Thiên 14 — Truyện số 14: Kinh Tu-đại-noa

 (14) Kinh Tu-đại-noa

 Ngày xưa, vua nước Diệp Ba hiệu là Thấp Tùy, tên là Tát-xà. Vua trị nước theo lẽ chính, dân chúng không oán hận. Vua có thái tử tên Tu-đại-noa, dung nghi rạng rỡ khắp đời, lòng từ và lòng hiếu khó ai sánh. Thái tử lấy tứ đẳng che chở khắp nơi, lời nói không làm tổn thương ai. Vua chỉ có một con trai nên quý vô lượng. Thái tử thờ cha mẹ như thờ trời. Từ khi biết suy nghĩ, thái tử thường nguyện bố thí, cứu giúp quần sinh, nghĩ rằng: "Để đời sau ta hưởng phúc vô cùng." Kẻ ngu không thấy sự biến đổi vô thường, cho rằng của cải có thể giữ mãi. Bậc có trí thấy rõ của cải thuộc về năm nhà, nên chuộng bố thí. Chư Phật mười phương, các bậc duyên nhất giác và các bậc tôn quý không vướng mắc, không ai không khen bố thí là báu nhất ở đời.

 Thái tử bèn mở rộng bố thí khắp nơi, ân huệ đến với chúng sinh. Ai muốn áo cơm thì vừa nghe xin liền cho. Vàng bạc, các thứ châu báu, xe ngựa, ruộng nhà, ai cầu gì cũng cho. Tiếng thơm lan xa, bốn biển đều ngợi khen. Vua cha có một con voi trắng, oai mãnh, sức mạnh quật ngã được sáu mươi con voi. Nước thù đến đánh, voi này luôn thắng. Các vua nước thù bàn rằng: "Thái tử hiền thánh, ai cầu gì cũng cho. Hãy sai tám phạm chí đến chỗ thái tử xin con voi trắng. Nếu xin được, ta sẽ tạ ơn các ông hậu hĩ." Tám người nhận lệnh liền đi. Họ mặc áo da hươu, đi guốc dép, cầm bình, chống gậy (?), lặn lội đường xa qua các quận huyện hơn nghìn dặm mà đến nước Diệp Ba. Tất cả chống gậy, co một chân, đứng hướng vào cửa cung, nói với vệ sĩ: "Chúng tôi nghe thái tử bố thí cho kẻ nghèo thiếu, ơn thấm đến quần sinh, nên từ xa lặn lội đến xin thứ chúng tôi còn thiếu." Vệ sĩ liền vào tâu đúng như sự việc.

 Thái tử nghe vậy, vui mừng chạy ra đón như con thấy cha mẹ, cúi đầu chạm chân họ, hỏi han an ủi: "Các ông từ đâu đến? Thân thể mệt nhọc thế nào? Muốn cầu xin điều gì mà đứng một chân?" Họ đáp: "Đức sáng của thái tử vang khắp tám phương, trên thấu trời xanh, dưới đến suối vàng, vòi vọi như Thái Sơn, không ai không ngợi khen ngưỡng mộ. Ngài là con của trời người, lời nói ra ắt chân thật đáng tin. Nếu ngài chuộng bố thí, không trái nguyện của mọi người, thì nay chúng tôi muốn xin con voi trắng đi trên hoa sen, tên là La-xà-hòa-đại-đàn." Thái tử nói: "Rất tốt. Các vị muốn vàng bạc, các thứ báu, cứ tùy ý mà cầu, đừng tự ngại." Rồi sai người hầu: "Mau thắng yên cương vàng bạc cho voi trắng, dắt đến đây." Thái tử tay trái cầm cương voi, tay phải cầm bình vàng rửa tay cho các phạm chí, rồi vui vẻ, từ ái trao voi. Các phạm chí rất mừng, chú nguyện xong thì cùng cưỡi voi, cười mà đi.

