Thiên 41 — Truyện số 41: Kinh Vua Phổ Minh

 (41) Kinh Vua Phổ Minh

 Nghe như vầy: Một thời Phật ở vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Phật bảo các tỳ-kheo: Thuở xưa Bồ-tát làm vua một nước lớn, tên là Phổ Minh. Lòng từ và ân huệ của vua tỏa sáng khắp nơi, mười phương ca ngợi đức tốt. Dân nương nhờ phúc lành của vua, như đứa con hiếu thảo được yên lòng bên cha mẹ.

 Nước láng giềng có một vị vua trị nước theo phép chính, sức mạnh như sư tử, chạy mà vồ được chim bay. Một hôm người tể nhân mất thịt, sáng sớm chạy ra chợ tìm. Giữa đường thấy một xác người mới chết, y lấy về làm món ăn, vị ngon hơn hẳn thịt gia súc. Hôm sau làm món ăn khác thì không ngon bằng. Vua trách thái quan. Tể nhân thành thật dập đầu thú nhận. Vua trong lòng thẹn thùng, nói: "Thịt người ngon vậy sao?" Rồi ngầm ra lệnh cho tể nhân lấy đó làm lệ thường.

 Thế Tôn nói: Kẻ nặng về mùi vị thì đạo nhân mỏng. Đạo nhân mỏng thì lòng sói lang nổi dậy. Kẻ làm sói lang thì cẩu thả tham vị thịt mà giết hại mạng sống loài vật, cho nên thiên hạ thù ghét.

 Tể nhân vâng lệnh, ngầm đi giết người để cung ứng ý muốn của vua. Thần dân kêu than xôn xao, dâng biểu tâu lên xin truy tìm giặc. Vua nói: "Nên như vậy." Rồi ngầm bảo tể nhân: "Hãy cẩn thận đấy!" Quan hữu ti bắt được hắn. Kẻ giặc khai: "Là vua sai khiến như thế."

 Quần thần can rằng: "Thần nghe nói bậc vương giả lấy đức nhân làm phép. Sự tinh minh của bậc đế ngang với mặt trời, mặt trăng soi sáng cứu giúp muôn loài. Ân trạch thấm nhuần như đất, ngang với trời đất. Lòng bao dung chúng sinh như hư không. Như thế mới có thể làm vua thiên hạ. Nếu trái lòng nhân mà theo tàn ác thì là loài sói lang. Bỏ sáng theo tối thì là hạng người mù. Bỏ việc cứu vớt mà tự chìm thì như chiếc thuyền vỡ. Bỏ sự thấm nhuần mà chuộng khô héo thì là tai họa của lửa và hạn hán. Quay lưng với hư không mà hướng về chỗ bế tắc thì là lòng của người đá. Kẻ có thói tàn ác của sói, tối tăm của người mù, chìm đắm của thuyền vỡ, thiêu đốt của lửa, cứng cỏi của người đá thì còn không thể làm người coi sóc bọn đầu bếp, huống chi làm vua thiên hạ ư? Chuộng đức cao thì hưng thịnh, ưa tàn hại thì diệt vong. Hai lẽ hay dở ấy, xin đại vương chọn đường nào."

 Vua nói: "Đứa trẻ thơ mà dứt sữa thì có được không?" Đáp: "Không được." Vua nói: "Ta cũng như thế." Quần thần đều nói: "Sói lang không thể nuôi, kẻ vô đạo không thể làm vua." Thần dân đồng lòng đồng tiếng đuổi vua đi.

 Vua chạy vào núi, thấy một cây thần, bèn cúi đầu khấn rằng: "Nếu thần cho ta trở về nước, ta sẽ dâng thần một trăm vị vua." Thề xong liền đi. Hắn rình các vua đi ra ngoài, xông vào giữa đám đông mà bắt, như diều hâu quắp chim sẻ, bắt được chín mươi chín vua. Thần cây hiện hình người, dung nhan rực rỡ phi phàm, bảo A Quần: "Ngươi làm điều vô đạo nên mất vinh quang ngôi vua, nay lại làm điều cực ác, còn mong gì nữa?" A Quần bước tới thì thần bỗng biến mất.

