(25)
Thuở xưa, Bồ-tát làm một vị đại lý gia, của cải chất chứa hàng ức vạn, thường phụng thờ Tam Tôn, đem lòng từ hướng đến chúng sinh. Một hôm ngài dạo xem chợ, thấy một con ba ba, lòng thương xót nó, bèn hỏi giá đắt rẻ. Chủ ba ba biết Bồ-tát có đức từ bi rộng khắp, chuộng cứu giúp chúng sinh, của cải nhiều không đếm xuể, giá đắt hay rẻ cũng không từ chối, bèn đáp: "Một trăm vạn. Ngài mua được thì tốt; không thì tôi sẽ nấu nó." Bồ-tát đáp: "Rất tốt." Liền trả đúng giá, mang ba ba về nhà. Ngài rửa ráy, chăm sóc vết thương cho nó, rồi ra bờ nước thả đi. Nhìn nó bơi đi, ngài vừa xót vừa mừng, thề rằng: "Những loài chúng sinh nơi địa ngục Thái Sơn, ngạ quỷ, cùng những kẻ bị giam trong ngục của vua chúa thế gian, mong sớm được thoát nạn, thân yên mạng toàn như ngươi hôm nay vậy."
Ngài cúi đầu lạy mười phương, chắp tay nguyện rằng: "Chúng sinh rối ren, khổ não vô lượng. Ta sẽ làm trời làm đất cho họ; gặp hạn hán ta làm mưa móc thấm nhuần; gặp kẻ trôi dạt ta làm bè; đói ta làm cơm, khát ta làm nước uống; lạnh ta làm áo, nóng ta làm mát; với kẻ bệnh ta làm thầy thuốc; với kẻ tối tăm ta làm ánh sáng. Nếu có lúc đời ô trọc điên đảo, ta sẽ ở trong đó thành Phật để độ chúng sinh ấy." Chư Phật mười phương đều khen lời thề ấy, tán thán rằng: "Lành thay! Ắt sẽ thành chí nguyện của ngươi."
Về sau, ban đêm ba ba đến gặm cửa. Lấy làm lạ vì cửa có tiếng động, ngài sai người ra xem thì thấy ba ba; người ấy trở vào thưa lại sự việc. Bồ-tát ra xem, ba ba nói tiếng người rằng: "Tôi đội ơn sâu nặng, thân thể được toàn vẹn, không có gì đền đáp. Tôi là loài vật ở dưới nước, biết nước dâng hay rút. Lụt lớn sắp đến, ắt gây tai hại lớn. Xin ngài mau sắm sửa thuyền bè, đến lúc ấy tôi sẽ đến đón." Ngài đáp: "Rất tốt." Sáng hôm sau, ngài đến cửa cung tâu vua đúng như sự việc. Vua vì Bồ-tát xưa nay có tiếng tốt nên tin dùng lời ngài, dời dân từ chỗ thấp lên ở chỗ cao.
Đến lúc, ba ba đến nói: "Lụt lớn đã tới, hãy mau xuống thuyền, theo đường tôi đi thì được vô sự." Thuyền đi theo sau nó. Có con rắn bơi đến thuyền, Bồ-tát nói: "Vớt nó lên." Ba ba nói: "Rất tốt." Lại thấy con cáo trôi dạt, ngài nói: "Vớt nó lên." Ba ba cũng nói: "Tốt." Lại thấy một người trôi dạt, tự vả má kêu trời: "Xin thương cứu mạng tôi!" Ngài nói: "Vớt lên." Ba ba nói: "Xin chớ vớt. Lòng người phàm giả dối, ít ai giữ chữ tín đến cùng; họ quay lưng với ân nghĩa, chạy theo quyền thế, ưa làm điều hung nghịch." Bồ-tát nói: "Loài vật thì ngươi cứu, loài người ta lại khinh bỏ, há phải là nhân sao? Ta không nỡ." Thế là vớt người ấy lên. Ba ba nói: "Rồi sẽ hối hận thôi!"
Rồi họ đến được vùng đất trù phú. Ba ba từ biệt: "Ơn đã trả xong, xin lui." Ngài đáp: "Khi ta chứng được quả Như Lai, Vô Sở Trước, Chí Chân, Chính Giác, ắt sẽ độ cho ngươi." Ba ba nói: "Rất tốt." Ba ba lui đi, rắn và cáo cũng mỗi con một ngả.