 Tướng quốc và bách quan không ai không buồn bã, đều nói: "Con voi này mạnh nhất, nước nhờ nó mà yên. Mỗi khi giao chiến, quân thù đều kinh hãi bỏ chạy. Nay lại đem cho nước thù thì còn nương vào đâu?" Họ cùng vào yết kiến, tâu rằng: "Voi trắng có sức quật ngã sáu mươi con voi, là báu vật đánh lui giặc của nước này, vậy mà thái tử đem cho kẻ thù lớn. Kho tàng ngày một trống rỗng. Thái tử tự ý bố thí không ngừng, trong vài năm nữa, bọn thần e rằng cả nước cùng vợ con của chúng thần ắt cũng thành vật bố thí." Vua nghe lời ấy, buồn bã hồi lâu rồi nói: "Thái tử ưa thích Phật đạo, lấy việc giúp kẻ cùng khốn, cứu người thiếu thốn, từ ái nuôi dưỡng quần sinh làm đầu mọi hạnh. Nếu ngăn cấm, lại giam giữ trừng phạt, thì đó là vô đạo." Bách quan đều nói: "Răn dạy mài giũa thì theo lễ không có gì sai, còn giam phạt là tàn ngược, bọn thần đâu dám nghe theo. Xin đuổi thái tử ra khỏi nước, cho ở nơi đồng nội, trong mười năm để tự thẹn mà hối lỗi. Đó là nguyện vọng của bọn thần." Vua liền sai sứ đến bảo thái tử: "Voi là báu của nước, sao lại đem cho kẻ thù? Ta không nỡ trừng phạt, hãy mau ra khỏi nước."

 Sứ vâng mệnh nói đúng như thế. Thái tử đáp: "Tôi không dám trái mệnh trời. Xin được bố thí cứu người thiếu thốn trong bảy ngày, rồi ra khỏi nước cũng không hận." Sứ về tâu lên. Vua nói: "Đi ngay, không cho." Sứ trở lại báo: "Vua không thuận." Thái tử lại nói: "Tôi không dám trái mệnh trời. Tôi có của riêng, không dám xâm phạm của nước." Sứ lại tâu lên, vua liền chấp thuận. Thái tử vui mừng sai người hầu: "Trong dân chúng ai nghèo thiếu, hãy khuyên họ mau đến, muốn gì cứ cho, đừng trái ý." Đất nước, quan tước, ruộng nhà, của báu đều như mộng huyễn, không gì không tiêu mất. Muôn dân lớn nhỏ chạy đến cửa cung. Thái tử đem đồ ăn uống, áo chăn, bảy báu cùng các thứ châu quý, tùy dân muốn gì mà bố thí cho đến hết. Người nghèo đều thành giàu.

 Vợ thái tử tên Mạn-để, là con gái một vị vua, dung nhan rực rỡ, cả nước không ai sánh, từ đầu đến chân đều đeo chuỗi anh lạc bảy báu. Thái tử nói với vợ: "Hãy dậy nghe ta nói. Đại vương đày ta đến núi Đàn Đặc, hạn mười năm. Nàng có biết không?" Người vợ kinh hãi đứng dậy, nhìn thái tử rơi lệ mà hỏi: "Có tội gì mà bị đuổi đi, phải bỏ ngôi tôn vinh trong nước để ở núi sâu?" Thái tử đáp: "Vì ta bố thí làm hao hụt của trong nước, lại đem con voi danh tiếng, báu vật chiến trận, cho nhà thù, nên vua và quần thần giận mà đuổi ta." Người vợ liền chúc nguyện cho nước được mùa, vua quan và muôn dân giàu có, sống lâu vô cùng, rồi nói: "Chỉ nên lập chí ở chốn núi đầm kia, thành tựu đạo và thệ nguyện lớn."

 Thái tử nói: "Chốn núi đầm ấy là nơi đáng sợ, hổ sói thú dữ, khó mà ở được. Lại có độc trùng, võng lượng, quỷ dữ, sấm sét, gió mưa, mây mù, rất đáng sợ. Lạnh nóng quá độ, cây cối khó nương. Gai tật lê (?), sỏi đá, không phải thứ nàng chịu nổi. Nàng là con bậc vương giả, sinh trong vinh lạc, lớn lên trong cung, áo thì mềm mịn, ăn uống ngon ngọt, nằm thì có màn trướng, các tiếng nhạc rộn tai, muốn gì được nấy. Nay ở núi đầm, nằm thì nệm cỏ, ăn thì quả loả, người thường không chịu nổi, nàng chịu sao được?" Người vợ nói: "Đồ mịn đẹp, các thứ báu, màn trướng, đồ ngon có ích gì cho thiếp, nếu phải sống chia lìa với thái tử? Đại vương ra đi lấy phướn làm cờ hiệu, lửa lấy khói làm hiệu, đàn bà lấy chồng làm hiệu. Thiếp nương vào thái tử như trẻ nương cha mẹ. Khi thái tử ở trong nước bố thí khắp bốn phương xa, thiếp đều cùng chung nguyện. Nay ngài sắp trải qua hiểm nguy mà thiếp vẫn ở lại giữ vinh hoa, há phải đạo nhân sao? Nếu có kẻ đến xin mà thiếp không được thấy chồng, lòng đau đứt, ắt chết không nghi."

