú "Tâm ấn" và "Chỉ chưởng" của người xưa do ông chú giải thêm thì dễ hiểu, gọn mà làm theo được. Lại có sách "Thần sát đồ vị" (vị trí các thần sát trên bàn quẻ) của ông Trang Công Viễn, gạt bỏ chỗ sai, sửa lại chỗ lầm, đều là đường tắt chỉ hướng. Nên tôi gộp lại đem in, công bố cho những người cùng sở thích, cũng là theo ý người xưa: lành dữ cùng lo với mọi người vậy.

 Ôi! Đạo này chìm lấp đã lâu, môn học gần như tuyệt truyền khó mà nối tiếp; thông suốt được nó một cách thần diệu hay không là ở nơi mỗi người.

 Tháng Dương (tháng Hợi) năm Nhâm Thìn niên hiệu Thuận Trị, Trình Khởi Loan, hiệu Tường Vân, người Tân An, đề tại nhà Sùng Đức ở Bạch Hạ.

 Hàn là tên xưa của Dương Châu; tháng Dương là tháng Hợi; Bạch Hạ là tên cũ của Nam Kinh.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video