 Bấy giờ vua Phổ Minh ra ngoài xem xét nỗi khổ vui của dân, giữa đường gặp một phạm chí. Phạm chí nói: "Xin đại vương trở về cung, tôi có lời muốn nói." Vua nói: "Ta đã hẹn từ hôm qua là phải ra ngoài, lời hứa khó trái. Xin đạo sĩ vào ngồi, hôm nay ta sẽ quay về ngay." Rồi vua ra đi và bị A Quần bắt, ném xuống dưới gốc cây. Vua nói: "Ta không sợ mất thân, chỉ hận làm hỏng lời hứa của ta mà thôi." A Quần hỏi: "Nói vậy là sao?" Vua kể đầy đủ việc đạo sĩ đến gặp và lời hẹn của mình, rằng mong được gặp đạo sĩ một lần để thọ giới quý, đem châu báu quý dâng cúng, rồi quay lại chịu chết cũng không hận. A Quần thả vua ra. Vua về gặp đạo sĩ, tự tay trải tòa cao. Đạo sĩ lên tòa, liền nói kệ rằng:

 Kiếp số đến hồi tận, trời đất bừng bừng cháy;

 Núi Tu-di, biển lớn, thảy đều thành tro tàn.

 Trời, rồng hết phúc rồi, cũng trong đó tàn mất;

 Nhị nghi còn tiêu vong, nước nào có thường còn?

 Sinh, già, bệnh và chết, xoay vần không bờ bến;

 Việc thường trái với nguyện, lo buồn gây tổn hại.

 Dục sâu thì họa cao, ghẻ lở khắp không sót (?);

 Tam giới thảy đều khổ, nước có gì nương cậy?

 Có vốn tự là không, nhân duyên hợp muôn vật;

 Thịnh rồi ắt phải suy, thật rồi ắt thành hư.

 Chúng sinh nhung nhúc kia, đều nương nơi huyễn ở;

 Tiếng và vang đều không, cõi nước cũng như vậy.

 Thần thức vốn không hình, cưỡi trên bốn con rắn;

 Vô minh quý mà nuôi, lấy làm cỗ xe vui.

 Hình không chủ thường còn, thần không nhà thường trú;

 Tam giới đều là huyễn, há lại có nước ư?

 Nghe kệ xong, vua liền dâng mười hai nghìn đồng tiền vàng. Phạm chí lại răn: "Ngài giữ nhớ bốn pháp vô thường thì tai họa ắt sẽ tiêu diệt." Vua nói: "Kính vâng, không dám bỏ lời răn sáng suốt."

 Vua liền đến chỗ cây, vừa đi vừa mỉm cười. A Quần hỏi: "Mạng sắp nguy ngay hôm nay, sao lại vui cười?" Vua đáp: "Lời của Thế Tôn, trong tam giới hiếm được nghe. Nay ta mang lời ấy trong lòng, thì nước và mạng sống có gì đáng tiếc?" A Quần nhỏ nhẹ nói: "Xin được nghe lời dạy tôn quý." Vua liền đem bốn bài kệ trao cho. A Quần vừa kinh ngạc vừa mừng rỡ, than rằng: "Thế Tôn cao vời giảng bày bốn pháp vô thường. Kẻ không được nghe thấy thì đáng gọi là kẻ ngông cuồng." Liền cởi trói cho trăm vua, cho mỗi người trở về nước mình.

 A Quần hối lỗi, tự đổi mới, nương gốc cây làm nơi ở, hằng ngày giữ nhớ bốn bài kệ. Khi mạng chung, thần thức dời đi, sinh làm thái tử của một vị vua. Thái tử cưới vợ mà không có khả năng làm đàn ông. Vua rất lo, nhân đó chiêu mộ con gái trong nước đến cảm hóa, khiến thái tử trở thành đàn ông. Về sau thái tử bèn buông thả dâm loạn, không theo đạo chân chính. Vua giận lắm, sai trói căng thái tử đặt ở ngã tư đường, ra lệnh cho người qua đường: "Hãy lấy ngón tay gõ vào đầu nó để làm nhục." Vừa được chín mươi chín người thì thái tử chết.

 Hồn linh biến đổi, luân chuyển không dứt. Gặp lúc Phật tại thế, hắn sinh ở nước Xá-vệ, sớm mồ côi cha, một mình sống với mẹ, theo thờ đạo phạm chí. Tính hắn thuần hậu, lời nói có tín, sức mạnh xé được voi. Thầy thương, bạn kính, xa gần đều khen là người hiền. Mỗi khi thầy đi đâu, thường giao cho hắn trông coi nhà. Vợ thầy ôm lòng tà luyến, nắm tay hắn, dùng lời dâm dục dụ dỗ. A Quần từ chối: "Người lớn tuổi trên đời, đàn ông tôi coi như cha, đàn bà tôi coi như mẹ, huống chi là người mà thầy tôi kính trọng? Bảo đốt thân thì tôi có thể theo, còn việc loạn này thì không dám thuận." Vợ thầy hổ thẹn, lui về nghĩ cách làm biến. Chồng về, vợ nói: "Ông khen hắn hiền, đủ thấy ông không sáng suốt rồi." Rồi bày đủ tội cho hắn. Lời đàn bà xảo quyệt như thật, phạm chí tin theo.