 Thái tử nói: "Người nước xa đến xin vợ con, ta cũng không có lòng từ chối. Nếu nàng vì tình luyến mà trái đạo bố thí, sẽ cắt đứt hết ơn thấm lớn lao, phá hỏng trọng trách của ta." Người vợ nói: "Thái tử bố thí, khắp đời hiếm có. Xin hãy hoàn tất thệ nguyện lớn, chớ mỏi mệt. Trăm nghìn vạn đời không ai như chàng. Còn trọng trách đến thành Phật, thiếp không dám trái." Thái tử nói: "Tốt." Liền dẫn vợ con đến từ biệt mẹ, cúi đầu sát đất, đau xót thưa: "Xin mẹ gác bỏ nỗi lo nặng, giữ gìn thân ngọc. Việc nước bận rộn, xin mẹ thường lấy lòng từ mà can gián, chớ để vua tự ý làm oan uổng dân trời. Hãy nhẫn điều không thể nhẫn, ôm lòng nhẫn nhục là báu."

 Mẹ nghe lời từ biệt, quay lại nói với người hầu: "Thân ta như đá, lòng như sắt cứng. Nay có một đứa con mà bị đuổi đi, ta còn lòng dạ nào nữa? Khi chưa có con, ta kết nguyện cầu con nối dõi. Ngày mang thai như cây ngậm hoa, ngày ngày mong cho nó thành. Trời không đoạt nguyện, cho ta có con. Nay nuôi đến thành người, lại phải sống chia lìa sao?" Trong hàng phu nhân, phi thiếp, kẻ ghen ghét thì hả hê vui mừng, không còn kính trọng nữa. Thái tử cùng vợ con cúi đầu lạy rồi lui ra. Trong cung lớn nhỏ, không ai không nghẹn ngào. Ra ngoài, thái tử đau xót từ biệt bách quan, quan lại và dân chúng, rồi cùng vợ con ra khỏi thành. Không ai không thầm nói: "Thái tử là thánh linh của nước, quý hơn mọi báu vật, cha mẹ lòng dạ nào mà đuổi đi?" Thái tử ngồi ngoài thành, cảm tạ những người đưa tiễn và bảo họ trở về. Muôn dân lạy phục, thảy đều than khóc. Có người đấm ngực giậm chân, kêu trời, tiếng vang chấn động cả nước.

 Thái tử cùng vợ lên đường. Tự biết đã xa nước nhà, thái tử ngồi dưới một gốc cây. Có phạm chí từ xa đến xin, thái tử cởi áo quý trên người cùng châu ngọc của vợ con, đem cho hết. Rồi cho vợ con lên xe, cầm cương mà đi. Vừa lên đường lại gặp phạm chí đến xin ngựa, thái tử đem ngựa cho, rồi tự vào giữa càng kéo xe đi tiếp. Lại gặp phạm chí đến xin xe, thái tử liền cho vợ con xuống, đem xe cho. Xe ngựa, áo cừu, báu trên thân cùng các vật của thái tử đều hết sạch, không còn gì. Thái tử bảo vợ bế con gái, tự mình bế con trai. Khi ở trong nước, thái tử đem voi danh tiếng, các thứ báu, xe ngựa cho người, đến khi bị hủy nhục, xua đuổi, chưa từng giận hay hối. Vợ chồng hòa lòng theo nhau, vui vẻ vào núi. Ba lần bảy, hai mươi mốt ngày mới đến núi Đàn Đặc.