Cáo lấy hang làm chỗ ở, tìm được kho báu người xưa chôn giấu, gồm một trăm cân vàng tử ma quý. Nó mừng rỡ nói: "Phải đem cái này báo ơn người kia." Bèn chạy về thưa: "Con vật nhỏ này đội ơn, được cứu tấm mạng hèn. Tôi là loài ở hang, tìm hang để nương thân, được một trăm cân vàng. Hang ấy không phải mồ mả, không phải nhà ai, không phải cướp, không phải trộm, mà do lòng tinh thành của tôi cảm được. Xin dâng lên bậc hiền." Bồ-tát suy nghĩ sâu xa: "Nếu không nhận thì bỏ phí uổng, chẳng ích gì cho dân nghèo; nhận lấy để bố thí, chúng sinh được cứu giúp, chẳng phải tốt sao?" Liền nhận lấy.
Người trôi dạt trông thấy, nói: "Chia cho tôi một nửa!" Bồ-tát liền cho hắn mười cân. Người trôi dạt nói: "Ông đào mồ cướp vàng, tội phúc phải tính sao đây? Không chia nửa cho tôi, tôi ắt tố cáo với quan." Ngài đáp: "Dân nghèo khốn khó, ta muốn bố thí đồng đều; ngươi muốn chiếm riêng, chẳng phải thiên lệch sao?" Người trôi dạt bèn tố cáo với quan. Bồ-tát bị bắt giam, không có chỗ kêu oan, chỉ quy mệnh Tam Tôn, sám hối lỗi lầm, tự trách mình, đem lòng từ nguyện cho chúng sinh sớm lìa tám nạn, chớ có oán kết như ngài hôm nay.
Rắn và cáo họp nhau bàn: "Việc này tính sao?" Rắn nói: "Ta sẽ cứu ngài." Bèn ngậm thuốc hay, lách qua cửa ngục mà vào. Thấy dáng vẻ Bồ-tát, sắc mặt tiều tụy, rắn xót xa đau lòng, nói với Bồ-tát: "Ngài hãy giữ thuốc này bên mình. Tôi sẽ cắn thái tử, nọc độc rất nặng, không ai chữa được. Bấy giờ hiền giả tự trình rằng mình có thuốc, đem thoa vào thì khỏi." Bồ-tát lặng thinh. Rắn làm đúng như lời đã nói, thái tử sắp mất mạng. Vua ra lệnh: "Ai cứu được thái tử, sẽ phong làm tướng quốc, cùng ta trị nước." Bồ-tát dâng lời tâu lên, thoa thuốc cho thái tử, thái tử liền khỏi.
Vua mừng, hỏi duyên cớ. Người tù tự trình bày đầu đuôi. Vua bùi ngùi tự trách: "Ta thật quá u mê!" Liền giết người trôi dạt, đại xá cả nước, phong ngài làm tướng quốc. Vua nắm tay ngài vào cung, ngồi ngang hàng, hỏi: "Hiền giả giảng sách gì, ôm ấp đạo gì, mà có lòng nhân như nhị nghi, ân huệ thấm đến chúng sinh vậy?" Đáp: "Tôi giảng kinh Phật, ôm ấp đạo Phật." Vua hỏi: "Phật có yếu chỉ chăng?" Đáp: "Có. Phật dạy bốn pháp vô thường; ai giữ được thì mọi tai họa tiêu diệt, phúc lành lớn hưng thịnh."
Vua nói: "Lành thay! Xin được nghe thực nghĩa." Đáp: "Khi trời đất đến lúc tận diệt, bảy mặt trời cùng mọc, biển lớn đều khô cạn, trời đất bừng cháy, núi Tu-di sụp đổ; thân mạng của trời, người, quỷ, rồng và mọi chúng sinh bỗng nhiên cháy rụi. Trước thịnh nay suy, đó gọi là vô thường. Bậc sáng suốt giữ niệm vô thường, nghĩ rằng: trời đất còn như thế, huống chi quan tước, đất nước, sao còn mãi được? Ai có niệm ấy thì mới có chí từ bi rộng khắp." Vua nói: "Trời đất còn như thế, huống chi đất nước! Phật dạy vô thường, lòng ta tin vậy."