 Thầy bảo A Quần: "Ngươi muốn thành tiên chăng?" Đáp: "Vâng." Thầy nói: "Ngươi hãy giết một trăm người, chặt lấy ngón tay của họ, thì nay sẽ thành thần tiên." A Quần vâng lệnh mang kiếm, gặp người liền giết, lấy được ngón tay của chín mươi chín người. Dân chúng bỏ chạy, cả nước chấn động. Thấy mẹ, hắn mừng rỡ nói: "Mẹ đến thì đủ số rồi, nay ta thành tiên."

 Phật nghĩ: tà đạo mê hoặc chúng sinh, khắp thiên hạ đều là hạng như thế. Ngài hóa làm một sa-môn đi bộ trước mặt hắn. Hắn nói: "Đủ số người rồi!" Hắn đuổi theo sau mà không kịp, bèn gọi: "Sa-môn hãy dừng lại!" Đáp: "Ta dừng lâu rồi, chỉ có ngươi chưa dừng." Hỏi: "Nghĩa của dừng là thế nào?" Đáp: "Điều ác của ta đã dừng hết, còn điều ác của ngươi đang hừng hực." A Quần tâm khai mở, bỗng sáng ra như mây tan, năm vóc gieo xuống đất, dập đầu hối lỗi, chắp tay đi theo. Hắn được đưa về tinh xá, liền làm sa-môn. Phật vì hắn nói về túc hạnh, chỉ bày bốn pháp vô thường. Hắn đắc đạo câu cảng, rồi lui về dưới gốc cây, nhắm mắt chắp tay, luyện trừ cấu uế còn sót, tiến lên chứng vô trước.

 Vua triệu tập quân sư cùng mấy vạn chiến sĩ, truy bắt tên giặc yêu ác mà chưa biết hắn ở đâu. Trên đường, vua đi qua chỗ Phật. Phật hỏi: "Đại vương từ đâu đến mà thân phủ bụi đất?" Vua đáp: "Trong nước có tên giặc yêu ác giết dân vô tội, nay đang truy bắt hắn." Thế Tôn bảo: "Người dân trước tu đức mà sau chuộng tà, thì phép trị nước xử thế nào?" Đáp: "Trước sang sau hèn, dùng chính pháp mà trị tội." "Còn nếu trước mang lòng cầm thú, sau ôm đức thánh, thì chính pháp xử thế nào?" Đáp: "Trước hèn sau sang, dùng chính pháp mà khen thưởng." Phật nói: "Tên giặc ấy đã bỏ tà theo chân, nay đã làm sa-môn rồi."

 Vua khen: "Lành thay! Như Lai, Vô Sở Trước, Chính Chân Đạo, Tối Chính Giác, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, sự giáo hóa thần diệu cao tột đến mức này sao! Trước là sói lang, nay là bậc nhân của cõi trời." Vua cúi đầu dưới chân Phật, lại khen: "Sự giáo hóa này thật kỳ lạ! Xin được gặp người ấy một lần." Thế Tôn nói: "Được."

 Vua cùng quan thuộc đến chỗ ấy, nói: "Bậc hiền giả đức cao có thể mở mắt nhìn mặt một lần chăng?" Như thế ba lần. A Quần đáp: "Mắt tôi chiếu sáng, khó ai chịu nổi." Vua cúi đầu thưa: "Ngày mai xin bày bữa cơm đạm bạc, mong ngài đoái đến." Đáp: "Ở nhà xí thì tôi đến, ở cung điện thì không." Vua nói: "Xin vâng lệnh."

 Về đến nơi, vua liền phá nhà xí, đào đất làm mới. Vua dùng gỗ chương, gỗ tử, gỗ chiên-đàn làm cột kèo, lấy nước thơm tưới đất, trộn chiên-đàn, tô hợp, uất kim cùng các thứ hương làm bùn, lấy thảm lông và lụa màu làm chỗ ngồi. Nơi ấy chạm khắc hoa văn, trang sức bằng các thứ báu, rực rỡ sáng chói, hơn cả cung điện.