 Thái tử thấy núi cây cối tốt tươi, suối chảy nước ngon, trái ngọt đầy đủ. Vịt trời, nhạn, uyên ương bơi đùa trong đó, trăm loài chim ríu rít hòa nhau, hót thiết tha. Thái tử thấy vậy, nói với vợ: "Nàng xem núi này, cây cối cao ngất trời, ít cây gãy hại, bầy chim hót thiết tha, chỗ nào cũng có suối, các thứ trái rất nhiều để làm đồ ăn uống. Chỉ chuyên lo việc đạo, chớ trái lời thề." Các đạo sĩ trong núi đều giữ tiết, ham học. Có một đạo sĩ tên A-chu-đà, ở lâu trong núi, có đức huyền diệu. Thái tử liền cùng vợ con đến cúi đầu lạy, lui ra chắp tay đứng, thưa với đạo sĩ: "Tôi đem vợ con đến đây học đạo, xin ngài rủ lòng từ lớn dạy bảo, cho chí tôi được thành." Đạo sĩ dạy bảo, thái tử noi theo. Họ lấy củi cỏ làm nhà, búi tóc, mặc áo cỏ gian, ăn trái, uống nước suối. Con trai tên Da-lợi, mặc áo cỏ nhỏ, theo cha ra vào. Con gái tên Kế-noa-diên, mặc áo da hươu, theo mẹ ra vào. Ở núi được một đêm, trời làm cho suối thêm nước, vị càng ngọt, cây thuốc, cây cối và trái quý đều tươi tốt.

 Sau đó, ở huyện Cưu Lưu có một phạm chí già nghèo, vợ đang tuổi xuân, dung nhan đoan chính. Một hôm nàng xách bình đi múc nước, giữa đường gặp bọn thiếu niên chặn lại chế giễu: "Cô nghèo quá không tự sống nổi, nên tham của lão kia, mong về sống nhờ chăng? Lão ấy học đạo mà trong lòng bế tắc, không thông kỷ cương giáo hóa, hiếm thấy người thứ hai như thế, chuyên ngu ngốc ương bướng (?). Cô ham cái gì ở lão? Mặt mũi xấu đen, mũi tẹt dẹp (?), thân thể quặn vẹo, mặt nhăn, môi trề (?) (chữ này đọc theo phiên thiết Đinh-Khả), nói năng lắp bắp, hai mắt lại xanh, hình dạng như quỷ, khắp thân không chỗ nào đẹp, ai mà không ghét. Cô làm vợ lão, không thấy thẹn chán sao?" Người vợ nghe họ chế giễu chồng mình, rơi lệ nói: "Tôi thấy lão ấy râu tóc bạc trắng như sương phủ cây. Sớm tối tôi mong lão chết sớm mà chưa được như nguyện, chẳng biết làm sao."

 Nàng về kể lại đầy đủ sự việc với chồng, rồi nói: "Ông phải có tôi tớ để tôi khỏi đi múc nước. Nếu cứ như bây giờ, tôi sẽ bỏ ông." Chồng nói: "Ta nghèo, lấy đâu ra người sai khiến?" Vợ nói: "Tôi nghe có bậc thượng sĩ bố thí tên Tu-đại-noa, lòng từ lớn cứu giúp mọi người, làm hao hụt của nước, nên vua và quần thần đày ra ở trong núi. Ông ấy có hai đứa con, ông đến xin thì ông ấy sẽ cho." Vợ nói nhiều lần, vợ yêu khó trái, phạm chí liền nghe lời. Hắn đến nước Diệp Ba, tới cửa cung hỏi: "Thái tử ở đâu?" Vệ sĩ tâu lên. Vua nghe lời ấy, lòng thắt nghẹn, nước mắt nước mũi giàn giụa, một lúc mới nói: "Thái tử bị đuổi chỉ vì bọn này, nay lại có kẻ đến nữa sao?" Vua cho gọi vào yết kiến, hỏi han an ủi và hỏi lý do. Phạm chí đáp: "Ơn thấm và tiếng thơm của thái tử, xa gần đều ca ngợi, nên tôi từ xa đến quy phục, mong được sống lại." Vua nói: "Thái tử đã đem các thứ báu bố thí hết sạch, nay ở núi sâu, áo cơm không đủ, lấy gì cho ngươi?" Đáp: "Đức sáng vòi vọi, từ xa tôi hết lòng ngưỡng mộ, chỉ quý được thấy dung nhan sáng rỡ, đến chết cũng không hận." Vua sai người chỉ đường cho hắn.

 Dọc đường, phạm chí gặp một người thợ săn, hỏi: "Ông đi khắp các núi, có thấy thái tử không?" Thợ săn vốn biết nguyên do thái tử bị đuổi, nổi giận mắng: "Ta chém đầu ngươi! Ngươi hỏi thái tử làm gì?" Phạm chí thẹn và sợ, nghĩ thầm: "Ta ắt bị người này giết mất, phải dùng mưu mà lừa hắn." Bèn nói: "Vua và quần thần sai tôi gọi thái tử về nước làm vua." Thợ săn đáp: "Rất tốt." Rồi mừng rỡ chỉ chỗ.