Lý gia lại nói: "Cái khổ trong các khổ, nhà vua nên biết." Vua nói: "Xin được nghe lời răn sáng suốt." Đáp: "Thần thức của chúng sinh vi diệu khó biết: nhìn không thấy hình, nghe không thấy tiếng; rộng thì trùm khắp thiên hạ, cao thì không gì che trên, mênh mông không bờ cõi, luân chuyển không cùng tận. Thế nhưng nó đói khát sáu dục, như biển không bao giờ đủ với muôn dòng sông. Vì thế mà nhiều lần trải qua địa ngục Thái Sơn, bị thiêu nấu, chịu mọi độc hại, mọi khổ sở. Hoặc làm ngạ quỷ, bị rót đồng sôi vào miệng, bị sai khiến lao dịch nơi địa ngục Thái Sơn; hoặc làm súc sinh, bị giết mổ, lột da, xẻ thịt, chết đi lại chịu dao, đau khổ vô lượng.
Nếu được làm người, thì ở trong thai mười tháng; lúc sắp sinh bị ép chặt gấp gáp như dây thừng siết thân; đau đớn khi rơi xuống đất như từ trên cao rơi xuống; bị gió thổi vào như lửa đốt mình; tắm nước ấm còn hơn đồng sôi rưới vào; tay cầm khăn (?) xoa lên thân như dao lột da. Những nỗi đau như thế khổ sở khó kể xiết. Lớn tuổi rồi, các căn đều già cỗi, đầu bạc răng rụng, trong ngoài hao mòn, nghĩ đến mà lòng buồn, chuyển thành bệnh nặng; tứ đại sắp lìa nhau, từng đốt xương đều đau, ngồi nằm phải nhờ người, thầy thuốc đến chỉ thêm phiền não. Lúc mạng sắp hết, các luồng gió cùng nổi lên, cắt gân nát xương, các lỗ khiếu đều bít lấp, hơi thở dứt, thần thức ra đi theo nghiệp đã làm mà đến chốn của nó. Nếu được sinh lên trời, trên trời cũng có nghèo giàu sang hèn, có tuổi thọ kéo dài; nhưng phúc hết thì tội đến, lại đọa xuống địa ngục Thái Sơn, ngạ quỷ, súc sinh. Đó gọi là khổ." Vua nói: "Lành thay! Phật dạy yếu chỉ về khổ, lòng ta tin vậy."
Lý gia lại nói: "Cái gì có thì ắt sẽ thành không, như hai khúc gỗ cọ vào nhau sinh ra lửa, lửa lại đốt gỗ, lửa và gỗ đều hết, cả hai đều thành không. Cung điện, bề tôi, dân chúng của các tiên vương thời xưa, nay đã tiêu mòn, chẳng thấy đâu nữa; đó cũng là không." Vua nói: "Lành thay! Phật dạy yếu chỉ về không, lòng ta tin vậy."
Lý gia lại nói: "Thân này là đất, nước, lửa, gió: phần cứng là đất, phần mềm là nước, hơi nóng là lửa, hơi thở là gió. Mạng hết thì thần thức ra đi, tứ đại mỗi thứ lìa nhau, không giữ được toàn vẹn, cho nên gọi là vô ngã." Vua nói: "Lành thay! Phật dạy vô ngã, lòng ta tin vậy. Thân còn chẳng giữ được, huống chi đất nước! Đau xót thay cho các tiên vương của ta, đã không được nghe giáo pháp vô thường, khổ, không, vô ngã của đấng Vô Thượng Chính Chân Tối Chính Giác!"
Lý gia nói: "Trời đất vô thường, ai giữ được nước mãi? Sao nhà vua không dốc hết kho tàng bố thí cho người nghèo đói?" Vua nói: "Lành thay! Lời dạy của bậc minh sư thật sảng khoái!" Liền dốc hết các kho, bố thí cho kẻ nghèo thiếu. Người góa vợ, góa chồng, trẻ mồ côi, vua cho được nương tựa như cha mẹ, như con cái. Áo quần dân chúng rực rỡ, giàu nghèo ngang nhau. Cả nước hân hoan, vừa đi vừa mỉm cười, ngửa mặt lên trời than rằng: "Sự giáo hóa thần diệu của Bồ-tát đến được thế này sao!" Bốn phương khen ngợi đức độ, rồi đạt đến thái bình.
Phật bảo các sa-môn: "Vị lý gia ấy chính là thân ta; quốc vương là Di Lặc; ba ba là A-nan; cáo là Thu Lộ Tử; rắn là Mục Liên; người trôi dạt là Điều Đạt." Hạnh bố thí độ vô cực, từ ái ân huệ của Bồ-tát là như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video