 Hôm sau, vua tự thân bưng lư hương ra đón. A Quần lên tòa ngồi. Vua vén áo quỳ gối mà đi, cúng dường xong xuôi, A Quần liền nói kinh rằng: "Nhà xí ngày trước dơ bẩn như thế, há có thể ăn cơm ở đó chăng?" Vua đáp: "Không thể." Hỏi: "Nay thì có thể chăng?" Đáp: "Có thể." A Quần nói: "Khi tôi chưa gặp Phật, theo thờ kẻ yêu ma độc hại kia, tâm nghĩ, miệng nói, thân làm toàn là điều tà. Sự uế tạp của tà đạo khiến tôi hôi thối dơ bẩn hơn cả nhà xí kia. Phân dơ còn rửa được, chứ uế nhiễm thì khó trừ. Nhờ phúc đời trước, tôi được sinh gặp đời có Phật, tắm gội trong sự giáo hóa trong sạch, bỏ mùi hôi mà mang hương thơm, trong ngoài thanh tịnh như ngọc châu cõi trời. Người không gặp Phật, không biết bốn pháp vô thường, xem chí hướng của họ chẳng khác kẻ điên lại bị chuốc rượu cho say. Người không gần gũi chúng hiền mà nương theo thập ác, há chẳng phải cùng sói lang chung một chuồng sao?" Vua nói: "Lành thay! Kỳ diệu thay sự giáo hóa tột bậc của Phật, khiến cả nhà xí hôi thối cũng hóa thành chiên-đàn."

 Nói kinh xong, A Quần liền đi qua chợ, nghe có người đàn bà sinh ngược, mạng sống chỉ trong khoảnh khắc. Ông trở về, đem sự việc thưa lên. Phật nói: "Ngươi hãy đến giúp nàng sinh." A Quần thẹn thùng. Thế Tôn nói: "Ngươi hướng về người sản phụ mà nói rằng: 'Từ khi ta sinh ra đến nay, lấy lòng từ hướng về chúng sinh, thấm nhuần cứu giúp trời đất, thì mẹ con ngươi đều được vẹn toàn.'" A Quần vâng lời dạy mà đi, đến nơi tuyên lời ân đức của Phật, mẹ con đều được sống. Trên đường trở về, ông ngờ rằng mình từng có tội ác giết người mà lại nói lời ấy, bèn cúi đầu trước bậc đại từ mà hỏi. Phật bảo A Quần: "Phàm người đến ngày tâm khai mở, thọ đạo, mới có thể gọi là bắt đầu sinh ra. Người chưa thấy Tam Tôn, chưa thọ giới quý thì như đứa trẻ còn ở trong thai: dù có mắt thì thấy được gì, có tai thì nghe được gì? Cho nên gọi là chưa sinh." A Quần tâm khai mở, liền đắc đạo ứng chân.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Vua Phổ Minh thuở ấy chính là thân ta. Đời trước ta trao cho y bốn bài kệ, một lần cứu sống trăm vua. Nay ta khiến y đắc đạo, không phải chịu tội nặng."

 Đời trước, A Quần từng làm tỳ-kheo, vác một hộc gạo đưa vào chùa, lại dâng một con dao (?), vui mừng khen ngợi bậc Tôn, cúi đầu rồi đi. Vì vác gạo nên được nhiều sức lực; vì dâng dao nên được nhiều của báu; vì vui mừng nên được dung mạo đoan chính; vì khen bậc Tôn nên được làm vua; vì làm lễ nên được người trong nước lễ bái. Vì chín mươi chín người gõ vào đầu khiến đến nỗi mất mạng, nên ông giết những kẻ oán đời trước mà chặt ngón tay họ. Người sau cùng muốn gõ thì thấy thái tử đã chết, lại thấy một sa-môn nên đổi sang lòng từ. Người sau cùng ấy chính là mẹ ông. Vì ban đầu bà có ý ác, nên lúc đầu A Quần cũng có ý ác với bà; vì bà thấy sa-môn mà đổi sang lòng từ, nên ông gặp Phật thì liền hiếu thuận (?).

 Gieo thuần thì được thuần, gieo tạp thì được tạp. Thiện ác đã làm thì họa phúc theo sau, như bóng theo hình, như vang ứng tiếng, đều có nguyên do, chẳng phải tự nhiên mà có. Vị tỳ-kheo kia đã chú nguyện rằng: "Nguyện cho ông gặp Phật đắc đạo," nên ông được như nguyện. Cúng dường Tam Tôn dù chỉ bằng sợi tơ sợi tóc, mà sa-môn lấy lòng từ chú nguyện cho người bố thí, thì lời nói ra thế nào sẽ được thế ấy, muôn phần không sai một.

 Bồ-tát giữ vững chí nguyện, thực hành độ vô cực về trì giới là như thế.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video