 Từ xa, phạm chí thấy một căn nhà nhỏ. Thái tử cũng thấy hắn đến. Hai đứa con thấy hắn thì trong lòng kinh sợ. Anh em cùng nói: "Cha ta chuộng bố thí, mà người này đến. Của cải đã hết, không còn gì để cho, ắt cha sẽ đem anh em ta cho hắn." Rồi nắm tay nhau cùng trốn. Mẹ vốn có đào một cái hố che kín, vừa chứa được người. Hai đứa vào trong, lấy củi phủ lên, dặn nhau: "Cha gọi cũng đừng thưa." Thái tử ngẩng lên hỏi han, mời hắn ngồi, đặt trái cây và nước quả trước mặt. Ăn uống xong, thái tử an ủi: "Ông đi đường xa chắc mệt mỏi lắm." Hắn đáp: "Tôi từ đằng kia đến, khắp người đau nhức, lại rất đói khát. Tiếng thơm sáng của thái tử, tám phương đều khen ngợi, vòi vọi chiếu xa như Thái Sơn. Thiên thần, địa kỳ, ai mà không khen hay. Nay vì cùng khốn, tôi cố từ xa đến quy phục, mong kéo dài mạng hèn." Thái tử xót thương nói: "Của cải đã hết, tôi chẳng tiếc gì." Phạm chí nói: "Ngài có thể cho tôi hai đứa con để nuôi tôi lúc tuổi già." Thái tử đáp: "Ông từ xa đến xin con, tôi không có lòng trái ý."

 Thái tử gọi con. Anh em sợ hãi, bảo nhau: "Cha gọi tìm, ắt đem ta cho quỷ." Chúng trái lệnh, không thưa. Thái tử đoán chúng ở trong hố, gạt củi ra thì thấy. Hai đứa ra ôm cha, run rẩy khóc lóc, kêu gào mà nói: "Kia là quỷ, không phải phạm chí. Chúng con thấy phạm chí nhiều lần, chưa ai có mặt mũi như thế. Đừng đem chúng con làm đồ ăn cho quỷ. Mẹ đi hái trái sao về muộn thế! Hôm nay chắc chúng con chết, bị quỷ ăn thịt. Mẹ về tìm chúng con sẽ như bò mẹ tìm con bê, chạy cuồng thương khóc, lúc ấy cha ắt hối hận." Thái tử nói: "Từ khi sinh ra bố thí, ta chưa từng hối chút nào. Ta đã hứa rồi, các con chớ trái." Phạm chí nói: "Ngài lấy lòng từ rộng khắp mà ban cho. Nếu mẹ chúng về thì sẽ phá ơn lớn của ngài, trái bản nguyện của tôi, chi bằng đi sớm." Thái tử nói: "Ông nguyện xin con nên từ xa đến, tôi quyết không dám trái, ông có thể đi ngay." Thái tử tay phải rưới nước rửa tay cho phạm chí, tay trái nắm con, trao cho hắn. Phạm chí nói: "Tôi già, hơi sức yếu. Chúng bỏ trốn chạy về chỗ mẹ thì tôi làm sao bắt lại được? Thái tử đã ban ơn lớn thì hãy trói lại mà giao cho tôi." Thái tử giữ con cho phạm chí trói, rồi tự tay cầm đầu dây trao cho hắn.

 Hai đứa trẻ ngã nhào, lăn lộn trước mặt cha, kêu khóc gọi mẹ: "Thiên thần, địa kỳ, các thần núi, thần cây, xin một lần báo cho mẹ con biết rằng hai đứa con đã bị đem cho người, mẹ hãy mau bỏ trái cây mà về, để được thấy nhau một lần." Tiếng ai oán cảm động nhị nghi. Thần núi xót thương, làm một tiếng vang lớn như sấm động. Lúc ấy người mẹ đang hái trái, lòng bồn chồn, ngẩng nhìn trời xanh không thấy mây mưa. Mắt phải giật, nách trái ngứa, sữa ở hai vú chảy ra không dứt. Người mẹ nghĩ: "Điềm lạ này rất lớn, ta cần trái cây làm gì? Phải mau về xem con, có chuyện gì chăng?" Nàng bỏ trái quay về, hoảng hốt như điên.

 Đế Thích nghĩ: "Chí Bồ-tát cao lớn, muốn thành tựu trọng trách của thệ nguyện lớn. Nếu vợ về đến nơi sẽ phá chí cao ấy." Bèn hóa làm sư tử ngồi chắn đường. Người vợ nói: "Ngài là vua trong loài thú, ta cũng là con vua trong loài người, cùng ở núi này. Ta có hai con đều còn nhỏ dại, từ sáng chưa ăn, đang mong ta về." Sư tử tránh đi, nàng được đi tiếp. Đế Thích lại vòng ra phía trước, hóa làm sói trắng. Nàng nói như trước, sói lại tránh đi. Đế Thích lại hóa làm hổ, đợi phạm chí đi xa rồi mới lui.

 Nàng về đến nơi, thấy thái tử ngồi một mình, buồn bã sợ hãi nói: "Con thiếp đâu mà nay chàng ngồi một mình? Các con thường mong thấy thiếp mang trái về, chạy ùa đến, ngã xuống đất lại đứng dậy, nhảy nhót cười vui nói: 'Mẹ về rồi, con đói được no rồi.' Nay không thấy chúng, chàng đã đem cho người rồi sao? Thiếp ngồi thì con đứng hai bên trái phải, thấy thân thiếp có bụi thì tranh nhau phủi. Nay con không đến, lại không biết ở đâu. Chàng đem cho ai, hãy nói ngay cho thiếp. Thiếp cầu khấn trời đất, tình thật khó nói hết, mới có được những đứa con hiền. Nay đồ chơi của con, voi đất, bò đất, ngựa đất, heo đất cùng các đồ khéo lặt vặt nằm ngổn ngang trên đất, thấy mà lòng đau xót, thiếp sắp phát điên. Hay chúng bị hổ sói, quỷ mị (?), trộm cướp nuốt mất? Mau gỡ mối thắt này cho thiếp, không thì thiếp chết mất."

 Thái tử hồi lâu mới nói: "Có một phạm chí đến xin hai con, nói tuổi già mạng yếu, muốn có chúng để tự giúp mình. Ta đã đem cho." Nàng nghe lời ấy, đau xót nhảy lên rồi ngã vật xuống đất, lăn lộn thương khóc, rơi lệ nói: "Quả đúng như điềm mộng. Trong một đêm, thiếp mộng thấy một phạm chí già khọm (?), nghèo khổ, cắt hai vú thiếp rồi cầm chạy đi. Chính là việc hôm nay." Nàng thương khóc kêu trời, chấn động cả núi, nói: "Con ta đâu rồi, phải đi tìm thế nào?" Thái tử thấy vợ thương khóc quá mức, bảo rằng: "Ta vốn đã thề ước với nàng, nàng hết lòng kính thuận vâng theo. Chí ta ở đại đạo, chuộng cứu chúng sinh, ai cầu gì cũng cho, lời thề rất rõ ràng. Nay nàng thương khóc làm loạn lòng ta." Người vợ nói: "Thái tử cầu đạo, sao mà khó nhọc đến thế! Kẻ sĩ là bậc tôn trong nhà, đối với vợ con không việc gì không tự quyết, huống chi là bậc tôn quý trong loài người?" Rồi nàng nguyện rằng: "Điều chàng cầu ắt sẽ được, như bậc Nhất thiết trí."

 Đế Thích và chư thiên thảy đều bàn: "Thái tử hoằng đạo, bố thí khắp nơi, không ai hơn. Hãy thử bằng người vợ, xem lòng thế nào." Đế Thích hóa làm phạm chí đến trước mặt thái tử nói: "Tôi nghe ngài mang lòng nhân như trời đất, cứu khắp quần sinh, bố thí không từ chối, nên đến quy phục. Vợ ngài hiền trinh, tiếng thơm đức hạnh vang xa, nên tôi đến xin. Ngài có chịu cho không?" Thái tử đáp: "Rất tốt." Rồi lấy tay phải cầm nước rửa tay phạm chí, tay trái dắt vợ toan trao. Chư thiên chúc tụng, không ai không khen hay. Trời đất bỗng chấn động lớn, người và quỷ không ai không kinh sợ. Phạm chí nói: "Thôi, tôi không lấy." Thái tử đáp: "Người vợ này có điều gì xấu sao? Những điều xấu của đàn bà, nàng đều không có. Lễ nghĩa của đàn bà, nàng đầy đủ bậc nhất. Vả lại vua cha nàng chỉ có một con gái này. Nàng hết lễ thờ chồng, không tránh lầm than, áo cơm có là được, không đòi mịn ngon, siêng năng tinh tiến, khỏe mạnh, dung nhan hơn người. Ông nhận nàng thì tôi vui, giúp người trừ khổ là điều tốt nhất."

 Phạm chí nói: "Người vợ hiền thục quả như lời ngài. Tôi kính vâng nhận lấy, rồi gửi nàng lại cho ngài, chớ đem cho người khác." Lại nói: "Ta là Thiên Đế Thích, không phải người tầm thường ở đời, đến để thử ngài. Ngài chuộng trí tuệ Phật, là gương mẫu khó ai sánh. Nay ngài nguyện điều gì, cứ tùy ý cầu, ắt sẽ được như ý." Thái tử nói: "Nguyện được giàu lớn, thường ưa bố thí, không tham, hơn cả bây giờ. Lại khiến vua cha cùng thần dân trong nước nhớ đến mà muốn gặp lại tôi." Thiên Đế Thích nói: "Được." Liền biến mất.

 Phạm chí mừng vì được như ý, đi không biết mệt, dắt hai đứa trẻ theo, mong có người để sai bảo. Hai đứa là cháu vua, quen vinh lạc tự do, nay xa cha mẹ, bị dây trói, chỗ buộc đều bị thương, kêu khóc gọi mẹ. Hắn quất roi bắt chúng đi. Phạm chí ngủ ngày, hai đứa trốn thoát, tự lặn xuống ao, lấy lá sen và cỏ bồ (?) phủ lên, côn trùng dưới nước bám khắp thân. Hắn thức dậy đi tìm, lại bắt được. Hắn đánh gậy loạn xạ, máu chảy đỏ đất. Thiên thần thương xót, cởi trói, chữa lành vết thương, làm mọc trái ngọt, làm đất mềm mại. Anh em hái trái, đưa nhau ăn, nói: "Trái này ngọt như trái trong vườn cung. Đất này mềm như nệm gấm bên vua." Anh em dìu nhau, ngửa mặt lên trời gọi mẹ, nước mắt chảy đẫm thân. Chỗ phạm chí đi thì đất gồ ghề hiểm trở, sỏi đá gai góc, thân mình và gan bàn chân của hắn đều có vết thương đau buốt. Thấy trái trên cây thì trái hoặc đắng hoặc cay. Phạm chí gầy da bọc xương, còn hai đứa trẻ da thịt bóng mượt, sắc mặt vẫn như cũ.

 Về đến nhà, phạm chí cười vui nói: "Ta đã kiếm cho bà hai đứa nô tỳ, tùy ý mà sai khiến." Người vợ thấy hai đứa trẻ thì nói: "Nô tỳ đâu có như thế. Hai đứa này đoan chính, tay chân mịn màng, không kham nổi việc nặng nhọc. Ông hãy đem đi rao bán (?), mua đứa khác để sai." Lại vì vợ sai bảo, hắn muốn đến nước khác, nhưng trời làm lạc đường, hắn bèn đến bản quốc. Muôn dân nhận ra hai đứa trẻ, đều nói: "Đây là con của thái tử, cháu của đại vương." Họ nghẹn ngào đến cửa cung tâu lên. Vua gọi phạm chí đem trẻ vào cung. Người trong cung lớn nhỏ, không ai không sụt sùi. Vua gọi, muốn ôm cháu, hai đứa không đến. Vua hỏi: "Sao vậy?" Đứa trẻ đáp: "Xưa là cháu vua, nay là nô tỳ. Thân nô tỳ hèn, sao dám ngồi lên gối vua?"

 Vua hỏi phạm chí: "Do đâu mà ngươi có hai đứa trẻ này?" Phạm chí đáp đúng sự thật. Vua hỏi: "Bán chúng bao nhiêu tiền?" Phạm chí chưa đáp, cháu trai đã nói chen: "Con trai giá một nghìn đồng bạc, một trăm con bò đực. Con gái giá hai nghìn đồng vàng, hai trăm con bò cái." Vua nói: "Trai lớn mà rẻ, gái nhỏ mà đắt, có duyên cớ gì chăng?" Đáp: "Thái tử vừa thánh vừa nhân, ơn thấm ngang trời đất, thiên hạ vui lòng quy phục như trẻ nương cha mẹ, đó là cơ đồ sáng suốt để được thiên hạ. Vậy mà thái tử bị đuổi đi xa, bỏ ở núi đầm, làm láng giềng với hổ sói, độc trùng, ăn trái mặc cỏ, sấm mưa làm người kinh sợ. Của cải tiền bạc chỉ là cỏ rác, vậy mà vì nó bị đuổi bỏ, nên biết con trai là rẻ. Con gái của dân thường, chỉ nhờ sắc đẹp mà được ở thâm cung, nằm thì nệm gấm, che thì màn báu, mặc áo danh tiếng nhất thiên hạ, ăn của cống hiến khắp thiên hạ, nên con gái là đắt." Vua nói: "Đứa trẻ tám tuổi mà có lời bàn của bậc cao sĩ, huống chi cha nó?" Người trong cung lớn nhỏ nghe lời can gián bóng gió ấy, không ai không khóc.

 Phạm chí nói: "Giá một nghìn đồng bạc, bò đực bò cái mỗi thứ một trăm con. Trả cho tôi thì tốt, không thì thôi." Vua nói: "Được." Liền trả đúng số, phạm chí lui ra. Vua ôm hai cháu đặt lên gối, hỏi: "Vừa rồi không chịu cho ôm, nay sao đến nhanh vậy?" Đáp: "Vừa rồi là nô tỳ, nay là cháu vua." Vua hỏi: "Cha các cháu ở núi lấy gì ăn?" Hai đứa cùng nói: "Lấy rau vi và trái cây để tự nuôi, ngày ngày vui với cầm thú và trăm loài chim, cũng không buồn lo."

 Vua sai sứ đi đón thái tử. Sứ lên đường thì cây cối trong núi cúi xuống ngẩng lên, co lại duỗi ra, như làm lễ quỳ đứng. Trăm loài chim hót thiết tha, tiếng buồn cảm động lòng người. Thái tử hỏi: "Đây là điềm gì?" Người vợ nằm dưới đất nói: "Lòng vua cha đã nguôi, sứ đến đón. Thần kỳ giúp vui nên hiện điềm này." Từ khi mất con, người vợ vẫn nằm dưới đất. Sứ đến, nàng mới dậy lạy nhận mệnh vua. Sứ nói: "Vua và hoàng hậu bỏ ăn, ngậm lệ, thân mạng ngày một suy, mong được thấy thái tử." Thái tử nhìn quanh, quyến luyến cây cối, suối chảy trong núi, rồi gạt lệ lên xe. Từ khi sứ lên đường, cả nước vui mừng, sửa đường quét dọn, giăng sẵn màn trướng, đốt hương rải hoa, bày kỹ nhạc, phướn lọng. Cả nước nô nức, chúc thọ vô lượng. Thái tử vào thành cúi đầu tạ lỗi, rồi lui ra hỏi han sức khỏe cha mẹ.

 Vua lại đem hết châu báu trong kho nước giao cho thái tử, khuyên thái tử bố thí. Dân khốn khổ ở các nước láng giềng nối nhau quy phục, như trăm sông chảy về biển. Oán cũ đều tan, các nước dâng biểu xưng thần, cống hiến nối nhau. Giặc cướp chuộng điều nhân, kẻ trộm tranh nhau bố thí, giáo mác cất đi, ngục tù phá bỏ. Quần sinh mãi được an khang, mười phương đều khen hay. Thái tử tích đức không ngừng, rốt cuộc đắc đạo pháp của Như Lai, Vô Sở Trước, Chính Chân Đạo, Tối Chính Giác, bậc Ngự đạo pháp, Thiên Nhân Sư, một mình bước đi trong tam giới, làm vua của các bậc thánh.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Ta nhận trọng trách của chư Phật, thề cứu quần sinh. Tuy gặp khổ cùng cực, nay đã thành bậc tôn quý không ai hơn. Thái tử sau khi mất sinh lên trời Đâu Thuật, rồi từ trời xuống, nhờ vua Bạch Tịnh mà sinh ra, chính là thân ta ngày nay. Vua cha là A-nan. Người vợ là Câu Di. Con trai là La Vân. Con gái là mẹ của La-hán Chu Trì (?). Thiên Đế Thích là Di Lặc. Người thợ săn là Ưu-đà-da. A-chu-đà là Đại Ca-diếp. Phạm chí bán con là Điều Đạt. Vợ hắn là Chiên-già, vợ của Điều Đạt ngày nay. Từ túc mạng đến nay, ta chịu cần khổ vô số, rốt cuộc không vì sợ hãi mà trái thệ nguyện lớn." Phật đem pháp bố thí giảng cho các đệ tử. Bồ-tát từ ái ban ơn, độ vô cực, thực hành bố thí là như thế.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video